Текст порождён из пакета паком law.verb.ru@0.7.0, а не написан рядом с ним: рассинхронизировать изложение с нормами нельзя по построению. Пробелов тотальности нет: каждый узел пакета получил изложение.

Ревью-документ: пакет «kz.corpus.aldar_kose» 0.1.0

Дисклеймер. Это не официальный текст закона и не юридическое заключение. Документ порождён детерминированной проекцией (ступень 2: используются морфологические формы меток; нормативные позиции duty, liberty, power и immunity, толкования и изменения редакций отображаются явно; имена аргументов отношений называются русским словарём, а переменные обозначаются краткими именами по типу) формализации в контролируемый русский язык и не имеет самостоятельной силы: при расхождении этого текста и семантики программы дефектом является шаблон вербализации, а не программа.

Вербализация: law.verb.ru@0.7.0 · язык ru-KZ · semantic hash программы sha256:8382188d9dc97e5c21f4b93599e015cb6cd57129452c719eed9dc5fb6c86dfd3

Источники

«Ант» (клятва) — статья казахской Википедии

Источник ««Ант» (клятва) — статья казахской Википедии».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_ANT_WIKI

«Аңыз әңгімелер» — статья казахской Википедии

Источник ««Аңыз әңгімелер» — статья казахской Википедии».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_ANYZ_WIKI

«Алдар Көсе» — статья казахской Википедии

Источник ««Алдар Көсе» — статья казахской Википедии».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_KOSE_KK_WIKI

«Алдар-Косе» — статья русской Википедии

Источник ««Алдар-Косе» — статья русской Википедии».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_KOSE_RU_WIKI

«Қонақ» — статья казахской Википедии

Источник ««Қонақ» — статья казахской Википедии».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_QONAQ_WIKI

Предания об Алдар Көсе

Источник «Предания об Алдар Көсе».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ALDAR_KOSE_TRADITION

Право гостя: обязанность дать қонақасы и ат-шапан айып

Источник «Право гостя: обязанность дать қонақасы и ат-шапан айып».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#QONAQ_QUQYGY

AK_ANT_2016

Издание «AK_ANT_2016» источника ««Ант» (клятва) — статья казахской Википедии», язык kk.

Состояние adopted: 2016-08-26.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_ANT_2016

AK_ANYZ_2025

Издание «AK_ANYZ_2025» источника ««Аңыз әңгімелер» — статья казахской Википедии», язык kk.

Состояние adopted: 2025-04-10.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_ANYZ_2025

AK_KOSE_KK_2026

Издание «AK_KOSE_KK_2026» источника ««Алдар Көсе» — статья казахской Википедии», язык kk.

Состояние adopted: 2026-05-03.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_KOSE_KK_2026

Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища

Издание «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища» источника ««Алдар-Косе» — статья русской Википедии», язык ru.

Состояние adopted: 2026-05-03.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_KOSE_RU_2026

AK_QONAQ_2026

Издание «AK_QONAQ_2026» источника ««Қонақ» — статья казахской Википедии», язык kk.

Состояние adopted: 2026-03-12.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_QONAQ_2026

Устное бытование преданий (текста не существует)

Издание «Устное бытование преданий (текста не существует)» источника «Предания об Алдар Көсе», язык kk.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ALDAR_ORAL

Неписаный обычай (текста не существует)

Издание «Неписаный обычай (текста не существует)» источника «Право гостя: обязанность дать қонақасы и ат-шапан айып», язык kk.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#QONAQ_UNWRITTEN

Закреплённые публикации

AK_ANT_TEXT

Закреплённая публикация издания «AK_ANT_2016»: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=2473495&action=raw.

Хэш документа: sha256:9fdfb45067feac9f8698919db553e41fce46729291c1d9321027e32fb4096bed; тип text/plain; charset=utf-8; получен 2026-08-30T09:00:00Z.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_ANT_TEXT

AK_ANYZ_TEXT

Закреплённая публикация издания «AK_ANYZ_2025»: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=3458497&action=raw.

Хэш документа: sha256:58bdd40f529a27d3420bf49585450afa9144776c9e80693e5561f96d839cd24a; тип text/plain; charset=utf-8; получен 2026-08-30T09:00:00Z.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_ANYZ_TEXT

AK_KOSE_KK_TEXT

Закреплённая публикация издания «AK_KOSE_KK_2026»: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=3599328&action=raw.

Хэш документа: sha256:bdfdcc2f00d0e2ed3660a00d7c2da180bf750242bd371aaa01d93781fe35ee67; тип text/plain; charset=utf-8; получен 2026-08-30T09:00:00Z.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_KOSE_KK_TEXT

AK_KOSE_RU_TEXT

Закреплённая публикация издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища»: https://ru.wikipedia.org/w/index.php?oldid=152975113&action=raw.

Хэш документа: sha256:b6875ef4010d627af306a6844eeb64230740733a119848ae1285afe5298a6a85; тип text/plain; charset=utf-8; получен 2026-08-30T09:00:00Z.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_KOSE_RU_TEXT

AK_QONAQ_TEXT

Закреплённая публикация издания «AK_QONAQ_2026»: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=3562952&action=raw.

Хэш документа: sha256:16860a30e27b079e4174df4087148a63d022a16fbfb2b7a094490cc852f02f68; тип text/plain; charset=utf-8; получен 2026-08-30T09:00:00Z.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_QONAQ_TEXT

Фрагменты источников

AK_F_ANT_1

Фрагмент ant/lines/1 издания «AK_ANT_2016».

Ант – жеке тұлғаның ең қастерлі нәрсемен өзге адамды не адамдар қауымын өзінің адал ниетіне салтанатты түрде сендіруі, уәде беруі, куәлік етуі. Қазақ дәстүрінде нан, Құранды ұстап адалдығына ант беру рәсімі ежелден қалыптасқан. Жаугершілік замандарда сарбаздар елдің еркіндігі, намысы үшін жан аямасқа серттесіп, қылыштың жүзін сүйіп ант берген. Ел қорғау міндетін өтерде ант беру салты қазір жаңа мазмұнмен байыды (қ. әсккери ант). Елбасының, өзге де мемлекеттік лауазымды кызметке сайланған не тағайындалған адамдардың мәртебелі қызметтеріне кірісер алдында салтанатты жағдайда халқына, еліне ант беру рәсімі әлемнің бірқатар елдерінде бар. ҚР Президенті өзінің мәртебелі қызметіне кірісер алдында Конституцияға алақанын тигізіп тұрып: «Қазақстан халқына адал қызмет етуге, ҚР-ның Конституциясы мен заңдарын қатаң сақтауға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге, ҚР Президентінің өзіме жүктелғен мәртебелі міндетін адал атқаруға салтанатты түрде ант етемін» - деп ант береді (ҚР Конституциясы, 42-баб).

Хэш официального текста: sha256:ef8bf11fa06781f77339d7b02abf1fa83f739a61e186ba8d48b19c56e735d79a.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANT_1

AK_F_ANYZ_1

Фрагмент anyz/lines/1 издания «AK_ANYZ_2025».

Аңыз әңгімелер — Халық ауыз әдебиетінің жанры. Оқиғасы шындық өмірден алынғанымен, ауызша айтылып таралғандықтан, фольклорлық сапалармен толыққан көркем шығарма. Аңыз әңгімелер тарихта болған белгілі бір адамдардың атына, іс-әрекетіне байланысты туады. Мұндай адамдардың ел үшін еткен еңбегі, қамқорлығы, халық намысын қорғауы, сол жолда жасаған игілікті іс-әрекеттері ел аузында аңыз әңгімеге айналып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен.

Хэш официального текста: sha256:2456199aefa47848faf1af84d36fb1bb92df07e247ef62d489719bd2e21909de.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_1

AK_F_ANYZ_10

Фрагмент anyz/lines/10 издания «AK_ANYZ_2025».

