Gai Institutionum commentarii quattuor

la · official · sha256:f00f0525c33bfd8680256c8dbd3a9a98987713f9b0c9a276fefee462029ea9bdLA

1. <Superest, ut de actionibus loquamur. et si quaeramus>, quot genera actionum sint, uerius uidetur duo esse, in rem et in personam. nam qui IIII esse dixerunt ex sponsionum generibus, non animaduerterunt quasdam species actionum inter genera se rettulisse.

la · official · sha256:e6750e892d31b99f4acb4e4a48df36267b2c6da81a131e70d0d4b26ae49dfeb7LA

2. In personam actio est, qua agimus, quotiens <litigamus> cum aliquo, qui nobis uel ex contractu uel ex delicto obligatus est, id est, cum intendimus DARE FACERE PRAESTARE OPORTERE.

Referencing norms: ActioNominata, CasusContractus, CasusDamnumExDelicto, CasusPetitioLis, CausaExContractu, CausaExDelicto, InPersonamExContractu, InPersonamExDelicto, ObligatioExContractu, ObligatioExDelicto, RemediumInPersonam

la · official · sha256:0473c00c336659ba31e02a123d125dbafdd27b8e2955bb1793fd465b90efd088LA

3. In rem actio est, cum aut corporalem rem intendimus nostram esse aut ius aliquod nobis conpetere, uelut utendi aut utendi fruendi, eundi, agendi aquamue ducendi uel altius tollendi prospiciendiue, <aut cum> actio ex diuerso aduersario est negatiua.

Referencing norms: CasusDominusOriginarius, CasusPetitioDeRe, CausaDeRe, InRemDeCorpore, InRemDeIure, InRemNegativa, RemediumInRem

la · official · sha256:5b07b99e9acc406d4f4de45f56f26288958d4f967d67d39f590f80be4ccbf3c7LA

4. Sic itaque discretis actionibus certum est non posse nos rem nostram ab alio ita petere: SI PARET EVM DARE OPORTERE; nec enim quod nostrum est, nobis dari potest, cum scilicet id dari nobis intellegatur, quod <ita datur, ut> nostrum fiat; nec res, quae <nostra iam est>, nostra amplius fieri potest. plane odio furum, quo magis pluribus actionibus teneantur, receptum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli rei recipiendae nomine fures etiam hac actione teneantur: SI PARET EOS DARE OPORTERE, quamuis sit etiam aduersus eos haec actio, qua rem nostram esse petimus.

Referencing norms: CasusFurtum, CondictioExDando, FurCondicitur, FurVindicatur, ReiSuaeNonCondicitur

la · official · sha256:1254386bf3eb58c0033375d99a52c18da8247bff5ffc75ffd1d66c8d2dc4d750LA

5. Appellantur autem in rem quidem actiones uindicationes, in personam uero actiones, quibus dari fieriue oportere intendimus, condictiones.

Referencing norms: CasusContractusCondictio, CondictioExDando, CondictioNomen, VindicatioDomino, VindicatioNomen

la · official · sha256:2b937ae553534ac41166d08b7b7dded457cc0a7c90e54c6dc40aa067c9c2bc23LA

6. Agimus autem interdum, ut rem tantum consequamur, interdum ut poenam tantum, alias ut rem et poenam.

la · official · sha256:f1d4170532fa36083181e8ba77f5211124cd7b9c2cef415bb14b7196c37791acLA

7. Rem tantum persequimur uelut actionibus, <quibus> ex contractu agimus.

Referencing norms: ExContractuRemTantum

la · official · sha256:64b6182a49e249c81df1ce0e2731f22b9f11509e994c9543c12e929474044e92LA

8. Poenam tantum persequimur uelut actione furti et iniuriarum et secundum quorundam opinionem actione ui bonorum raptorum; nam ipsius rei et uindicatio et condictio nobis conpetit.

Referencing norms: FurtiPoenamTantum, IniuriarumPoenamTantum, PoenalisSola, RemediumPoenale, ViBonorumRaptorumPoenamTantum

la · official · sha256:2d5ec8f2c5f1643ca0cf1338af6a3a20f43e6ffc2a100bb00f418f8366eccc96LA

9. Rem uero et poenam persequimur uelut ex his causis, ex quibus aduersus infitiantem in duplum agimus; quod accidit per actionem iudicati, depensi, damni in<iuri>ae <legis> Aqu<il>ia<e>, aut legatorum nomine, quae per damnationem certa relicta sunt.

Referencing norms: DuplumInfitianti, PoenalisMixta, RemEtPoenamRegula

la · official · sha256:38debd73ec1e59d71230973181643426da99bc410ffb84f9f55d578d6f2dc613LA

10. Quaedam praeterea sunt actiones, quae ad legis actionem exprimuntur, quaedam sua ui ac potestate constant. quod ut manifestum fiat, opus est, ut prius de legis actionibus loquamur.

Referencing norms: ActioDatur, ActioNominata, RemediumDatur, SuaViConstat

la · official · sha256:38fef8bfcad4fc13b1d1e03fd914ff79d86b2c40dcaee4e462d47923dbe177b4LA

11. Actiones, quas in usu ueteres habuerunt, legis actiones appellabantur uel ideo, quod legibus proditae erant, quippe tunc edicta praetoris, quibus conplures actiones introductae sunt, nondum in usu habebantur, uel ideo, quia ipsarum legum uerbis accommodatae erant et ideo immutabiles proinde atque leges obserua<ba>ntur. unde eum, qui de uitibus succisis ita egisset, ut in actione uites nominaret, responsum est rem perdidisse, quia debuisset arbores nominare, eo quod lex XII tabularum, ex qua de uitibus succisis actio conpeteret, generaliter de arboribus succisis loqueretur.

Referencing norms: TempusLegisActionum

la · official · sha256:f0948d6823a490f164da7044a5e7da786410e8892dbfb11ea82e98a1a0b24795LA

12. Lege autem agebatur modis quinque: sacramento, per iudicis postulationem, per condictionem, per manus iniectionem, per pignoris capionem.

la · official · sha256:9857ffeded035463dcbad671f70714172c3f0836af4cd6d39815969301d823feLA

13. Sacramenti actio generalis erat. de quibus enim rebus ut aliter ageretur, lege cautum non erat, de his sacramento agebatur: eaque actio proinde periculosa erat falsi ******** atque hoc tempore periculosa est actio certae creditae pecuniae propter sponsionem, qua periclitatur reus, si temere neget, <et> restipulationem, qua periclitatur actor, si non debitum petat. nam qui uictus erat, summam sacramenti praestabat poenae nomine; eaque in publicum cedebat praedesque eo nomine praetor<i> dabantur, non ut nunc sponsionis et restipulationis poena lucro cedit aduersarii, qui uicerit.

Referencing norms: SacramentoGeneralis, SacramentumInPublicum

la · official · sha256:16614a2ba7d5d2229a962ee56d65377a21f04ecc162c803a77ec422ac27cf09fLA

14. Poena autem sacramenti aut quingenaria erat aut quinquagenaria. nam de rebus mille aeris plurisue quingentis assibus, de minoris uero quinquaginta assibus sacramento contendebatur; nam ita lege XII tabularum cautum erat. <at> si de libertate hominis controuersia erat, etiamsi pretiosissimus homo esset, tamen ut L assibus sacramento contenderetur, eadem lege cautum est fauore scilicet libertatis, ne o<ne>rarentur adsertor<es>. [. . . . . vv. 11 . . . . . . . ]

Referencing norms: DeLibertateNonQuingenarium, SacramentumDeLibertate, SacramentumQuingenarium, SacramentumQuinquagenarium

la · official · sha256:efcc86880939f3961543b53c06647f58f5c19d565a202aa42fb8aadc811389c6LA

15. [. . . . . . . . . . ] <i>stae omnes actiones [. . . . . vv. 5 . . . . . . . ] captus [. . . . . vv. 5 . . . . . . . ] ad iudicem accipiundum uenirent. postea uero reuersis dabatur. ut autem <die> XXX. iudex detur, per legem Pinariam factum est; ante eam autem legem <stati>m dabatur iudex. illud ex superioribus intellegimus, si de re minoris quam <M> aeris agebatur, quinquagenario sacramento, non quingenario eos contendere solitos fuisse. postea tamen quam iudex datus esset, comperendinum diem, ut ad iudicem uenirent, denuntiabant; deinde cum ad iudicem uenerant, antequam apud eum causam perorarent, solebant breuiter ei et quasi per index rem exponere; quae dicebatur causae coniectio quasi causae suae in breue coactio. 16 Si in rem agebatur, mobilia quidem et mouentia, quae modo in ius adferri adduciue possent, in iure uindicabantur ad hunc modum: qui uindicabat, festucam tenebat; deinde ipsam rem adprehendebat, uelut hominem, et ita dicebat: HVNC EGO HOMINEM EX IVRE QVIRITIVM MEVM ESSE AIO SECVNDVM SVAM CAVSAM; SICVT DIXI, ECCE TIBI, VINDICTAM INPOSVI, et simul homini festucam inponebat. aduersarius eadem similiter dicebat et faciebat. cum uterque uindicasset, praetor dicebat: MIT<TI>TE AMBO HOMINEM, illi mittebant. qui prior uindica<uerat, ita alterum interroga>bat: POSTVLO, ANNE DICAS, QVA EX CAVSA VINDICAVERIS? ille respondebat: IVS FECI, SICVT VINDICTAM INPOSVI. deinde qui prior uindicauerat, dicebat: QVANDO TV INIVRIA VINDICAVISTI, QVINGENTIS ASSIBVS SACRAMENTO TE PROVOCO; aduersarius quoque dicebat similiter: ET EGO TE; aut si res infra mille asses erat, quinquagenarium scilicet sacramentum nominabant. deinde eadem sequebantur, quae cum in persona<m> ageretur. postea praetor secundum alterum eorum uindicias dicebat, id est interim aliquem possessorem constituebat, eumque iubebat praedes aduersario dare litis et uindiciarum, id est rei et fructuum; alios autem praedes ipse praetor ab utroque accipiebat sacramenti causa, quia id in publicum cedebat. festuca autem utebantur quasi hastae loco, signo quodam iusti dominii, quando iusto dominio ea maxime sua esse credebant, quae ex hostibus cepissent; unde in centumuiralibus iudiciis hasta proponitur.

Referencing norms: LexPinaria

la · official · sha256:079d2d32add90e2094e228e851fa894fcb67e2d15b10efa47cbb99176c32f6e0LA

17. Si qua res talis erat, ut sine incommodo non posset in ius adferri uel adduci, uerbigratia si columna aut nauis aut grex alicuius pecoris esset, pars aliqua inde sumebatur eaque in ius adferebatur, deinde in eam partem quasi in totam rem praesentem fiebat uindicatio; itaque ex grege uel una ouis siue capra in ius adducebatur, uel et<iam> pilus inde sumebatur et in ius adferebatur; ex naue uero et columna aliqua pars defringebatur; similiter si de fundo uel de aedibus siue de hereditate controuersia erat, pars aliqua inde sumebatur et in ius adferebatur, et in eam partem proinde atque in totam rem praesentem fiebat uindicatio, uelut ex fundo gleba sumebatur et ex aedibus tegula, et si de hereditate controuersia erat, aeque <res uel rei pars aliqua inde sumebatur>. [. . . . Fol. deperditum in codice Veronensi, cuius pagina posterior suppletur codice Antinoensi . . . .] Que leg<is> act<ione re>stitu<tu>m est. 17a. Per iudici<s p>ostulat<i>onem ageba<tur, si> q<u>a de re ut ita ager<et>ur lex ius<si>sset sicu<ti> lex XII <t>abularum de <eo> quod ex stipu<l>at<i>one petitur. eaque res talis fere erat. qui agebat sic dicebat: EX SPONSIONE TE MI<I>I X MILIA SESTERTIORVM DARE OPORTERE AIO: ID POSTVLO AIAS AN NEGES. aduersarius dicebat non oportere. actor dicebat: QVANDO TV NEGAS, TE PRAETOR IVDICEM SIVE ARBITRVM POSTVLO VTI DES. itaque in eo genere actionis sine poena quisque negabat. item de hereditate diuidenda inter coheredes eadem lex per iudicis postulationem agi ius<sit>. idem fecit lex Licinn<i>a, si de a<li>qua re comm<u>ni diuid<e>nda ageretur. itaque no<min>ata causa ex qua agebat<ur> statim arb<i>ter petebatu<r>. 17b. Per condi<c>ti<o>nem ita a<g>ebatur: AIO TE MIHI SESTERTIORVM X MILIA DARE OPORTERE: ID POSTVLO, AIAS AVT NEGES. aduersarius dicebat non oportere. actor dicebat: QVANDO TV NEGAS, IN DIEM TRICENSIMVM TIBI IVDICIS CAPIENDI CAVSA CONDICO. deinde die tricensimo ad iudicem capiendum praesto esse debebant. condicere autem denuntiare est prisca lingua. 18 Itaque haec quidem actio proprie condictio uocabatur. nam actor aduersario denuntiabat, ut ad iudicem capiendum die XXX. adesset; nunc uero non proprie condictionem dicimus actionem in personam <esse, qua> intendimus dari nobis oportere. nulla enim hoc tempore eo nomine denuntiatio fit.

Referencing norms: CondictioTricensimoDie, CondictioneCertaPecunia, IudicisPostulationeExStipulatione, IudicisPostulationeHereditas, IudicisPostulationeResCommunis

la · official · sha256:6fc47339e16aa1f1bb8331508bc5f4ee78a7e19fccc16c2fd75a320761ee133dLA

19. Haec autem legis actio constituta est per legem Siliam et Calpurniam, lege quidem Silia certae pecuniae, lege uero Calpurnia de omni certa re.

Referencing norms: CondictioneCertaPecunia, CondictioneCertaRes

la · official · sha256:e28448a15e203ce0c439afbfc2cb29c0c312480d3bed909bf968311388e8ebbfLA

20. Quare autem haec actio desiderata sit, cum de eo, quod nobis dari oportet, potuerit aut sacramento aut per iudicis postulationem agi, ualde quaeritur.

la · official · sha256:1f6cc59cc8493d4a4bb79a75183405c04424cc09753e0cc2e92307ebfa834660LA

21. Per manus iniectionem aeque <de> his rebus agebatur, de quibus ut ita ageretur, lege aliqua cautum est, uelut iudicati lege XII tabularum. quae actio talis erat: qui agebat, sic dicebat: QVOD TV MIHI IVDICATVS siue DAMNATVS ES SESTERTIVM X MILIA, QVANDOC NON SOLVISTI, OB EAM REM EGO TIBI SESTERTIVM X MILIVM IVDICATI MANVM INICIO, et simul aliquam partem corporis eius prendebat; nec licebat iudicato manum sibi depellere et pro se lege agere, sed uindex dabat, qui pro se causam agere solebat. qui uindex non dabat, domum ducebatur ab actore et uinciebatur.

Referencing norms: IudicatusVindicemDat, ManusIniectioIudicati, SineVindiceDomumDucitur

la · official · sha256:a03bc211600fa333ac978cb15b4399aef5a1715371137351c9ded4aaf78b5b90LA

22. Postea quaedam leges ex aliis quibusdam causis pro iudicato manus iniectionem in quosdam dederunt, sicut lex Publilia in eum, pro quo sponsor dependisset, si in sex mensibus proximis, quam pro eo depensum esset, non soluisset sponsori pecuniam; item lex Furia de sponsu aduersus eum, qui a sponsore plus quam uirilem partem exegisset, et denique conplures aliae leges in multis causis talem actionem dederunt.

Referencing norms: DepensiProIudicato, FuriaDeSponsuProIudicato, ManusIniectioDepensi, ManusIniectioFuriaDeSponsu

la · official · sha256:a8c5cd52b19eab0752202b026bdece583641f85b3d8ca9ff7c6c4bd34c2098c5LA

23. Sed aliae leges ex quibusdam causis constituerunt quasdam actiones per manus iniectionem, sed puram, id est non pro iudicato, uelut le<x Furia> testamentaria aduers<us e>um, qui legatorum nomine mortisue causa plus M assibus cepisset, cum ea lege non esset exceptus, ut ei plus capere liceret; item lex Marcia aduersus faeneratores, ut si usuras exegissent, de his reddendis per manus iniectionem cum eis ageretur.

