Sancti Thomae de Aquino, Summa theologiae II-II, quaestiones 57-122

la · official · sha256:91806594436e345ea0073490b2f46292403775d5158ba3eec8014dac23e5cc48LA

Ad primum ergo dicendum quod sicut religio consistit in quadam fidei protestatione, quam tamen interdum aliquis non habet in corde; ita etiam vitia opposita religioni habent quandam protestationem infidelitatis, licet quandoque non sit infidelitas in mente. Secundum hoc ergo, simonia haeresis dicitur secundum exteriorem protestationem, quia in hoc quod aliquis vendit donum spiritus sancti, quodammodo se protestatur esse dominum spiritualis doni; quod est haereticum. Sciendum tamen quod Simon magus, praeter hoc quod ab apostolis spiritus sancti gratiam pecunia emere voluit, dixit quod mundus non erat a Deo creatus, sed a quadam superna virtute, ut dicit Isidorus, in libro Etymol. Et secundum hoc, inter alios haereticos simoniaci computantur, ut patet in libro Augustini de haeresibus.

Referencing norms: Q100A1Ad1, assert-h063c5a70e21773b9383cf794dc4539b5816968fc88859a2de70b0164e9fd0e13

la · official · sha256:9dd2dbd6105cb5a40ed426c23b6fc480420f83bbde60fc0422121879c994fcf0LA

Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia et omnes partes eius, et per consequens omnia vitia opposita, sunt in voluntate sicut in subiecto. Et ideo convenienter simonia per voluntatem definitur. Additur autem studiosa, ad designandum electionem, quae principaliter pertinet ad virtutem et vitium. Non autem omnis qui peccat electione peccat peccato in spiritum sanctum, sed solum qui peccatum eligit per contemptum eorum quae homines solent retrahere a peccando, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q100A1Ad2, assert-hbe8ef8c2ff9d74626ba74a6b0f5a045863b1d56c60d326692c143bfd88a09026

la · official · sha256:b291bb1037baea2ee7d148998a4b4caba7f4ec444b9605f0da24bd5b92a79c92LA

Ad tertium dicendum quod regnum caelorum dicitur emi, dum quis dat quod habet propter Deum, large sumpto nomine emptionis, secundum quod accipitur pro merito. Quod tamen non pertingit ad perfectam rationem emptionis. Tum quia non sunt condignae passiones huius temporis, nec aliqua nostra dona vel opera, ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis, ut dicitur Rom. VIII. Tum quia meritum non consistit principaliter in exteriori dono vel actu vel passione, sed in interiori affectu.

Referencing norms: Q100A1Ad3, assert-hc9d359118c7f0a0046f5d7deddc3cdb15704a8ec02c766222f1579be01e9e2dc

la · official · sha256:eb24202e4b11227c69d3d275caaa50ecb89b6dd1e48eafd2301bee902e8157a2LA

Ad quartum dicendum quod Simon magus ad hoc emere voluit spiritualem potestatem ut eam postea venderet, dicitur enim I, qu. III, quod Simon magus donum spiritus sancti emere voluit ut ex venditione signorum quae per eum fierent, multiplicatam pecuniam lucraretur. Et sic illi qui spiritualia vendunt, conformantur Simoni mago in intentione, in actu vero, illi qui emere volunt. Illi autem qui vendunt, in actu imitantur Giezi, discipulum Elisaei, de quo legitur IV Reg. V, quod accepit pecuniam a leproso mundato. Unde venditores spiritualium possunt dici non solum simoniaci, sed etiam Giezitae.

Referencing norms: Q100A1Ad4, assert-h42dc71c32a9118174cdf75542308c94bcb7081a94d9202fa336ce395c8a16eea

la · official · sha256:1dfdb209d0feafd514571bd013a9c10525eb81d581f07b3b875efdda10c62949LA

Ad quintum dicendum quod nomine emptionis et venditionis intelligitur omnis contractus non gratuitus. Unde nec permutatio praebendarum vel ecclesiasticorum beneficiorum fieri potest, auctoritate partium absque periculo simoniae, sicut nec transactio, ut iura determinant. Potest tamen praelatus, ex officio suo. Permutationes huiusmodi facere pro causa utili vel necessaria.

Referencing norms: Q100A1Ad5, assert-hf1483ee684ce6473ba8db3bc49da5b0604fb8b1cbd878f5cd954d096401be78c

la · official · sha256:f344d2b1466da835dcc215fb8980fc1cb1665e4472ea1a20a7dae1422113beaeLA

Ad sextum dicendum quod sicut anima vivit secundum seipsam, corpus vero vivit ex unione animae; ita etiam quaedam sunt spiritualia secundum seipsa, sicut sacramenta et alia huiusmodi; quaedam autem dicuntur spiritualia ex hoc quod talibus adhaerent. Unde I, qu. III, dicitur, cap. si quis obiecerit, quod spiritualia sine corporalibus rebus non proficiunt, sicut nec anima sine corpore corporaliter vivit.

Referencing norms: Q100A1Ad6, assert-hb390b8414a2caa0ab41be69db5406593fdd967896cb7760666c7335349df5bc3

la · official · sha256:1296b6ac45d58ddb50688e15e408436c800f3cbab2791970501e8e13d5b4378fLA

Ad septimum dicendum quod Papa potest incurrere vitium simoniae, sicut et quilibet alius homo, peccatum enim tanto in aliqua persona est gravius quanto maiorem obtinet locum. Quamvis enim res Ecclesiae sint eius ut principalis dispensatoris, non tamen sunt eius ut domini et possessoris. Et ideo si reciperet pro aliqua re spirituali pecuniam de redditibus alicuius Ecclesiae, non careret vitio simoniae. Et similiter etiam posset simoniam committere recipiendo pecuniam ab aliquo laico non de bonis Ecclesiae.

Referencing norms: Q100A1Ad7, assert-h589f3636d1af5413f588663dc24a1e4f197e1feda57a81ddc22911aa6590f30c

la · official · sha256:cedfc803cb7fa71054ff7a7981bc937fff44203ea35cfd1582e6d8311102bdfdLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod simonia non sit studiosa voluntas emendi et vendendi aliquid spirituale vel spirituali annexum. Simonia enim est haeresis quaedam, dicitur enim I, qu. I, tolerabilior est Macedonii, et eorum qui circa ipsum sunt sancti spiritus impugnatorum, impia haeresis quam simoniacorum. Illi enim creaturam, et servum Dei patris et filii, spiritum sanctum delirando fatentur, isti vero eundem spiritum sanctum efficiunt servum suum. Omnis enim dominus quod habet, si vult, vendit, sive servum, sive quid aliud eorum quae possidet. Sed infidelitas non consistit in voluntate, sed magis in intellectu, sicut et fides, ut ex supra dictis patet. Ergo simonia non debet per voluntatem definiri.

Referencing norms: Q100A1Obiectio1, assert-h4e21153357558476507422b8ed880ad5b5f8f22ee7e66c1d89752a886ed18378, assert-hdc42ce68ce82d2a3a91a358f6d4ddefbf387d43cd9497ab7bb5167ab741d712e

la · official · sha256:f99c063d2045a3e6fc4fa7738acc9f6f1561987e804dac80191a31816ec32d80LA

Praeterea, studiose peccare est ex malitia peccare, quod est peccare in spiritum sanctum. Si ergo simonia est studiosa voluntas peccandi, sequitur quod semper sit peccatum in spiritum sanctum.

Referencing norms: Q100A1Obiectio2, assert-haeb69f200023f59f7f7396d9bccc96b685ce464e7f3b1b71ff4f8177b4d845fc

la · official · sha256:4737ad52769cecd79a572099adc1a6b771731f7cd64d1a92e7cbb0431db5e205LA

Praeterea, nihil magis est spirituale quam regnum caelorum. Sed licet emere regnum caelorum, dicit enim Gregorius, in quadam homilia, regnum caelorum tantum valet quantum habes. Ergo non est simonia velle emere aliquid spirituale.

Referencing norms: Q100A1Obiectio3, assert-h482bfb1b0f125b78080c0f1c8d83631c7b906c98cf53b75401f2c511748e82c0, assert-ha615601d5fba3ac26558bde958d175d5fde478f5947994fb5501ba62a989b53a

la · official · sha256:9ab37f4ed5881de4ae93437c777e5eccbd3f53759efa71a77b081fb3c5efea73LA

Praeterea, nomen simoniae a Simone mago acceptum est, de quo legitur Act. VIII, quod obtulit apostolis pecuniam ad spiritualem potestatem emendam, ut, scilicet, quibuscumque manus imponeret, reciperent spiritum sanctum. Non autem legitur quod aliquid voluit vendere. Ergo simonia non est voluntas vendendi aliquid spirituale.

Referencing norms: Q100A1Obiectio4, assert-hfe5169ef47f788648f12bd0b5b9c0038359773ee527227a9e719d0489210c74f

la · official · sha256:19c83bdbfcafcc08f7cd619677627088acbcca65843631662506a405a908cec7LA

Praeterea, multae aliae sunt voluntariae commutationes praeter emptionem et venditionem, sicut permutatio, transactio. Ergo videtur quod insufficienter definiatur simonia.

Referencing norms: Q100A1Obiectio5, assert-hffb20d0fdc54a93b84c4f81a90653931438d52060dd4a80a2f0b3b4c4b7de679

la · official · sha256:4efd4ff5503d81185293563aa9961208a397dbb89eba3eca53bc37f1b16834d2LA

Praeterea, omne quod est spirituali annexum est spirituale. Superflue igitur additur, vel spirituali annexum.

Referencing norms: Q100A1Obiectio6, assert-h0de9477aada036d2ceb7e47564d6e99a8b4ab07f78e77b1faaa3224389116724

la · official · sha256:bae5f51c150120371e684c90a2fc7693288f547c785c136c07924b1cadaac2e8LA

Praeterea, Papa, secundum quosdam, non potest committere simoniam. Potest autem emere vel vendere aliquid spirituale. Ergo simonia non est voluntas emendi vel vendendi aliquid spirituale vel spirituali annexum.

Referencing norms: Q100A1Obiectio7, assert-h204c6511369f37bedbb31f51b216122b078cb51e34848b9536d0edaa365548d6

la · official · sha256:2636fbc4813bfa9fa69c4c6f6137a28245b2cacc5eb9162ba235911c3e6e7b3cLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, actus aliquis est malus ex genere ex eo quod cadit super materiam indebitam. Emptionis autem et venditionis est materia indebita res spiritualis, triplici ratione. Primo quidem, quia res spiritualis non potest aliquo terreno pretio compensari, sicut de sapientia dicitur Prov. III, pretiosior est cunctis opibus, et omnia quae desiderantur huic non valent comparari. Et ideo Petrus, in ipsa sui radice Simonis pravitatem condemnans, dixit, pecunia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti pecunia possidere. Secundo, quia illud potest esse debita venditionis materia cuius venditor est dominus, ut patet in auctoritate supra inducta. Praelatus autem Ecclesiae non est dominus spiritualium rerum, sed dispensator, secundum illud I ad Cor. IV. Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores ministeriorum Dei. Tertio, quia venditio repugnat spiritualium origini, quae ex gratuita Dei voluntate proveniunt. Unde et dominus dicit, Matth. X, gratis accepistis, gratis date. Et ideo aliquis, vendendo vel emendo rem spiritualem, irreverentiam exhibet Deo et rebus divinis. Propter quod, peccat peccato irreligiositatis.

Referencing norms: Q100A1Respondeo, assert-hc989d8949f8bcb71a52cc43bd9a552edd25f66be5719e5ba9936672acf796ee5

la · official · sha256:7af2aa88385b746c0e6829c400e7709cb760b626886f0fb57ecb1d6e37667cd0LA

Sed contra est quod Gregorius dicit, in registro, altare et decimas et spiritum sanctum emere vel vendere simoniacam haeresim esse nullus fidelium ignorat.

Referencing norms: assert-h00917ac52094eade204d08a92c3b71ae980da3077f037c932532ac3b81900d8a

la · official · sha256:c6e2688730ef53c26aaca283934b888b68d33d96326bdc2b3e2b36a7f447208cLA

Ad primum ergo dicendum quod in casu necessitatis potest quilibet baptizare. Et quia nullo modo est peccandum, pro eodem est habendum si sacerdos absque pretio baptizare non velit, ac si non esset qui baptizaret. Unde ille qui gerit curam pueri in tali casu licite posset eum baptizare, vel a quocumque alio facere baptizari. Posset tamen licite aquam a sacerdote emere, quae est pure elementum corporale. Si autem esset adultus qui Baptismum desideraret, et immineret mortis periculum, nec sacerdos eum vellet sine pretio baptizare, deberet, si posset, per alium baptizari. Quod si non posset ad alium habere recursum, nullo modo deberet pretium pro Baptismo dare, sed potius absque Baptismo decedere, suppletur enim ei ex Baptismo flaminis quod ex sacramento deest.