Қазақ аңыздарының үлкен бір тобын ғашықтардың қайғысымен, өлімі немесе айрылысуымен аяқталатын махаббат хикаялары құрайды. Бұларға Зарина ханшайымның, Айша бибі арудың, Балқаш қыздың бастарынан өткен оқиғалары жатады.

Хэш официального текста: sha256:e0419158a543ee3bb4f2158f662b881e95bb9ab8b5d51ffdc33f64e72e2c0487.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_10

AK_F_ANYZ_11

Фрагмент anyz/lines/11 издания «AK_ANYZ_2025».

Батырлар туралы аңыздар

Хэш официального текста: sha256:c97e1929baaac3cf7574c02cc17f33133c38cacf7ce51fc2f03924317c42912f.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_11

AK_F_ANYZ_12

Фрагмент anyz/lines/12 издания «AK_ANYZ_2025».

Қатыгез жауларға қарсы ерлікпен шайқасқан ата-бабаларымыздың қаһармандығын паш ететін батырлар жайындағы аңыздар да ауыз әдебиетінде айрықша орын алады. Бұлардың қатарына сақ патшайымы Томирис Отанын қорғау жолына өз өмірін құрбан еткен бақташы Шырақ жайындағы аңыз-әңгімелерді жатқызамыз. Бұл оқиғалардың аңызға айналу себебі сол уақыттан бері талай ықылым заман өтіп кеткендігі ғана емес, олар шын болды ма, жоқ па, ешкім дәлелдеп бере алмайтындығы.

Хэш официального текста: sha256:e99fff16c8e63bfdfdba340e4f4634b95ab769f4c664a37b35f234ca7f3d1297.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_12

AK_F_ANYZ_13

Фрагмент anyz/lines/13 издания «AK_ANYZ_2025».

Тарихи аңыздар

Хэш официального текста: sha256:0ab63ecdd856c34de9c5fb8f1b716485516a883b48110d25ad48ba3943be69d1.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_13

AK_F_ANYZ_14

Фрагмент anyz/lines/14 издания «AK_ANYZ_2025».

Ең ақырында, тарихи деректер мен оқиғаларды халық қиялы мүлде өзгертіп жібергендіктен, ақиқаттың өзі а уақыт өте келе аңыздық сипат алған қазақ аңыздарының бір тобы бар. Моңғолдардың атақты әміршісі Шыңғыс хан, оның ұлы Жошы хан және басқалар хақындағы кейбір аңыздар бұған дәлел болып табылады.

Хэш официального текста: sha256:22b51ea93c9a877bbc9dcf390bdf55cfbf05748f17b457ab6bfb3b8c8281b66e.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_14

AK_F_ANYZ_15

Фрагмент anyz/lines/15 издания «AK_ANYZ_2025».

Тарихтың терең қойнауларынан орын алып, аңызға айналған оқиғалардың өтірік-шынын тексеріп жатудың өзі ақылға сыймайтын нәрсе. Олар ойдан шығарылған уақиғалар болғандықтан да-аңыз. Бір қызығы, әдеби немесе ғылыми шығармаларда мифтік бейнелерге айналатын немесе керісінше болатын тарихи тұлғаларға ,оқиғаларға тікелей байланысты аңыздар да көптеп кездеседі. Қазақ әдебиетінде Қорқыт, Алаша хан бейнелері осындай. Олардың өмірінде шын болғандығына кейбір зерттеушілер күмәнмен қарайды. Себебі олардың есімдері тарихи шежірелерден табылмай отыр. Сондықтан да қазіргі уақытта мұны дерек-құжатпен дәлелдеу қиын.

Хэш официального текста: sha256:48077c652e0ce1962576beee306cff958e55d736658b77dc20b1e509574b2462.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_15

AK_F_ANYZ_2

Фрагмент anyz/lines/2 издания «AK_ANYZ_2025».

Аңыз әңгімелерде халықтың қоспасы болғанымен, негізгі ой түйіні барлық жерде бірдей сақталады. Оқиға желісі күнделікті өмірде кездесетін қарапайым сюжетке құрылған аңыз-әңгімелерде ертегілердегідей әсіре қиялдау көп кездеспейдi.

Хэш официального текста: sha256:840c6be8972f6192b569bd77e87968317fc97146ada3d37d8f32e85ef314f3dc.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_2

AK_F_ANYZ_3

Фрагмент anyz/lines/3 издания «AK_ANYZ_2025».

Кейіпкерлері

Хэш официального текста: sha256:a647090a17e74334032ea4cfc8c961191b0b40fcd01a50b130dc6d11a56f01b5.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_3

AK_F_ANYZ_4

Фрагмент anyz/lines/4 издания «AK_ANYZ_2025».

Қазақ аңыздарындағы Асан қайғы, Жиренше шешен, Алдар көсе, Қожанасыр, Қорқыт, т.б. – бәрі де қарапайым адамдар ретінде суреттеледі. Кейбір аңыз әңгімелердің басты кейіпкері көрші елдерге де ортақ болып келеді. Мысалы, Қожанасыр қазақ, қырғыз, өзбек ауыз әдебиетінде ортақ кейіпкер. Ол "ауылы аралас, қойы қоралас", қыз алысып, қыз берісіп құда-жекжат болып кеткен көрші елдердің ежелгі мәдени байланысының куәсі. Аңыз әңгімелерде көбінесе сараңдық пен сақилықты, жалқаулық пен қиқарлықты өткір сатирамен әжуалап сынау арқылы жастарды жаман әдет, жат мінездерден аулақ болуға баулуды мақсат тұтады.

Хэш официального текста: sha256:c29c1f1a4a4c678d76e66151e8681febfda5c35d09a53eebb7f254aea3c04aaf.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_4

AK_F_ANYZ_5

Фрагмент anyz/lines/5 издания «AK_ANYZ_2025».

Қожанасыр әңгімелерінде (аңызда) оғаш қылығы, аңғал мінезі әжуа-күлкі туғызып отырғанымен, негізі түйін ойда үлкен тәрбие-тәлім толқыны анық байқалады; оқушы оқып күле отырып шындықты түсінеді. Осындай халық арасына кең тараған күлкілі сықақ аңыз әңгімелердің бір тобы Алдар көсе атымен байланысты туған. Көсе образы – қарапайым халықтың күлкіні сараң байларға, оның өкілдеріне қарсы жұмсау, оларды келеке-мазақ ету тілегінен туған образ. Мұны біз "Алдар көсе мен Алаша хан", "Алдар көсе мен шық бермес Шығабай", "Алдар көсе мен саудагер", т.б. аңыз әңгімелерден көреміз. Осы аттары аталған хан, бай, саудагерлерді Алдар көсе өзінің тапқырлығы, ақыл-айласының арқасында алдап соғады, ел алдында мазақ, күлкі етеді. Халық аузындағы мәтелге айналған "Жұмыртқадан жүн алатын", "Өзі тойса да, көзі тоймайтын", "Кесіп алса қан шықпайтын" шық бермес Шығайбай – сараңдықтың жиынтығы. Шығайбайдың әдеті мен ісінен сараңдық, дүниеқорлық, өзімшілдік айқын көрінеді. Оның осы мінезін жек көрген халық қапияда жол, қапылыста сөз табатын, айла-амалы мол Алдар көсені жіберіп, Шығайбайды бірнеше рет жер қаптырады. "Ұрының әйелі өзіне лайық" дегендей, оның тәрбиесіндегі үй-іші – әйелі, қызы Шығайбайдың өзі тәріздес пиғылы тар сараң жандар. Көсе үйге кіріп келгенде әйелі илеп отырған нанды, қызы үйтуге әзірлеп отырған қазды жасыра қояды. Бұл әрекеттер Шығайбайдың образын толықтыра түседі. Сараңдық пен дүниеқорлыққа жаны қас Алдар көсе табан аузында сөз тапқыштығымен өзінің жаңа ғана көргендерін әңгімеге қосып, келе жатып үлкен сары бас жылан көргенін, оны өлтіргенін тұспалдап айтып береді. "Осы айтқандарым өтірік болса, байеке сіздің астыңыздағы қазыдай тілінейін, бәйбішенің нанындай иленейін, қызыңның астындағы қаздай жұлынайын", – деп аяқ астында оларды масқара етеді. Алдар көсе ақыры байдың қызы Бізбикені алдап алып кетумен оқиға аяқталады. Ал "Алдар көсенің шайтанды алдауы" деген әңгіменің сюжеті, құрылысы басқаша болып келеді. Халық ұғымында шайтанды ешкім алдай алмайтын болса, бұл әңгімеде Алдар көсе өзінің қулығымен шайтанды да алдап кетеді. Оның өтірік өліп тірілуі, шайтанға қазы алдыруы, үлкендігін бұлдап, шайтанның мойнына мініп қамшымен сабауы, шайтандар қорқатын тікен арасына тығылып, ала қаптағы алтынды алып құтылып кетуі арқылы адам айласы шайтанды да жеңеді деген идеяны білдіреді. Алдар көсе туралы аңыздардың қай-қайсысы болмасын оны тапқырлықтың өкілі етіп және ол қандай іс-әрекет жасаса да жазғырмай, сүйікті етіп көрсетуі Алдардың ел санасынан ұнамды кейіпкер түрінде тұрақты орын алғандығын аңғартады.