Referencing norms: FuriaTestamentariaPura, ManusIniectioFuriaTestamentaria, ManusIniectioMarcia, MarciaPura

la · official · sha256:ae579a22291f3a45f4fd201b9937054c1c93e6bdecc97e27a0e37a4a345341cdLA

24. Ex quibus legibus et si quae aliae similes essent cum agebatur, manum sibi depellere et pro se lege agere <reo licebat>. nam et actor in ipsa legis actione non adiciebat hoc uerbum PRO IVDICATO, sed nominata causa, ex qua agebat, ita dicebat: OB EAM REM EGO TIBI MANVM INICIO; cum hi, quibus pro iudicato actio data erat, nominata causa, ex qua agebant, ita inferebant: OB EAM REM EGO TIBI PRO IVDICATO MANVM INICIO nec me praeterit in forma legis Furiae testamentariae PRO IVDICATO uerbum inseri, cum in ipsa lege non sit; quod uidetur nulla ratione factum.

Referencing norms: PuraManumDepellit

la · official · sha256:a79ffe2c41dc9a6045b29ba750d677f9c8d9ae2d21036770fcfda5cd19f394c3LA

25. Sed postea lege Vallia, excepto iudicato et eo, pro quo depensum est, ceteris omnibus, cum quibus per manus iniectionem agebatur, permissum est sibi manum depellere et pro se agere. itaque iudicatus et is, pro quo depensum est, etiam post hanc legem uindex dare debebant et, nisi darent, domum ducebantur. istaque, quamdiu legis actiones in usu erant, semper ita obseruabantur; unde nostris temporibus is, cum quo iudicati depensiue agitur, iudicatum solui satisdare cogitur.

Referencing norms: DepensiVindicemDat, IudicatumSolviDepensi, IudicatumSolviHodie, LexVallia, SineVindiceDomumDucitur

la · official · sha256:b8243f847b4b8f52c1c7cd96f05dfca7021ba5c3ccd8038de614a4eae282bb20LA

26. Per pignoris capionem lege agebatur de quibusdam rebus moribus, <de quibusdam rebus> lege.

la · official · sha256:f8f4da30f8547a8c91cf51867044e4a20f91ee0ad9d036e54660ccf7ede24a5bLA

27. Introducta est moribus rei militaris. nam [et] propter stipendium licebat militi ab eo, qui aes tribuebat, nisi daret, pignus capere; dicebatur autem ea pecunia, quae stipendii nomine dabatur, aes militare. item propter eam pecuniam licebat pignus capere, ex qua equus emendus erat; quae pecunia dicebatur aes equestre. item propter eam pecuniam, ex qua hordeum equis erat conparandum; quae pecunia dicebatur aes hordiarium.

Referencing norms: PignorisCapioMilitaris, PignorisCapioMoribus

la · official · sha256:f69820f8eb00db02a613ccbd7f7daca993e1cc6a5977bdec6e3a5aa1bc5a3e64LA

28. Lege autem introducta est pignoris capio uelut lege XII tabularum aduersus eum, qui hostiam emisset nec pretium redderet; item aduersus eum, qui mercedem non redderet pro eo iumento, quod quis ideo locasset, ut inde pecuniam acceptam in dapem, id est in sacrificium, inpenderet; item lege censoria data est pignoris capio publicanis uectigalium publicorum populi Romani aduersus eos, qui aliqua lege uectigalia deberent.

Referencing norms: PignorisCapioHostia, PignorisCapioIumentum, PignorisCapioLege, PignorisCapioPublicani

la · official · sha256:d59e43ddeb663793b8e9f63948eaf254e3d4fce6e3d609844e4880971c7f9cd6LA

29. Ex omnibus autem istis causis certis uerbis pignus capiebatur, et ob id plerisque placebat hanc quoque actionem legis actionem esse; quibusdam autem placebat <legis actionem non esse>, primum quod pignoris capio extra ius peragebatur, id est non apud praetorem, plerumque etiam absente aduersario, cum alioquin ceteris actionibus non aliter uti <quis> posset quam apud praetorem praesente aduersario; praeterea quod nefasto quoque die, id est, quo non licebat lege agere, pignus capi poterat.

Referencing norms: PignorisCapioExtraIus, PlerisquePlacuit

la · official · sha256:18e9dcb507071fc52339e9165e9391505a9a3be8f488c4653493ffca1028c674LA

30. Sed istae omnes legis actiones paulatim in odium uenerunt. namque ex nimia subtilitate ueterum, qui tunc iura condiderunt, eo res perducta est, ut uel qui minimum errasset, litem perderet; itaque per legem Aebutiam et duas Iulias sublatae sunt istae legis actiones, effectumque est, ut per concepta uerba, id est per formulas, litigaremus.

Referencing norms: PerFormulas

la · official · sha256:009054ba37ea8c8441b80a6b90950b3ae626d9cf1b9fec33ca0c3b291505f2adLA

31. Tantum ex duabus causis permissum est [id legis actionem facere] lege agere, damni infecti et si centumuirale iudicium futurum <est>; sane cum ad centumuiros itur, ante lege agitur sacramento apud praetorem urbanum uel peregrinum; damni uero infecti nemo uult lege agere, sed potius stipulatione, quae in edicto proposita est, obligat aduersarium suum, idque et commodius ius et plenius est. per pignoris <capionem> [. . . . . tota pag. . . . . . . . ] apparet.

Referencing norms: CentumviraleLegeAgitur, CentumviraleSacramento, DamniInfectiLegeAgitur

la · official · sha256:71b9faa8e110845d3e1b34c615aa6a0d56e1c9c9d6e611c23510c639ede11179LA

32. Contra in ea forma, quae publicano proponitur, talis fictio est, ut quanta pecunia olim, si pignus captum esset, id pignus is, a quo captum erat, luere deberet, tantam pecuniam condemnetur.

Referencing norms: FictioPublicani

la · official · sha256:3bbbc489c04964a329718154445d2ec83debabe44f952657212187e1df135031LA

33. Nulla autem formula ad condictionis fictionem exprimitur. siue enim pecuniam siue rem aliquam certam debitam nobis petamus, eam ipsam dari nobis oportere intendimus nec ullam adiungimus condictionis fictionem; itaque simul intellegimus eas formulas, quibus pecuniam aut rem aliquam nobis dari oportere intendimus, sua ui ac potestate ualere. eiusdem naturae sunt actiones commodati, fiduciae, negotiorum gestorum et aliae innumerabiles.

Referencing norms: SuaViConstat

la · official · sha256:61a4bd8aea9be9548d764c88b92300ea185c56a3c7829dbceeb220ea1ee4ca38LA

34. Habemus adhuc alterius generis fictiones <i>n quibusdam formulis, uelut cum is, qui ex edicto bonorum possessionem petiit, ficto se herede agit. cum enim praetorio iure is, non legitimo, succedat in locum defuncti, non habet directas actiones et neque id, quod defuncti fuit, potest intendere suum <esse neque id, quod e>i debebatur, potest intendere <dari> sibi oportere; itaque ficto se herede intendit, uelut hoc modo: IVDEX ESTO. SI AVLVS AGERIVS, id es<t> si ipse actor, <LVCIO TITIO> HERES <ESSET, TVM SI> FVND<VM>, DE QVO AGITVR, EX IVRE QVIRITIVM <EIVS E>SSE <OPORTERE>T; et si [. . . . . . . . . . ] praeposita simili <f>ic<t>ion<e> heredis ita subicitur: TVM SI NVMERIVM NEGIDIVM AVLO <AGERIO> SESTERTIVM X MILIA DARE OPORTERET.

Referencing norms: BonorumPossessorFictoHerede, BonorumPossessorSineDirecta, BonorumPossessorSineDirectaDeRe, DirectaNonCompetitPossessori, HeresEst

la · official · sha256:3b77697c5f57d6b7cdc6911313e3316a88e5e667a450447fe53407e1a4125e8cLA

35. Similiter et bonorum emptor ficto se herede agit. sed interdum et alio modo agere solet. nam ex persona eius, cuius bona emerit, sumpta intentione conuertit condemnationem in suam personam, id est, ut quod illius esset uel illi dari oporteret, eo nomine aduersarius huic condemnetur. quae spe<c>ies actionis appellatur Rutiliana, quia a praetore Publio Rutilio, qui et bonorum uenditionem introduxisse dicitur, conparata est. superior autem species actionis, qua ficto se herede bonorum emptor agit, Seruiana uocatur.

Referencing norms: BonorumEmptorRutiliana, BonorumEmptorServiana, BonorumEmptorServianaDeRe, ServianaFictoHerede

la · official · sha256:5851fa75a5d1421f3545032f569a4e5bfc8f47bdda6d43768ac6482b1ad4317cLA

36. <Item usucapio fingitur in ea actione, quae Publiciana uocatur>. datur autem haec actio ei, qui ex iusta causa traditam sibi rem nondum usu cepit eamque amissa possessione petit; nam quia non potest eam ex iure Quiritium suam esse intendere, fingitur rem usu cepisse, et ita, quas<i> ex iure Quiritium dominus factus esset, intendit <uel>ut hoc modo: IVDEX ESTO. SI QVEM HOMINEM AVLVS AGERIVS EMIT <ET> IS EI TRADITVS EST, ANNO POSSEDISSET, TVM SI EVM HOMINEM, DE QVO AGITVR, EIVS EX IVRE QVIRITIVM ESSE OPORTERET et reliqua.

Referencing norms: CasusExIustaCausaTradita, CasusNondumUsucepit, CasusPossessionemAmisit, PublicianaRegula, PublicianaUsucapioFicta

la · official · sha256:044101ee0952d6ee5e62e4a9dc1a87d397fc4c2700132c1d4bc30220f9a60eedLA

37. Item ciuitas Romana peregrino fingitur, si eo nomine agat aut cum eo agatur, quo nomine nostris legibus actio constituta est, si modo iustum sit eam actionem etiam ad peregrinum extendi. uelut si furti agat peregrinus aut cum eo agatur, formula ita concipitur: IVDEX ESTO. SI PARET <LVCIO TITIO A DIONE HERMAEI FILIO OPEVE> CONSILIO DIONIS HERM<A>EI FILII FVRTVM FACTVM ESSE PATERAE AVREAE, QVAM OB REM EVM, SI CIVIS ROMANVS ESSET, PRO FVRE DAMNVM DECIDERE OPORTERET et reliqua; item si peregrinus furti agat, ciuitas ei Romana fingitur. similiter si ex lege Aquilia peregrinus damni iniuriae agat aut cum eo agatur, ficta ciuitate Romana iudicium datur.

Referencing norms: CivitasFingiturActori, CivitasFingiturReo, FictaCivitateActor, FictaCivitateReus, PeregrinoNonCompetitActor, PeregrinoNonCompetitReus

la · official · sha256:f94387ae9e6df2437373b30794263bfbb16aa75175bb46777ac708f3298d6192LA

38. Praeterea aliquando fingimus aduersarium nostrum kapite deminutum non esse. nam si ex contractu nobis obligatus obligataue sit et kapite deminutus deminutaue fuerit, uelut mulier per coemptionem, masculus per adrogationem, desinit iure ciuili debere nobis, nec directo intendi potest sibi dare eum eamue oportere; sed ne in potestate eius sit ius nostrum corrumpere, introducta est contra eum eamue actio utilis rescissa kapitis deminutione, id est, in qua fingitur kapite deminutus deminutaue non esse.

Referencing norms: ActioUtilisRescissa, CapiteDeminutusDesinitDebere, CapitisDeminutioRescinditur

la · official · sha256:fd709cb5efc9881dff8489af48ca7efc8ab0a016be0a47ad16c8b6ae80707a07LA

39. Partes autem formularum hae sunt: demonstratio, intentio, adiudicatio, condemnatio.

la · official · sha256:def7bea8ee78c3c964986f2a2d807f650f692dc296ea0cc1e3ab231591662f46LA

40. Demonstratio est ea pars formulae, quae principio id<eo i>nseritur, ut demonstretur res, de qua agitur, uelut haec pars formulae: QVOD AVLVS AGERIVS NVMERIO NEGIDIO HOMINEM VENDIDIT, item haec: QVOD AVLVS AGERIVS <APVD> NVMERIVM NEGIDIVM HOMINEM DEPOSVIT.

Referencing norms: DemonstratioRegula

la · official · sha256:b2a8798a5cfac4cbac07004bb10b72a2f43c8a7686d6e45321f373507a179bd3LA

41. Intentio est ea pars formulae, qua actor desiderium suum concludit, uelut haec pars formulae: SI PARET NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO SESTERTIVM X MILIA DARE OPORTERE; item haec: QVIDQVID PARET NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DARE FACERE <OPORTERE>; item haec: SI PARET HOMINEM EX IVRE QVIRITIVM AVLI AGERII ESSE.

Referencing norms: IntentioRegula

la · official · sha256:4907bee02f61e89cadb6511c2c67fa7c8775367343b4389e762c530de35ec7e7LA

42. Adiudicatio est ea pars formulae, qua permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus adiudicare, uelut si inter coheredes familiae erciscundae agatur aut inter socios communi diuidundo aut inter uicinos finium regundorum. nam illic ita est: QVANTVM ADIVDICARI OPORTET, IVDEX, Titio ADIVDICATO.

Referencing norms: AdiudicatioDividundo, AdiudicatioErciscundae, AdiudicatioRegundorum

la · official · sha256:7dbb856374108cc37ae47b7157016925cc122eede9017ecee94c4475f2b2661aLA

43. Condemnatio est ea pars formulae, qua iudici condemnandi absoluendiue potestas permittitur, uelut haec pars formulae: IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO SESTERTIVM X MILIA CONDEMNA. SI NON PARET, ABSOLVE; item haec: IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DUMTAXAT <X MILIA> CONDEMNA, SI NON PARET, ABSOLVITO; item haec: IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO CONDEMNATO et reliqua, ut non adiciatur DVMTAXAT <X MILIA>.

Referencing norms: CondemnatioRegula, Lis, Lis/Absolutio, Lis/Absolutus, Lis/AdIudicem, Lis/ApudIudicem, Lis/CondemnatioTransitus, Lis/Condemnatus, Lis/Controversia, Lis/EodemDieInIure, Lis/ExVadimonioInIure, Lis/InIure, Lis/InIusVocatus, Lis/IudicatumSolutum, Lis/IudiciumAcceptum, Lis/LisMortua, Lis/LitisContestatio, Lis/MorsLitis, Lis/Solutio, Lis/VadimonioObligatus, Lis/Vadimonium, Lis/Vocatio, LisState, LisStep, LisTransition, attempted_transition, current_state, entered_state, initial_state, left_state, procedure_instance, state_before, valid_transition

la · official · sha256:ee084168780f7f4d04c93c3f4301d19d5aa37a3d8b6c36fe9ff06de8f1a56548LA

44. Non tamen istae omnes partes simul inueniuntur; sed quaedam inueniuntur, quaedam non inueniuntur. certe intentio aliquando sola inuenitur, sicut in praeiudicialibus formulis, qualis est, qua quaeritur, aliquis libertus sit, uel quanta dos sit, et aliae complures; demonstratio autem et adiudicatio et condemnatio numquam solae inueniuntur; nihil enim omnino <demonstratio> sine intentione uel condemnatione ualet; item condemnatio sine intentione uel adiudicatio sine demonstratione nullas uires habet <et> ob id numquam solae inueniuntur.

Referencing norms: CondemnatioRegula, PraeiudicialisRegula

la · official · sha256:e009aa212a28906d675aae8e7f8fabf280f8f74abaf653205040c3ea9bea8c66LA

45. Sed eas quidem formulas, in quibus de iure quaeritur, in ius conceptas uocamus, quales sunt, quibus intendimus nostrum esse aliquid ex iure Quiritium au<t> nobis dari oportere aut pro fure damnum <decidi oportere; sunt et> aliae, in quibus iuris ciuilis intentio est.