Referencing norms: Q100A2Ad1, assert-h1000b3ed26ff6d7fec63eaf0e4eb64be44f823acb267a2a00c2271dd20c80605

la · official · sha256:396041be8498cfba830b043c07611821358748a0d6d18db8c02133c3a21953abLA

Ad secundum dicendum quod sacerdos non accipit pecuniam quasi pretium consecrationis Eucharistiae aut Missae cantandae, hoc enim esset simoniacum, sed quasi stipendium suae sustentationis, ut dictum est.

Referencing norms: Q100A2Ad2, assert-h8165b697929a9534847fc99738d46f8f7b04fe77a0d0451b81b8ab776348bbcb

la · official · sha256:15df877e1ee80b32ab826dca5f7ae789d4e6c95b76ff4a38ab7b76fd7cba5ca8LA

Ad tertium dicendum quod pecunia non exigitur ab eo qui absolvitur quasi pretium absolutionis, hoc enim esset simoniacum, sed quasi poena culpae praecedentis, pro qua fuit excommunicatus.

Referencing norms: Q100A2Ad3, assert-hf70c0653f8a756ba72504f01bff820052567fa8583b9efafce709b76aff5017a

la · official · sha256:08af02e644a478b2ae50166e6a3e7d9f8c5e74c3305a389aed1b371905208187LA

Ad quartum dicendum quod, sicut dictum est, consuetudo non praeiudicat iuri naturali vel divino, quo simonia prohibetur. Et ideo si aliqua ex consuetudine exigantur quasi pretium rei spiritualis, cum intentione emendi vel vendendi, est manifeste simonia, et praecipue si ab invito exigantur. Si vero accipiantur quasi quaedam stipendia per consuetudinem approbatam, non est simonia, si tamen desit intentio emendi vel vendendi, sed intentio referatur ad solam consuetudinis observantiam; et praecipue quando aliquis voluntarie solvit. In his tamen omnibus sollicite cavendum est quod habet speciem simoniae vel cupiditatis, secundum illud apostoli, I ad Thess. ult., ab omni specie mala abstinete vos.

Referencing norms: Q100A2Ad4, assert-h36af68307a595913dda9436ce9f4ee172f11aab4489cfd927ebbb83cce7e1d19

la · official · sha256:1c37fec1aaf603e76bf34b494454d976b2b02717e5e017c4a96d3d4af5dadcefLA

Ad quintum dicendum quod antequam alicui acquiratur ius in episcopatu, vel quacumque dignitate seu praebenda, per electionem vel provisionem seu collationem, simoniacum esset adversantium obstacula pecunia redimere, sic enim per pecuniam pararet sibi viam ad rem spiritualem obtinendam. Sed postquam iam ius alicui acquisitum est, licet per pecuniam iniusta impedimenta removere.

Referencing norms: Q100A2Ad5, assert-h74eede568f0fdc1b13f94ca7c6a46210562bd91478c204e8a0f43c6a0b31c901

la · official · sha256:dae46e9492dfc6a62a918d4105ff88bc3fba36b36050b7fd2fd2cadd32605173LA

Ad sextum dicendum quod quidam dicunt quod pro matrimonio licet pecuniam dare, quia in eo non confertur gratia. Sed hoc non est usquequaque verum, ut in III parte huius operis dicetur. Et ideo aliter dicendum est, quod matrimonium non solum est Ecclesiae sacramentum, sed etiam naturae officium. Et ideo dare pecuniam pro matrimonio inquantum est naturae officium, licitum est, inquantum vero est Ecclesiae sacramentum, est illicitum. Et ideo secundum iura prohibetur ne pro benedictione nuptiarum aliquid exigatur.

Referencing norms: Q100A2Ad6, assert-h3ffcb24e4e193e719758ba8b940f6fe0759e79e7290577b03d11dcb879a59d31

la · official · sha256:2b99bdc7822931992de254a091fc00ba2149fb052cd7c1d95aa911125e2adcb6LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non semper sit illicitum pro sacramentis pecuniam dare. Baptismus enim est ianua sacramentorum, ut in III parte dicetur. Sed licet, ut videtur, in aliquo casu dare pecuniam pro Baptismo, puta quando sacerdos puerum morientem sine pretio baptizare non vellet. Ergo non semper est illicitum emere vel vendere sacramenta.

Referencing norms: Q100A2Obiectio1, assert-h62e0047dce83c403bf0a17a6de2f1c9cea4c795fb5c24363987e14a2d434bed1, assert-h7039968bae8248ca544518130452122c56ef0bd39ef08506fb2fb7df11d58336

la · official · sha256:309430fedf8e444d4a22895b6ea109a002edb83813935b7eac1f8c5948261f44LA

Praeterea, maximum sacramentorum est Eucharistia, quae in Missa consecratur. Sed pro Missis cantandis aliqui sacerdotes praebendam vel pecuniam accipiunt. Ergo licet multo magis alia sacramenta emere vel vendere.

Referencing norms: Q100A2Obiectio2, assert-h19fa123a7f88f0af0e8b1dcdb17073aae19ea7b564017b9a03adeef0424efec7, assert-h2eb15f20f7d12f585eb4beb1ff928aefa08bb7c1cfc40cbe7a72b779e6d753d2

la · official · sha256:4bc0a54dd60209db7730894f8a6d5bac1535b7edab69965ff92a8bc57ba3b0bdLA

Praeterea, sacramentum poenitentiae est sacramentum necessitatis, quod praecipue in absolutione consistit. Sed quidam absolventes ab excommunicatione pecuniam exigunt. Ergo non semper est illicitum sacramenta emere vel vendere.

Referencing norms: Q100A2Obiectio3, assert-hbf1ff1efb2201630f295634fdaf181270a91a6c8691d56c6470c47b8511f9958, assert-hfd2f5a6b8544b06776ddea0e1a35081c728df60707655334ae4d9f9d98cc60f7

la · official · sha256:8b22089c3421a70576d3972176ccb87da607a695c5a692a953129fd9e0e3e2feLA

Praeterea, consuetudo facit ut non sit peccatum illud quod alias peccatum esset, sicut Augustinus dicit quod habere plures uxores, quando mos erat, crimen non erat. Sed apud quosdam est consuetudo quod in consecrationibus episcoporum, benedictionibus abbatum, et ordinibus clericorum, pro chrismate vel oleo sancto et aliis huiusmodi aliquid detur. Ergo videtur quod hoc non sit illicitum.

Referencing norms: Q100A2Obiectio4, assert-h0bcccc20e7bddee4cd8a3f0850548dfa12ed37f2f2ec82ff1ec5ae3db952f7b0, assert-h47e601ca615c9121a82ae073545b7cb6b79efc8ac246654baba025a61eda318b

la · official · sha256:67fe9a407dc00b95e66501d3a4bfb8cd39106f135dadd3c99f5783b1a2f24aabLA

Praeterea, contingit quandoque quod aliquis malitiose impedit aliquem vel ab episcopatu obtinendo, vel ab aliqua alia dignitate. Sed licet unicuique redimere suam vexationem. Ergo licitum videtur in tali casu pecuniam dare pro episcopatu, vel aliqua alia ecclesiastica dignitate.

Referencing norms: Q100A2Obiectio5, assert-h1ac2bbd4fbdd2eaa5c18e7f9e3cdbb78a17d4ebd28a8dda5dd496e8cd5df08b0, assert-hee6ead8dac84faba22ab937cc7137120a75c5b883c3736ac1febb1d6045e8ec3

la · official · sha256:a125c3566441e9b636eb4ca2d16fc76b9d605434e89eef463575debb0af3eb48LA

Praeterea, matrimonium est quoddam sacramentum. Sed quandoque datur pecunia pro matrimonio. Ergo licitum est sacramenta pecunia vendere.

Referencing norms: Q100A2Obiectio6, assert-h92ca40586d3923b2d0904f9dd416daa864989c6cb12e3f14d921a776bfec800b, assert-hce54d8ba78e06f318a9fb73f455d9fe8d570cbacf74827f497024479006b9500

la · official · sha256:6d6192432fb8da8f53804371b39c059e48d2faa9b328d6b9b954fec30669d0abLA

Respondeo dicendum quod sacramenta novae legis sunt maxime spiritualia, inquantum sunt spiritualis gratiae causa, quae pretio aestimari non potest, et eius rationi repugnat quod non gratuito detur. Dispensantur autem sacramenta per Ecclesiae ministros, quos oportet a populo sustentari, secundum illud apostoli, I ad Cor. IX, nescitis quoniam qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt edunt, et qui altari deserviunt, cum altario participantur? Sic igitur dicendum est quod accipere pecuniam pro spirituali sacramentorum gratia est crimen simoniae, quod nulla consuetudine potest excusari, quia consuetudo non praeiudicat iuri naturali vel divino. Per pecuniam autem intelligitur omne illud cuius pretium potest pecunia aestimari, ut philosophus dicit, in IV Ethic. Accipere autem aliqua ad sustentationem eorum qui sacramenta ministrant, secundum ordinationem Ecclesiae et consuetudines approbatas, non est simonia, neque peccatum, non enim accipitur tanquam pretium mercedis, sed tanquam stipendium necessitatis. Unde super illud I ad Tim. V, qui bene praesunt presbyteri etc., dicit Glossa Augustini, accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a domino.

Referencing norms: Q100A2Respondeo, assert-hd037e3049d5766b9df490dfe32959528756451908c4c265054bf51d2855ad3ef

la · official · sha256:e732e8cc190c096a34bf7a14a172faae8e5f47cee47cab51fe3f2a061da79901LA

Sed contra est quod dicitur I, qu. I, qui per pecuniam quemquam consecraverit, alienus sit a sacerdotio.

Referencing norms: assert-h91a851b4b7e3983b723c3b9d3a86e24767b134d6c5a5b0b9345085bfb7e6ebbf

la · official · sha256:3498f1e71ac0cacb477e665dcf1f291ceb941f0632489714c9d7802d31070960LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, super Michaeam, munera quaedam sponte exhibebantur bonis prophetis ad sustentationem ipsorum, non quasi ad emendum prophetiae usum, quem tamen pseudoprophetae retorquebant ad quaestum.

Referencing norms: Q100A3Ad1, assert-h0e7038fad6ff1aa27eb39944079d129d7000a9217fb73c6c723965af6e8d941c

la · official · sha256:c534b1e3a5c2ccbb51fedf52b2747ad8081a40250bf80d4a8347b3a48ce2392fLA

Ad secundum dicendum quod illi qui dant eleemosynas pauperibus ut orationum ab ipsis suffragia impetrent, non eo tenore dant quasi intendentes orationes emere, sed per gratuitam beneficentiam pauperum animas provocant ad hoc quod pro eis gratis et ex caritate orent. Praedicantibus etiam temporalia debentur ad sustentationem praedicantium, non autem ad emendum praedicationis verbum. Unde super illud I ad Tim. V, qui bene praesunt presbyteri etc., dicit Glossa, necessitatis est accipere unde vivitur, caritatis est praebere, non tamen venale est Evangelium, ut pro his praedicetur. Si enim sic vendunt, magnam rem vili vendunt pretio. Similiter etiam aliqua temporalia dantur Deum laudantibus in celebratione ecclesiastici officii, sive pro vivis sive pro mortuis, non quasi pretium, sed quasi sustentationis stipendium. Et eo etiam tenore pro processionibus faciendis in aliquo funere aliquae eleemosynae recipiuntur. Si autem huiusmodi pacto interveniente fiant, aut etiam cum intentione emptionis vel venditionis, simoniacum esset. Unde illicita esset ordinatio si in aliqua Ecclesia statueretur quod non fieret processio in funere alicuius nisi solveret certam pecuniae quantitatem, quia per tale statutum praecluderetur via gratis officium pietatis aliquibus impendendi. Magis autem licita esset ordinatio si statueretur quod omnibus certam eleemosynam dantibus talis honor exhiberetur, quia per hoc non praecluderetur via aliis exhibendi. Et praeterea prima ordinatio habet speciem exactionis, secunda vero habet speciem gratuitae recompensationis.