Хэш официального текста: sha256:31e44d63d23356ce4aa3257a8f41c0a1d507d3e9cb634ebb6eeed39644ecb157.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_5

AK_F_ANYZ_6

Фрагмент anyz/lines/6 издания «AK_ANYZ_2025».

Топономикалық аңыздар

Хэш официального текста: sha256:10078d22970e12487d3d91ef58f17535677a42075e0116f0f4d7c8f6429e4059.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_6

AK_F_ANYZ_7

Фрагмент anyz/lines/7 издания «AK_ANYZ_2025».

Аңыздар тарихта шын мәнісінде болған әлдебір оқиғаларға құрылады, әрі осы оқиғалар көбіне нақты бір мекенмен, тау-таспен, өзен-көлмен баланыстырылады. Мұндай аңыздар жер-су аттарына байланысты немесе топонимикалық деп аталады. Себебі олар белгілі бір жағрафиялық нүктенің неліктен солай аталатынын түсіндіреді. Мұндай аңыздарға Бурабай, Баянауыл, Қарағанды, Жекебатыр, Шайтанкөл, Екібастұз,т.с.с. жер аттарымен байланысты аңыздар жатқызылады.

Хэш официального текста: sha256:13d3201120f7a6737f8c5d25a59fe9bb9d81974b589e1ecf0c53d1679fc8135a.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_7

AK_F_ANYZ_8

Фрагмент anyz/lines/8 издания «AK_ANYZ_2025».

Аңыздар - халықтың ауызекі шығамашылығының ерекше жанры, оларда халық қиялы нақты жадығаттарды еркін сапырып, оқиғаларды өзінше пайымдайды.

Хэш официального текста: sha256:22c17c6c6aa19cc8be650c00deca8532e42339efc3efd845b88174e08ca52279.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_8

AK_F_ANYZ_9

Фрагмент anyz/lines/9 издания «AK_ANYZ_2025».

Махаббат хикаялар

Хэш официального текста: sha256:917b65967d026f1eba8bbfc1607e01344548cf14cdb8b19950cc5267ff40dffe.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_9

AK_F_KK_1

Фрагмент kk/lines/1 издания «AK_KOSE_KK_2026».

Алдар Көсе — қазақ ауыз әдебиетінің кейіпкері, ақылды айлакердің, зерделі қудың жиынтық бейнесі. Алдаркөсе өзінің асқан айлакерлігі арқылы мұратына жетіп отырады. Оның мақсаты – сараң байды, пайдакүнем саудагерді, озбыр ханды, т.б. әжуа ету. Мысалы, ол асқан сараңдығы үшін халық Шықбермес Шығайбай атаған байдың асын ішіп, атын мініп, қызын алады; алыпсатар саудагердің алдынан өгіздерін айдап кетеді; оның бұл әрекетін халық айыптамайды, қайта құптап, қошеметтеп отырады. Өйткені, Алдаркөсе әділетсіз билік иелерінен қиянат, қорлық көрген қарапайым халықтың өкілі. Алдаркөсе түркі тілдес халықтар (қырғыз, өзбек, қарақалпақ, түрікмен, т.б.) әдебиетінің көбіне ортақ тұлға. Бұл Алдаркөсе жайындағы аңыз әңгімелердің ежелден келе жатқан көнелігін, әлеуметтік мәнділігін көрсетеді. Оның өмірде болғанын, қай заманда өмір сүргенін дәлелдейтін тарихи дерек жоқ. Алдаркөсе бейнесі қазақ театр және кино өнері туындыларында да көрініс тапқан. Шахмет Хұсайынов «Алдаркөсе» пьесасын (1942) және «Алдаркөсе» фильмінің (1964, режиссері Шәкен Айманов) сценариін жазды.

Хэш официального текста: sha256:1d6cb6040b71a04225e3789055f64cb477cdc0bbfca2020045e86d65e1264549.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_KK_1

AK_F_QONAQ_1

Фрагмент qonaq/lines/1 издания «AK_QONAQ_2026».

Қонақ — жолаушылып келе жатып, үйге түскен бейтаныс жан, немесе сый-сияпат көрсету үшін арнайы шақырылған сыйлы адам; сондай-ақ, ауыл арасын қыдыра келген адамдардың бірі деген ұғымның атауы. Аталмыш ұғымның мазмұнынан қонақтың қазақ салтында "құдайы қонақ"; "арнайы қонақ"; "қыдырма қонақ" деп аталатын үш түрі бар екені байқалады. Қазақ танымында қонақ ұғымының этикеттік, құқықтық, діни-мифологиялық қырлары бар.

Хэш официального текста: sha256:ce1dcaaa41dba922801396472af717a874d33fe01417812b0b02b5f3113b02dc.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_1

AK_F_QONAQ_10

Фрагмент qonaq/lines/10 издания «AK_QONAQ_2026».

Арнайы қонақ күтуде дәстүрлі мәдени ортада қонақтардың тұрғаластығына ерекше көңіл бөлінеді. Тұрғаластық дегеніміз – «қонақтың жоғары әлеуметтік беделі, қоғамдағы алатын айрықша орны». Тұрғаластығы тең, жолы қатар қонақтарға бірінен-бірі кем болмайтын ақ боз үйлер тігіледі, бірыңғай киімді күтушілер қойылады. Жасалатын сый-сияпатта қонақтардың өзара тұрғаластығы мықтап ескереледі. Тұрғаластығына қарай сый-сияпат көрмеуі қонақтың ренішіне, той аяқталмай аттанып кетуіне себеп болады.

Хэш официального текста: sha256:94a9a53646e55b614411f13994962e1e07afc974d214753c91930d567abdeddf.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_10

AK_F_QONAQ_11

Фрагмент qonaq/lines/11 издания «AK_QONAQ_2026».

Қыдырма қонақ

Хэш официального текста: sha256:dc822127212fb2a4104870a2abc65379e1ee7004dc63c4e64769b19725ed3732.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_11

AK_F_QONAQ_12

Фрагмент qonaq/lines/12 издания «AK_QONAQ_2026».