Referencing norms: InIusConcepta

la · official · sha256:c49a879e2e97fe93dc24ada7250321a58f405125a096ea601e6f79a304f2196aLA

46. Ceteras uero in factum conceptas uocamus, id est, in quibus nulla talis intentio concepta est, <sed> initio formulae nominato eo, quod factum est, adiciuntur ea uerba, per quae iudici damnandi absoluendiue potestas datur; qualis est formula, qua utitur patronus contra libertum, qui eum contra edictum praetoris in ius uocauit. nam in ea ita est: RECVPERATORE<S> SVNT<O>. SI PARET ILLVM PATRONVM AB ILLO [PATRONO] LIBERTO CONTRA EDICTVM ILLIVS PRAETORIS IN IVS VOCATVM ESSE, RECVPERATORES, ILLVM LIBERTVM ILLI PATRONO SESTERTIVM X MILIA CONDEMNATE. SI NON PARET, ABSOLVITE. ceterae quoque formulae, quae sub titulo DE IN IVS VOCANDO propositae sunt, in factum conceptae sunt, uelut aduersus eum, qui in ius uocatus neque uenerit neque uindex dederit; item contra eum, qui ui exemerit eum, qui in ius uocaretur; et denique innumerabiles eius modi aliae formulae in albo proponuntur.

Referencing norms: InFactumConcepta

la · official · sha256:81e2a9ef20cfdb584c498b800ad4e9cdc7bcf2b29da2187261f080701688d3b2LA

47. Sed ex quibusdam causis praetor et in ius et in factum conceptas formulas proponit, ueluti depositi et commodati. illa enim formula, quae ita concepta est: IVDEX ESTO. QVOD AVLVS AGERIVS APVD NVMERIVM NEGIDIVM MENSAM ARGENTEAM DEPOSVIT, QVA DE RE AGITVR, QVIDQVID OB EAM REM NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DARE FACERE OPORTET EX FIDE BONA, EIVS, IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO CONDEMNATO. SI NON PARET, ABSOLVITO, in ius concepta est. at illa formula, quae ita concepta est: IVDEX ESTO. SI PARET AVLVM AGERIVM APVD NVMERIVM NEGIDIVM MENSAM ARGENTEAM DEPOSVISSE EAMQVE DOLO MALO NVMERII NEGIDII AVLO AGERIO REDDITAM NON ESSE, QVANTI EA RES ERIT, TANTAM PECVNIAM, IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO CONDEMNATO. SI NON PARET, ABSOLVITO, in factum concepta est. similes etiam commodati formulae sunt.

Referencing norms: CasusDepositi, CasusDepositiExContractu, CommodatiUtraque, DepositiUtraque

la · official · sha256:bec72318176b9f1336820929ece37c7255040b354d3c94dd86e4dfedea255057LA

48. Omnium autem formularum, quae condemnationem habent, ad pecuniariam aestimationem condemnatio concepta est. itaque et si corpus aliquod petamus, uelut fundum, hominem, uestem, <aurum>, argentum, iudex non ipsam rem condemnat <e>um, cum quo actum est, sicut olim fieri solebat, <sed> aestimata re pecuniam eum condemnat.

Referencing norms: CondemnatioPecuniaria

la · official · sha256:5b13ba0ff9d77f6e063a7f82352869bc50be5d5e03010fb92f1c40daa3551e88LA

49. Condemnatio autem uel certae pecuniae in formula proponitur uel incertae.

la · official · sha256:f6d52a7fcfe91988cf3035b1d609b39ca487e3d50bfcb60082db776e6b8c7846LA

50. Certae pecuniae uelut in ea formula, qua certam pecuniam petimus; nam illic ima parte formulae ita est: IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO SESTERTIVM X MILIA CONDEMNA. SI NON PARET, ABSOLVE.

la · official · sha256:b73d4d4d3befbe279af622217356cc9dc3e9b651c69b182a10065f115f92c4b7LA

51. Incertae uero condemnatio pecuniae duplicem significationem habet. est enim una cum aliqua praefinitione, quae uulgo dicitur cum taxatione, uelut si incertum aliquid petamus; nam illic ima parte formulae ita est: <EIVS>, IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DVMTAXAT SESTERTIVM X MILIA CONDEMNA. SI NON PARET, ABSOLVE. uel incerta est et infinita, <uel>ut si rem aliquam a possidente nostram esse petamus, id est, si in rem agamus uel ad exhibendum. nam illic ita est: QVANTI <EA> R<ES E>RIT, TANTAM PECVNIAM, IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO CONDEMNA. SI NON PARET, ABSOLVITO. quid er<go> est? iudex, si condemnet, certam pecuniam condemnare debet, etsi certa pecunia in condemnatione posita non sit.

Referencing norms: InfinitaCertamPecuniam

la · official · sha256:dd7750f958be43d2d8eabbd3a9d230957dae169ecb66cdcdc8ad96af8a8a5c02LA

52. Debet autem iudex attendere, <ut> cum certae pecuniae condemnatio posita sit, neque maioris neque minoris summa posita condemnet, alioquin litem suam facit; item si taxatio posita sit, ne pluris condemnet quam taxatum sit; ali<a>s enim similiter litem suam facit. minoris autem damnare ei permissum est. at si etiam [. . . . . vv. 1 1/2 . . . . . . . ] qui formulam acci<pit,> intendere debet, nec am<plius> [. . . . . . . . . . ] certa condemnatione constringi [. . . . . vv. 2 . . . . . . . ] usque uelit.

Referencing norms: CertaMinusCondemnavit, CertaPlusCondemnavit, MinorisDamnareLicet, TaxationemExcessit

la · official · sha256:b8139b21d192f18247aad33374572faa7d75adc46ae4b33465e9dd0050abf9f9LA

53. Si quis intentione plus conplexus fuerit, <causa cadit>, id est rem perdit, nec a praetore in integrum restituitur, excep<tis> quibusdam casibus, in qui<bus p>raetor non patitur [. . . . . vv. 2 . . . . . . . ] 53a. <Plus autem quattuor> modis petitur: re, tempore, loco, causa. re, uel<ut si quis pro X> milibus, quae ei debentur, XX milia petierit, <aut> si <is, cuius> ex parte res esset, totam eam aut maiore ex part<e suam> esse intender<it>. 53b. <Tempore, ueluti si quis ante diem uel> ante <condicionem petierit>. 53c. <Loco, ueluti si, quod certo loco> dari promissum est, id <alio loco sine commemoratio>ne eius loci petatur, uelut si <is, qui ita stipulatus fuerit: EPHESI> DARE SPONDES? <deinde> Romae p<ure intendat dari sibi oportere>. [. . . . . vv. 1 . . . . . . . ] DARE MIHI OPOR<T>ERE [. . . . . vv. 2 1/2 . . . . . . . ] petere, id est non adiecto loco. 53d. Causa plus petitur, uelut si quis in intentione tollat electionem debitoris, quam is habet obligationis iure, uelut si quis ita stipulatus sit: SESTERTIVM X MILIA AVT HOMINEM STICHVM DARE SPONDES? deinde alterutrum eorum [ex his] petat; nam quamuis petat, quod minus est, plus tamen petere uidetur, quia potest aduersarius interdum facilius id praestare, quod non petitur. similiter si quis genus stipulatus sit, deinde speciem petat, uelut si quis purpuram stipulatus sit generaliter, deinde Tyriam specialiter petat; quin etiam licet uilissimam petat, idem iuris est propter eam rationem, quam proxime diximus. idem iuris est, si quis generaliter hominem stipulatus sit, deinde nominatim aliquem petat, uelut Stichum, quamuis uilissimum. itaque sicut ipsa stipulatio concepta est, ita et intentio formulae concipi debet.

Referencing norms: CasusRemPerdit, CausaCadit, PlusPetitCausaElectione, PlusPetitCausaSpecie, PlusPetitLoco, PlusPetitRe, PlusPetitReParte, PlusPetitTempore, RemPerditExcludit

la · official · sha256:d4c8bb72d185ce0d43b0644c100cc525b9e7333d6ac257199bf8fc34ab158f39LA

54. Illud satis apparet in incertis formulis plus peti non posse, quia cum certa quantitas non petatur, sed QVIDQVID <PARET> aduersarium DARE FACERE OPORTERE intendatur, nemo potest plus intendere. idem iuris est, et si in rem incertae partis actio data sit, uelut talis: QVANTAM PARTEM PARET IN EO FVNDO, QVO DE AGITUR, actoris ESSE. quod genus actionis in paucissimis causis dari solet.

Referencing norms: InIncertisPlusNonPetitur

la · official · sha256:4b668f45f3f7b95c984e872e0cd1f79e8949288747c705a13aebf0ee810c1d24LA

55. Item palam est, si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari eumque ex integro agere posse, quia nihil ante uidetur egisse, uelut si is, qui hominem Stichum petere deberet, Erotem petierit, aut si quis ex testamento dari sibi oportere intenderit, cui ex stipulatu debebatur, aut si cognitor aut procurator intenderit sibi dari oportere.

Referencing norms: AliudProAlio

la · official · sha256:47326955ae938ea4f917e0e3cfdbebc25f96b942f292d770f5bf735ea45e034cLA

56. Sed plus quidem intendere, sicut supra diximus, periculosum est; minus autem intendere licet. sed de reliquo intra eiusdem praeturam agere non permittitur; nam qui ita agit, per exceptionem excluditur, quae exceptio appellatur litis diuiduae.

Referencing norms: MinusPetereLicet

la · official · sha256:20250036fb44e33de6c033882c22584ff7e70664b9bb12e4f9670d8822e2a123LA

57. At si in condemnatione plus positum sit, quam oportet, actoris quidem periculum nullum est; sed <reus, cum> iniquam formulam acceperit, in integrum restituitur, ut minuatur condemnatio. si uero minus positum fuerit, quam oportet, hoc solum consequitur <actor>, quod posuit; nam tota quidem res in iudicium deducitur, constringitur autem condemnationis fine, quam iudex egredi non potest. nec ex ea parte praetor in integrum restituit; facilius enim reis praetor succurrit quam actoribus. loquimur autem exceptis minoribus XXV annorum; nam huius aetatis hominibus in omnibus rebus lapsis praetor succurrit.

Referencing norms: CondemnationeMinus, CondemnationePlus, MinorNonCadit, MinorRestituitur

la · official · sha256:24c934843ce5c916f596f012624748b7cc670ab5c73273b3329f858fc55127acLA

58. Si in demonstratione plus aut minus positum sit, nihil in iudicium deducitur, et ideo res in integro manet; et hoc est, quod dicitur falsa demonstratione rem non perimi.

Referencing norms: FalsaDemonstratio

la · official · sha256:491ee098d2037e50caec3eb9d7d18f21267561cda2164e4495b93f9adab179c9LA

59. Sed sunt, qui putant minus recte conprehendi, ut qui forte Stichum et Erotem <em>erit, recte uideatur ita demonstrare: quod ego de te hominem Erotem emi, et si uelit, de Sticho alia formula iterum agat, quia uerum est eum, qui duos emerit, singulos quoque emisse; idque ita maxime Labeoni uisum est. sed si is, qui unum emerit, de duobus egerit, falsum demonstrat. idem et in aliis actionibus est, uelut commodati et depositi.

la · official · sha256:0497795f1f5c35be048c5eaf50c6d6682efce4bc608cc56aa8ee47bb15aaf101LA

60. Sed nos apud quosdam scriptum inuenimus in actione depositi et denique in ceteris omnibus, ex quibus damnatus unusquisque ignominia notatur, eum, qui plus quam oporteret demonstrauerit, litem perdere, uelut si quis una re deposita duas pluresue <se de>posuisse demonstrauerit, aut si is, cui pugno mala percussa est, in actione iniuriarum etiam aliam partem corporis percussam sibi demonstrauerit; quod an debeamus credere uerius esse, diligentius requiremus. certe cum duae sint depositi formulae, alia in ius concepta, alia in factum, sicut supra quoque notauimus, et in ea quidem formula, quae in ius concepta est, initio res, de qua agitur, demonstratorio modo designetur, deinde inferatur iuris inte<n>tio his uerbis: QVIDQVID OB EAM REM ILLVM ILLI DARE FACERE OPORTET, in ea uero, quae in factum concep<ta est, stat>im initio i<nt>entionis alio modo res, de qua agitur, designetur his uerbis: SI PARET ILLVM APVD <ILLVM REM> ILLAM DEPOSVISSE, dubitare non debemus, quin si quis in formula, quae in factum composita est, plures res designauerit, quam deposuerit, litem perdat, quia in intentione plus po<suisse uidetur>. [. . . . . pag. 210 et 211 . . . . . . . ]

Referencing norms: InFactumPluresRes

la · official · sha256:9561b31ac2e289508dad71589f1f9fa9e511a794be06519397f5779664356c4fLA

61. [. . . . . . . . . . . . ] continetur, ut habita ratione eius, quod inuicem actorem ex eadem causa praestare oporteret, in reliquum eum, cum quo actum est, condemnare.

la · official · sha256:5156bcb5921218b1c08e393f97b1a4c1b0782a35e109a24f010f706c43e77fb6LA

62. Sunt autem bonae fidei iudicia haec: ex empto uendito, locato conducto, negotiorum gestorum, mandati, depositi, fiduciae, pro socio, tutelae, rei uxoriae.

Referencing norms: BonaeFidei

la · official · sha256:a36338236c85d609ba3a1e6ac622dd0e66de402d38a0f90e02903cb88c1fd6b2LA

63. Liberum est tamen iudici nullam omnino inuicem conpensationis rationem habere; nec enim aperte formulae ue<r>bis praecipitur, sed quia id bonae fidei iudicio conueniens uidetur, id<eo> officio eius contineri creditur.

Referencing norms: OfficioIudicis

la · official · sha256:166b7c0162079f5ef88f78412f995f867ec5967707276937013879b4c24d08c6LA

64. Alia causa est illius actionis, qua argentarius experitur. nam is cogitur cum conpensatione agere, et ea conpensatio uerbis formulae exprimitur, adeo quidem, ut statim ab initio conpensatione facta minus intendat sibi dari oportere. ecce enim si sestertium X milia debeat Titio, atque ei XX debeantur, sic intendit: SI PARET TITIVM SIBI X MILIA DARE OPORTERE AMPLIVS QVAM IPSE TITIO DEBET.

Referencing norms: ArgentariusCompensat

la · official · sha256:624bdef794cfb9c694641f5373041071f9a6bb13d9b1053c2137a6abf3cec8ccLA

65. Item bonorum emptor cum deductione agere iube<tur, id est ut> in hoc solum aduersarius eius condemnetur, quod superest deducto eo, quod inuicem ei bonorum emptor defraudatoris nomine debet.

Referencing norms: DeductioBonorumEmptoris

la · official · sha256:6126d28fd101fbcdea9137da2e239b21550ff16338c73a6a2b3c5d303ba254d7LA

66. Inter conpensationem autem, quae argentario opponitur, et deductionem, quae obicitur bonorum emptori, illa differentia est, quod in conpensationem hoc solum uocatur, quod eiusdem generis et naturae est; ueluti pecunia cum pecunia conpensatur, triticum cum tritico, uinum cum uino, adeo ut quibusdam placeat non omni modo uinum cum uino aut triticum cum tritico conpensandum, sed ita si eiusdem naturae qualitatisque sit. in deductionem autem uocatur et quod non est eiusdem generis; itaque si pecuniam petat bonorum emptor et inuicem frumentum aut uinum is debeat, deducto quanti id erit, in reliquum experitur.

Referencing norms: CompensatioEiusdemGeneris, DeductioBonorumEmptoris

la · official · sha256:94109820a4dfe5c4c946c192f860d9f828a88fd519b6cdf3fdeffdae8c7a5ea0LA

67. Item uocatur in deductionem et id, quod in diem debetur; conpensatur autem hoc solum, quod praesenti die debetur.

Referencing norms: CompensatioEiusdemGeneris, DeductioInDiem

la · official · sha256:911d07b413a0b967b7aa86a32a6a5f6ab45f5f9d73c380c2ffd422ea09736d9eLA

68. Praeterea conpensationis quidem ratio in intentione ponitur; quo fit, ut si facta conpensatione plus nummo uno intendat argentarius, causa cadat et ob id rem perdat. deductum uero ad condemnationem ponitur, quo loco plus petenti periculum non interuenit, utique bonorum emptore agente, qui licet de certa pecunia agat, incerti tamen condemnationem concipit.