Referencing norms: Q100A3Ad2, assert-hb32cb941ca25de4fca920e14bbb82357f4a6aac7a7eae439a90cf0caf04b93ee

la · official · sha256:400178e0cb35b154d8079f760e9c7a16ec0b4d8debf2e7a7e220e50044ac5852LA

Ad tertium dicendum quod ille cui committitur spiritualis potestas, ex officio obligatur ad usum potestatis sibi commissae in spiritualium dispensatione, et etiam pro sua sustentatione statuta stipendia habet ex redditibus ecclesiasticis. Et ideo si aliquid acciperet pro usu spiritualis potestatis, non intelligeretur locare operas suas, quas ex debito suscepti officii debet impendere, sed intelligeretur vendere ipsum spiritualis gratiae usum. Et propter hoc, non licet pro quacumque dispensatione aliquid accipere; neque etiam pro hoc quod suas vices committant; neque etiam pro hoc quod suos subditos corrigant, vel a corrigendo desistant. Licet tamen eis accipere procurationes quando subditos visitant, non quasi pretium correctionis, sed quasi debitum stipendium. Ille autem qui habet scientiam, non suscipit tamen hoc officium ex quo obligetur aliis usum scientiae impendere. Et ideo licite potest pretium suae doctrinae vel consilii accipere, non quasi veritatem aut scientiam vendens sed quasi operas suas locans. Si autem ex officio ad hoc teneretur, intelligeretur ipsam veritatem vendere, unde graviter peccaret. Sicut patet in illis qui instituuntur in aliquibus Ecclesiis ad docendum clericos Ecclesiae et alios pauperes, pro quo ab Ecclesia beneficium recipiunt, a quibus non licet eis aliquid recipere, nec ad hoc quod doceant, nec ad hoc quod aliqua festa faciant vel praetermittant.

Referencing norms: Q100A3Ad3, assert-h3a0cd9d38eefcce7fcd382331d36b2b3e60868533046951e39ca7e2d4ace7cb7

la · official · sha256:1befed4f977bb083ea58686527c458ec84ea9d222cac61435e1b22ec597d61f8LA

Ad quartum dicendum quod pro ingressu monasterii non licet aliquid exigere vel accipere quasi pretium. Licet tamen, si monasterium sit tenue, quod non sufficiat ad tot personas nutriendas, gratis quidem ingressum monasterii exhibere, sed accipere aliquid pro victu personae quae in monasterio fuerit recipienda, si ad hoc monasterii non sufficiant opes. Similiter etiam licitum est si propter devotionem quam aliquis ad monasterium ostendit largas eleemosynas faciendo, facilius in monasterio recipiatur; sicut etiam licitum est e converso aliquem provocare ad devotionem monasterii per temporalia beneficia, ut ex hoc inclinetur ad monasterii ingressum; licet non sit licitum ex pacto aliquid dare vel recipere pro ingressu monasterii, ut habetur I, qu. II, cap. quam pio.

Referencing norms: Q100A3Ad4, assert-h5238e7b85556ce279c69ed8e83346ad4cd4153784acea213c131e4ab2cbae0e7

la · official · sha256:f037453b993dad2b221d3c69a0fd3ef3866b98a2338506e3870cb91f840f7744LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod licitum sit dare et accipere pecuniam pro spiritualibus actibus. Usus enim prophetiae est spiritualis actus. Sed pro usu prophetiae olim aliquid dabatur, ut patet I Reg. IX, et III Reg. XIV. Ergo videtur quod liceat dare et accipere pecuniam pro actu spirituali.

Referencing norms: Q100A3Obiectio1, assert-hc0eec6c18b2e4a7b7cccbc8c848216b4ad45494a07cca4e7e4d03931b91eb8e0, assert-hc32d556e836f79e31f5158a819af6400a45c768646e70cc4d72a78823f318ef3

la · official · sha256:6180ee14ceaca4642d82b1ff5b9891065220a0fc9acfee9cd0b68f0ab21f0575LA

Praeterea, oratio, praedicatio, laus divina sunt actus maxime spirituales. Sed ad impetrandum orationum suffragia pecunia datur sanctis viris, secundum illud Luc. XVI, facite vobis amicos de mammona iniquitatis. Praedicatoribus etiam spiritualia seminantibus temporalia debentur, secundum apostolum, I ad Cor. IX. Celebrantibus etiam divinas laudes in ecclesiastico officio, et processiones facientibus, aliquid datur, et quandoque annui redditus ad hoc assignantur. Ergo licitum est pro spiritualibus actibus accipere aliquid.

Referencing norms: Q100A3Obiectio2, assert-h2369ecfe46b86d8d31c02d9894ed7874f5db1afd80720c31cf39cfa898e69033, assert-hf6dce186242df5da7d4dc293af5b035a6834072062862e7f3eac1181e34f2a2d

la · official · sha256:f5d846843ecab4bda9acdcf1d93961f0ccae04dbe7d020dc78e00fecac9a6368LA

Praeterea, scientia non est minus spiritualis quam potestas. Sed pro usu scientiae licet pecuniam accipere, sicut advocato licet vendere iustum patrocinium, et medico consilium sanitatis, et magistro officium doctrinae. Ergo, pari ratione, videtur quod liceat praelato accipere aliquid pro usu spiritualis suae potestatis, puta pro correctione, vel dispensatione, vel aliquo huiusmodi.

Referencing norms: Q100A3Obiectio3, assert-h421930642bad9eed7285169b1f42f0f72a4de9f89f408ac3d9e0cdaf1502644c, assert-he5129aa9e23b07af1dadc4328cc6385decc727021ab2ff5985012535300a7f2d

la · official · sha256:ab43096050523d987f3cf258032792597ebeed8da8bf721eef1c42879b884463LA

Praeterea, religio est status spiritualis perfectionis. Sed in aliquibus monasteriis aliquid ab his qui recipiuntur exigitur. Ergo licet pro spiritualibus aliquid exigere.

Referencing norms: Q100A3Obiectio4, assert-hc06c2791a21296f3437c430ddb24f87ae1b1d8d4810447c226cb0b8a92621fe5, assert-hd89469ffbbed8a17d6301fda5c391983460c7c036eaa8296d60d0cb1038e8075

la · official · sha256:086ae72b9e8500ceacc099d4635d2f426f230bcc42b264777b4b947f97e8e24dLA

Respondeo dicendum quod sicut sacramenta dicuntur spiritualia quia spiritualem conferunt gratiam, ita etiam quaedam alia dicuntur spiritualia quia ex spirituali procedunt gratia et ad eam disponunt. Quae tamen per hominum ministerium exhibentur, quos oportet a populo sustentari, cui spiritualia administrant, secundum illud I ad Cor. IX, quis militat suis stipendiis unquam? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non manducat? Et ideo vendere quod spirituale est in huiusmodi actibus, aut emere, simoniacum est, sed accipere aut dare aliquid pro sustentatione ministrantium spiritualia, secundum ordinationem Ecclesiae et consuetudinem approbatam, licitum est; ita tamen quod desit intentio emptionis et venditionis; et quod ab invitis non exigatur per subtractionem spiritualium quae sunt exhibenda, haec enim haberent quandam venditionis speciem. Gratis tamen spiritualibus prius exhibitis, licite possunt statutae et consuetae oblationes, et quicumque alii proventus, exigi a nolentibus et valentibus solvere, auctoritate superioris interveniente.

Referencing norms: Q100A3Respondeo, assert-h9320f99322bba4093437e049c8732249883e1cbffe295070e856364af3eb00cc

la · official · sha256:7a19f7ce84f2fb1b6af33c52b95bcce0cac2f889320684806c3aa186ae387d98LA

Sed contra est quod dicitur I, qu. I, quidquid invisibilis gratiae consolatione tribuitur, nunquam quaestibus, vel quibuslibet praemiis, venundari penitus debet. Sed omnia huiusmodi spiritualia per invisibilem gratiam tribuuntur. Ergo non licet ea quaestibus vel praemiis venundari.

Referencing norms: assert-heddfee1e84cb3aea45f1ae8b7849bba606674429cf2b895b8ed4886098c4a09a

la · official · sha256:b3335fd2ec7f9337e99257df8c621018dee7e5d6bfce66f1fb35b100fd22e95cLA

Ad primum ergo dicendum quod omnia temporalia annectuntur spiritualibus sicut fini. Et ideo ipsa quidem temporalia vendere licet, sed ordo eorum ad spiritualia sub venditione cadere non debet.

Referencing norms: Q100A4Ad1, assert-h90c66b12ff8a0012244a1ab679381e9f7015ac84ead5d250c64585f3aeccc7b3

la · official · sha256:0712563dcd3584e0bb8a2aad78961597f704cb0977bd7a9254a6fc778ec4cbfaLA

Ad secundum dicendum quod etiam vasa sacra sunt spiritualibus annexa sicut fini. Et ideo eorum consecratio vendi non potest, tamen, pro necessitate Ecclesiae et pauperum, materia eorum vendi potest; dummodo, praemissa oratione, prius confringantur; quia post confractionem non intelliguntur esse vasa sacra, sed purum metallum. Unde si ex eadem materia similia vasa iterum reintegrarentur, indigerent iterum consecrari.

Referencing norms: Q100A4Ad2, assert-h7dd2f3a4c5e2c917728a95165f1b00d39d7361c4ffee8e256c42cdc9d9755ba5

la · official · sha256:b07b9a99b160e9f70e92a1273553c1934ca27db7a087902a5af8daf692148cdfLA

Ad tertium dicendum quod spelunca duplex quam Abraham emit in sepulturam, non habetur quod erat terra consecrata ad sepeliendum. Et ideo licebat Abrahae terram illam emere ad usum sepulturae, ut ibi institueret sepulcrum, sicut etiam nunc liceret emere aliquem agrum communem ad instituendum ibi coemeterium, vel etiam Ecclesiam. Quia tamen etiam apud gentiles loca sepulturae deputata religiosa reputabantur, si Ephron pro iure sepulturae pretium intendit accipere, peccavit vendens, licet Abraham non peccaverit emens, quia non intendebat emere nisi terram communem. Licet etiam nunc terram ubi quondam fuit Ecclesia, vendere aut emere in casu necessitatis, sicut et de materia vasorum sacrorum dictum est. Vel excusatur Abraham quia in hoc redemit suam vexationem. Quamvis enim Ephron gratis ei sepulturam offerret, perpendit tamen Abraham quod gratis recipere sine eius offensa non posset. Ius autem primogeniturae debebatur Iacob ex divina electione, secundum illud Malach. I, Iacob dilexi, Esau odio habui. Et ideo Esau peccavit primogenita vendens, Iacob autem non peccavit emendo, quia intelligitur suam vexationem redemisse. Ius autem patronatus per se vendi non potest, nec in feudum dari, sed transit cum villa quae venditur vel conceditur. Ius autem spirituale accipiendi decimas non conceditur laicis, sed tantummodo res temporales quae nomine decimae dantur, ut supra dictum est. Circa collationem vero beneficiorum, sciendum est quod si episcopus, antequam alicui beneficium offerat, ob aliquam causam ordinaverit aliquid subtrahendum de fructibus beneficii conferendi et in pios usus expendendum, non est illicitum. Si vero ab eo cui beneficium offert requirat aliquid sibi exhiberi de fructibus illius beneficii, idem est ac si aliud munus ab eo exigeret, et non caret vitio simoniae.

Referencing norms: Q100A4Ad3, assert-hb45a3ae2bd2d312e94ac54f86ceeee6b9147c13db69e88f4a26c64c236553d90

la · official · sha256:f2ac749ad70916eb90faa6f3df6ee425e3a5c2432540210134b6ea0283325e58LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod licitum sit pecuniam accipere pro his quae sunt spiritualibus annexa. Omnia enim temporalia videntur esse spiritualibus annexa, quia temporalia sunt propter spiritualia quaerenda. Si ergo non licet vendere ea quae sunt spiritualibus annexa, nihil temporale vendere licebit. Quod patet esse falsum.

Referencing norms: Q100A4Obiectio1, assert-h1900fd58e281a7fc313ba524fd1c3d9ef2f6decde28ba946ca0a1c332705368c

la · official · sha256:a7a831d4319a94c40f779a521a7c14e32dbe60267393d1b4e70576b89c45f020LA

Praeterea, nihil videtur magis spiritualibus annexum quam vasa consecrata. Sed ea licet vendere pro redemptione captivorum, ut Ambrosius dicit. Ergo licitum est vendere ea quae sunt spiritualibus annexa.