Қыдырма қонақ – «ауыл үй, ауыл арасындағы қонақ» деген ұғымды аңғартады. Ұғымның өз атауы айтып тұрғандай үй иесі қыдырма қонаққа күнделікті көріп жүрген ауыл адамы деп қарайды. Қыдырма қонақ құдайы қонақ, арнайы қонақтай мәртебелі болмайды, ерекше сый-сияпат көрсетілмейді. Бірақ қалыптасқан этикеттік норма бойынша «өзімсініп» келген қонақты сыртқа теппейді «келіңіз, төрлетіңіз; дайын асқа дәл келдіңіз, мақтап жүреді екенсіз» т.б. дегендей ілтипат сөз айтылады. Қонақ күтуді, қонаққа баруды, келген қонақтан әңгіме, хабар-ошар естуді қазақтар қызық көріп қатты ұнатады. Бұл – қазақтың қонағуарлық мінезін көрсетеді. Қыдырма қонақ осындай қонағуарлық мінездің бір көрініс іспетті. Оны тек «қазан аңду» деп түсінуге болмайды. Қыдырма қонақтың қазақ тұрмыс-салтында қонақ ретіндегі беделі пәлендей дерлік жоғары болмайды, өйткені ол шақырусыз келген ауыл адамы, осы себептен кейде оны әзілмен Атырау өлкесінде қоңсы қонақ деп те атаған.

Хэш официального текста: sha256:a47de4d8a7158a60082f9990f5b329e642b881f74ee61ab6ad948731bb6ba013.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_12

AK_F_QONAQ_13

Фрагмент qonaq/lines/13 издания «AK_QONAQ_2026».

Әдетте қоңсы ауыл, қоңсы қолаң атауы ел ішіндегі әлеуметтік мәртебесі төмен қауымға қарата айтылады. Шақырусыз қаумалап келген ауыл арасының «қонақтарын» қоңсы қонақ деген әзіл түріндегі тұспалмен айтылуы образды мән алған. Бұдан қыдырма қонақтың қазақтың тұрмыстық санасындағы бейнесін айқын аңғаруға болады.

Хэш официального текста: sha256:dd107d3c70455402534726b4e9312651cdddd4a3e26734d2f0e133c26b5a3ccf.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_13

AK_F_QONAQ_14

Фрагмент qonaq/lines/14 издания «AK_QONAQ_2026».

Этикеттік норма, қонақ құқығы

Хэш официального текста: sha256:cd035ec302e73f3c9dde1f4e818bc64879044be87208b82337fbb6c84af45e95.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_14

AK_F_QONAQ_15

Фрагмент qonaq/lines/15 издания «AK_QONAQ_2026».

Этикет бойынша қонақ ауылға аяңдап келеді. Өйткені шауып келу ертеде қайғылы жағдайда, жау келгенде, мал барымталағанда т.б. жайсыз кезде ғана болады. Құдайы қонақ жолаушылап келе жатып, түсетін үйінің сыртынан келіп, қалыптасқан этикеттік формула бойынша «әу, кім бар-ау үйде?» деп дауыстайды. Сыртқа шыққан үй иесіне өзінің құдайы қонақ екенін айтады. Жолаушы мен үй иесі «ауыз толтырып» сәлемдесуден соң, қонақтың аттан түсіп, үйге кіруін өтінеді, қонақ үй кісісіне (әйеліне) есенсіз бе деп сыпайырақ сәлемдеседі. Қонақты төрдің оң жағына таман қонақ көрпе төселіп, жастық тасталған жерге жайғастырады. Қонақтың атын отағасы аулақтау жердегі атағашқа (мама ағаш) байлатады. Ат көлігінің күтімін де мойнына алады. Ертедегі салт бойынша қорадан немесе ауыл маңынан қой алдырып, босағаға байлап, союға алақан жайып құдайы қонақтың ризалығын сұрайды. Қонажатар қонақ болса, батасын береді, ал түстеніп аттанар қонақ болса, жайын айтып, пышақ қандатпайды. Үй иесі мен құдайы қонақ өзара жөн сұрасып, өздерінің кім екенін, қай ауыл, қай әулет, қайсы рудан екенін айтады. Отағасы қонаққа тамағы, ас-суынан бере отырып, жылы шырай танытады, қонағының көңілін көтеруге тырысады. «Қонақ табаққа емес, қабаққа; етке емес, ниетке қарайды» деп ескертеді қазақ мақалы. Бұл – біріншіден, бұзуға болмайтын қатаң этикеттік норма, екіншіден, қазақ жерінде қонақ құқығы заңмен қорғалады. Қой сойып, қол қусырмаса, тартылған сыйтабақта өзіне лайық кәделі мүше (бас, жамбас т.б.) болмаса, аткөлігіне қарамаса, қонақ ауыл ақсақалына, биге шағымдана алады. Ондай үйдің иесі ата-баба жолын бұзғандық деп, заң бойынша ат-шапан айып тартады. Аға буын этнограф Х.Арғынбаев: «Үйінде отағасысы болмаса да қазақ әйелі құдайы қонақты үйге түсіріп күтуге міндетті болған. Сондықтан әйелдің жақсысы күйеуінің жоғында да оның жоқтығын білдірмей үйге түскен қонақты күтіп, жолынан жығылмайтын әйелдер бүкіл әйел қауымына үлгі ретінде ел аузында мақтаныш болатын. Күйеуі жоқта қонаққа жөндеп қонағасы бере алмаған әйелдер де ел аузында сөз болып, сараңдығымен аты шығатын» – дейді.

Хэш официального текста: sha256:3c02a1141b3bb326380feb4066dd6bd3dc505e222b7958f735fc24f569b96a3b.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

AK_F_QONAQ_16

Фрагмент qonaq/lines/16 издания «AK_QONAQ_2026».

Құдайы қонақты байырғы қазақтардың жігжаппар болып күту себебі, үшіншіден, қонақ ұғымы діни – мифологиялық түсінікпен ұштасап жатады. Қонақты Құдай жібереді; Қонақты қондырмасаң құт кетеді; Құтты қонақ келсе, қой егіз табады, құтсыз қонақ келсе, қойға қасқыр шабады; Қырықтың бірі Қыдыр т.б. Қыдыр, Құт және қонақ ұғымының бір-бірімен байланысты айтылу себебі бар. Діни-мифтік санада Қыдыр баба (Қызыр баба) – қысылған адамға жәрдем беруші қасиетті, киелі күш иесі.

Хэш официального текста: sha256:3c505f88c21b5b39acef82d87d46f00a45c38175c656bbcc4d48fd5dbb3a7224.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_16

AK_F_QONAQ_17

Фрагмент qonaq/lines/17 издания «AK_QONAQ_2026».

Қонақ күтудегі аймақтық ерекшеліктер

Хэш официального текста: sha256:3e795a55d763dafc17bef9c8fd379990c8aa863d7c728b4c60bf745bdaf8cf04.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_17

AK_F_QONAQ_18

Фрагмент qonaq/lines/18 издания «AK_QONAQ_2026».

Қонақ күту дәстүрі күллі қазаққа ортақ болғанмен, ішінара аймақтық ерекшеліктер де байқалады. Қазақ елінің шығыс өңірінде сыйтабақ тартылғанда қонақ етті өзі турап, басқаларға ұсынып отырады, түстік аймақта қонаққа үй иесінің өзі немесе қызмет жасап жүрген ағайыны ет турайды. Сыр бойы өңірінде қонаққа тартылған қой басының оң құлағын кесіп алып, балаларының кішісіне берген, басты оң құлақсыз тартқан, бұл ерекшелік «ырысым үйде қалсын» деген ырыммен байланысты. Кез-келген қонаққа арнап қазанға ет салғанда алдымен кәрі жілікті салған, бұл малдың бар етін кәрі жілік ұстап тұрады, деген сенімге байланысты. Үлкен тамақтан соң, дастарқанға бата беру дәстүрі барлық жерде «ас қайыру» деп аталады. Ас қайыру кезіндегі үй иесі, отбасының басқа мүшелері батаны екі қолын жайып, ал, кей өңірде түрегеліп тұрып қабылдайды.

Хэш официального текста: sha256:65ad9667e373cf9cd48c904dc3af7a2a13070e638402a5352b94d3b44e2405c6.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_18

AK_F_QONAQ_19

Фрагмент qonaq/lines/19 издания «AK_QONAQ_2026».