Referencing norms: ArgentariusPlusNummoUno, DeductioSinePericulo

la · official · sha256:f3e8ef1bccd1f82e9c89fb4b393c302967bf12c40f4288aaa9fa0866137f1214LA

69. Quia tamen superius mentionem habuimus de actione, qua in peculium filiorum familias seruorumque ageretur, opus est, ut de hac actione et de ceteris, quae eorundem nomine in parentes dominosue dari solent, diligentius admoneamus.

la · official · sha256:7e33013842a3cb3a905b5b1af5cc207c968d66c809a0032b80223b1a8f496a87LA

70. In primis itaque si iussu patris dominiue negotium gestum erit, in solidum praetor actionem in patrem dominumue comparauit, et recte, quia qui ita negotium gerit, magis patris dominiue quam filii seruiue fidem sequitur.

Referencing norms: QuodIussuInSolidum, QuodIussuRegula

la · official · sha256:03eea70656480577206fba71dc6c3f66ca0f76dcadff546d63d1917c2ac041e0LA

71. Eadem ratione comparauit duas alias actiones, exercitoriam et institoriam. tunc autem exercitoria locum habet, cum pater dominusue filium seruumue magistrum naui praeposuerit et quid cum eo eius rei gratia, cui praepositu<s> fuerit, [negotium] gestum erit. cum enim ea quoque res ex uoluntate patris dominiue contrahi uideatur, aequissimum esse uisum est in solidum actio<nem> dari; quin etiam licet extraneum quisque magistrum naui praeposuerit, siue seruum siue liberum, exercitoria actio in eum redditur. ideo autem exercitoria actio appellatur, quia exercitor uocatur is, ad quem cotidianus nauis quaestus peruenit. institoria uero f<o>rmula tum locum habet, cum quis tabernae aut cuilibet negotiationi filium seruumue suum uel quemlibet extraneum, siue seruum siue liberum, praeposuerit et quid cum eo eius rei gratia, cui praepositus est, contractum fuerit. ideo autem institoria uocatur, quia qui tabernae praeponitur, institor appellatur. quae <e>t ipsa formula in solidum est.

Referencing norms: ExercitoriaInSolidum, ExercitoriaRegula, InstitoriaInSolidum, InstitoriaRegula

la · official · sha256:f02a241ee88f1434a1a14353cb1199168ceb9285cf278d003eefc4943229f14dLA

72. Praeterea tributoria quoque actio in patrem dominumue constituta est, cum filius seruusue in peculiari merce sciente patre dominoue negotietur; nam si quid eius rei gratia cum eo contra<ctum> fuerit, ita praetor ius dicit, ut quidquid in <his> mercibus erit, quod inde receptum erit, id p<ater d>ominusue inter s<e>, si quid debebitur, et ceteros c<re>ditores pro rata portione distribuant et si cre<dito>res querantur minus sibi distributum, quam opor<te>ret, in id quod deest hanc eis actionem pollicetur, <quae u>t diximus, tributoria uocatur. 72a. Est etiam de p<eculio e>t de in rem uerso actio a praetore constitu<ta. lice>t enim negotium ita gestum sit cu<m> filio ser<uoue, ut> neque uoluntas neque consens<us> patri<s dominiue inte>ruenerit, si quid tam<en ex e>a re, q<uae cum illis gest>a est, in rem patris dom<iniue u>ersu<m sit, quatenus in rem eius> uers<u>m fuerit, eate<nus datur actio.> [<uersum autem quid sit, eget pl>ena interpr<e>t<a>t<i>o<ne>]. <at si nihil sit uersum, praeto>r dat action<em DVMTAXAT DE PECVLIO, et edictum ut>itur his uer<bis>. quod ed<ictum loquitur et de eo, qui dolo malo peculium a>demerit. si igitur uerbi gratia ex HS - X, quae seruus tuus a me <mutua accepit, creditori tuo HS - V soluerit> aut rem <necessariam, puta familiae cibaria, HS - V emerit> et re<l>i<qua V quolibet modo consumpserit, pro V quidem in solidum damnari debes, pro ceteris V eatenus, quatenus in peculio sit. ex quo scilicet apparet, si tota HS - X in rem tuam uersa fuerint, tota te HS - X consequi posse; licet enim una est formula, qua de peculio deque eo, quod in rem (patris) domini(ue) uersum sit, agitur, tamen duas habet condemnationes. itaque iudex, apud quem ea formula agitur, ante dispicere solet, an in rem (patris) domini(ue) uersum sit, nec aliter ad peculii aestimationem transit, quam si aut nihil in rem (patris) domini(ue) uersum intellegatur aut non totum>.

Referencing norms: DePeculioEtDeInRemVersoRegula, DumtaxatDePeculio, QuatenusVersum, TributoriaProRata, TributoriaRegula

la · official · sha256:15441cd2a721532cd3f1cfa259b1fdd1f2e6f6b6ba4f969148fbd7253b500765LA

73. <Cum autem quaeri>t<ur, quantum in peculio sit, ante de>ducitur, quod patri dominoue quique in eius potestate sit, a filio seruoue debetur, et quod superest, hoc solum peculium esse intellegitur. aliquando tamen id, quod ei debet filius seruusue, qui in potestate patris dominiue sit, non deducitur ex peculio, uelut si is, cui debet, in huius ipsius peculio sit.

Referencing norms: DumtaxatDePeculio, PeculiumDeductoDebito, PeculiumSineDebito, PeculiumSineDeductione

la · official · sha256:1d27a783adda22936d909c4c91ee5093dbff7c81945daba9bc2059222e448a5eLA

74. Ceterum dubium non est, quin et is, qui iussu patris dominiue contraxit cuique exercitoria uel institoria formula competit, de peculio aut de in rem uerso agere possit; sed nemo tam stultus erit, ut qui aliqua illarum actionum sine dubio solidum consequi possit, uel in difficultatem se deducat probandi habere peculium eum, cum quo contraxerit, exque eo peculio posse sibi satis fieri uel id, quod persequitur, in rem patris dominiue uersum esse. 74a. Is quoque, cui tributoria actio conpetit, de peculio uel de in rem uerso agere potest. sed huic sane plerumque expedit hac potius actione uti quam tributoria. nam in tributoria eius solius peculii ratio habetur, quod in his mercibus est, in quibus negotiatur filius seruusue quodque inde receptum erit, at in actione peculii, totius. et potest quisque tertia forte aut quarta uel etiam minore parte peculii negotiari, maximam uero partem peculii in aliis rebus habere; longe magis, si potest adprobari id, quod <dederit qui> contraxit, in rem patris dominiue uersum esse, ad hanc actionem transire debet; nam, ut supra diximus, eadem formula et de peculio et de in rem uerso agitur.

la · official · sha256:893be74866d35e82cf070f487f61fa3701a7d5e4caa12b13937ca4f133ad8987LA

75. Ex maleficio filiorum familias seruorumque, ueluti si furtum fecerint aut iniuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, uti liceret patri dominoue aut litis aestimationem suffer<r>e aut noxae dedere. erat enim iniquum nequitiam eorum ultra ipsorum corpora parentibus dominisue damnosam esse.

Referencing norms: AestimationeLiberatur, CasusInPotestate, CasusMaleficiumSubiecti, DeditioExcludit, NoxaeDeditioLiberat, NoxalisActio

la · official · sha256:c528bd4f72cd05f0eed7dd052e52fefdb0fcc69b9c7434bada1f0efa6da84d5bLA

76. Constitutae sunt autem noxales actiones aut legibus aut edicto praetoris: legibus, uelut furti lege XII tabularum, damni iniuriae lege Aquilia; edicto praetoris, uelut iniuriarum et ui bonorum raptorum.

la · official · sha256:a618e35fe4341ff59f49943c562c71a22d5f6fa4e78710442aea6d4024d44addLA

77. Omnes autem noxales actiones caput sequuntur. nam si filius tuus seruusue noxam commiserit, quamdiu in tua potestate est, tecum est actio; si in alterius potestatem peruenerit, cum illo incipit actio esse; si sui iuris coeperit esse, directa actio cum ipso est, et noxae deditio extinguitur. ex diuerso quoque directa actio noxalis esse incipit. nam si pater familias noxam commiserit et is se in adrogationem tibi dederit aut seruus tuus esse coeperit, <quod> quibusdam casibus accidere primo commentario tradidimus, incipit tecum noxalis actio esse, quae ante directa fuit.

Referencing norms: CaputSequitur, SuiIurisDirecta

la · official · sha256:61039ee51722c457205de26a818948a75e570c829b4d1e5d134ea92693bc5415LA

78. Sed si filius patri aut seruus domino noxam commiserit, nulla actio nascitur. nulla enim omnino inter me et eum, qui in potestate mea est, obligatio nasci potest; ideoque et si in alienam potestatem peruenerit aut sui iuris esse coeperit, neque cum ipso neque cum eo, cuius nunc in potestate est, agi potest. unde quaeritur, si alienus seruus filiusue noxam commiserit mihi et is postea in mea esse coeperit potestate, utrum intercidat actio an quiescat. nostri praeceptores intercidere putant, quia in eum casum deducta sit, in quo ab initio consistere non potuerit, ideoque licet exierit de mea potestate, agere me non posse. diuersae scholae auctores, quamdiu in mea potestate sit, quiescere actionem putant, quia ipse mecum agere non possum, cum uero exierit de mea potestate, tunc eam resuscitari.

Referencing norms: ActioIntercidit, ActioQuiescit, ActioResuscitatur, CasusNullaObligatioExContractu, CasusNullaObligatioTollitActionem, NullaObligatioInterPatrem, NullaObligatioNoxalis

la · official · sha256:4ddc78ab4465b9d4ed2b18c6af22732d1e517f1ad829fa689c21bc0fd9583eceLA

79. Cum autem filius familias ex noxali causa mancipio datur, diuersae scholae auctores putant ter eum mancipio dari debere, quia lege XII tabularum cautum sit, <ne aliter filius de potestate patris> exeat, quam si ter fuerit mancipatus; Sabinus et Cassius ceterique nostrae scholae auctores sufficere unam mancipationem crediderunt et illas tres legis XII tabularum ad uoluntarias mancipationes pertinere.

Referencing norms: SemelMancipandus, TerMancipandus

la · official · sha256:fc4a187cb1971233987bfd536ca956a5c3fa9bf3be7587bf16fd33cf44f4fbbaLA

80. Haec ita de his personis, quae in potestate <sunt>, siue ex contractu siue ex <ma>leficio earum <controuer>sia <si>t. quod uero ad <e>a<s> personas, quae in manu mancipioue sunt, ita ius dicitur, ut cum ex <contr>actu earum ag<a>tur, nisi ab eo, cuius iuri subiectae sint, in solidum defendantur, bona, quae earum f<u>tura forent, si e<ius> iuri subiectae non essent, ueneant. sed cum resciss<a capitis deminutione cum iis> imperio continenti iud<i>c<io> agit<ur>, [. . . . . initium paginae 219 . . . . . . . ]

Referencing norms: InManuBonaVeneunt

la · official · sha256:5b81546fa1ac24894c6bf804afc02d0d40809e63e21cab5879f9a0855e4d80d3LA

81. <Quid> ergo <est?> etiamsi ** , de qua re modo diximus, quoque non permissum fuerit ei mortuos homines dedere, tamen et si quis eum dederit, qui fato suo uita excesserit, aeque liberatur.

Referencing norms: MortuiDeditioLiberat

la · official · sha256:bfad9e73cda72bb8d4f4e0120910671380e32be11dc2a6b92aa48a9e62f63b32LA

82. Nunc admonendi sumus age<re> nos aut nostro nomine aut alieno, ueluti cognitorio, procuratorio, tutorio, curatorio, cum olim, quo tempore legis actiones in usu fuissent, alieno nomine agere non liceret, praeterquam ex ce<r>tis causis.

Referencing norms: CognitorAlienoNomine, CuratorAlienoNomine, ProcuratorAlienoNomine, TutorAlienoNomine

la · official · sha256:084d01249c8b5e900ccb146ae839b22c0fb75e2546cbd679d5e7252ec4de18f9LA

83. Cognitor autem certis uerbis in litem coram aduersario substituitur. nam actor ita cognitorem dat: QVOD EGO A TE uerbi gratia FVNDVM PETO, IN EAM REM LVCIVM TITIVM TIBI COGNITOREM DO; aduersarius ita: QVIA TV A ME FVNDVM PETIS, IN EAM <REM> TIBI PVBLIVM MEVIVM COGNITOREM DO. potest, ut actor ita dicat: QVOD EGO TECVM AGERE VOLO, IN EAM REM COGNITOREM DO; aduersarius ita: QVIA TV MECVM AGERE VIS, IN EAM REM COGNITOREM DO; nec interest, praesens an absens cognitor detur. sed si absens datus fu<er>it, cognitor ita erit, si cognouerit et susceperit officium cognitoris.

Referencing norms: CognitorAbsens, CognitorCoramAdversario

la · official · sha256:2538d86fcffb8612b20cd6394577dcdb1cf7ffcc3e87612ff6fe9812edb0cbf3LA

84. Procurator uero nullis certis uerbis in litem substituitur, sed ex solo mandato et absente et ignorante aduersario constituitur; quin etiam sunt, qui putant eum quoque procuratorem uideri, cui non sit mandatum, si modo bona fide accedat ad negotium et caueat ratam rem dominum habiturum; quamquam et ille, cui mandatum <est>, plerumque satisdare debet, quia saepe mandatum initio litis in obscuro est et postea apud iudicem ostenditur.

Referencing norms: ProcuratorExMandato, ProcuratorSineMandato

la · official · sha256:c91c55ad3aff5877be4b78f16484e0dc5cbd08fcbbf3fea46f6062bd34365fe2LA

85. Tutores autem et curatores quemadmodum constituantur, primo commentario rettulimus.

Referencing norms: CuratorAlienoNomine, TutorAlienoNomine

la · official · sha256:53bbaffe5b2bd05c9a6bdd61a857ce0501048270335c6eff4ac6c2cee4b7d2d7LA

86. Qui autem alieno nomine agit, intentionem quidem ex persona domini sumit, condemnationem autem in suam personam conuertit. nam si uerbi gratia L. Titius pro P. Meuio agat, ita formula concipitur: SI PARET NVMERIVM NEGIDIVM PVBLIO MEVIO SESTERTIVM X MILIA DARE OPORTERE, IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM LVCIO TITIO SESTERTIVM X MILIA CONDEMNA. SI NON PARET, ABSOLVE; in rem quoque si agat, intendit: PVBLII MEVII REM ESSE EX IVRE QVIRITIVM, et condemnationem in suam personam conuertit.

Referencing norms: CondemnatioInSuamPersonam, IntentioExPersonaDomini

la · official · sha256:5271cea17bba79f72e4b6810ec6239022d747a66c6a43d7169f5bec8c3dc83c4LA

87. Ab aduersarii quoque parte si interueniat aliquis, cum quo actio constituitur, intenditur dominum DARE OPORTERE, condemnatio autem in eius personam conuertitur, qui iudicium acceperit; sed cum in rem agitur, nihil in <in>tentione facit eius persona, cum quo agitur, siue suo nomine siue alieno aliquis iudicio interueniat; tantum enim intenditur rem actoris esse.

Referencing norms: DefensorCondemnatur

la · official · sha256:9584008438e486e7e2927d76005df0003b11db467c62a5314d696ce0767eb882LA

88. Videamus nunc, quibus ex causis is, cum quo agitur, uel hic, qui a<git, co>gat<ur> satisdare.

la · official · sha256:72f37f2df8d86393d73c37bf844defcbf58611fdd53a4ee752dc47f496db5715LA

89. Igitur si uerbi gratia in rem tecum agam, satis mihi dare debes; aequum enim uisum est <te i>deo, quod interea tibi rem, quae an ad te pertineat dubium est, possidere conceditur, cum satisdatione mihi cauere, ut si uictus sis nec rem ipsam restituas nec litis aestimationem sufferas, sit mihi potestas aut tecum agendi aut cum sponsoribus tuis.

Referencing norms: ReusInRemSatisdat

la · official · sha256:22cff15a1e5c7e4a1dec88c43f41bd2d015a6f435a4df8dbb4883d7150c2dd3aLA

90. Multoque magis debes satisdare mihi, si alieno nomine iudicium accipias.

la · official · sha256:616b64fa2fe00709b1e45c9785682cd6989744af91aa7eed34052f60970bb591LA

91. Ceterum cum in rem actio duplex sit, aut enim per formulam petitoriam agitur aut per sponsionem, si quidem per formulam petitoriam agitur, illa stipulatio locum habet, quae appellatur IVDICATVM SOLVI si uero per sponsionem, illa, quae appellatur PRO PRAEDE LITIS ET VINDICIARUM.