Referencing norms: Q100A4Obiectio2, assert-he397be9603e5e8970556e131ca2605e481744a20370571e1ca37c7ac86545eaf, assert-hf5fa9192a0413b8cf6ae329c18d0a6277c4ee736a2c2df463c6f82beaf246fbe

la · official · sha256:8cb726152a1e0b62a426a53f3929e0429607972c7270615ecb9a86ac2636fcadLA

Praeterea, spiritualibus annexa videntur ius sepulturae, ius patronatus, et ius primogeniturae secundum antiquos (quia primogeniti, ante legem, sacerdotis officio fungebantur), et etiam ius accipiendi decimas. Sed Abraham emit ab Ephron speluncam duplicem in sepulturam. Ut habetur Gen. XXIII. Iacob autem emit ab Esau ius primogeniturae, ut habetur Gen. XXV. Ius etiam patronatus cum re vendita transit, in feudum conceditur. Decimae etiam concessae sunt quibusdam militibus, et redimi possunt. Praelati interdum retinent sibi ad tempus fructus praebendarum quas conferunt, cum tamen praebendae sint spiritualibus annexae. Ergo licet emere et vendere ea quae sunt spiritualibus annexa.

Referencing norms: Q100A4Obiectio3, assert-h055c790e4a9c8bd76f1bc3c9d3d19f6033e5df5a223b872a71f1a60cb8d5043e, assert-h62232e08c3e9b3087f1550eede3ef8318e7ce0487b63d6078feaac335e409714

la · official · sha256:ac556424969520dcd3ba9254799f0e986b611530df0f580e2bd348c839838014LA

Respondeo dicendum quod aliquid potest esse spiritualibus annexum dupliciter. Uno modo, sicut ex spiritualibus dependens, sicut habere beneficia ecclesiastica dicitur spiritualibus annexum quia non competit nisi habenti officium clericale. Unde huiusmodi nullo modo possunt esse sine spiritualibus. Et propter hoc, ea nullo modo vendere licet, quia, eis venditis, intelliguntur etiam spiritualia venditioni subiici. Quaedam autem sunt annexa spiritualibus inquantum ad spiritualia ordinantur, sicut ius patronatus, quod ordinatur ad praesentandum clericos ad ecclesiastica beneficia; et vasa sacra, quae ordinantur ad sacramentorum usum. Unde huiusmodi non praesupponunt spiritualia, sed magis ea ordine temporis praecedunt. Et ideo aliquo modo vendi possunt, non autem inquantum sunt spiritualibus annexa.

Referencing norms: Q100A4Respondeo, assert-h91632c2340ccfb83fca6568995b309b3b597e24c3062a320baf25cf004f1ecb7

la · official · sha256:6042145f76dc0be230e04896ac10560dad7c2196ad54b7652a869ad98cb526a0LA

Sed contra est quod dicit paschalis Papa, et habetur I, qu. III, cap. si quis obiecerit, quisquis eorum vendidit alterum sine quo nec alterum provenit, neutrum invenditum derelinquit. Nullus ergo emat Ecclesiam vel praebendam, vel aliquid ecclesiasticum.

Referencing norms: assert-h375f5959b48eb1db0fece364a5741c2e153e3e4c2d34e19b01a71c62d90cb378

la · official · sha256:aaeb6a027031ddd28f0668c1a64afaf9bd71f14b60899c7527c81383094cdb4dLA

Ad primum ergo dicendum quod si aliquis clericus alicui praelato impendat obsequium honestum et ad spiritualia ordinatum, puta ad Ecclesiae utilitatem vel ministrorum eius auxilium, ex ipsa devotione obsequii redditur dignus ecclesiastico beneficio, sicut et propter alia bona opera. Unde non intelligitur esse munus ab obsequi. Et in hoc casu loquitur Gregorius. Si vero sit inhonestum obsequium, vel ad carnalia ordinatum, puta quia servivit praelato ad utilitatem consanguineorum suorum vel patrimonii sui, vel ad aliquid huiusmodi, esset munus ab obsequio, et simoniacum.

Referencing norms: Q100A5Ad1, assert-h226e94308e589245ca6b881b1018decdb6281438ba57a2d3b82660e687ab3a06

la · official · sha256:0c836670d1ae54c7b423069d091876034e04f23765483959556aa38032dfd510LA

Ad secundum dicendum quod si aliquis aliquid spirituale alicui conferat gratis propter consanguinitatem, vel quamcumque carnalem affectionem, est quidem illicita et carnalis collatio, non tamen simoniaca, quia nihil ibi accipitur, unde hoc non pertinet ad contractum emptionis et venditionis, in quo fundatur simonia. Si tamen aliquis det beneficium ecclesiasticum alicui hoc pacto, vel intentione, ut exinde suis consanguineis provideat, est manifesta simonia.

Referencing norms: Q100A5Ad2, assert-hc557e379a017af7678be98587af9dfededdfb765d3ea4d436c4e462c4f529044

la · official · sha256:91db73bab792be46abdcce3e5aaf815e043d158992396d2ef1b6063ed7ade0d2LA

Ad tertium dicendum quod munus a lingua dicitur vel ipsa laus pertinens ad favorem humanum, qui sub pretio cadit, vel etiam preces ex quibus acquiritur favor humanus, vel contrarium evitatur. Et ideo si aliquis principaliter ad hoc intendat, simoniam committit. Videtur autem ad hoc principaliter intendere qui preces pro indigno porrectas exaudit. Unde ipsum factum est simoniacum. Si autem preces pro digno porrigantur, ipsum factum non est simoniacum, quia subest debita causa ex qua illi pro quo preces porriguntur, spirituale aliquid conferatur. Potest tamen esse simonia in intentione, si non attendatur ad dignitatem personae, sed ad favorem humanum. Si vero aliquis pro se rogat ut obtineat curam animarum, ex ipsa praesumptione redditur indignus, et sic preces sunt pro indigno. Licite tamen potest aliquis, si sit indigens, pro se beneficium ecclesiasticum petere sine cura animarum.

Referencing norms: Q100A5Ad3, assert-h520cd6a2ab971b5400bc55a629143cfe78b91809a3dcae94cb5a56406cb41cc1

la · official · sha256:9df874443173e9dd7e68dc2de1bd5fe75fcac9cff385ba02ea836078532350e3LA

Ad quartum dicendum quod hypocrita non dat aliquid spirituale propter laudem, sed solum demonstrat, et simulando magis furtive surripit laudem humanam quam emat. Unde non videtur pertinere ad vitium simoniae.

Referencing norms: Q100A5Ad4, assert-hfb13de2e7e747d3db2c062652c13687906d0a7fa16e5d16fb3abfadb94e2d953

la · official · sha256:08508c315341428950e997eb943c7dd7540be5759426c461a33321db9a9abffcLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod liceat spiritualia dare pro munere quod est ab obsequio vel a lingua. Dicit enim Gregorius, in registro, ecclesiasticis utilitatibus deservientes ecclesiastica dignum est remuneratione gaudere. Sed deservire ecclesiasticis utilitatibus pertinet ad munus ab obsequio. Ergo videtur quod licitum sit pro obsequio accepto ecclesiastica beneficia largiri.

Referencing norms: Q100A5Obiectio1, assert-h10fb12ff59cb52f97e70457a3efae18b271447afbe378738273a13eaea159676, assert-h6f06af4b0f2afdcf99071f999e0b313acdeade897d656b9cc6dc759cdfed3c7f

la · official · sha256:2fd87a4f064e9d45399d58304a0a568fcf12d255654f5a484d2f53679e1eb3e8LA

Praeterea, sicut carnalis videtur esse intentio si quis alicui det beneficium ecclesiasticum pro suscepto servitio, ita etiam si quis det intuitu consanguinitatis. Sed hoc non videtur esse simoniacum, quia non est ibi emptio et venditio. Ergo nec primum.

Referencing norms: Q100A5Obiectio2, assert-h06a0acd54af9d6ea64fd24b2243fda1877aa29237b6bf3fa0bc0c751d162585f, assert-h19eb6c00e4a3189aa95240358be13ebe5170ddaa7d661cefefb5d9ac865a7a87

la · official · sha256:29d1e4adefa5da65a178758d10d0d0605e34f67616e5974ce183e7b58f7a3227LA

Praeterea, illud quod solum ad preces alicuius fit, gratis fieri videtur, et ita non videtur habere locum simonia, quae in emptione et venditione consistit. Sed munus a lingua intelligitur si quis ad preces alicuius ecclesiasticum beneficium conferat. Ergo hoc non est simoniacum.

Referencing norms: Q100A5Obiectio3, assert-h19f56c5fabd9637bd2c43c29a6a3e6e72ffc950599a0ababe06450570700d15f, assert-h2d63c38f9dc13d0af8f513bf3ad7412da8d48b2b0216b066fca85d7b2d4c7c0c

la · official · sha256:8575d1ccbb5c33a3d39359ccdc5d07f4dc4fc582b6c0a8c15e35c1d55675b620LA

Praeterea, hypocritae spiritualia opera faciunt ut laudem humanam consequantur, quae videtur ad munus linguae pertinere. Nec tamen hypocritae dicuntur simoniaci. Non ergo per munus a lingua simonia contrahitur.

Referencing norms: Q100A5Obiectio4, assert-h364dce91b9fd1805a2ea3fac0d890839500f788ac720ba6c1679c2083ad96c5d

la · official · sha256:97874e627b566150a8a95394b2b51f3c6aaeaf2fa0751ee0e5844d6a1ad0a106LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, nomine pecuniae intelligitur cuiuscumque pretium pecunia mensurari potest. Manifestum est autem quod obsequium hominis ad aliquam utilitatem ordinatur quae potest pretio pecuniae aestimari, unde et pecuniaria mercede ministri conducuntur. Et ideo idem est quod aliquis det rem spiritualem pro aliquo obsequio temporali exhibito vel exhibendo, ac si daret pro pecunia, data vel promissa, qua illud obsequium aestimari posset. Similiter etiam quod aliquis satisfaciat precibus alicuius ad temporalem gratiam quaerendam, ordinatur ad aliquam utilitatem quae potest pecuniae pretio aestimari. Et ideo sicut contrahitur simonia accipiendo pecuniam vel quamlibet rem exteriorem, quod pertinet ad munus a manu, ita etiam contrahitur per munus a lingua, vel ab obsequio.

Referencing norms: Q100A5Respondeo, assert-hfa4bed39bb2484a2cf4d9a59981bb14520b09aea7b83d653e4ace65dcbbdc968

la · official · sha256:e25969a67fa81a4db95cf5f6d7cdcdc8d4ae89d51669acd91b9dce064bc40934LA

Sed contra est quod Urbanus Papa dicit, quisquis res ecclesiasticas, non ad quod institutae sunt, sed ad propria lucra, munere linguae vel obsequii vel pecuniae largitur vel adipiscitur, simoniacus est.

Referencing norms: assert-hd5a64e2775317bb34bf72327b39eca37ce0e644f46f837091191e87b588d8881

la · official · sha256:bce0e00305fe2cfb8ed59512a0740fdee9e021941f691ad782b1e4395682faa6LA

Ad primum ergo dicendum quod ille qui simoniace accipit sacrum ordinem, recipit quidem characterem ordinis, propter efficaciam sacramenti, non tamen recipit gratiam, neque ordinis executionem, eo quod quasi furtive suscepit characterem, contra principalis domini voluntatem. Et ideo est ipso iure suspensus, et quoad se, ut scilicet de executione sui ordinis se non intromittat; et quoad alios, ut scilicet nullus ei communicet in ordinis executione; sive sit peccatum eius publicum, sive occultum. Nec potest repetere pecuniam quam turpiter dedit, licet alius iniuste detineat. Si vero sit simoniacus quia contulit ordinem simoniace, vel quia dedit vel recepit beneficium simoniace, vel fuit mediator simoniae, si est publicum, est ipso iure suspensus et quoad se et quoad alios; si autem est occultum, est suspensus ipso iure quoad se tantum, non autem quoad alios.

Referencing norms: Q100A6Ad1, assert-h5975202c593076622c29eb77999c5ff29aa6962c4b8d0c81dde3a3774e4baa48

la · official · sha256:fb715cf5221dec38d8f939a2f0c0cb94884f98f48ef701c275dfae78bf16a65aLA

Ad secundum dicendum quod nec propter praeceptum eius, nec etiam propter excommunicationem, debet aliquis recipere ordinem ab episcopo quem scit simoniace promotum. Et si ordinetur, non recipit ordinis executionem, etiam si ignoret eum esse simoniacum, sed indiget dispensatione. Quamvis quidam dicunt quod, si non potest probare eum esse simoniacum, debet obedire recipiendo ordinem, sed non debet exequi sine dispensatione. Sed hoc absque ratione dicitur. Quia nullus debet obedire alicui ad communicandum sibi in facto illicito. Ille autem qui est ipso iure suspensus et quoad se et quoad alios, illicite confert ordinem. Unde nullus debet sibi communicare recipiendo ab eo, quacumque ex causa. Si autem ei non constat, non debet credere peccatum alterius, et ita cum bona conscientia debet ab eo ordinem recipere. Si autem episcopus sit simoniacus aliquo alio modo quam per promotionem suam simoniace factam, potest recipere ab eo ordinem, si sit occultum, quia non est suspensus quoad alios, sed solum quoad seipsum, ut dictum est.