Қонағуарлықтың ақпараттық және тәрбиелік мәні

Хэш официального текста: sha256:35eb31b30f0a68fc37ea1c734b95bbf10488d5ed6bf6826126a67d62b0a7e5c2.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_19

AK_F_QONAQ_2

Фрагмент qonaq/lines/2 издания «AK_QONAQ_2026».

Құдайы қонақ

Хэш официального текста: sha256:a0be04dcc7b57cba7c27932479fe2d674e2370672d35566519b1d022ed488e4b.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_2

AK_F_QONAQ_20

Фрагмент qonaq/lines/20 издания «AK_QONAQ_2026».

Қазақтың қонағуарлық мінезі ежелден қалыптасқан. "Атаң барда ел таны еріп жүріп, атың барда жер таны желіп жүріп" деген мақал қонағуарлықтың қағидасы іспетті. Қонағуарлық қазақы ортада ел ахуалы, жер жағдайы жайында ақпарат алудық тиімді бір көзі болған. Төңкеріске дейінгі көшпелі қазақ өмірінде қонағуарлық дәстүрдің ерекше сипатының болуына әсерін тигізетін жағдайдың бірі – құдайы қонақтың айналада болып жатқан үлкенді-кішілі оқиғалардың бірден-бір хабаршысы болғандығында. Қазақтың ұшы қиыры жоқ кең сахарасында көшіп жүретін ауылдар ел ішіндегі жаңалықтардың бәрін ең алдымен ел аралап жүрген жолаушылардан ғана еститін. Сондықтан да болар қонақ түскен үйге ауыл адамдары шақыртпай-ақ келіп әңгіме тыңдап, алуан түрлі жаңалықтарды еститін.

Хэш официального текста: sha256:8c575bea7cab71afe01e25c85404602065b23bc41f81e314600957e5ff9429b9.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_20

AK_F_QONAQ_21

Фрагмент qonaq/lines/21 издания «AK_QONAQ_2026».

Мұндай хабарлар бір ауылдан екінші ауылға өте тез тарайтындықтан, қазақ оны «ұзын құлақ» атандырғанын» атап айта келіп Х. Арғынбаев әсіресе қазақ қонағуарлығының тәрбиелік мәнін аша түседі: «Қазақ отбасында балалар жастайынан қонағуарлыққа тәрбиеленеді. Өйткені халық дәстүрі бойынша қонақасы берілген соң, қонақтан әңгіме сұрайды, өнерлі болса ән салғызып, күй тартқызады. Қонақ әңгімесіне балалар әрқашан құмар болады. «Адам болар бала қонаққа үйір» деп те қазақ тегін айтпаған. Өйткені әр қонақтан естіген жаңалықтарын есіне сақтай білген жастың өмірді білуі, түсінуі кеңейіп, дүниеге көзқарасы қалыптасады. Көптеген нақыл сөздерді, пайдалы кеңестерді үйренумен бірге, жаманшылықтан жиренуге де үйретеді. Олай болса қонағуарлықтың тәрбиелік мәні де аз болмаған» - деп пікір түйеді.

Хэш официального текста: sha256:5887bfb96646f8d6c571d16245d5df9561ffed45850d7ac18c5568b734e08a95.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_21

AK_F_QONAQ_22

Фрагмент qonaq/lines/22 издания «AK_QONAQ_2026».

Сонымен қатар қонақ күту, қонаққа бару, яғни қонақшылау дәстүрі халықты мәдени-этникалық жақтан бірегейлендіруші (идентификатор) маңызды факторлардың бірі болған. Сондай-ақ, қонаққа шақыру, қонақ күту, қонақ аттандыру тәрізді халықтың ең бір абзал қасиеті ғасырлар бойы қоғамдағы зтикалық ұстанымдар мен этикеттік нормаларды жалғастырып, жаңғыртып, жетілдіріп отырған.

Хэш официального текста: sha256:508d14297d09747e062f1e1b708ac5ba58e85143cd5bcdb97c200715cabcdf82.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_22

AK_F_QONAQ_3

Фрагмент qonaq/lines/3 издания «AK_QONAQ_2026».

Құдайы қонақ — ат арылтып алыстан келе жатып үйге түскен, шаңырақ иесіне ешбір таныстығы, туыстығы, жекжаттығы жоқ бейтаныс жолаушы. Байырғы салт-дәстүрінде құдайы қонақты зор құрметпен күту сияқты абзал қасиеттің пайда болу себебін халық ел ішінде айтылатын Алаш хан туралы аңызбен байланыстырады.

Хэш официального текста: sha256:30368be72eaa1f08a75f1f773683dd07ca97dc566d337548672c14372433f1e3.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_3

AK_F_QONAQ_4

Фрагмент qonaq/lines/4 издания «AK_QONAQ_2026».

Н.И. Гродеков жазып алған аңызда, қонақасы беру дәстүрі қазақ руларының түпатасы Алашқа тірелетіні айтылады. Аңыз бойынша Алаш қартайған шағында малының бір бөлігін өзіне қалдырып, қалған бөлігін Үш жүз болып тараған үш ұлына бөліп береді және әрқайсысына берілген мал-мүлікті енші, яғни әрқайсысының жеке басының игілігі (мүлкі) деп атайды. «Сендердің көшпелі өмір жағдайларыңа айналысатын ата кәсібің мал өсіру болғандықтан базары бар саудамен айналысатын отырықшы өмір сендерге жат». Кез-келген жолаушы ақысын төлеп, ішіп-жеміне, тамағына керегін сатып ала алады. Ал сендердің қолда бар мүліктерің мал болғандықтан, жейтін азықтарың ретінде оны бір жерден екінші жерге алып жүру қиын болар. Өз қойыңды, тіпті басқа да малды ат үстінде жүріп алыс жолға алып жүре алмассыңдар. Сондықтан менің сендерге айтар өсиетім: бір-біріңе қонаққа барғанда ас-су үшін ақы сұрамаңдар, бір-біріңе үнемі шақырылған қонақтай болыңдар; бір-біріңе қонақасы немесе сый-сияпат беретіндей сыйлас болыңдар. Бұл үшін менен тағы да өзімде қалған мүліктің төрттен бірін алыңдар және де оны өздеріңнің игіліктерің емес, ортақ игілік деп, әрі өз араларыңда өмір бақи бөлінбеген енші деп санаңдар» – деген екен. Парасатты ру басы Алашқа балалары сонда: «иә, біз сенің қамқорлығыңды ұмытпаймыз», – деп жауап берген екен.

Хэш официального текста: sha256:41a8c57149d1096f39812007ab2b0d807c8b930d064127e4e45cab8b8b670388.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_4

AK_F_QONAQ_5

Фрагмент qonaq/lines/5 издания «AK_QONAQ_2026».

Сөйтіп, өзінде қалған төртінші бөлікті Алаш қонақ сыбағасы болсын деп, үш ұлының ортақ меншігіне беріпті. Ал осы үш ұлы – үш Жүздің баласы – жолаушыға, қандай қазақ болмасын, тегін тамақ, жылы орын т.б. қажетті қамқорлықтар жасап тұруға міндетті болса керек. Осы салт Алаш ханның ұрпақтары болып саналатын қазақтар үшін айнымас дәстүрге айналған деседі.

Хэш официального текста: sha256:f41ff9abcb3a246d60b558a4d22620728732d533fa6318cbd28ba11c33078b61.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_5

AK_F_QONAQ_6

Фрагмент qonaq/lines/6 издания «AK_QONAQ_2026».

"Қонақ таңдап қонады" дейді халық мақалы. Шынында, қонақ ауылдағы ауқатты, дәулетті үйдің бірін таңдау мүмкін. Бірақ бұлай етуі өз басының «жайлы» болуын ойлағандық емес, қоңторғай, жоқ-жітік үйді аяқ асты састырып, ұялтпайын дегені. Қонақ тарапынан мұндай этикалық ұстанымды «ет піседі, ет болмаса бет піседі» деген мақалдың мазмұнынан аңғаруға болады.