Referencing norms: IudicatumSolvi, ProPraede

la · official · sha256:2c505c30e78857e4d335b85b12644a0ab41f6f7bcce1bb39d89c339e75e5b871LA

92. Petitoria autem formula haec est, qua actor intendit rem suam esse.

la · official · sha256:a6c2dbe081124e8602f55403e63c51b22cdcd8209164297eb929b25e874c260fLA

93. Per sponsionem uero hoc modo agimus: prouocamus aduersarium tali sponsione: SI HOMO, QVO DE AGITVR, EX IVRE QVIRITIVM MEVS EST, SESTERTIOS XXV NVMMOS DARE SPONDES? deinde formulam edimus, qua intendimus sponsionis summam nobis dari oportere; qua formula ita demum uincimus, si probauerimus rem nostram esse.

Referencing norms: SponsioSumma

la · official · sha256:000a3284fada9362025cd5c904de126d974eba0134daed6799343b9fb36b7d34LA

94. Non tamen haec summa sponsionis exigitur. non enim poenalis est, sed praeiudicialis, et propter hoc solum fit, ut per eam de re iudicetur; unde etiam is, cum quo agitur, non restipulatur. ideo autem appellata est PRO PRAEDE VINDICIARUM stipulatio, quia in locum praedium successit, quia olim, cum lege agebatur, pro lite et u<in>diciis, id est pro re et fructibus, a possessore petitori dabantur praedes.

Referencing norms: SponsioPraeiudicialis

la · official · sha256:d8ad185b3c5893b886a5e237942a85d87e5576b96ed9069aa8e6c6c1ffae0321LA

95. Ceterum si apud centumuiros agitur, summam sponsionis non per formulam petimus, sed per legis actionem sacramento *** reo prouocato; eaque sponsio sestertiorum CXXV nummum fieri solet propter legem Crepereiam.

Referencing norms: SponsioCentumviralis

la · official · sha256:919aa8deef8aa8ac76c4d272e0a45ebcc09390d09b2f763e13477c8f9cb0b7f2LA

96. Ipse autem, qui in rem agit, si suo nomine agat, satis non dat.

Referencing norms: ActorInRemSuoNomine

la · official · sha256:e47d91378e54a4d5de437a39f5fabd4361a2744442be712e57354446fa07b198LA

97. Ac nec si per cognitorem quidem agat, ulla satisdatio uel ab ipso uel a domino desideratur. cum enim certis et quasi sollemnibus uerbis in locum domini substituatur cognitor, merito domini loco habetur.

Referencing norms: CognitorNonSatisdat, CognitorisDominusNonSatisdat

la · official · sha256:e662890634283b9dc89a2a175c27a5d581bdaf1e4c78169aa878971ad0d7c612LA

98. Procurator uero si agat, satisdare iubetur ratam rem dominum habiturum. periculum enim est, ne iterum dominus de eadem re experiatur; quod periculum <non> interuenit, si per cognitorem actum fu<er>it, quia de qua re quisque per cognitorem egerit, de ea non magis amplius actionem habet, quam si ipse egerit.

Referencing norms: ProcuratorRatamRem, ProcuratorStipulatio

la · official · sha256:fbd477a3890304bde5fbfe87a6e3d297e9cc9c65376db34799779ad6f1718a6cLA

99. Tutores et curatores eo modo, quo et procuratores, satisdare debere uerba edicti faciunt; sed aliquando illis satisdatio remittitur.

Referencing norms: CuratorUtProcurator, SatisdatioRemissaCuratori, SatisdatioRemissaTutori, TutorUtProcurator

la · official · sha256:69b7766b76d5f64fa4c8d2a1cd704413a170c6d1dcbedad2adef8d67642b3c5fLA

100. Haec ita, si in rem agatur; si uero in personam, ab actoris quidem parte, quando satisdari debeat, quaerentes eadem repetemus, quae diximus in actione, qua in rem agitur.

Referencing norms: ActorInPersonamSuoNomine

la · official · sha256:7105c9f4a85cb2a5d4a26d7575dc00fdede3522c85e2b6c13c4df687bfab22bfLA

101. Ab eius uero parte, cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interueniat, omni modo satisdari debet, quia nemo alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur; sed si quidem cum cognitore agatur, dominus satisdare iubetur, si uero cum procuratore, ipse procurator. idem et de tutore et de curatore iuris est.

Referencing norms: CumCognitoreDominusSatisdat, DefensorSemperSatisdat

la · official · sha256:cd25f2cf5b8cb7edc917aec886a6c476ff2a2bc84744f07bdf7a92a2f5644998LA

102. Quod si proprio nomine aliquis iudicium aliquid accipiat in personam, certis ex causis satisdare solet, quas ipse praetor significat. quarum satisdationum duplex causa est; nam aut propter genus actionis satisdatur aut propter personam, quia suspecta sit: propter genus actionis, uelut iudicati depensiue aut cum de moribus mulieris agitur; propter personam, uelut si cum eo agitur, qui decoxerit cuiusue bona <a> creditoribus possessa proscriptaue sunt, siue cum eo herede agatur, quem praetor suspectum aestimauerit.

Referencing norms: BonaPossessaSatisdat, DecoctorSatisdat, HeresSuspectusSatisdat, ReusDeMoribusSatisdat, ReusDepensiSatisdat, ReusIudicatiSatisdat

la · official · sha256:cb3cf001af6a7c23ea936be9c7c9c776bfb9e3d3c9e4feff8c1bd54cb5cfe38fLA

103. Omnia autem iudicia aut legitimo iure consistunt aut imperio continentur.

la · official · sha256:c41c2319a88fb97373ccb90221279fa54952802ba41b2516a1416ebac079f9efLA

104. Legitima sunt iudicia, quae in urbe Roma uel intra primum urbis Romae miliarium inter omnes ciues Romanos sub uno iudice accipiuntur; eaque <e> lege Iulia iudicia<ria>, nisi in anno et sex mensibus iudicata fuerint, expirant. et hoc est, quod uulgo dicitur e lege Iulia litem anno et sex mensibus mori.

Referencing norms: Legitimum, LexIuliaLisMoritur, Lis, Lis/Absolutio, Lis/Absolutus, Lis/AdIudicem, Lis/ApudIudicem, Lis/CondemnatioTransitus, Lis/Condemnatus, Lis/Controversia, Lis/EodemDieInIure, Lis/ExVadimonioInIure, Lis/InIure, Lis/InIusVocatus, Lis/IudicatumSolutum, Lis/IudiciumAcceptum, Lis/LisMortua, Lis/LitisContestatio, Lis/MorsLitis, Lis/Solutio, Lis/VadimonioObligatus, Lis/Vadimonium, Lis/Vocatio, LisMortuaExcludit, LisState, LisStep, LisTransition, attempted_transition, current_state, entered_state, initial_state, left_state, procedure_instance, state_before, valid_transition

la · official · sha256:9983ac32bec62229efa4b84fd7aa61f3e65d961642d53d754b8df472c87107edLA

105. Imperio uero continentur recuperatoria et quae sub uno iudice accipiuntur interueniente peregrini persona iudicis aut litigatoris; in eadem causa sunt, quaecumque extra primum urbis Romae miliarium tam inter ciues Romanos quam inter peregrinos accipiuntur. ideo autem imperio contineri iudicia dicuntur, quia tamdiu ualent, quamdiu is, qui ea praecepit, imperium habebit.

Referencing norms: ImperioExtraMiliarium, ImperioFinitoEvanescit, ImperioPeregrinusActor, ImperioPeregrinusIudex, ImperioPeregrinusReus, ImperioRecuperatoria

la · official · sha256:547bcdb13af24d321e973dbfc53fed461fd04363670f1be81e358e2f25be6948LA

106. Et si quidem imperio continenti iudicio actum fuerit, siue in rem siue in personam, siue ea formula, quae in factum concepta est, siue ea, quae in ius habet intentionem, postea nihilo minus ipso iure de eadem re agi potest; et ideo necessaria est exceptio rei iudicatae uel in iudicium deductae.

Referencing norms: ExceptioNecessariaImperio

la · official · sha256:4a7a990d5fb05d498ecd740c9babf78045a9cebb70f18d91a2b30168b7ca1ec1LA

107. Si uero legitimo iudicio in personam actum sit ea formula, quae iuris ciuilis habet intentionem, postea ipso iure de eadem re agi non potest, et ob id exceptio superuacua est; si uero uel in rem uel in factum actum fuerit, ipso iure nihilo minus postea agi potest, et ob id exceptio necessaria est rei iudicatae uel in iudicium deductae.

Referencing norms: CasusResIudicataConsumit, ExceptioNecessariaInFactum, ExceptioNecessariaInRem, IpsoIureConsumpta, IpsoIureConsumptum

la · official · sha256:99e35920431697d58306b596a863b62d79bdb6fd4dc3cacc63d4814aa0eb14c1LA

108. Alia causa fuit olim legis actionum. nam qua de re actum semel erat, de ea postea ipso iure agi non poterat; nec omnino ita, ut nunc, usus erat illis temporibus exceptionum.

Referencing norms: LegisActioneConsumpta

la · official · sha256:4e82e76acc932a02c8be5773992f92fe4de0ea18e12381bc7e779763d2081680LA

109. Ceterum potest ex lege quidem esse iudicium, sed legitimum non esse; et contra ex lege non esse, sed legitimum esse. nam si uerbi gratia ex lege Aquilia uel Ollinia uel Furia in prouinciis agatur, imperio continebitur iudicium; idemque iuris est, et si Romae apud recuperatores agamus uel apud unum iudicem interueniente peregrini persona; et ex diuerso si ex ea causa, ex qua nobis edicto praetoris datur actio, Romae sub uno iudice inter omnes ciues Romanos accipiatur iudicium, legitimum est.

la · official · sha256:a67d4c1bc44cf9a035618954277c2e0248293c98f7fdf6255e73db5b1e8714cdLA

110. Quo loco admonendi sumus eas quidem actiones, quae ex lege senatusue consultis proficiscuntur, perpetuo solere praetorem accommodare, eas uero, quae ex propria ipsius iurisdictione pendent, plerumque intra annum dare.

Referencing norms: AnnalisExIurisdictione, AnnalisExstincta, AnnoExstinctaExcludit, PerpetuaExLege, RemediumPerpetuum, RemediumTemporale

la · official · sha256:2015522e713afc104b77a6d57b19f5cad5354064bd2639b6226a7bf32b9826c5LA

111. Aliquando tamen <et> per<petuo eas dat, uelut quibus> imitatur ius legitimum, quales sunt eae, quas <bonorum posse>ssoribus ceterisque, qui heredis loco sunt, <accommodat. fur>ti quoque manifesti actio, quamuis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, perpetuo datur; et merito, cum pro capitali poena pecuniaria constituta sit.

Referencing norms: FurtiManifestiNonAnnalis, FurtiManifestiPerpetua, ImitansNonAnnalis, PerpetuaImitans

la · official · sha256:205c8cfeb38c97b4c47ad05086058e07ccfb1437d2db149eb05afdca32b36066LA

112. Non omnes <autem> actiones, quae in aliquem aut ipso iure <conpe>tunt aut a praetore dantur, etiam in heredem aeque conpetunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula ex malefici<is> poenales actiones in heredem nec conpetere nec dari sol<ere>, uelut furti, ui bonorum raptorum, iniuriarum, damni iniuriae. sed heredi ****dem [uidelicet actoris] huiusmodi actiones competunt nec denegantur, excepta iniuriarum actione et si qua alia similis inueniatur actio.

Referencing norms: CeteraeInHeredem, ContraHeredemTransit, HerediCompetunt, HeredisActioTransit, HeredisLis, InHeredemNonExcludit, IniuriarumHerediNon, IniuriarumHerediNonCompetit, PoenalesInHeredemNon

la · official · sha256:df6ded1ae3ea1b7623dc67a9f68c3902d8bfa5efbfcc06eba0c3e788098e7c57LA

113. Aliquando tamen <etiam> ex contractu actio neque heredi neque in heredem conpetit. nam adstipulatoris heres non habet actionem, sed <et> sponsoris et fidepromissoris heres non tenetur.

Referencing norms: AdstipulatorisHeres, AdstipulatorisHeresNonCompetit, SponsorisHeres, SponsorisHeresNonTenetur

la · official · sha256:1a9f170d3dc81a4658163a9e88ffbd9612235cbd1abfed4dbddc235240ba0c95LA

114. Superest, ut dispiciamus, si ante rem iudicatam is, cum quo agitur, post acceptum iudicium satisfaciat actori, quid officio iudicis conueniat, utrum absoluere an ideo potius damnare, quia iudicii accipiendi tempore in ea causa fuerit, ut damnari debeat. nostri praeceptores absoluere eum debere existimant; nec interesse, cuius generis sit iudicium. et hoc est, quod uolgo dicitur Sabino et Cassio placere omnia iudicia absolutoria esse. [. . . . . . . . . . . . ] de bonae fidei autem iudiciis idem sentiunt, quia in eiusmodi iudiciis liberum est officium iudicis. tantumdem e<t> de <in> rem actionibus putant, quia <formulae uerb>is id ip<su>m exp<rimatur> [. . . . . vv. 7 . . . . . . . ] sunt etia<m> in personam tales actiones in quibus <ex->pr<i>mit<ur> [. . . . . vv. 7 . . . . . . . ] actum fuit.

Referencing norms: AbsolutoriaBonaeFidei, AbsolutoriaInRem, OmniaAbsolutoria

la · official · sha256:340ace9d7f23fbccffc31aa683274636cd633844770da0a81e9e52e0ceeb7387LA

115. Sequitur, ut de exceptionibus dispiciamus.

la · official · sha256:556b397558a9e097ff8c28ae9b48ba635ca5d86f2f09bf26a4b9c1db3171d5c4LA

116. Conparatae sunt autem exceptiones defendendorum eorum gratia, cum quibus agitur. saepe enim accidit, ut quis iure ciuili teneatur, sed iniquum sit eum iudicio condemnari. uelut <si> stipulatus sim a te pecuniam tamquam credendi causa numeraturus nec numerauerim. nam eam pecuniam a te peti posse certum est. dare enim te oportet, cum ex stipulatu tenearis; sed quia iniquum est te eo nomine condemnari, placet per exceptionem doli mali te defendi debere. item si pactus fuero tecum, ne id, quod mihi debeas, a te petam, nihilo minus id ipsum a te petere possum dari mihi oportere, quia obligatio pacto conuento non tollitur; sed placet debere me petentem per exceptionem pacti conuenti repelli.

Referencing norms: CasusDoliMaliOpponitur, CasusPecuniaNonNumerata, CasusStipulatioDeMutuo, CasusStipulatioExContractu, DoliMaliRegula, PactiConventiRegula

la · official · sha256:5a5293a22e7076e585c70a2dee947b579c966bd783f7352ce19ceacaa6c59082LA

117. In his quoque actionibus, quae <non> in personam sunt, exceptiones locum habent. uelut si metu me co<e>geris aut dolo induxeris, ut tibi rem aliquam mancipio dem, tua est; sin eam rem a me petas, datur mihi exceptio, per quam, si metus causa te fecisse uel dolo malo arguero, repelleris. item si fundum litigiosum sciens a non possidente emeris eumque a possidente petas, opponitur tibi exceptio, per quam omni modo summoueris.

Referencing norms: DolusInRem, FundusLitigiosus, MetusInRem

la · official · sha256:43559a72896b6c3dd415e45f1ea07fdae21bb0300bf029ec96e4d0fb8826e7b5LA

118. Exceptiones autem alias in edicto praetor habet propositas, alias causa cognita accommodat. quae omnes uel ex legibus uel ex his, quae legis uicem optinent, substantiam cap<i>unt uel ex iurisdictione praetoris proditae sunt.