Referencing norms: Q100A6Ad2, assert-he5f2df236967ea1595bb0771fc1fa88658e9518687b1d3444d8eb30eace04cc8

la · official · sha256:8ef539badb789dca9d00a61c77f0a68b5d7dc1bb1b7b42f505e1b360b9c88850LA

Ad tertium dicendum quod hoc quod aliquis privetur eo quod accepit, non solum est poena peccati, sed etiam quandoque est effectus acquisitionis iniustae, puta cum aliquis emit rem aliquam ab eo qui vendere non potest. Et ideo si aliquis scienter et propria sponte simoniace accipiat ordinem vel ecclesiasticum beneficium, non solum privatur eo quod accepit, ut scilicet careat executione ordinis et beneficium resignet cum fructibus inde perceptis; sed etiam ulterius punitur, quia notatur infamia; et tenetur ad restituendos fructus non solum perceptos, sed etiam eos qui percipi potuerunt a possessore diligenti (quod tamen intelligendum est de fructibus qui supersunt deductis expensis factis causa fructuum, exceptis fructibus illis qui alias expensi sunt in utilitatem Ecclesiae). Si vero, eo nec volente nec sciente, per alios alicuius promotio simoniace procuratur, caret quidem ordinis executione, et tenetur resignare beneficium quod est consecutus, cum fructibus extantibus (non autem tenetur restituere fructus consumptos, quia bona fide possedit), nisi forte inimicus eius fraudulenter pecuniam daret pro alicuius promotione, vel nisi ipse expresse contradixerit. Tunc enim non tenetur ad abrenuntiandum, nisi forte postmodum pacto consenserit, solvendo quod fuit promissum.

Referencing norms: Q100A6Ad3, assert-h11f32c7801d3e1dc84304ca7d4831d970eb560980a2e1c718390abc0d57249e0

la · official · sha256:426d7436ed624fabc91c5a238f2a0cecb734f4c247e1de950456ea62d0ea3f47LA

Ad quartum dicendum quod pecunia, vel possessio, vel fructus simoniace accepti, debent restitui Ecclesiae in cuius iniuriam data sunt, non obstante quod praelatus, vel aliquis de collegio illius Ecclesiae, fuit in culpa, quia eorum peccatum non debet aliis nocere. Ita tamen quod, quantum fieri potest, ipsi qui peccaverunt inde commodum non consequantur. Si vero praelatus et totum collegium sunt in culpa, debet cum auctoritate superioris vel pauperibus vel alteri Ecclesiae erogari.

Referencing norms: Q100A6Ad4, assert-h1d0b87a49f988fdcfeb8f730f277b4bea5e1ec8aedc7e0b09caf8c7e12e1c1f4

la · official · sha256:27f6ed6970d9ba0d0b44080ad40ec0d396a41d101c093d8cd9f9457ac23f7c9fLA

Ad quintum dicendum quod si aliqui sunt in monasterio simoniace recepti, debent abrenuntiare. Et si eis scientibus commissa est simonia post Concilium generale, sine spe restitutionis de suo monasterio repelluntur, et ad agendam perpetuam poenitentiam sunt in arctiori regula ponendi, vel in aliquo loco eiusdem ordinis, si arctior ordo non inveniretur. Si vero hoc fuit ante Concilium, debent in aliis locis eiusdem ordinis collocari. Et si hoc fieri non potest, dispensative debent in eisdem monasteriis recipi, ne in saeculo evagentur, mutatis tamen prioribus locis et inferioribus assignatis. Si vero ipsis ignorantibus, sive ante Concilium sive post, sint simoniace recepti, postquam renuntiaverint, possunt de novo recipi, locis mutatis, ut dictum est.

Referencing norms: Q100A6Ad5, assert-h7f8978c9da6702ca2d5b0ffdca30ed7116b20c0445ec703926a6c8d9471c5bd9

la · official · sha256:718421c55819f3afd4e4495cb1cb4e28a5c1a33ec0c468f69c88b431a0c5f3bdLA

Ad sextum dicendum quod quoad Deum sola voluntas facit simoniacum, sed quoad poenam ecclesiasticam exteriorem, non punitur ut simoniacus, ut abrenuntiare teneatur, sed debet de mala intentione poenitere.

Referencing norms: Q100A6Ad6, assert-hffdfbe37dfb7e081c931d1c9de33ad7335682355fb64104154fca74bc482284c

la · official · sha256:5ca2c2f177bccb635797d31c0bcde9c501558a2c7bf96eb4a373397a31e20b27LA

Ad septimum dicendum quod dispensare cum eo qui est scienter beneficiatus, solus Papa potest. In aliis autem casibus potest etiam episcopus dispensare, ita tamen quod prius abrenuntiet quod simoniace acquisivit. Et tunc dispensationem consequatur vel parvam, ut habeat laicam communionem; vel magnam, ut, post poenitentiam, in alia Ecclesia in suo ordine remaneat; vel maiorem, ut remaneat in eadem, sed in minoribus ordinibus; vel maximam, ut in eadem Ecclesia etiam maiores ordines exequatur, non tamen praelationem accipiat.

Referencing norms: Q100A6Ad7, assert-hc9b9734a5f5d0ef4e4fcf091cd36e3ff39ee201bc315d930bef3218507cd75cc

la · official · sha256:e4ca11e70355495b0b18afd917392acf039160ed3e0d929b28a0f04e30ff5bb7LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non sit conveniens simoniaci poena ut privetur eo quod per simoniam acquisivit. Simonia enim committitur ex eo quod alicuius muneris interventu spiritualia acquiruntur. Sed quaedam sunt spiritualia quae semel adepta, non possunt amitti, sicut omnes characteres, qui per aliquam consecrationem imprimuntur. Ergo non est conveniens poena ut quis privetur eo quod simoniace acquisivit.

Referencing norms: Q100A6Obiectio1, assert-h232d3423b051a3aff24f28923983db83e02d62232e33c38129db1a760f0fd74f, assert-h4d352ac18d7b65756486b5ab556c04e3f04e6d7727ee5a75dfb7da7a11d7ba0a

la · official · sha256:ba20eb8ebfa4849b71c908c816585e6e4ae79dcfa1057219b61fc4e3e104d2e6LA

Praeterea, contingit quandoque quod ille qui est episcopatum per simoniam adeptus, praecipiat subdito ut ab eo recipiat ordines, et videtur quod debeat ei obedire quandiu ab Ecclesia toleratur. Sed nullus debet aliquid recipere ab eo qui non habet potestatem conferendi. Ergo episcopus non amittit episcopalem potestatem si eam simoniace acquisivit.

Referencing norms: Q100A6Obiectio2, assert-h28937ecd057e0b7032d199a2a4afd92bd439ef40c9dbba8a73510119139b0c56, assert-h39af10b6db7b72e815fc3c89276336b299538007de4792bce156e5517ecae231

la · official · sha256:0b5fc493b3b88a38172aa672b7bc90cab16afbd135aa3a9984554e56a28c03fdLA

Praeterea, nullus debet puniri pro eo quod non est factum eo sciente et volente, quia poena debetur peccato, quod est voluntarium, ut ex supra dictis patet. Contingit autem quandoque quod aliquis simoniace consequitur aliquid spirituale procurantibus aliis, eo nesciente et nolente. Ergo non debet puniri per privationem eius quod ei collatum est.

Referencing norms: Q100A6Obiectio3, assert-hf474590561e058a290faa248ba8623c46ee7ed02099160bfa3c2bb8c7c3709bd

la · official · sha256:bd0ccb71639493726c27c5e14665e68caa7ec4a78f2997a36f7ac4a9e63730f6LA

Praeterea, nullus debet portare commodum de suo peccato. Sed si ille qui consecutus est beneficium ecclesiasticum per simoniam, restitueret quod percepit, quandoque hoc redundaret in utilitatem eorum qui fuerunt simoniae participes, puta quando praelatus et totum collegium in simoniam consensit. Ergo non semper est restituendum quod per simoniam acquiritur.

Referencing norms: Q100A6Obiectio4, assert-h966fbdcbb4e0887dbcd58ed6255d6b9ff513c58006ae7227f34c39ccdd066e10, assert-hecf2448f94a899566d51b34fa80c73783ff9d141f5138c893a3340d8aa15eb5c

la · official · sha256:503b546ba1efd02a2630dab8287fbcaed07e8e456fa4c8a9771aff67df32ddabLA

Praeterea, quandoque aliquis per simoniam in aliquo monasterio recipitur, et votum solemne ibi facit profitendo. Sed nullus debet absolvi ab obligatione voti propter culpam commissam. Ergo non debet monachatum amittere quem simoniace acquisivit.

Referencing norms: Q100A6Obiectio5, assert-h1432572ad3a5ce37c6484c9ee58d31786d43106aaff75e8a6341d926bd280b4c, assert-hf4d50046149293ce73eeab2ce84780b52a10d8778c68ee3f11f48eace8ca8a7a

la · official · sha256:76af61360ccf7710d807f0ecdd96395af79d5c61fd152140e2bcda5899c4b1b4LA

Praeterea, exterior poena in hoc mundo non infligitur pro interiori motu cordis, de quo solius Dei est iudicare. Sed simonia committitur ex sola intentione vel voluntate, unde et per voluntatem definitur, ut supra dictum est. Ergo non semper debet aliquis privari eo quod simoniace acquisivit.

Referencing norms: Q100A6Obiectio6, assert-h370a83418510a77c363d9d006cd89cf44be7e1c0d5ff7c24b6f62514ff19474e, assert-h7df29dc617d9eed3c456bba6737f02e094459ed9e449de76344af66b2feb8cea

la · official · sha256:13e7997a74f027bccd288cdc7672b9c3d68d757004c6ca692a042cc38eb0ccc0LA

Praeterea, multo maius est promoveri ad maiora quam in susceptis permanere. Sed quandoque simoniaci, ex dispensatione, promoventur ad maiora. Ergo non semper debent susceptis privari.

Referencing norms: Q100A6Obiectio7, assert-h22b9a013f9c6179a1308a4522c5e3958f6e07bae97eb52767c855ae7f135a512, assert-h25c5af18d47646a631e153dce9d3edd0412bea0fd7b4d6f57e2b275062858e76

la · official · sha256:1db9fedad3504041f32f1fa2598a41f7bed451cb96d65b91a693b627fbcb9584LA

Respondeo dicendum quod nullus potest licite retinere illud quod contra voluntatem domini acquisivit, puta si aliquis dispensator de rebus domini sui daret alicui contra voluntatem et ordinationem domini sui, ille qui acciperet licite retinere non posset. Dominus autem, cuius Ecclesiarum praelati sunt dispensatores et ministri, ordinavit ut spiritualia gratis darentur, secundum illud Matth. X, gratis accepistis, gratis date. Et ideo qui muneris interventu spiritualia quaecumque assequuntur, ea licite retinere non possunt. Insuper autem simoniaci, tam vendentes quam ementes spiritualia, aut etiam mediatores, aliis poenis puniuntur, scilicet infamia et depositione, si sint clerici; et excommunicatione, si sint laici; ut habetur I, qu. I, cap. si quis episcopus.

Referencing norms: Q100A6Respondeo, assert-h543b19735d4b8a5530ab95f77ade4445513803ad2ec3426ac4918a3fc6ff2cce

la · official · sha256:d93b21afc3098e5fc0499fed0ef14e17a59ef0472ee74b761c015d47ee535ae2LA

Sed contra est quod dicitur I, qu. I, cap. si quis episcopus, qui ordinatus est, nihil ex ordinatione vel promotione quae est per negotiationem facta, proficiat, sed sit alienus a dignitate vel sollicitudine quam pecuniis acquisivit.

Referencing norms: assert-hd6ea3244731939b58af027dd937776c7a18388ee728c3b95903526b8c2de4a0c

la · official · sha256:4f4a67ec61a7a601361748cf352540d32dc5d007f2953800de2a52bca5478812LA

Deinde considerandum est de simonia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, quid sit simonia. Secundo, utrum liceat pro sacramentis pecuniam accipere. Tertio, utrum liceat accipere pecuniam pro spiritualibus actibus. Quarto, utrum liceat vendere ea quae sunt spiritualibus annexa. Quinto, utrum solum munus a manu faciat simoniacum, an etiam munus a lingua et ab obsequio. Sexto, de poena simoniaci.

la · official · sha256:c525fa52b4f136213079ad31f6f619a457933408344a6729e09f54c1522d7612LA

Ad primum ergo dicendum quod in maiori includitur minus. Et ideo cultus qui Deo debetur includit in se, sicut aliquid particulare, cultum qui debetur parentibus. Unde dicitur Malach. I, si ego pater, ubi honor meus? Et ideo nomen pietatis etiam ad divinum cultum refertur.