Хэш официального текста: sha256:ca3e5fb0d85ead902803b46333981f04e642883e47fbadcfc3185ddd853b26e7.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_6

AK_F_QONAQ_7

Фрагмент qonaq/lines/7 издания «AK_QONAQ_2026».

Арнайы қонақ

Хэш официального текста: sha256:3e8c4ce086adefd7da224e2269e5711b9356536044b549bba6a6c0f29aa8cd7e.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_7

AK_F_QONAQ_8

Фрагмент qonaq/lines/8 издания «AK_QONAQ_2026».

Арнайы қонақ – қыз ұзату, келін түсіру, құда түсу тәрізді т.б. дүбірлі тойға, ас беру сияқты торқалы тойға арнайы шақырылған қонақ. Әдетте шақырушы жақ той болатыны жөнінде ауыл-аймаққа, ел-елдің құрметті, сыйлы адамдарына арнайы ат шаптырып, хабаршы жібереді. Егер ат бәйгесі, палуан күрес, ақындар айтысы тәрізді тойдың сәнін келтіретін, тойшы ауылдың абырой - атағын шығаратын гедонистік шаралар өткізілетін болса, той жөнінде сауын айту (хабар айту) ең аз дегенде үш ай бұрын айтылуға тиіс. Өйткені тойға шақырылған қонақтар өз руластарының ішінен бәйгеге қосар атын баптатады, белдесетін палуандарын, өнер сайысына түсетін ақын-жырауларын таңдайды. Ал сайысқа түсетін ақын кіммен айтысқа түсетінін біліп отырады. Қарсыласының қапысын табуды іздейді.

Хэш официального текста: sha256:65c9da2b36785370671547daf6f3658f55bdeb384945c162cade297f709b4de6.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_8

AK_F_QONAQ_9

Фрагмент qonaq/lines/9 издания «AK_QONAQ_2026».

Арнайы қонақ күту тойшы қауымға ерекше сын. Шақырылған мәртебелі, сыйлы қонақтардың бас-басына үй тігіліп, арнайы күтушілер бөлінеді. Тойға шақырылған қонақтарды тойшы ауыл сонадайдан, қозыкөш жерден, күтіп алады. Ол үшін төрт тарапқа жеті-сегіз, он адамнан күтіп алушыларды жібереді. Олардың ішінен біреуі жеделдете келіп, мәртебелі қонақтардың келе жатқанын, кімдер екенін той иесіне немесе басқарушыға хабарлап тұрады. Қонақтарды арнайы тігілген үйге әкеліп түсіреді.

Хэш официального текста: sha256:b2c730d0a1fcaa74aea48f9f7c17631609f935baa78270d7fb1a94a49f1d15de.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_9

AK_F_RU_1

Фрагмент ru/lines/1 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

Алдар-Косе (Алдар Kөсе) — фольклорный герой казахских сказок.

Хэш официального текста: sha256:82b1c459e24775b3b61ed275ebab8e6a41bc6babc9358b2a1c8360c4cfb0b734.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_1

AK_F_RU_2

Фрагмент ru/lines/2 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

Литературный образ Алдара-Косе

Хэш официального текста: sha256:4df08310d120284939c61b2114d40ea89430b924f39739ef82f31b045eb41c05.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_2

AK_F_RU_3

Фрагмент ru/lines/3 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

Существует множество популярных сказок и анекдотов об Алдар-Косе. Сын бедняка, добрый, находчивый и умный, обманывает и наказывает жадных богачей, лентяев, глупцов и даже шайтанов. Ассоциируется с казахским Робином Гудом, но его оружие не лук и стрелы, а ум и слово. Фигурирует также в фольклоре киргизов, туркмен, узбеков, татар и кумыков. Неизменный герой казахских бытовых и сатирических сказок. Самые известные сказки про Алдара-Косе: «Как Алдар женился», «Чудесная шуба Алдара-Косе», «Жадный бай и Алдар-Косе», «Алдар-Косе и скупой друг», «Алдар-Косе и шайтаны», «Алдар-Косе и пахарь», «Как Алдар увел коня у вора», «Как Алдар-Косе батраков угощал», «Рождение Алдара», «Как Алдар стал Алдаром-Косе».

Хэш официального текста: sha256:40733c13c0e1e686edfaf5d528db4cda6808b053115135c457e5919fdbc6d368.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_3

AK_F_RU_4

Фрагмент ru/lines/4 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

Аналогичные персонажи у других народов: Джоха — у арабов (в Египте — Гоха), Пыл-Пуги — у армян, Ходжа Насреддин — у узбеков (в том числе казахов), Омирбек — у каракалпаков и узбеков, также встречается в эпосе казахов (особенно южных) ввиду родства языков и культур, Ахмет-акай — у крымских татар, Молла Насреддин — у кумыков, Хитрый Будамшу — у бурят, Мушфики — у таджиков, Саляй Чаккан и Молла Зайдин — у уйгуров, Кемине — у туркмен, Тиль Уленшпигель — у фламандцев и немцев, Хитрый Пётр — у южных славян, Гершеле Острополер (Хершеле из Острополя) — у евреев-ашкеназов, Пэкалэ — у румын.

Хэш официального текста: sha256:080b96d044c83ff51303347e6478751849ca7c68532aee4fa6ddec4da6a77828.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_4

AK_F_RU_5

Фрагмент ru/lines/5 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

По легенде происходит из рода рамадан.

Хэш официального текста: sha256:af5ae77afebee66fbba60c0e879df987df034c07f7b9f320965ecdf6c7b9b43b.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_5

AK_F_RU_6

Фрагмент ru/lines/6 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

Имя

Хэш официального текста: sha256:1da7e9372e2f45a27895aaa5f6bd05d1197c3b857ffa522fd01edb44efee0547.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_6

AK_F_RU_7

Фрагмент ru/lines/7 издания «Ревизия 152975113 (03.05.2026): 7 строк, перечень сюжетов и перевод прозвища».

В переводе на русский язык прозвище Алдар-Косе означает «Безбородый обманщик»: «алдар» — обманщик, плут, острослов, «косе» — безбородый.

Хэш официального текста: sha256:498b93c22ced5103dbdf5c6c793fe17e57c462b88b8e963e156a024fcdb5f105.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_RU_7

Понятия

лицо: гость, хозяин, байбише, бий

Понятие «лицо: гость, хозяин, байбише, бий».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Person

снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут

Понятие «снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Provision

посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности

Понятие «посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Visit

Отношения и признаки

Алдар Көсе — гость

Отношение «Алдар Көсе — гость».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AldarKose

байбише — жена хозяина, спрятавшая тесто

Отношение «байбише — жена хозяина, спрятавшая тесто».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Baibishe

хлеб — тесто, которое месила байбише

Отношение «хлеб — тесто, которое месила байбише».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Nan

гусь — которого дочь готовила опалить

Отношение «гусь — которого дочь готовила опалить».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Qaz

қазы — конская колбаса, лежавшая под самим баем

Отношение «қазы — конская колбаса, лежавшая под самим баем».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Qazy

Шықбермес Шығайбай («не дающий и росинки») — хозяин

Отношение «Шықбермес Шығайбай («не дающий и росинки») — хозяин».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#Shygaibai

тот, кому гость вправе пожаловаться

Отношение «тот, кому гость вправе пожаловаться».

Аргументы: кто: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#arbiter

арнайы қонақ: специально приглашённый на той

Отношение «арнайы қонақ: специально приглашённый на той».

Аргументы: v: посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#arnayy_qonaq

аульный аксакал

Отношение «аульный аксакал».