Referencing norms: CausaCognita

la · official · sha256:d8de6b81b8f787684ffcc29902287da741f54c40c8cfc2b33dfc3144cb883e83LA

119. Omnes autem exceptiones in contrarium concipiuntur, quam adfirmat is, cum quo agitur. nam si uerbi gratia reus dolo malo aliquid actorem facere dicat, qui forte pecuniam petit, quam non numerauit, sic exceptio concipitur: SI IN EA RE NIHIL DOLO MALO AVLI AGERII FACTVM SIT NEQVE FIAT; item si dicat contra pactionem pecuniam peti, ita concipitur exceptio: SI INTER AVLVM AGERIVM ET NVMERIVM NEGIDIVM NON CONVENIT, NE EA PECVNIA PETERETUR; et denique in ceteris causis similiter concipi solet, ideo scilicet, quia omnis exceptio obicitur quidem a reo, sed ita formulae inseritur, ut condicionalem faciat condemnationem, id est, ne aliter iudex eum, cum quo agitur, condemnet, quam si nihil in ea re, qua de agitur, dolo actoris factum sit; item ne aliter iudex eum condemnet, quam si nullum pactum conuentum de non petenda pecunia factum fuerit.

Referencing norms: CasusPactiConventiOpponitur, CasusPactumDeNonPetendo, ExceptioExcludit, ExceptioObstat, ExceptioRepellit, IntentioCondemnat

la · official · sha256:864a06cdc6fdc47178e3556ab10af1b48e0f4144709257c9c246b84ee32ca6d4LA

120. Dicuntur autem exceptiones aut peremptoriae aut dilatoriae.

la · official · sha256:694ed74eedddf24e4e46f3c5825994840216971d123d45ae661381ee48ea4cf8LA

121. Peremptoriae sunt, quae perpetuo ualent nec euitari possunt, uelut quod metus causa aut dolo malo aut quod contra legem senatusue consultum factum est aut quod res iudicata est uel in iudicium deducta est, item pacti conuenti, quod factum est, ne omnino pecunia peteretur.

Referencing norms: ContraLegem, ExceptioExcludit, InIudiciumDeductaeRegula, PactiConventiRegula, PeremptoriaObstat, ReiIudicataeConsumptum, ReiIudicataeRegula

la · official · sha256:eaeda07495278a3847604b4c966edd003f8c6a346961f5a57db968adabb87de1LA

122. Dilatoriae sunt exceptiones, quae ad tempus ualent, ueluti illius pacti conuenti, quod factum est uerbi gratia, ne intra quinquennium peteretur; finito enim eo tempore non habet locum exceptio. cui similis exceptio est litis diuiduae et rei residuae. nam si quis partem rei petierit et intra eiusdem praeturam reliquam partem petat, hac exceptione summouetur, quae appellatur litis diuiduae; item si is, qui cum eodem plures lites habebat, de quibusdam egerit, de quibusdam distulerit, ut ad alios iudices eant, si intra eiusdem praeturam de his, quas distulerit, agat, per hanc exceptionem, quae appellatur rei residuae, summouetur.

Referencing norms: DilatoriaObstat, LitisDividuaeRegula, PactiAdTempusRegula, ReiResiduaeRegula

la · official · sha256:f4a18b0efe1b19f05af3ba6cbb6c8af25cb3333b4181f82408aa669b7b789783LA

123. Obseruandum est autem ei, cui dilatoria obicitur exceptio, ut differat actionem; alioquin si obiecta exceptione egerit, rem perdit; non enim post illud tempus, quo integra re <eam> euitare poterat, adhuc ei potestas agendi superest re in iudicium deducta et per exceptionem perempta.

Referencing norms: DilatoriaNeglectaRemPerdit

la · official · sha256:ebd687e9acad271c4aed2e32c519d6288c0f787a70a347d85c79f51e8c143d3cLA

124. Non solum autem ex tempore, sed etiam ex persona dilatoriae exceptiones intelleguntur, quales sunt cognitoriae, uelut si is, qui per edictum cognitorem dare non potest, per cognitorem agat, uel dandi quidem cognitoris ius habeat, sed eum det, cui non licet cognituram suscipere. nam si obiciatur exceptio cognitoria, si ipse talis erit, ut ei non liceat cognitorem dare, ipse agere potest; si uero cognitori non liceat cognituram suscipere, per alium cognitorem aut per semet ipsum liberam habet agendi potestatem, et tam hoc quam illo modo euitare <potest> exceptionem. quod si dissimulauerit eam et per cognitorem egerit, rem perdit.

Referencing norms: CognitoriaActor, CognitoriaCognitor, CognitoriaEvitatur

la · official · sha256:39ae06dae7f859ae39f03f4de14a6e0621a0e50af692c0948b5e7d70d36c37a8LA

125. Sed peremptoria quidem exceptione si reus per errorem non fuerit usus, in integrum restituitur adiciendae exceptionis gratia. dilatoria uero si non fuerit usus, an in integrum restituatur, quaeritur.

Referencing norms: PeremptoriaRestitutio

la · official · sha256:2ed870da46e62dcaeafdcde6490b0ad8c0772bf880b30cde74c5b8f443cdf4faLA

126. Interdum euenit, ut exceptio, quae prima facie iusta uideatur, inique noceat actori. quod cum accidit, alia adiectione opus est adiuuandi actoris gratia. quae adiectio replicatio uocatur, quia per eam replicatur atque resoluitur uis exceptionis. nam si uerbi gratia pactus sum tecum, ne pecuniam, quam mihi debes, a te peterem, deinde postea in contrarium pacti sumus, id est ut petere mihi liceat, et, si agam tecum, excipias tu, ut ita demum mihi condemneris, si non conuenerit, ne eam pecuniam peterem, nocet mihi exceptio pacti conuenti; namque nihilo minus hoc uerum manet, etiam si postea in contrarium pacti sumus; sed quia iniquum est me excludi exceptione, replicatio mihi datur ex posteriore pacto hoc modo: <AVT SI> POSTEA CONVENIT, VT MIHI EAM PECVNIAM PETERE LICERET. 126a. Item si argentarius pretium rei, quae in auctionem uenerit, persequatur, obicitur ei exceptio, ut ita demum emptor damnetur, si ei res, quam emerit, tradita est, et est iusta exceptio. sed si in auctione praedictum est, ne ante emptori <res> traderetur, quam si pretium soluerit, replicatione tali argentarius adiuuatur: AVT SI PRAEDICTVM EST, NE ALITER EMPTORI RES TRADERETVR, QVAM SI PRETIVM EMPTOR SOLVERIT.. 127 Interdum autem euenit, ut rursus replicatio, quae prima facie iusta sit, inique reo noceat; quod cum accidit, adiectione opus est adiuuandi rei gratia, quae duplicatio uocatur.

Referencing norms: CasusPactumPosterius, ReplicatioArgentarii, ReplicatioExPactoPosteriore, ReplicatioResolvit

la · official · sha256:647e5a4e19e538f6a23b33737b014abb0a79a123a611b504b54abd6810d252f0LA

128. Et si rursus ea prima facie iusta uideatur, sed propter aliquam causam inique actori noceat, rursus adiectione opus est, qua actor adiuuetur, quae dicitur triplicatio.

Referencing norms: TriplicatioResolvit

la · official · sha256:804fbb9e28f2769e8db2891025ee1bed227a65c11b2c771df055ddd2110eee7fLA

129. Quarum omnium adiectionum usum interdum etiam ulterius, quam diximus, uarietas negotiorum introduxit.

la · official · sha256:a245b90ac70cc57060577bd21eaab1d00d83b49fa18abd908fe4a00070296037LA

130. Videamus etiam de praescriptionibus, quae receptae sunt pro actore.

la · official · sha256:ecd9c010952b69ba14fbec724282679550304d47e9827e84e56a1709b55ea977LA

131. Saepe enim ex una eademque obligatione aliquid iam praestari oportet, aliquid in futura praestatione est, uelut cum in singulos annos uel menses certam pecuniam stipulati fuerimus. nam finitis quibusdam annis aut mensibus huius quidem temporis pecuniam praestari oportet, futurorum autem annorum sane quidem obligatio contracta intellegitur, praestatio uero adhuc nulla est; si ergo uelimus id quidem, quod praestari oportet, petere et in iudicium deducere, futuram uero obligationis praestationem in integro relinquere, necesse est, ut cum hac praescriptione agamus: EA RES AGATVR, CVIVS REI DIES FVIT. alioquin si sine hac praescriptione egerimus, ea scilicet formula, qua incertum petimus, cuius intentio his uerbis concepta est: QVIDQVID PARET NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DARE FACERE OPORTERE, totam obligationem, id est etiam futuram, in hoc iudicium deducimus, et quae ante tempus obligat<i> [. . . . . vv. 1 3/4 . . . . . . . ] 131a. Item si uerbi gratia ex empto agamus, <ut> nobis fundu<s> mancipio detur, debemus <hoc modo> praescribere: EA RES AGATVR DE FVNDO MANCIPANDO, ut postea, si uelimus uacuam possessionem nobis tradi, [. . . . . vv. 1 1/4 . . . . . . . ] re sumus, totius illius iuris obligatio illa inc<er>ta actione: QVIDQVID OB EAM REM NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DARE FACERE OPORTET, <per inten>tione<m> consumitur, ut postea nobis agere uolentibus de ua<c>ua possessione tradenda nulla supersit actio.

Referencing norms: CumPraescriptioneFuturaInIntegro, DeFundoMancipando, FuturorumConsumpta, SinePraescriptioneTota

la · official · sha256:b6d40f7208dd9a28545c9073868b55cf343237c58d5ee12e3d989f3afe462b6fLA

132. Praescriptiones s<cilicet> appellatas esse ab eo, quod <a>nte formulas praescribuntur, plus quam manifestum est.

la · official · sha256:40416fa21961b20b7c0cc92227f194e003eda69fac4b5ce9c4805f98f5760c6aLA

133. Sed his quidem temporibus, sicut supra quoque notauimus, omnes praescriptiones ab actore proficiscuntur. olim autem quaedam et pro reo opponebantur, qualis illa erat praescriptio: EA RES AGATVR, S<I IN EA RE PRAEIV>DICIVM HEREDITATI NON FIAT, quae nunc in speciem exceptionis deducta est et locum habet, cum petitor hereditatis alio genere iudicii praeiudicium hereditati faciat, uelut cum singulas res pet<at>; est enim iniquum per unius [. . . . . fol. deperd. . . . . . . . ]

Referencing norms: PraeiudiciumHereditati

la · official · sha256:e8e4c94fd9d3cb894f95721e111a5ac99c16e5eae3d97c7afa9d82528b83d5b9LA

134. [. . . . . .] <in inten>tione formulae de i<ure quaeritur>, id est, cui dari oporteat; et sane domino dari oportet, quod seruus stipulatur; at in praescriptione de facto quaeritur, quod secundum naturalem significationem uerum esse debet.

la · official · sha256:8881a7d6698bca466aaa9b0a00a37ec1ab82ec59e60a67089f5387901b4963d1LA

135. Quaecumque autem diximus de seruis, eadem de ceteris quoque personis, quae nostro iuri subiectae sunt, dicta intellegemus.

la · official · sha256:d2fca7b170004dc869443af8b5d27c82bfe9e3c3ac75a3c613756c85e89a007fLA

136. Item admonendi sumus, si cum ipso agamus, qui incertum promiserit, ita nobis formulam esse propositam, ut praescriptio inserta sit formulae loco demonstrationis hoc modo: IVDEX ESTO. QVOD AVLVS AGERIVS DE NVMERIO NEGIDIO INCERTVM STIPVLATVS EST, CVIVS REI DIES FVIT, QVIDQVID OB EAM REM NVMERIVM NEGIDIVM AVLO <AGERIO> DARE FACERE OPORTET et reliqua.

Referencing norms: PraescriptioLocoDemonstrationis

la · official · sha256:f349ec4032418fe1101bc932d8c72e341727ecc4a4b3a9f474b253de20371a6bLA

137. At si cum sponsore aut fideiussore agatur, praescribi solet in persona quidem sponsoris hoc modo: EA RES AGATVR, QVOD AVLVS AGERIVS DE LVCIO TITIO INCERTVM STIPVLATVS EST, QVO NOMINE NVMERIVS NEGIDIVS SPONSOR EST, CVIVS REI DIES FVIT; in persona uero fideiussoris: EA RES AGATVR, QVOD NVMERIVS NEGIDIVS DE LVCIO TI<TI>O INCERTVM FIDE SVA ESSE IVSSIT, CVIVS REI DIES FVIT; deinde formula subicitur.

la · official · sha256:21d8563c3bf601c9e3883a9a325c6916389e9a183391c1fd0d03d2fd023607feLA

138. Superest, ut de interdictis dispiciamus.

la · official · sha256:a2597a838f985313c50971e5df02d828dd968e20bbf8d1d6fa7842c171dbda73LA

139. Certis igitur ex causis praetor aut proconsul principaliter auctoritatem suam finiendis controuersiis interponit. quod tum maxime facit, cum de possessione aut quasi possessione inter aliquos contenditur; et in summa aut iubet aliquid fieri aut fieri prohibet. formulae autem et uerborum conceptiones, quibus in ea re utitur, interdicta dec<retaue uocantur>.

la · official · sha256:2f17fd059a8c62b184826a637a1d4a3ac7671761c4295687c3dfb6a153a49205LA

140. Vocantur autem decreta, cum fieri aliquid iubet, uelut cum praecipit, ut aliquid exhibeatur aut restituatur, interdicta uero, cum prohibet fieri, uelut cum praecipit, ne sine uitio possidenti uis fiat, neue in loco sacro aliquid fiat. unde omnia interdicta aut restitutoria aut exhibitoria aut prohibitoria uocantur.

Referencing norms: GenusExhibitorium, GenusProhibitorium, GenusRestitutorium

la · official · sha256:6bbcd6719eab987f286838c8f5c5e8c8ce8e04644f9686c0eaf23c6801608fadLA

141. Nec tamen cum quid iusserit fieri aut fieri prohibuerit, statim peractum est negotium, sed ad iudicem recuperatoresue itur et ibi editis formulis quaeritur, an aliquid aduersus praetoris edictum factum sit uel an factum non sit, quod is fieri iusserit. et modo cum poena agitur modo sine poena: cum poena, uelut cum per sponsionem agitur, sine poena, uelut cu<m> arbiter petitur; et quidem ex prohibitoriis interdictis semper per sponsionem agi solet, ex restitutoriis uero uel exhibitoriis modo per sponsionem, modo per formulam agitur, quae arbitraria uocatur.

Referencing norms: ProhibitoriaPerSponsionem

la · official · sha256:1fd20d87572ff54f3fa95cd7ddd6a5cf8fdf4f3081c309c20d68fb3965fa3d3cLA

142. Principalis igitur diuisio in eo est, quod aut prohibitoria sunt interdicta aut restitutoria aut exhibitoria.

Referencing norms: GenusExhibitorium, GenusProhibitorium, GenusRestitutorium

la · official · sha256:34b026f63cad9ba218db425c2eedee56da3dfb58494dadc8b4abb67feb12f165LA

143. Sequens in eo est diuisio, quod uel adipiscendae possessionis causa conparata sunt uel retinendae uel reciperandae.

Referencing norms: CausaAdipiscendae, CausaReciperandae, CausaRetinendae

la · official · sha256:1934d577853313a33fe08970e8928803c2bc1a85a060781ee79d41585b06e034LA

144. Adipiscendae possessionis causa interdictum accommodatur bonorum possessori, cuius principium est QVORUM BONORVM; eiusque uis et potestas haec est, ut quod quisque ex his bonis, quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore <possidet doloue fecit, quo minus> possideret, id ei, cui bonorum possessio data est, restituatur. pro herede autem possidere uidetur tam is, qui heres est, quam is, qui putat se heredem esse; pro possessore is possidet, qui sine causa aliquam rem hereditariam uel etiam totam hereditatem sciens ad se non pertinere possidet. ideo autem adipiscendae possessionis uocatur, quia ei tantum utile est, qui nunc primum conatur adipisci rei possessionem; itaque si quis adeptus possessionem amiserit, desinit ei id interdictum utile esse.

Referencing norms: AdipiscendaeNonUtile, QuorumBonorumRegula

la · official · sha256:98940f087859c474505ee497ddd33a82c75b1ec31e2af6219e9f6dd45c5a9f1aLA

145. Bonorum quoque emptori similiter proponitur interdictum, quod quidam possessorium uocant.

Referencing norms: PossessoriumRegula

la · official · sha256:5b94041ca2dd79e1fc0bc12fa43ce32733e16a223bbb67a99773818ef2a72f69LA

146. Item ei, qui publica bona emerit, eiusdem condicionis interdictum proponitur, quod appellatur sectorium, quod sectores uocantur, qui publice bona mercantur.