Referencing norms: Q101A1Ad1, assert-hb9f88ecc45318b837f531445c7178c8ea943ad7f6c7fc45892486ec7bc0da80a

la · official · sha256:d0a7252c3371c1bc5592bd54a3e68805ac9695d865966aa170d2c4f649a987f3LA

Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, more vulgi nomen pietatis etiam in operibus misericordiae frequentatur. Quod ideo arbitror evenisse quia haec fieri praecipue mandat Deus, eaque sibi vel pro sacrificiis placere testatur. Ex qua consuetudine factum est ut et Deus ipse pius dicatur.

Referencing norms: Q101A1Ad2, assert-h8b3e4801ba6f8486c66ebf0223960eade181160bc979f35369ed031934da808b

la · official · sha256:fa416dd3a5df5100fd961747b2ee0c496074c988e9e70b87e356ae4404fa3ef5LA

Ad tertium dicendum quod communicatio consanguineorum et concivium magis referuntur ad principia nostri esse quam aliae communicationes. Et ideo ad hoc nomen pietatis magis extenditur.

Referencing norms: Q101A1Ad3, assert-h41dbc2fe575236f6594cbef8cbe7d971c772a45fe00adf3e515e49e942569219

la · official · sha256:e065a2c6808a9e91ed8af2dccf516469f62bb5ee450a232c114a242beb4238f3LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod pietas non se extendat ad determinatas personas aliquorum hominum dicit enim Augustinus, in X de Civ. Dei, quod pietas proprie Dei cultus intelligi solet, quam Graeci eusebiam vocant. Sed Dei cultus non dicitur per comparationem ad homines, sed solum ad Deum. Ergo pietas non se extendit determinate ad aliquas hominum personas.

Referencing norms: Q101A1Obiectio1, assert-h08c32e54259de66a5a3fea342b117a4c7e3614095b954a12e0a91270ed567dcb, assert-h70c7d50e99dcafd3d65a5be8178fee270f1e54dc3ce6b3ca131e54612f6c48a8

la · official · sha256:b1432fa565b671c8e0df293ed4fdee4809ad4786d86fe8dcd422e626ecb19d11LA

Praeterea, Gregorius dicit, in I Moral., pietas in die suo convivium exhibet, quia cordis viscera misericordiae operibus replet. Sed opera misericordiae sunt omnibus exhibenda, ut patet per Augustinum, in I de Doct. Christ. Ergo pietas non se extendit determinate ad aliquas speciales personas.

Referencing norms: Q101A1Obiectio2, assert-h3a436abce63d0377b5ce121865b3fedcc6a054abf2e1cb43d4d6a3f31b671f6c, assert-h513472810bd8539d4f91be8aea0e2a2bd97bded2f324ffad3a53a2cba95b370d

la · official · sha256:0b163d529988d1bb5cccfc38c2bafa0433cfe2d205477191836d3646e4a42075LA

Praeterea, multae sunt aliae in humanis rebus communicationes praeter consanguinitatem et concivium communicationem, ut patet per philosophum, in VIII Ethic., et super quamlibet earum aliqua amicitia fundatur, quae videtur esse pietatis virtus, ut dicit Glossa, II ad Tim. III, super illud. Habentes quidem speciem pietatis. Ergo non solum ad consanguineos et concives pietas se extendit.

Referencing norms: Q101A1Obiectio3, assert-h9ff964876f907e4f3535bf08eacc4cd724b69e45c3a82ed28b39ce995e3543d1

la · official · sha256:ec5a2bb577a2131d62b0e7420ed4c2d1ace852003b956563b286ce996504afecLA

Respondeo dicendum quod homo efficitur diversimode aliis debitor secundum diversam eorum excellentiam, et diversa beneficia ab eis suscepta. In utroque autem Deus summum obtinet locum, qui et excellentissimus est, et est nobis essendi et gubernationis primum principium. Secundario vero nostri esse et gubernationis principium sunt parentes et patria, a quibus et in qua et nati et nutriti sumus. Et ideo post Deum, maxime est homo debitor parentibus et patriae. Unde sicut ad religionem pertinet cultum Deo exhibere, ita secundo gradu ad pietatem pertinet exhibere cultum parentibus et patriae. In cultu autem parentum includitur cultus omnium consanguineorum, quia etiam consanguinei ex hoc dicuntur quod ex eisdem parentibus processerunt, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. In cultu autem patriae intelligitur cultus concivium, et omnium patriae amicorum. Et ideo ad hos principaliter pietas se extendit.

Referencing norms: Q101A1Respondeo, assert-hc235f51e5f8b52e9e1d1c550f40cc1020a345b7cb04ed4831f81e8f084318d25

la · official · sha256:ad8a57435f3301fae6beaea0cbd1e64627d3d271f36fc00d371d0ebe7e14b649LA

Sed contra est quod Tullius dicit, in sua rhetorica, pietas est per quam sanguine iunctis, patriaeque benevolis, officium et diligens tribuitur cultus.

Referencing norms: assert-h27c8f53df480574e34b96a315fabef1473340e98e4e92cf42d7504f5b767056f

la · official · sha256:aadbf858d18c4dce739d0bf18c0b597e22cb21c675810eac48cd5b3ed561ac8bLA

Ad primum ergo dicendum quod in honoratione parentum intelligitur omnis subventio quae debet parentibus exhiberi, ut dominus interpretatur, Matth. XV. Et hoc ideo, quia subventio fit patri ex debito, tanquam maiori.

Referencing norms: Q101A2Ad1, assert-h3883df590af9a4a035631fad7e91313c66813a0620861ebd65cc9f5a20571577

la · official · sha256:ecf51edd4993f0021d7f7cec4271cdd17a330c6503ecdc9bb5a7007ed3dd5068LA

Ad secundum dicendum quod quia pater habet rationem principii, filius autem habet rationem a principio existentis, ideo per se patri convenit ut subveniat filio; et propter hoc, non solum ad horam debet ei subvenire, sed ad totam suam vitam, quod est thesaurizare. Sed quod filius aliquid conferat patri, hoc est per accidens, ratione alicuius necessitatis instantis, in qua tenetur ei subvenire, non autem thesaurizare, quasi in longinquum, quia naturaliter non parentes filiorum, sed filii parentum sunt successores.

Referencing norms: Q101A2Ad2, assert-h6fee92d34f4b4f15c0ddcd9d684360cb19bd485949849b7eb6e1bf59081e10cd

la · official · sha256:9191cbb037d40a6943ca0e8074649e188aa933776562fef2ae3ca21859e328d1LA

Ad tertium dicendum quod cultus et officium, ut Tullius dicit, debetur omnibus sanguine iunctis et patriae benevolis, non tamen aequaliter omnibus, sed praecipue parentibus, aliis autem secundum propriam facultatem et decentiam personarum.

Referencing norms: Q101A2Ad3, assert-h953e579c01397407b7adac265864883c7a7a39625afdc7cf8331ebef3293d73e

la · official · sha256:a22d53629ebfc1aed2669676a5d3f2512aa54b3a94c0ccf3eba563363756675cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod pietas non exhibeat parentibus sustentationem. Ad pietatem enim videtur pertinere illud praeceptum Decalogi, honora patrem tuum et matrem tuam. Sed ibi non praecipitur nisi honoris exhibitio. Ergo ad pietatem non pertinet sustentationem parentibus exhibere.

Referencing norms: Q101A2Obiectio1, assert-h9bb313db16f685c286e76b35d37d3272d533b180081cfa6f4a2860bb75f43b97, assert-hb42a0a1cb1ec11e7687dec08411ace8618d05f86d3cc5e4b51afdaa9f9b6ddb0

la · official · sha256:0ef32d7a6fe4e423fc9075f549f86978740235991c989e9ff27f784979ef1b2aLA

Praeterea, illis debet homo thesaurizare quos tenetur sustentare. Sed secundum apostolum, II ad Cor. XII, filii non debent thesaurizare parentibus. Ergo non tenentur eos per pietatem sustentare.

Referencing norms: Q101A2Obiectio2, assert-h06417ba8e8ad0e741af6073ea1c292200fe9af88c9f59d2364bd6f74f95a8d39, assert-h8add5e5ff85531798258fed7174f94d63853b13250631a4d24abe9366f98f829

la · official · sha256:b2dd688694a6159e96f321c64dcd47711019308b970efaa82059c9e785f632e2LA

Praeterea, pietas non solum se extendit ad parentes, sed etiam ad alios consanguineos et concives, ut dictum est. Sed non tenetur aliquis omnes consanguineos et concives sustentare. Ergo nec etiam tenetur ad sustentationem parentum.

Referencing norms: Q101A2Obiectio3, assert-h38ab8d15599b028f649fab9f9506b16fcce2afe72db9f58745e091935040308f, assert-hfbc708a746e38af34486041328ac297d2d4cc2dc9fa93b4b5ebfbabac2f89d7a

la · official · sha256:dab9078faefe09205ff031f9aedf92b5e47126d77c1673e66c39a595d807272eLA

Respondeo dicendum quod parentibus aliquid debetur dupliciter, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Per se quidem debetur eis id quod decet patrem inquantum est pater. Qui cum sit superior, quasi principium filii existens, debetur ei a filio reverentia et obsequium. Per accidens autem aliquid debetur patri quod decet eum accipere secundum aliquid quod ei accidit, puta, si sit infirmus, quod visitetur, et eius curationi intendatur; et si sit pauper, quod sustentetur; et sic de aliis huiusmodi, quae omnia sub debito obsequio continentur. Et ideo Tullius dicit quod pietas exhibet et officium et cultum. Ut officium referatur ad obsequium, cultus vero ad reverentiam sive honorem; quia, ut Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, dicimur colere homines quos honorificatione, vel recordatione, vel praesentia frequentamus.

Referencing norms: Q101A2Respondeo, assert-h172c8d03d224b2f328c4393c4125366b31781ce6f254a44744e6e61c93336601

la · official · sha256:3c0782ed536f435930db2850eb09bcb4bf439f4ef84ddb766acf5eff41521a75LA

Sed contra est quod dominus, Matth. XV, redarguit Pharisaeos quod impediebant filios ne parentibus sustentationem exhiberent.

Referencing norms: assert-h62a36cb02c712e8ead25f90ee38ebe25422ce3ef099dd4311dd2316d7cb84423

la · official · sha256:c71073ace7a0a5e94b346c6d346a8d411c4cb4f598d19d51d56e9a8c07d02ecbLA

Ad primum ergo dicendum quod sicut religio est quaedam protestatio fidei, spei et caritatis, quibus homo primordialiter ordinatur in Deum; ita etiam pietas est quaedam protestatio caritatis quam quis habet ad parentes et ad patriam.

Referencing norms: Q101A3Ad1, assert-h97a7fb8d655e91f782416c675f078d65c1f8166c9113f57edfc57e3f2de3ee33

la · official · sha256:81cb7ec6da44deac2f839ec8f5d3a4d9201fe5c20f509559c21a91fa5930b676LA

Ad secundum dicendum quod Deus longe excellentiori modo est principium essendi et gubernationis quam pater vel patria. Et ideo alia virtus est religio, quae cultum Deo exhibet, a pietate, quae exhibet cultum parentibus et patriae. Sed ea quae sunt creaturarum per quandam superexcellentiam et causalitatem transferuntur in Deum, ut Dionysius dicit, in libro de Div. Nom. Unde per excellentiam pietas cultus Dei nominatur, sicut et Deus excellenter dicitur pater noster.

Referencing norms: Q101A3Ad2, assert-hd0f36666f9b8cf9cc21254de0b64be4eb94bb1f544c92071592a1a2375c30464

la · official · sha256:d20b0708bd9e0dfc46adf7e3ab13c8f4cd889848741baa47f318ccc46c3df448LA

Ad tertium dicendum quod pietas se extendit ad patriam secundum quod est nobis quoddam essendi principium, sed iustitia legalis respicit bonum patriae secundum quod est bonum commune. Et ideo iustitia legalis magis habet quod sit virtus generalis quam pietas.