Аргументы: кто: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#aul_elder

хозяин несёт ат-шапан айып

Отношение «хозяин несёт ат-шапан айып».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ayyp_borne

ат-шапан айып уплачен

Отношение «ат-шапан айып уплачен».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ayyp_paid

бий — судья обычного права

Отношение «бий — судья обычного права».

Аргументы: кто: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#bi

гость пожаловался названному лицу

Отношение «гость пожаловался названному лицу».

Аргументы: guest: лицо: гость, хозяин, байбише, бий, кто: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#complains_to

наличие снеди установлено

Отношение «наличие снеди установлено».

Аргументы: p: снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#established_present

даны бесплатная еда и тёплое место

Отношение «даны бесплатная еда и тёплое место».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#food_and_shelter_given

есть основание для жалобы

Отношение «есть основание для жалобы».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ground_for_complaint

имеет с хозяином знакомство, родство либо свойство

Отношение «имеет с хозяином знакомство, родство либо свойство».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#guest_acquainted

гость отобедал и уезжает, объяснив своё положение

Отношение «гость отобедал и уезжает, объяснив своё положение».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#guest_departs_after_midday_meal

приехал издалека, загнав коня

Отношение «приехал издалека, загнав коня».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#guest_from_afar

специально приглашён на той

Отношение «специально приглашён на той».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#guest_invited

человек аула, которого видят каждый день

Отношение «человек аула, которого видят каждый день».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#guest_seen_daily

в почётном блюде подана подобающая гостю заветная часть (голова, бедро)

Отношение «в почётном блюде подана подобающая гостю заветная часть (голова, бедро)».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#honorific_portion_served

хозяина нет дома

Отношение «хозяина нет дома».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#host_absent

хозяин присмотрел за конём гостя

Отношение «хозяин присмотрел за конём гостя».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#mount_tended

снедь, названная клятвой поимённо

Отношение «снедь, названная клятвой поимённо».

Аргументы: p: снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#oath_names

принёс клятву

Отношение «принёс клятву».

Аргументы: кто: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#oath_sworn

снедь находится на виду

Отношение «снедь находится на виду».

Аргументы: p: снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#openly_present

посещение обязывает к особым почестям

Отношение «посещение обязывает к особым почестям».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#owes_special_honours

снедь спрятана

Отношение «снедь спрятана».

Аргументы: p: снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#provision_concealed

снедь есть в доме

Отношение «снедь есть в доме».

Аргументы: p: снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#provision_in_house

құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину

Отношение «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#qudayy_qonaq

қыдырма қонақ: сосед по аулу, пришедший без зова

Отношение «қыдырма қонақ: сосед по аулу, пришедший без зова».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#qydyrma_qonaq

осмотр опроверг наличие

Отношение «осмотр опроверг наличие».

Аргументы: p: снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#refuted_by_search

зарезал овцу и подал, сложив руки

Отношение «зарезал овцу и подал, сложив руки».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#sheep_slaughtered_and_served

гость этого посещения

Отношение «гость этого посещения».

Аргументы: v: посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности, guest: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#visit_guest

хозяин этого посещения

Отношение «хозяин этого посещения».

Аргументы: v: посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности, host: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#visit_host

жена хозяина этого посещения

Отношение «жена хозяина этого посещения».

Аргументы: v: посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности, wife: лицо: гость, хозяин, байбише, бий.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#visit_host_wife

посещение состоялось: путник сошёл в дом

Отношение «посещение состоялось: путник сошёл в дом».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#visit_occurred

Исчерпывающие перечни

Перечень знакомств, родства и свойства гостя с хозяином исчерпывается материалами посещения

Перечень «имеет с хозяином знакомство, родство либо свойство» является исчерпывающим по состоянию на 2026-08-30T00:00:00+00:00: всё, что не перечислено, считается не относящимся к нему.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AcquaintanceClosure

Сведения о том, что из домашней снеди спрятано, исчерпываются материалами дела

Перечень «снедь спрятана» является исчерпывающим по состоянию на 2026-08-30T00:00:00+00:00: всё, что не перечислено, считается не относящимся к нему.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ConcealmentClosure

Сведения о заветной части в почётном блюде исчерпываются материалами посещения

Перечень «в почётном блюде подана подобающая гостю заветная часть (голова, бедро)» является исчерпывающим по состоянию на 2026-08-30T00:00:00+00:00: всё, что не перечислено, считается не относящимся к нему.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#HonorificPortionClosure

Перечень приглашённых на той исчерпывается материалами посещения

Перечень «специально приглашён на той» является исчерпывающим по состоянию на 2026-08-30T00:00:00+00:00: всё, что не перечислено, считается не относящимся к нему.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#InvitationClosure

Сведения об уходе за конём гостя исчерпываются материалами посещения

Перечень «хозяин присмотрел за конём гостя» является исчерпывающим по состоянию на 2026-08-30T00:00:00+00:00: всё, что не перечислено, считается не относящимся к нему.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#MountCareClosure

Сведения о том, зарезал ли хозяин овцу и подал ли, исчерпываются материалами посещения

Перечень «зарезал овцу и подал, сложив руки» является исчерпывающим по состоянию на 2026-08-30T00:00:00+00:00: всё, что не перечислено, считается не относящимся к нему.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#SlaughterServiceClosure

Правила

Гость вправе пожаловаться аульному аксакалу

Для лицо: гость, хозяин, байбише, бий Л (v0).

Всегда, если установлено, что «аульный аксакал» (кто: Л), то «тот, кому гость вправе пожаловаться» (кто: Л).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ArbiterIsAulElder Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Гость вправе пожаловаться бию

Для лицо: гость, хозяин, байбише, бий Л (v0).

Всегда, если установлено, что «бий — судья обычного права» (кто: Л), то «тот, кому гость вправе пожаловаться» (кто: Л).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ArbiterIsBi Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Арнайы қонақ — гость, специально приглашённый на той

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

Всегда, если установлено, что «посещение состоялось: путник сошёл в дом» (v: П) и установлено, что «специально приглашён на той» (v: П), то «арнайы қонақ: специально приглашённый на той» (v: П).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ArnayyQonaq Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_8

Такой householder по закону несёт ат-шапан айып

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0); лицо: гость, хозяин, байбише, бий Л (v1); лицо: гость, хозяин, байбише, бий Л2 (v2).

По общему правилу, если установлено, что «гость пожаловался названному лицу» (guest: Л, кто: Л2) и установлено, что «есть основание для жалобы» (v: П) и установлено, что «тот, кому гость вправе пожаловаться» (кто: Л2) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л), то «хозяин несёт ат-шапан айып» (v: П), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AyypFollowsComplaint Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Всякому путнику, кем бы он ни был, обязаны дать бесплатную еду и тёплое место

По общему правилу, если установлено, что «посещение состоялось: путник сошёл в дом» (v: П) и установлено, что «хозяин этого посещения» (v: П, host: Л) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Всякому путнику, кем бы он ни был, обязаны дать бесплатную еду и тёплое место», — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#DutyOfFoodAndShelter Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_5

Обязанность подать в почётном блюде подобающую гостю заветную часть

По общему правилу, если установлено, что «хозяин этого посещения» (v: П, host: Л) и установлено, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Обязанность подать в почётном блюде подобающую гостю заветную часть», — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#DutyOfHonorificPortion Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Обязанность уплатить ат-шапан айып

По общему правилу, если установлено, что «хозяин несёт ат-шапан айып» (v: П) и установлено, что «хозяин этого посещения» (v: П, host: Л) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Обязанность уплатить ат-шапан айып», — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#DutyToPayAyyp Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Обязанность зарезать овцу и подать, сложив руки

По общему правилу, если не установлено, что «гость отобедал и уезжает, объяснив своё положение» (v: П) и установлено, что «хозяин этого посещения» (v: П, host: Л) и установлено, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Обязанность зарезать овцу и подать, сложив руки», — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#DutyToSlaughterAndServe Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Обязанность присмотреть за конём гостя