Referencing norms: SectoriumRegula

la · official · sha256:a9ebd414b03e5fe538fd053fc5380c18fe7551357c92535da9bf9256eac22847LA

147. Interdictum quoque, quod appellatur Saluianum, apiscendae possessionis <causa> comparatum est, eoque utitur dominus fundi de rebus coloni, quas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisset.

Referencing norms: SalvianumRegula

la · official · sha256:9bf120e7c8df7870f297de14a62ef1545e40ed56b8945ab3c8e42979c2d7dcc0LA

148. Retinendae possessionis causa solet interdictum reddi, cum ab utraque parte de proprietate alicuius rei controuersia est et ante quaeritur, uter ex litigatoribus possidere et uter petere debeat. cuius rei gratia comparata sunt VTI POSSIDETIS et VTRVBI.

Referencing norms: UtiPossidetisPotior, UtrubiPotior

la · official · sha256:ea8bcc3e72c30d8d389b67f85bd32082032b69770169af3eb7cddd7a8e62f91eLA

149. Et quidem VTI POSSIDETIS interdictum de fundi uel aedium possessione redditur, VTRVBI uero de rerum mobilium possessione.

Referencing norms: UtiPossidetisPotior, UtrubiPotior

la · official · sha256:1bc45baaf1d1ebc8e9f02f21b108ff9bfd2a79e7aa56712dbacdbd50f3a8296cLA

150. Et si quidem de fundo uel aedibus interdicitur, eum potiorem esse praetor iubet, qui eo tempore, quo interdictum redditur, nec ui nec clam nec precario ab aduersario possideat; si uero de re mobili, eum potiorem esse iubet, qui maiore parte eius anni nec ui nec clam nec precario ab aduersario possederit; idque satis ipsis uerbis interdictorum significatur.

Referencing norms: UtiPossidetisPotior, UtiPossidetisPotiorReus, UtrubiPotior, UtrubiPotiorReus

la · official · sha256:17b52d2d3db17baa660f82f048655f77dbfced591178b83baeddaaed507c2b18LA

151. Sed in VTRVBI interdicto non solum sua cuique possessio prodest, sed etiam alteri<u>s, quam iustum est ei accedere, uelut eius, cui heres extiterit, eiusque, a quo emerit uel ex donatione aut dotis nomine acceperit. itaque si nostrae possessioni iuncta alterius iusta possessio exsuperat aduersarii possessionem, nos eo interdicto uincimus. nullam autem propriam possessionem habenti accessio temporis nec datur nec dari potest. nam ei, quod nullum est, nihil accedere potest. sed et si uitiosam habeat possessionem, id est aut ui aut clam aut precario ab aduersario adquisitam, non datur accessio; nam ei <possessio> sua nihil prodest.

Referencing norms: AccessioTemporis, SineAccessione, VitiosaeNihilProdest

la · official · sha256:9fbffdca59d070caf1992306381c9183f9dd03a72c10eec759a1c1aa9ead9a5bLA

152. Annus autem retrorsus numeratur. itaque si tu uerbi gratia VIII mensibus possederis prioribus et ego VII posterioribus, ego potior ero, quod trium priorum mensium possessio nihil tibi in hoc interdicto prodest, quod alterius anni possessio est.

Referencing norms: UtrubiPotior, UtrubiPotiorReus

la · official · sha256:b2b2ad5982bc9b856afde33df0c58b4802dbdb9fe2b682c692f6d353d85521b7LA

153. Possidere autem uidemur non solum, si ipsi possideamus, sed etiam si nostro nomine aliquis in possessione sit, licet is nostro iuri subiectus non sit, qualis est colonus et inquilinus. per eos quoque, apud quos deposuerimus aut quibu<s> commodauerimus aut quibus gratuitam habitationem praestiterimus, ipsi possidere uidemur. et hoc est, quod uolgo dicitur retineri possessionem posse per quemlibet, qui nostro nomine sit in possessione. quin etiam plerique putant animo quoque <retine>ri possessio<nem, id est ut, quamuis neque ipsi simus in possessione> neque nostro nomine alius, tamen si non relinquendae possessionis animo, sed postea reuersuri inde discesserimus, retinere possessionem uideamur. apisci uero possessionem per quos possimus, secundo commentario rettulimus; nec ulla dubitatio est, quin animo possessionem apisci non possimus.

Referencing norms: CasusPossessor, PossessioValet, PossidetAnimo, PossidetIpse, PossidetPerAlium

la · official · sha256:022ce522df642191a4fbea3a1cce139a8bf0c2a593c766984e71a7ed6d4e4e5dLA

154. Reciperandae possessionis causa solet interdictum dari, si quis ex possessione ui deiectus sit. nam ei proponitur interdictum, cuius principium est VNDE TV ILLVM VI DEIECISTI, per quod is, qui deiecit, cogitur ei restituere rei possessionem, si modo is, qui deiectus est, nec ui nec clam nec precario <ab eo> possideret. <nam>que eum, qui a me ui aut clam aut precario possidet, inpune deici<o>.

Referencing norms: ImpuneDeiecit, UndeViRegula, VitiosumImpuneDeicio

la · official · sha256:21518fcf2fc5e7410ad3f33e4b9e4e6aaa9af51a9682815c95af03332fcecbe2LA

155. Interdum tamen etsi eum ui deiecerim, qui a me ui aut clam aut precario possideret, cogor ei restituere possessionem, uelut si armis eum ui deiecerim. nam propter atrocitatem delicti in tantum patior actionem, ut omni modo debeam ei restituere possessionem. armorum autem appellatione non solum scuta et gladios et galeas significari intellegemus, sed et fustes et lapides.

Referencing norms: ArmisDeiectusRestituitur

la · official · sha256:dbd7662f0efc36d9d2212e71a499eb4be5a5915cdcf692b78262990d03fd02f7LA

156. Tertia diuisio interdictorum in hoc est, quod aut simplicia sunt aut duplicia.

Referencing norms: Duplex, Simplex

la · official · sha256:732d3c01e8464038c7e2ec4bf143f0ed9b92fb6bec313ea8892219445fb0594bLA

157. Simplicia <sunt>, [uelut] in quibus alter actor, alter reus est, qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria. namque actor est, qui desiderat aut exhiberi aut restitui, reus is est, a quo desideratur, ut exhibeat aut restituat.

Referencing norms: Duplex, Simplex

la · official · sha256:f0b17d14efc2803417de59edd3f43d35f08553cc89d8503ba257aefbc6311290LA

158. Prohibitoriorum autem interdictorum [interdum] alia duplicia, alia simplicia sunt.

Referencing norms: Duplex, Simplex

la · official · sha256:b5d8124af0d0185b24c009d8bd47f0a00d7a1e65d921e5b31010c7cc97cb221eLA

159. Simplicia sunt, uelut quibus prohibet praetor in loco sacro aut in flumine publico ripaue eius aliquid facere reum. nam actor est, qui desiderat, ne quid fiat, reus is, qui aliquid facere conatur.

Referencing norms: Simplex

la · official · sha256:8f1aa7e3daa6e754ee49147b2563a6f9050092c8d70f86ef46a929f195e96e49LA

160. Duplicia sunt uelut VTI POSSIDETIS interdictum et VTRVBI. ideo autem duplicia uocantur, quod par utriusque litigatoris in his condicio est, nec quisquam praecipue reus uel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partes sustinet; quippe praetor pari sermone cum utroque loquitur. nam summa conceptio eorum interdictorum haec est: VTI NUNC POSSIDETIS, QVO MINVS ITA POSSIDEATIS, VIM FIERI VETO; item alterius: VTRVBI HIC HOMO, DE QVO AGITVR, [APVD QVEM] MAIORE PARTE HVIVS ANNI FVIT, QVO MINVS IS EVM DVCAT, VIM FIERI VETO.

Referencing norms: Duplex

la · official · sha256:9361d1b1caa9a44c13bc84ef1eb06b33c1ea9b9686c461dd8d2e4a1c4eb7381dLA

161. Expositis generibus interdictorum sequitur, ut de ordine et de exitu eorum dispiciamus; et incipiamus a simplicibus.

Referencing norms: ArbitroSinePericulo

la · official · sha256:dfc815058b8d1e052704ddbc5bc570c5708639ce822ef285f3b97795b577e4ebLA

162. <Si> igitur restitutorium uel exhibitorium interdictum redditur, uelut ut restituatur ei possessio, qui ui deiectus est, aut exhibeatur libertus, cui patronus operas indicere uellet, modo sine periculo res ad exitum perducitur, modo cum periculo.

Referencing norms: ArbitroSinePericulo, TacitusCumPericulo

la · official · sha256:7286426e96fb3fa420c22770266ec9d43383420ed1f3c0c26f708e839e0a712cLA

163. Namque si arbitrum postulauerit is, cum quo agitur, accipit formulam, quae appellatur arbitraria, et iudicis arbitrio si quid restitui uel exhiberi debeat, id sine periculo exhibet aut restituit et ita absoluitur; quod si nec restituat neque exhibeat, quanti ea res est, condemnatur. sed et actor sine poena experitur cum eo, q<uem> neque exhibere neque restituere quicquam oportet, praeterquam si calumniae iudicium ei oppositum fuerit decimae partis. quamquam Proculo placu<it non esse permitten>dum calumniae iudicio uti ei, qui arbitrum postulaue<rit>, quasi hoc ipso confessus uideatur restituere se uel exhibere debere. sed alio iure utimur et recte; potius enim ut modestiore uia litiget, arbitrum quisque petit, quam quia confitetur.

Referencing norms: ArbitroAbsolvitur, ArbitroCondemnatur, ArbitroSinePericulo

la · official · sha256:dd9341d497741440a5eba562b4b48296e2701e7515bb135ccd4d4f720c3803a4LA

164. <Ceterum> obseruare debet is, qui uult arbitrum petere, ut statim petat, antequam ex iure exeat, [id est antequam a praetore <dis>cedat]; sero enim petentibus non indulgetur.

Referencing norms: SeroNonIndulgetur, TacitusCumPericulo

la · official · sha256:dc51e109e4c31478ca5bfdd8ffe7511a3b317897e3eea19cdc2cf929f04f0a0eLA

165. I<ta>que si arbitrum non petierit, sed tacitus de iure exierit, cum periculo res ad exitum perducitur. nam actor prouocat aduersarium sponsione, <quod> contra edictum praetoris non exhibuerit aut non restituerit; ille autem aduersus sponsionem aduersarii restipulatur; deinde actor quidem sponsionis formulam edit aduersario, ille huic inuicem restipulationis. sed actor sponsionis f<ormulae> s<ubicit> et aliud iudicium de re restituenda uel exhibenda, ut si sponsione uicerit, nisi ei res exhibeatur aut restituatur, [. . . . . pag. 242 et 243 . . . . . . . ]

Referencing norms: TacitusCumPericulo

la · official · sha256:c205facf8c2e0b3625dd5ba19f89a4922b6d4b059ad56e61fc582349ab4508bfLA

166. [. . . . . . . . ] fructus licitando, is tantisper in possessione constituitur, si modo aduersario suo fructuaria stipu<latione cau>erit, cuius uis et potestas haec est, ut si contra eum <de poss>ess<ione> pronun<tiatum f>uer<it, e>am summam aduersario soluat. haec autem licendi contentio fructus licitatio uocatur, scilicet quia [. . . . . vv. 1 1/2 . . . . . . . ] postea alter alterum sponsione prouocat, quod aduersus edictum praetoris possidenti sibi uis facta sit, et inuicem ambo restipulantur aduersus sponsionem: [. . . . . . . . . . ] una inter eos sponsio item<que re>stipulatio u<na> [. . . . . . . . ] ad eam fit. [. . . . . vv. 2 1/2 . . . . . . . ] 166a. [. . . . . . . . . ] iudex, apud quem de ea re agitur, illud scilicet requirit, <quod> praetor interdicto conplexus est, id est, uter eorum eum fundum easue aedes per id tempus, quo interdictum redditur, nec ui nec clam nec precario possideret. cum iudex id explorauerit et forte secundum me iudicatum sit, aduersarium mihi et sponsionis et restipulationis summas, quas cum eo feci, condemnat et conuenienter me sponsionis et restipulationis, quae mecum factae sunt, absoluit; et hoc amplius si apud aduersarium meum possessio <e>st, quia is fructus licitatione uicit, nisi restituat mihi possessionem, Cascelliano siue secutorio iudicio condemnatur.

Referencing norms: LicitationeInPossessione

la · official · sha256:f610ae35fce636eca0e3452eef4026849318fe468b303f072b1f25b9b428d24aLA

167. Ergo is, qui fructus licitatione uicit, si non probat ad se pertinere possessionem, sponsionis et restipulationis et fructus licitationis summam poenae nomine soluere et praeterea possessionem restituere iubetur et hoc amplius fructus, quos interea percepit, reddit; summa enim fructus licitationis non pretium est fructuum, sed poenae nomine soluitur, quod quis alienam possessionem per hoc tempus retinere et facultatem fruendi nancisci conatus est.

Referencing norms: VictorLicitationisNonProbat

la · official · sha256:fab9506d83db2514082e5255400d47fca553f9658219e3a86c7a22a5469ad362LA

168. Ille autem, qui fructus licitatione uictus est, si non probauerit ad se pertinere possessionem, tantum sponsionis et restipulationis summam poenae nomine debet.

Referencing norms: VictusLicitationisNonProbat

la · official · sha256:099922b5e1c02bb3e9fdd87c87540bf5ca11d707fd52ac0d9264dac0b85fab84LA

169. Admonendi tamen sumus liberum esse ei, qui fructus licitatione uictus erit, omissa fructuaria stipulatione, sicut Cascelliano siue secutorio iudicio de p<ossess>ione reciperanda experitur, ita s<imiliter> de fructus licitatione agere. in quam rem proprium iudicium conparatum est, quod appellatur fructuarium, quo nomine actor iudicatum solui satis accipit. dicitur autem et hoc iudicium secutorium, quod sequitur sponsionis uictoriam; sed non aeque Cascellianum uocatur.

Referencing norms: FructuariumRegula

la · official · sha256:84bdf87a538f50e2bbddf2800768a722afab280dd2043d0f1f1118b863bf7b0fLA

170. Sed quia nonnulli interdicto reddito cetera ex interdicto facere nolebant atque ob id non poterat res expediri, praetor in eam rem prospexit et comparauit interdicta, quae secundaria appellamus, quod secundo loco redduntur. quorum u<is et potest>as haec est, ut qui cetera ex interdicto non faciat, uelut qui uim non faciat aut fructus non liceatur aut qui fructus licitationis satis non det aut si sponsiones non faciat sponsionumue iudicia non accipiat, siue possideat, restituat aduersario possessionem, s<iue non> possideat, uim illi possidenti non faciat. itaque etsi alias potue<rit> interdicto VTI POSSIDETIS uincere, si cetera ex interdicto <fecisset> [. . . . . . . . ], tamen per interdictum secundarium u<incitur. [. . . . . vv. 4 . . . . . . . ] Sabi>nus et Cassius secuti fuerint [. . . . . vv. 33 . . . . . . . ]

Referencing norms: SecundariumRegula

la · official · sha256:224ff79ff29e0da69d4d07ce7ff5bc182d3eea3694e00b7a0a289e691f77589dLA

171. [. . . . . . . ] pecuniaria poena modo iurisiurandi religione <coer>cen[. . . . . . . . . ]. eaque praetor [. . . . . ] ideo [. . . . . . . . . . ] aduersus in<fitiantes ex quibusdam> causis dupli actio constituitur, uelut si iudicati aut depensi aut damni iniuriae aut legatorum per damnationem relictorum nomine agitur. ex quibusdam causis sponsionem facere permittitur, uelut de pecunia certa credita et pecunia constituta, sed certae quidem creditae pecuniae tertiae partis, constitutae uero pecuniae partis dimidiae.

Referencing norms: SponsioDimidiae, SponsioTertiae

la · official · sha256:6bb641165b329338cefa43f38bc4aae4c20ae613b1e99be23f75ec4379d2d2bdLA

172. Quod si neque sponsionis neque dupli actionis periculum ei, cum quo agitur, iniungatur ac ne statim quidem ab initio pluris quam simpli sit actio, permittit praetor iusiurandum exigere NON CALVMNIAE CAVSA INFITIAS IRE. unde quamuis heredes uel qui heredum loco habentur [. . . . . . . . . ] obligati sint, item feminae pupillique ex<iman>t<ur> periculo sponsionis, iubet tamen eos i<u>rare.