Referencing norms: Q101A3Ad3, assert-h88355beea47455f31c0a8de5c8c566fbe6ceedff0975cbebd38f9aed773ae8cc

la · official · sha256:cd8fd455399316186563c1c64ed1fc8ba6702c9332ccf7f1918a25b07e3a09bcLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod pietas non sit specialis virtus ab aliis distincta. Exhibere enim obsequium et cultum aliquibus ex amore procedit. Sed hoc pertinet ad pietatem. Ergo pietas non est virtus a caritate distincta.

Referencing norms: Q101A3Obiectio1, assert-h82e03f63f920c3b0477f17dd7272de65e57fe14f5538f2aa6c090ee36e2d52ab, assert-h983e63a09974840655221f33acf30f1dbc8c8e98e2ff6280e73f7f91428acb62

la · official · sha256:7419038ed58e6187fd97d5417f94b6357e4bb8d0cb7db4fa4aafeb38a398f43cLA

Praeterea, cultum Deo exhibere est proprium religionis. Sed etiam pietas exhibet Deo cultum, ut Augustinus dicit, X de Civ. Dei. Ergo pietas non distinguitur a religione.

Referencing norms: Q101A3Obiectio2, assert-hafbc6efff3ae153f3dbd9afcd7d91d50984bc896a5c0ab2920ece1e3079183d5, assert-hc8f7f0a6ae858c7fbd84527424e5c57ff9d9e2f32b5827087a8353cc30414a8f

la · official · sha256:449f11bad42a9f9cf5e1231c8905db611251aa1861eca3022d09f5a90530bc5bLA

Praeterea, pietas quae exhibet cultum et officium patriae videtur idem esse cum iustitia legali, quae respicit bonum commune. Sed iustitia legalis est virtus generalis, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo pietas non est virtus specialis.

Referencing norms: Q101A3Obiectio3, assert-h6cecba42d45941a550da1bce05408778adb36402a339d1233b93c0cfd856b7d9, assert-hd9b95f37510397b3edc230b52fe38d7661dad2a47c1cfc8dd1b18e17659651c2

la · official · sha256:20ef21678efa965dc2d78b261e23bd0128f889cc18dd0b1727493e464554ff8cLA

Respondeo dicendum quod virtus aliqua est specialis ex hoc quod respicit aliquod obiectum secundum aliquam rationem specialem. Cum autem ad rationem iustitiae pertineat quod debitum alii reddat, ubi invenitur specialis ratio debiti alicui personae, ibi est specialis virtus. Debetur autem aliquid specialiter alicui quia est connaturale principium producens in esse et gubernans. Hoc autem principium respicit pietas, inquantum parentibus et patriae, et his qui ad haec ordinantur, officium et cultum impendit. Et ideo pietas est specialis virtus.

Referencing norms: Q101A3Respondeo, assert-hd64c245aafd4f59425113daf7b0e5e685070a7ad1536c64c353d2fe6a0665bdd

la · official · sha256:58dacd572ec81c354374ef04639a247a55e4b5d03327b23d3fad2fa8db065b4cLA

Sed contra est quod ponitur a Tullio pars iustitiae.

Referencing norms: assert-haa484ca318fadbfb8165c1d873f34b2cb138db2f89bd4984b29844ea897d608a

la · official · sha256:03e77f6cb27315ec7d62edf6719cc998eb95a049109b19030c94176acdafcf11LA

Ad primum ergo dicendum quod Gregorius, exponens illud verbum domini, dicit quod parentes quos adversarios in via Dei patimur, odiendo et fugiendo nescire debemus. Si enim parentes nostri nos provocent ad peccandum, et abstrahant nos a cultu divino, debemus quantum ad hoc eos deserere et odire. Et hoc modo dicuntur Levitae suos consanguineos ignorasse, quia idololatris, secundum mandatum domini, non pepercerunt, ut habetur Exod. XXXII. Iacobus autem et Ioannes laudantur ex hoc quod secuti sunt dominum dimisso parente, non quia eorum pater eos provocaret ad malum, sed quia aliter aestimabant ipsum posse vitam transigere, eis sequentibus Christum.

Referencing norms: Q101A4Ad1, assert-h75c17529564aa15d05faf0a7c4457126c50ed4230cef1c23d53dda0a98921f1b

la · official · sha256:aa13fb3232e42e87f7cbf445a15d761be26f44c93d176f5535a5934746ca76a4LA

Ad secundum dicendum quod dominus ideo prohibuit discipulum a sepultura patris, quia, sicut Chrysostomus dicit, per hoc eum dominus a multis malis eripuit, puta luctibus et maeroribus, et aliis quae hinc expectantur. Post sepulturam enim necesse erat et testamenta scrutari, et haereditatis divisionem, et alia huiusmodi. Et praecipue quia alii erant qui complere poterant huius funeris sepulturam. Vel, sicut Cyrillus exponit, super Lucam, discipulus ille non petiit quod patrem iam defunctum sepeliret, sed adhuc viventem in senectute sustentaret usquequo sepeliret. Quod dominus non concessit, quia erant alii qui eius curam habere poterant, linea parentelae adstricti.

Referencing norms: Q101A4Ad2, assert-h80124a4dec917e2bab83cdc1fbdc916ccc513c05c4cf382c8d0098e52bb2c227

la · official · sha256:a4f8debab7f00d7e8b9c29b119488dc658f17482fb5cb93392538e8ed383b6f8LA

Ad tertium dicendum quod hoc ipsum quod parentibus carnalibus ex pietate exhibemus, in Deum referimus, sicut et alia misericordiae opera quae quibuscumque proximis impendimus, Deo exhibita videntur secundum illud Matth. XXV, quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Et ideo si carnalibus parentibus nostra obsequia sunt necessaria, ut sine his sustentari non possint; nec nos ad aliquid contra Deum inducant, non debemus intuitu religionis eos deserere. Si autem sine peccato eorum obsequiis vacare non possumus; vel etiam si absque nostro obsequio possunt sustentari, licitum est eorum obsequia praetermittere ad hoc quod amplius religioni vacemus.

Referencing norms: Q101A4Ad3, assert-h2696175b16ef2a3a257683541fbd63c632ffd50972a59b9f0d393a723ba67d43

la · official · sha256:f67159ab668242906f8cef8f304e6fcc126ac15e9bd1b2ecd9243c9267539d36LA

Ad quartum dicendum quod aliud est dicendum de eo qui est adhuc in saeculo constitutus, et aliud de eo qui est iam in religione professus. Ille enim qui est in saeculo constitutus, si habet parentes qui sine ipso sustentari non possunt, non debet, eis relictis, religionem intrare, quia transgrederetur praeceptum de honoratione parentum. Quamvis dicant quidam quod etiam in hoc casu licite posset eos deserere, eorum curam Deo committens. Sed si quis recte consideret, hoc esset tentare Deum, cum habens ex humano consilio quid ageret, periculo parentes exponeret sub spe divini auxilii. Si vero sine eo parentes vitam transigere possent, licitum esset ei, desertis parentibus, religionem intrare. Quia filii non tenentur ad sustentationem parentum nisi causa necessitatis, ut dictum est. Ille vero qui iam est in religione professus, reputatur iam quasi mortuus mundo. Unde non debet occasione sustentationis parentum exire claustrum, in quo Christo consepelitur, et se iterum saecularibus negotiis implicare. Tenetur tamen, salva sui praelati obedientia et suae religionis statu, pium studium adhibere qualiter eius parentibus subveniatur.

Referencing norms: Q101A4Ad4, assert-hf81835332f87855848bc20c06b302b3aa770c852240ee7e85a0ec78e42b437af

la · official · sha256:2134a34319fdffb8bed4ea7c43b02316f670074d50f3110ce5e38b26f3e8e206LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod occasione religionis sint praetermittenda pietatis officia in parentes. Dicit enim dominus, Luc. XIV, si quis venit ad me, et non odit patrem suum et matrem et uxorem, fratres, filios et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus. Unde et in laudem Iacobi et Ioannis, Matth. IV, dicitur quod, relictis retibus et patre, secuti sunt Christum. Et in laudem Levitarum dicitur, Deut. XXXIII, qui dixit patri suo et matri suae, nescio vos; et fratribus suis, ignoro illos; et nescierunt filios suos, hi custodierunt eloquium tuum. Sed ignorando parentes et alios consanguineos, vel etiam eos odiendo, necesse est quod praetermittantur pietatis officia. Ergo propter religionem officia pietatis sunt praetermittenda.

Referencing norms: Q101A4Obiectio1, assert-h54466a7ece2f4543114c58e72a7fe4791059b56fa55c221526ad72f0e436baa0, assert-h8c82d8661cb3c109fc081899310e121a4e8db5e7dc1dc7e71dc6d947a8ed2ce2, assert-hd8e0d2762082998dc9e9d3c1aaa6ac76cf1dbcec4e0a93fa69923000ef271e97

la · official · sha256:e668ba96a9b5d3f10e05e07e494882294a827798c0fa9c3746c5868387a1ba5eLA

Praeterea, Matth. VIII et Luc. IX dicitur quod dominus dicenti sibi, permitte mihi primum ire et sepelire patrem meum, respondit, sine ut mortui sepeliant mortuos suos. Tu autem vade et annuntia regnum Dei, quod pertinet ad religionem. Sepultura autem patris pertinet ad pietatis officium. Ergo pietatis officium est praetermittendum propter religionem.

Referencing norms: Q101A4Obiectio2, assert-h0a514ab335ac4259b27c9a7a8252f6d025529a6ddf953b9588f9bfda98a3ad22

la · official · sha256:c202d470f07f38718d7df7fc90d7439b6afef9f3487f783b13208d1fa9fc72ddLA

Praeterea, Deus per excellentiam dicitur pater noster. Sed sicut per pietatis obsequia colimus parentes, ita per religionem colimus Deum. Ergo praetermittenda sunt pietatis obsequia propter religionis cultum.

Referencing norms: Q101A4Obiectio3, assert-h744173d9d3603212baa348c80320bed657ed21785e2250935f5d188a03604b91, assert-ha4a61ed401c7d89b33246cc166f071ddbf40bb12b53f25546ab8051ad9afa6f0

la · official · sha256:860b5321bc4f48952c00efce39840443b33e7b6655404453b98536b08afacfecLA

Praeterea, religiosi tenentur ex voto, quod transgredi non licet, suae religionis observantias implere. Secundum quas suis parentibus subvenire impediuntur, tum propter paupertatem, quia proprio carent; tum etiam propter inobedientiam, quia sine licentia suorum praelatorum eis claustrum exire non licet. Ergo propter religionem praetermittenda sunt pietatis officia in parentes.

Referencing norms: Q101A4Obiectio4, assert-h794eaad83cd6889212c7e1e2d7707ef916e68eb77741ff9684db8636bc8b36b5

la · official · sha256:a790360394f12118b44a87d63cf72959357599f4eadfabc879e81b68a7184e80LA

Respondeo dicendum quod religio et pietas sunt duae virtutes. Nulla autem virtus alii virtuti contrariatur aut repugnat, quia secundum philosophum, in praedicamentis, bonum non est bono contrarium. Unde non potest esse quod pietas et religio se mutuo impediant, ut propter unam alterius actus excludatur. Cuiuslibet enim virtutis actus, ut ex supra dictis patet, debitis circumstantiis limitatur, quas si praetereat, iam non erit virtutis actus, sed vitii. Unde ad pietatem pertinet officium et cultum parentibus exhibere secundum debitum modum. Non est autem debitus modus ut plus homo intendat ad colendum patrem quam ad colendum Deum, sed sicut Ambrosius dicit, super Luc., necessitudini generis divinae religionis pietas antefertur. Si ergo cultus parentum abstrahat nos a cultu Dei, iam non esset pietatis parentum insistere cultui contra Deum. Unde Hieronymus dicit, in epistola ad Heliodorum, per calcatum perge patrem, per calcatam perge matrem, ad vexillum crucis evola. Summum genus pietatis est in hac re fuisse crudelem. Et ideo in tali casu dimittenda sunt officia in parentes propter divinum religionis cultum. Si vero exhibendo debita obsequia parentibus non abstrahamur a divino cultu, hoc iam pertinebit ad pietatem. Et sic non oportebit propter religionem pietatem deserere.

Referencing norms: Q101A4Respondeo, assert-he986c08fef8c47175834a4dc9fc29c1ee17449a2a481b910185c1250624e9c06

la · official · sha256:c8c5803e9de3599b755456f60972cdf700ba9ed30478ca1c341e278c64fd7a97LA

Sed contra est quod dominus, Matth. XV, redarguit Pharisaeos, qui intuitu religionis honorem parentibus debitum subtrahere docebant.