По общему правилу, если установлено, что «хозяин этого посещения» (v: П, host: Л) и установлено, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Обязанность присмотреть за конём гостя», — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#DutyToTendTheMount Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

В поданном блюде нет подобающей гостю заветной части — основание для жалобы

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

По общему правилу, если установлено, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П) и установлено, что не «в почётном блюде подана подобающая гостю заветная часть (голова, бедро)» (v: П), то «есть основание для жалобы» (v: П), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#GroundNoHonorificPortion Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Не присмотрел за конём гостя — основание для жалобы

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

По общему правилу, если установлено, что не «хозяин присмотрел за конём гостя» (v: П) и установлено, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П), то «есть основание для жалобы» (v: П), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#GroundNoMountCare Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Не зарезал овцу и не подал — основание для жалобы

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

По общему правилу, если установлено, что не «зарезал овцу и подал, сложив руки» (v: П) и не установлено, что «гость отобедал и уезжает, объяснив своё положение» (v: П) и установлено, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П), то «есть основание для жалобы» (v: П), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#GroundNoSlaughter Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Гость вправе пожаловаться аульному аксакалу либо бию

Всегда, если установлено, что «тот, кому гость вправе пожаловаться» (кто: Л3) и установлено, что «хозяин этого посещения» (v: П, host: Л) и установлено, что «есть основание для жалобы» (v: П) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Гость вправе пожаловаться аульному аксакалу либо бию».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#GuestMayComplainToArbiter Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Гостю-соседу особых почестей не оказывают

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

По общему правилу, если установлено, что «посещение состоялось: путник сошёл в дом» (v: П) и установлено, что «қыдырма қонақ: сосед по аулу, пришедший без зова» (v: П), то не имеет места, что «посещение обязывает к особым почестям» (v: П), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#NoSpecialHonoursForWanderer Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_12

Снедь, названная клятвой, считается наличной, пока осмотр не опроверг

Для снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут С (v0); лицо: гость, хозяин, байбише, бий Л (v1).

По общему правилу, если установлено, что «снедь, названная клятвой поимённо» (p: С) и установлено, что «принёс клятву» (кто: Л), то «наличие снеди установлено» (p: С), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#OathNamedProvisionPresent/R1 Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANT_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_5

Снедь, названная клятвой, считается наличной, пока осмотр не опроверг

Для снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут С (v0); лицо: гость, хозяин, байбише, бий Л (v1).

По общему правилу, если установлено, что «снедь, названная клятвой поимённо» (p: С) и установлено, что «осмотр опроверг наличие» (p: С), то не имеет места, что «наличие снеди установлено» (p: С), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#OathNamedProvisionPresent/R2 Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANT_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_5

Наличие снеди, стоящей на виду, установлено

Для снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут С (v0).

Всегда, если установлено, что «снедь находится на виду» (p: С), то «наличие снеди установлено» (p: С).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#OpenSightEstablishes Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_5

Снедь, которая есть в доме и не спрятана, находится на виду

Для снедь: хлеб, гусь, қазы — то, что подают либо прячут С (v0).

Всегда, если установлено, что «снедь есть в доме» (p: С) и установлено, что не «снедь спрятана» (p: С), то «снедь находится на виду» (p: С).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#OpenlyPresentUnlessConcealed Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_5

Құдайы қонақ — приехавший издалека путник, чужой хозяину

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

Всегда, если установлено, что «посещение состоялось: путник сошёл в дом» (v: П) и установлено, что не «имеет с хозяином знакомство, родство либо свойство» (v: П) и установлено, что «приехал издалека, загнав коня» (v: П), то «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#QudayyQonaq Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_3

Қыдырма қонақ — человек аула, пришедший без зова

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

Всегда, если установлено, что «человек аула, которого видят каждый день» (v: П) и установлено, что «посещение состоялось: путник сошёл в дом» (v: П) и установлено, что не «специально приглашён на той» (v: П), то «қыдырма қонақ: сосед по аулу, пришедший без зова» (v: П).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#QydyrmaQonaq Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_12

Гостя принимают с почестями: строгая норма, которую нельзя нарушать

Для посещение: один заезд гостя в дом — единица, к которой обычай привязывает и вид гостя, и обязанности П (v0).

По общему правилу, если установлено, что «посещение состоялось: путник сошёл в дом» (v: П) и не установлено, что «қыдырма қонақ: сосед по аулу, пришедший без зова» (v: П), то «посещение обязывает к особым почестям» (v: П), — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#SpecialHonoursOwed Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Даже когда хозяина нет дома, жена обязана принять и угостить құдайы қонақ

По общему правилу, если установлено, что «жена хозяина этого посещения» (v: П, wife: Л) и установлено, что «хозяина нет дома» (v: П) и установлено, что «құдайы қонақ: путник издалека, чужой хозяину» (v: П) и установлено, что «гость этого посещения» (v: П, guest: Л2), то активируется нормативный шаблон «Даже когда хозяина нет дома, жена обязана принять и угостить құдайы қонақ», — если не установлено иное.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#WifeBearsDutyWhenHostAbsent Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Нормативные позиции

Гость вправе пожаловаться аульному аксакалу либо бию

Полномочие: носитель — v2; осуществление — «гость пожаловался названному лицу» (v2, v3); правовой эффект — создать состояние: «хозяин несёт ат-шапан айып» (v: v0).

Полномочие действительно при условии: установлено, что «есть основание для жалобы» (v: v0).

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ComplainToArbiter Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Всякому путнику, кем бы он ни был, обязаны дать бесплатную еду и тёплое место

Обязанность: носитель — v1; выгодоприобретатель — v2.

Цель достижения: установлено, что «даны бесплатная еда и тёплое место» (v: v0); окно исполнения — с «0001-01-01» и далее.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#GiveFoodAndShelter Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_5

Обязанность уплатить ат-шапан айып

Обязанность: носитель — v1; выгодоприобретатель — v2.

Цель достижения: установлено, что «ат-шапан айып уплачен» (v: v0); окно исполнения — с «0001-01-01» и далее.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#PayAtShapanAyyp Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Даже когда хозяина нет дома, жена обязана принять и угостить құдайы қонақ

Обязанность: носитель — v1; выгодоприобретатель — v2.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ReceiveAndFeedInHostsAbsence Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Обязанность подать в почётном блюде подобающую гостю заветную часть

Обязанность: носитель — v1; выгодоприобретатель — v2.

Цель достижения: установлено, что «в почётном блюде подана подобающая гостю заветная часть (голова, бедро)» (v: v0); окно исполнения — с «0001-01-01» и далее.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#ServeHonorificPortion Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Обязанность зарезать овцу и подать, сложив руки

Обязанность: носитель — v1; выгодоприобретатель — v2.

Цель достижения: установлено, что «зарезал овцу и подал, сложив руки» (v: v0); окно исполнения — с «0001-01-01» и далее.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#SlaughterAndServe Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Обязанность присмотреть за конём гостя

Обязанность: носитель — v1; выгодоприобретатель — v2.

Цель достижения: установлено, что «хозяин присмотрел за конём гостя» (v: v0); окно исполнения — с «0001-01-01» и далее.

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#TendTheMount Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_15

Приоритеты

Снедь, названная клятвой, считается наличной, пока осмотр не опроверг

При расхождении приоритет имеет правило «Снедь, названная клятвой, считается наличной, пока осмотр не опроверг» перед правилом «Снедь, названная клятвой, считается наличной, пока осмотр не опроверг».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#OathNamedProvisionPresent/priority Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANT_1, urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_ANYZ_5

Особое правило о госте-соседе сильнее общего правила о почестях

При расхождении приоритет имеет правило «Гостю-соседу особых почестей не оказывают» перед правилом «Гостя принимают с почестями: строгая норма, которую нельзя нарушать».

Идентификатор: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#WandererOverGeneralHonours Анкер: urn:kz:corpus:clir:aldar-kose#AK_F_QONAQ_12