Referencing norms: HeresIurat, IusiurandumRei, MulierIurat, PupillusIurat

la · official · sha256:3e7af67c671b440c5e4e8b91e9026cbc5b789b270bc2b486bfd54f9b6378545dLA

173. Statim autem ab initio pluris quam simpli actio est uelut furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli, concepti et oblati tripli: nam ex his causis et aliis quibusdam, siue quis neget siue fateatur, pluris quam simpli est actio.

Referencing norms: FurtiConceptiTriplum, FurtiManifestiQuadruplum, FurtiNecManifestiDuplum, FurtiOblatiTriplum

la · official · sha256:52ff9be6e36d48c415609005c16b2dc4c93763fc22a3af39b2651828efc9e4dcLA

174. Actoris quoque calumnia coercetur modo calumniae iudicio, modo contrario, modo iureiurando, modo restipulatione.

Referencing norms: CalumniaeDecima

la · official · sha256:9fa3bda2900fa50c8ee58776a8d18e471b846431f61f8ca6dab91eb52c33578cLA

175. Et quidem calumniae iudicium aduersus omnes actiones locum habet et est decimae partis, <praeterquam quod> aduersus adsertorem tertiae partis est.

Referencing norms: CalumniaeDecima, CalumniaeTertia

la · official · sha256:6fda3f1527a5fd44ab1a74d4d654b199e609b3b4fb61c6d76215810a9c91107aLA

176. Liberum est autem ei, cum quo agitur, aut calumniae iudicium opponere aut iusiurandum exigere NON CALVMNIAE CAVSA AGERE.

Referencing norms: CalumniaeDecima, IureiurandoExactoNonDatur

la · official · sha256:4486942c35d04708330e02b12d13202a55cec95665ded120147c6a0d1e5f7a1dLA

177. Contrarium autem iudicium ex certis causis constitui<tur>, uelut si iniuriarum agatur et si cum muliere eo nomine agatur, quod dic<a>tur uentris nomine in possessionem missa dolo malo ad alium possessionem transtulisse, et si quis eo nomine agat, quod dicat se a praetore in possessionem missum ab alio quo admissum non esse. sed aduersus iniuriarum quidem actionem decimae partis datur, aduersus uero duas istas quintae.

Referencing norms: ContrariumIniuriarum, ContrariumMissi, ContrariumVentris

la · official · sha256:97df5773d2b236f81511c0182a57e209b448bf7b68edb559efea8018c28a381cLA

178. Seuerior autem coercitio est per contrarium iudicium. nam calumniae iudicio X. partis nemo damnatur nisi qui intellegit non recte se agere, sed uexandi aduersarii gratia actionem instituit potiusque ex iudicis errore uel iniquitate uictoriam sperat quam ex causa ueritatis. calumnia enim in adfectu est, sicut furti crimen. contrario uero iudicio omni modo damnatur actor, si causam non tenuerit, licet aliqua opinione inductus crediderit se recte agere.

Referencing norms: CalumniaeDamnatur, ContrarioDamnatur

la · official · sha256:ff2b390ff72ac2b197e732aed3deca85775245d7e3d4bd5fdaa36f1e4e4cc569LA

179. Vtique autem ex quibus causis contrario iudicio agi potest, etiam calumniae iudicium locum habet; sed alterutro tantum iudicio agere permittitur. qua ratione si iusiurandum de calumnia exactum fuerit, quemadmodum calumniae iudicium non datur, ita et contrarium non dari debet.

Referencing norms: AlterutroTantum, CalumniaeNonDaturVetat, IureiurandoExactoContrariumNon, IureiurandoExactoNonDatur

la · official · sha256:515133fecfae7ec222aa5994d4e6a23c5a8f3310f1f7ee9ade2eeb4adc48145eLA

180. Restipulationis quoque poena ex certis causis fieri solet; et quemadmodum contrario iudicio omni modo condemnatur actor, si causam non tenuerit, nec requiritur, an scierit non recte se agere, ita etiam restipulationis poena omni modo damnatur actor, si uincere non potuerit.

Referencing norms: RestipulationisPoena

la · official · sha256:21a4cf0294662e02c8d9fbe0121585d149b378c904882048152117be64831cbfLA

181. Qui autem restipulationis poenam patitur, ei neque calumniae iudicium opponitur neque iurisiurandi religio iniungitur; nam contrarium iudicium ex his causis locum non habere palam est.

Referencing norms: RestipulationeCalumniaeNon, RestipulationeContrariumNon

la · official · sha256:d4493ba39a7b015fd6ef7d615561ad93d0dbdd6bfb9c19b8faea2c2a8c0f4e0aLA

182. Quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, uelut furti, ui bonorum raptorum, iniuriarum, item pro socio, fiduciae, tutelae, mandati, depositi. sed furti aut ui <bonorum> raptorum aut iniuriarum non solum damnati notantur ignominia, sed etiam pacti, ut in edicto praetoris scriptum est; et recte. plurimum enim interest, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. nec tamen ulla parte edicti id ipsum nominatim exprimitur, ut aliquis ignominiosus sit, sed qui prohibetur et pro alio postulare <et co>gn<i>torem dare procuratoremue habere, item <pro>curatorio aut cogni<to>rio nomine iudicio interuenire, ignominiosus esse <dicitur>.

Referencing norms: DamnatusIgnominiosus, PactusIgnominiosus

la · official · sha256:f52842adc2127aa2d3deca24aaf0fc81bb0183e4c8b9437893bb3fcf1d16bbe9LA

183. In summa sciendum est eum, qui cum aliquo consistere uelit, <in ius uocare> oportere et eum, qui uocatus est, si non uenerit, poenam ex edicto praetoris committere. quasdam tamen personas sine permissu praetoris in ius uocare non licet, uelut parentes patronos patronas, item liberos et parentes patroni patronaeue; et in eum, qui aduersus ea egerit, poena constituitur.

Referencing norms: ContraVocantisPoena, InIusVocareOportet, InIusVocatusEst, LiberiPatroniNonVocantur, Lis, Lis/Absolutio, Lis/Absolutus, Lis/AdIudicem, Lis/ApudIudicem, Lis/CondemnatioTransitus, Lis/Condemnatus, Lis/Controversia, Lis/EodemDieInIure, Lis/ExVadimonioInIure, Lis/InIure, Lis/InIusVocatus, Lis/IudicatumSolutum, Lis/IudiciumAcceptum, Lis/LisMortua, Lis/LitisContestatio, Lis/MorsLitis, Lis/Solutio, Lis/VadimonioObligatus, Lis/Vadimonium, Lis/Vocatio, LisState, LisStep, LisTransition, NonVenitPoena, ParentesNonVocantur, ParentesPatroniNonVocantur, PatroniNonVocantur, VocareLicetCeteris, VocareLicetPermissu, VocareNonLicetSinePermissu, attempted_transition, current_state, entered_state, initial_state, left_state, procedure_instance, state_before, valid_transition

la · official · sha256:f5d80d93d3ce45f38844ec5a51c52aca4fae09aae0545d71e8cf21265b3e1debLA

184. Cum autem in ius uocatus fuerit aduersarius neque eo die finiri potuerit negotium, uadimonium ei faciendum est, id est ut promittat se certo die sisti.

Referencing norms: Lis, Lis/Absolutio, Lis/Absolutus, Lis/AdIudicem, Lis/ApudIudicem, Lis/CondemnatioTransitus, Lis/Condemnatus, Lis/Controversia, Lis/EodemDieInIure, Lis/ExVadimonioInIure, Lis/InIure, Lis/InIusVocatus, Lis/IudicatumSolutum, Lis/IudiciumAcceptum, Lis/LisMortua, Lis/LitisContestatio, Lis/MorsLitis, Lis/Solutio, Lis/VadimonioObligatus, Lis/Vadimonium, Lis/Vocatio, LisState, LisStep, LisTransition, VadimoniumFaciendum, attempted_transition, current_state, entered_state, initial_state, left_state, procedure_instance, state_before, valid_transition

la · official · sha256:f4b8263177e375f150ab556a5e3c1b32a64874e1c99ee205ed41f33c066d91f7LA

185. Fiunt autem uadimonia quibusdam ex causis pura, id est sine satisdatione, quibusdam cum satisdatione, quibusdam iureiurando, quibusdam recuperatoribus suppositis, id est, ut qui non steterit, is protinus a recuperatoribus in summam uadimonii condemnetur; eaque singula diligenter praetoris edicto significantur.

la · official · sha256:1d34e99c339c73d11ba5cd5367d1ba21f1eb8ab90d583bd2c6f3faae29e6eb20LA

186. Et si quidem iudicati depensiue agetur, tanti fit uadimonium, quanti ea res erit; si uero ex ceteris causis, quanti actor iurauerit non calumniae causa postulare sibi uadimonium promitti: nec tamen <pluris quam partis dimidiae nec> pluribus quam sestertium C milibus fit uadimonium. itaque si centum milium res erit nec iudicati depensiue agetur, non plus quam sestertium quinquaginta milium fit uadimonium.

Referencing norms: VadimoniumCentumMilia, VadimoniumDepensi, VadimoniumDimidia, VadimoniumIudicati, VadimoniumIuratum

la · official · sha256:ec7b916ee519328274a5b7fca80fe163b76ae82513d2ca849ede215a2b543748LA

187. Quas autem personas sine permissu praetoris inpune in ius uocare non possumus, easdem nec uadimonio inuitas obligare nobis possumus, praeterquam si praetor aditus permittat.

Referencing norms: InvitusNonObligatur, VocareLicetPermissu

la · official · sha256:be6e1915b74158c2b54edc4001d728a34ac52588b4b6e5fe8a279c99aa83be80LA

19. Nam res nec mancipi ipsa traditione pleno iure alterius fiunt, si modo corporales sunt et ob id recipiunt traditionem.

Referencing norms: TraditioNecMancipi

la · official · sha256:26331b5705bbdacb1155b095dbfa44c22d184cd0540151648da8c48639ef0c6dLA

20. Itaque si tibi uestem uel aurum uel argentum tradidero siue ex uenditionis causa siue ex donationis siue quauis alia ex causa, statim tua fit ea res, si modo ego eius dominus sim.

Referencing norms: TraditioAlienavit, TraditioFacitDominum, TraditioNecMancipi

la · official · sha256:151733ce1e0dccc64794e7693cf7f577d632dbc71b9a50fbd3d95d2ce3fd77d3LA

22. Mancipi uero res sunt, quae per mancipationem ad alium transferuntur; unde etiam mancipi res sunt dictae. quod autem ualet mancipatio, <idem ualet et in iure cessio>.

Referencing norms: ResMancipiTraditioneInBonis

la · official · sha256:f63ca7f8edaf23c5efa93961ab8a81804ce002f64088582205a195f65bddb4f4LA

40. Sequitur, ut admoneamus apud peregrinos quidem unum esse dominium; nam aut dominus quisque est aut dominus non intellegitur. quo iure etiam populus Romanus olim utebatur: aut enim ex iure Quiritium unusquisque dominus erat aut non intellegebatur dominus. sed postea diuisionem accepit dominium, ut alius possit esse ex iure Quiritium dominus, alius in bonis habere.

Referencing norms: InBonisPossessio

la · official · sha256:35452eef6e6784cd460516eadc1cd1227fd268071a04e54b2ab705a1c33bbfddLA

41. Nam si tibi rem mancipi neque mancipauero neque in iure cessero, sed tantum tradidero, in bonis quidem tuis ea res efficitur, ex iure Quiritium uero mea permanebit, donec tu eam possidendo usucapias: semel enim impleta usucapione proinde pleno iure incipit, id est et in bonis et ex iure Quiritium tua res esse, ac si ea mancipata uel in iure cessa <esset>.

Referencing norms: CasusDominusOriginarius, ResMancipiTraditioneInBonis, UsucapioFacitDominum

la · official · sha256:ebc81fbc4ad75098c8f3ac0b0f3069e6174fa055e7830e2ac65990f6e10055a6LA

42. <Vsucapio autem> mobilium quidem rerum anno completur, fundi uero et aedium biennio; et ita lege XII tabularum cautum est.

Referencing norms: UsucapioFundiBiennio, UsucapioMobilisAnno

la · official · sha256:e8dd38ce8ada81be309ba56b0f3cd5924dfd0b082723ba23b9633527ef2a1fdbLA

43. Ceterum etiam earum rerum usucapio nobis conpetit, quae non a domino nobis traditae fuerint, siue mancipi sint eae res siue nec mancipi, si modo eas bona fide acceperimus, cum crederemus eum, qui traderet, dominum esse.

Referencing norms: UsucapioFundiBiennio, UsucapioMobilisAnno

la · official · sha256:fe30d4fe0fabede748c1979a94ca497f37ca2f2982cc2f6b6ff50612ee580b3dLA

44. Quod ideo receptum uidetur, ne rerum dominia diutius in incerto essent, cum sufficeret domino ad inquirendam rem suam anni aut biennii spatium, quod tempus ad usucapionem possessori tributum est.

Referencing norms: UsucapioFacitDominum

la · official · sha256:3ef8eb824a0b8565de90cf9ab32f660de451a99efc0240f34ad814e01287d25cLA

45. Sed aliquando etiamsi maxime quis bona fide alienam rem possideat, non tamen illi usucapio procedit, uelut si quis rem furtiuam aut ui possessam possideat; nam furtiuam lex XII tabularum usucapi prohibet, ui possessam lex Iulia et Plautia.

Referencing norms: ResFurtiva

la · official · sha256:14e4f65cfb2bd0894b2802717c62a12d4a9b29aa2ed63338b09d1a883f4bd394LA

49. Quod ergo uulgo dicitur furtiuarum rerum et ui possessarum usucapionem per legem XII tabularum prohibitam esse, non eo pertinet, ut n<e ipse> f<ur quiue> per uim <possi>det, usucapere <po>ssit (nam huic ali<a> ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possidet), sed nec ullus alius, quamquam ab eo bona fide emerit, usucapiendi ius habeat.

Referencing norms: ResFurtiva

la · official · sha256:412b3505e6a4cb293a48d8b33577d1af7e0d6a91aa2b7b86058032f7e2294024LA

62. Accidit aliquando, ut qui dominus sit, alienandae rei potestatem non habeat, et qui dominus non sit, <alie>nare possit

la · official · sha256:553f46c261a346fa2ede46da5960b404aeb1ab6b8b2b2b9ca6aaf3f40fb1e763LA

1. <Intestatorum hereditates ex lege XII tabularum primum ad suos heredes pertinent>.

Referencing norms: SuiHeredes

la · official · sha256:dcaa26daf3196d6a4f500741f67f025490f495c74dee3e76b76bea8e8557a17aLA

2. <Sui autem heredes existimantur liberi, qui in potestate morientis fuerunt, ueluti filius filiaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus prognataue. nec interest, utrum naturales sint liberi an adoptiui. ita demum tamen nepos neptisue et pronepos proneptisue suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, siue morte id acciderit siue alia ratione, ueluti emancipatione; nam si per id tempus, quo quis moriatur, filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idem et in ceteris deinceps liberorum personis dictum intellegemus>.

Referencing norms: SuiHeredes

la · official · sha256:9425fa25718ba9f68b0faeaa90b2451fcdb87f5863004ae01b769dea049cc982LA

90. Re contrahitur obligatio uelut mutui datione; <mutui autem datio> proprie in his fere rebus contingit, quae res pondere, numero, mensura consta<nt>, qualis est pecunia numerata, uinum, oleum, frumentum, aes, argentum, aurum; quas res aut numerando aut metiendo aut pendendo in hoc damus, ut accipientium fiant et quandoque nobis non eaedem, sed aliae eiusdem naturae reddantur. unde etiam mutuum appellatum est, quia quod ita <ti>bi a me datum est, ex meo tuum fit.

Referencing norms: MutuumRe

la · official · sha256:99b97b4a889e17fd7a4dd9ec95230bc0b4b81f4262c9c9610fc964ae61438bd0LA

92. Verbis obligatio fit ex interrogatione et responsione, uelut DARI SPONDES? SPONDEO, DABIS? DABO, PROMITTIS? PROMITTO, FIDEPROMITTIS? FIDEPROMITTO, FIDEIVBES? FIDEIVBEO, FACIES? FACIAM.

Referencing norms: StipulatioVerbis