Referencing norms: assert-h23da5ff3cb19a6286a7353cdbe007c6f63f5cc699ee74c837e7801741f88e695

la · official · sha256:1b613a6c2da549a8da296dae7baa33a7d6335887e3f8b25328816cd642030332LA

Deinde, post religionem, considerandum est de pietate. Cuius opposita vitia ex ipsius consideratione innotescunt. Circa pietatem ergo quaeruntur quatuor. Primo, ad quos pietas se extendat. Secundo, quid per pietatem aliquibus exhibeatur. Tertio, utrum pietas sit specialis virtus. Quarto, utrum religionis obtentu sit pietatis officium praetermittendum.

la · official · sha256:689bf29550ad7803a258729d16de5e848cbe97f343a706bca2fed89895604652LA

Ad primum ergo dicendum quod sicut supra dictum est quod religio per quandam supereminentiam pietas dicitur, et tamen pietas proprie dicta a religione distinguitur; ita etiam pietas per quandam excellentiam potest dici observantia, et tamen observantia proprie dicta a pietate distinguitur.

Referencing norms: Q102A1Ad1, assert-h559ea15895f114076c0a9ec3206dd669c1215a56aca3da8bf6f097ce32f52302

la · official · sha256:fd170de83598e9cddfe655ee3c754969c22e5c47a6948ca87bb106031981d7e8LA

Ad secundum dicendum quod aliquis ex hoc quod est in dignitate constitutus, non solum quandam status excellentiam habet, sed etiam quandam potestatem gubernandi subditos. Unde competit sibi ratio principii, prout est aliorum gubernator. Ex hoc autem quod aliquis habet perfectionem scientiae vel virtutis, non sortitur rationem principii quantum ad alios, sed solum quandam excellentiam in seipso. Et ideo specialiter quaedam virtus determinatur ad exhibendum honorem et cultum his qui sunt in dignitate constituti. Verum quia per scientiam et virtutem, et omnia alia huiusmodi, aliquis idoneus redditur ad dignitatis statum, reverentia quae propter quamcumque excellentiam aliquibus exhibetur, ad eandem virtutem pertinet.

Referencing norms: Q102A1Ad2, assert-h76998dee9c770a6c8c5f48cd00abf04fda298962c27262c6107cd00a615b7b6e

la · official · sha256:3f10f2bc21a77ca1e434fa869f2ef4db74491c745da131f59deb3e13f6a098e1LA

Ad tertium dicendum quod ad iustitiam specialem proprie sumptam pertinet reddere aequale ei cui aliquid debetur. Quod quidem non potest fieri ad virtuosos, et ad eos qui bene statu dignitatis utuntur, sicut nec ad Deum, nec ad parentes. Et ideo ad quandam virtutem adiunctam hoc pertinet, non autem ad iustitiam specialem, quae est principalis virtus. Iustitia vero legalis se extendit ad actus omnium virtutum, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q102A1Ad3, assert-hbc752ce5aed764f6d92746ca0298c353756fcc4306ff46d6e1e840f5a8b7f7b3

la · official · sha256:35523298efbcbf2bbc9d7b3538e7f2ba5b3d9606061b7622f349f696bc984325LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod observantia non sit specialis virtus ab aliis distincta. Virtutes enim distinguuntur secundum obiecta. Sed obiectum observantiae non distinguitur ab obiecto pietatis. Dicit enim Tullius, in sua rhetorica, quod observantia est per quam homines aliqua dignitate antecedentes quodam cultu et honore dignantur. Sed cultum et honorem etiam pietas exhibet parentibus, qui dignitate antecedunt. Ergo observantia non est virtus distincta a pietate.

Referencing norms: Q102A1Obiectio1, assert-h706c1b5d40670b9dbf7b3acdb090024d52d195ff206e86e409fc2dec1606388c, assert-h793ba6364efb9359d88051ab6c3974090df2592fe19a024c3c39cbf540bed9cc, assert-h9e716a6a8359cefe37712d88a73439ff4da008e1ff29e1c6a72cd91305f9a947

la · official · sha256:759099ba50f731a493bac6d2030e68809ab81a5dca35ba6fb4051a2f7c5e48c2LA

Praeterea, sicut hominibus in dignitate constitutis debetur honor et cultus, ita etiam eis qui excellunt in scientia et virtute. Sed non est aliqua specialis virtus per quam honorem et cultum exibeamus hominibus qui scientiae vel virtutis excellentiam habent. Ergo etiam observantia, per quam cultum et honorem exhibemus his qui nos in dignitate antecedunt, non est specialis virtus ab aliis distincta.

Referencing norms: Q102A1Obiectio2, assert-h5d61f902b05725363db46031b7df13cedd884cc5453b0b17683fb57e5433e96d, assert-h89b33af50071201d68104056435ccdc1134f016d347ddf88ba21e37018caa843

la · official · sha256:616dd70259490902e77af7e5fd55d67dbd065be6b84ea23b0f20b393605d74d6LA

Praeterea, hominibus in dignitate constitutis multa debentur ad quae solvenda lex cogit, secundum illud Rom. XIII, reddite omnibus debita, cui tributum, tributum, et cetera. Ea vero ad quae per legem compellimur, pertinent ad iustitiam legalem, seu etiam ad iustitiam specialem. Ergo observantia non est per se specialis virtus ab aliis distincta.

Referencing norms: Q102A1Obiectio3, assert-haf9188ead3b38d13fd15b4b334854a72dca5ef13cb015c1b72a19c045a7ef44d

la · official · sha256:6f2ccc0e5c8e80abfbbf1767dca3131d4acb0c2965199c8ae947a39a6c914dc1LA

Respondeo dicendum quod, sicut ex dictis patet, necesse est ut eo modo per quendam ordinatum descensum distinguantur virtutes, sicut et excellentia personarum quibus est aliquid reddendum. Sicut autem carnalis pater particulariter participat rationem principii, quae universaliter invenitur in Deo; ita etiam persona quae quantum ad aliquid providentiam circa nos gerit, particulariter participat proprietatem patris, quia pater est principium et generationis et educationis et disciplinae, et omnium quae ad perfectionem humanae vitae pertinent. Persona autem in dignitate constituta est sicut principium gubernationis respectu aliquarum rerum, sicut princeps civitatis in rebus civilibus, dux autem exercitus in rebus bellicis, magister autem in disciplinis, et simile est in aliis. Et inde est quod omnes tales personae patres appellantur, propter similitudinem curae, sicut IV Reg. V, servi Naaman dixerunt ad eum, pater, etsi rem grandem dixisset tibi propheta, et cetera. Et ideo sicut sub religione, per quam cultus tribuitur Deo, quodam ordine invenitur pietas, per quam coluntur parentes; ita sub pietate invenitur observantia, per quam cultus et honor exhibetur personis in dignitate constitutis.

Referencing norms: Q102A1Respondeo, assert-h0e0ce2cc0e2876d1f7f12fb695a45652265a292a09bf6e92191b99e38d98939f

la · official · sha256:0948081b436960d80af5c392e9e919a7ac33a6c22ba347f1d9ae8b84db7515b1LA

Sed contra est quod Tullius condividit observantiam aliis iustitiae partibus, quae sunt speciales virtutes.

Referencing norms: assert-h6bc7c6cf9fe58a2d30d20e2643205369d4584d86611e5f731f923f24326eb052

la · official · sha256:13792fd9d05ebe85d4af0e2cf397a19c893be14d4af9521f4b38549df9552ab7LA

Ad primum ergo dicendum quod in cultu non solum intelligitur honor, sed etiam quaecumque alia pertinent ad decentes actus quibus homo ad alium ordinatur.

Referencing norms: Q102A2Ad1, assert-h278147779268a4959d5491a774d0317366bd27b35ae6224c4500136ae6d6ba99

la · official · sha256:bbbb73401be8a53c9bbe43e2ecca557b18823e094bd691154f2d540b8d6d5d6bLA

Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est debitum. Unum quidem legale, ad quod reddendum homo lege compellitur. Et sic debet homo honorem et cultum his qui sunt in dignitate constituti praelationem super ipsum habentes. Aliud autem est debitum morale, quod ex quadam honestate debetur. Et hoc modo debemus cultum et honorem his qui sunt in dignitate constituti, etiam si non simus eis subiecti.

Referencing norms: Q102A2Ad2, assert-hd32703f424fbf61ff741a85009b1bf1ead5a2c432c4fe18c51102d868f079db1

la · official · sha256:50cdef1507caa9b2d4f29f84de739c5e528ecbe027cd3188ffcbf3c3597ec478LA

Ad tertium dicendum quod excellentiae eorum qui sunt in dignitate constituti debetur honor ratione sublimioris gradus; timor autem ratione potestatis quam habent ad coercendum. Officio vero gubernationis ipsorum debetur obedientia, per quam subditi moventur ad imperium praesidentium; et tributa, quae sunt quaedam stipendia laboris ipsorum.

Referencing norms: Q102A2Ad3, assert-h6c3981e2693b72d9d726f70b3f5bd33a1e454544e2d5e8cd5e241a3c93bae7e8

la · official · sha256:dda6cd7b9c2e6a7621d434686e33ebe40c13acbb268948b179ecd67c925e2b8eLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod ad observantiam non pertinet exhibere cultum et honorem his qui sunt in dignitate constituti. Quia ut Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, colere dicimur illas personas quas in quodam honore habemus, et sic idem videtur esse cultus quod honor. Inconvenienter igitur determinatur quod observantia exhibet in dignitate constitutis cultum et honorem.

Referencing norms: Q102A2Obiectio1, assert-hcaafb9c0840bd5c7af7c62c36063f3051f2cc9d73092d7281c9edce96455aae2

la · official · sha256:733b74df764ec3170cd84de874de2190805b1453f4441b3d9592682516ac141cLA

Praeterea, ad iustitiam pertinet reddere debitum. Unde et ad observantiam, quae ponitur iustitiae pars. Sed cultum et honorem non debemus omnibus in dignitate constitutis, sed solum his qui super nos praelationem habent. Ergo inconvenienter determinatur quod eis observantia exhibet cultum et honorem.

Referencing norms: Q102A2Obiectio2, assert-h3e53322f4ccb1fd596d9d5c938ab6e3bee06e635b725ffd5dd92706938848eb4, assert-h7f7c9f8c87ee5625ae72c844b47591d1eea05ba83dcee92b7b1008bcd66aa04f, assert-hcf4cb2ebed66cffc9674619dd4ea19091189b0babc44c6babea405e6fc46a6e6

la · official · sha256:fce3df01af94ec5a5eaf13fbcd20da9156290b8554344d6cb8bd07a884032727LA

Praeterea, superioribus nostris in dignitate constitutis non solum debemus honorem, sed etiam timorem, et aliquam munerum largitionem, secundum illud ad Rom. XIII, reddite omnibus debita, et cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Debemus etiam eis reverentiam et subiectionem, secundum illud Heb. XIII, obedite praepositis vestris, et subiacete eis. Non ergo convenienter determinatur quod observantia exhibet cultum et honorem.

Referencing norms: Q102A2Obiectio3, assert-hcedc249c409b31adceeefa4909d8eeac8e5fc6cfed4574f9ba7fc6280884456c

la · official · sha256:01b5b1dbbc5bb2fa25c7d2cec68dc79ab9ebc71f16a1eee5d439274fba242ebbLA

Respondeo dicendum quod ad eos qui sunt in dignitate constituti pertinet gubernare subditos. Gubernare autem est movere aliquos in debitum finem, sicut nauta gubernat navem ducendo eam ad portum. Omne autem movens habet excellentiam quandam et virtutem supra id quod movetur. Unde oportet quod in eo qui est in dignitate constitutus, primo consideretur excellentia status, cum quadam potestate in subditos; secundo, ipsum gubernationis officium. Ratione igitur excellentiae, debetur eis honor, qui est quaedam recognitio excellentiae alicuius. Ratione autem officii gubernationis, debetur eis cultus, qui in quodam obsequio consistit dum scilicet aliquis eorum obedit imperio, et vicem beneficiis eorum pro suo modo rependit.

Referencing norms: Q102A2Respondeo, assert-h2a55197dd3e9e10d7871d48910395bd09913dd3cf1cc64d2031cfcbeb56247f6

la · official · sha256:23d7ac7f2ea49eaa278146b936001a3dadfd6a868a95aa4a06f62c7917973c98LA

Sed contra est quod Tullius dicit, quod observantia est per quam homines aliqua dignitate antecedentes quodam cultu et honore dignantur.

Referencing norms: assert-hba2339a4ddfc493dbc87affc2d22c2d1545d2e83e7c8c83487a4bd352409fb5e

la · official · sha256:9fd593668789eb3a697a9b4fe239f83a81efd18da2c3b7b677003718a01a14fbLA

Ad primum ergo dicendum quod princeps comparatur ad patrem sicut universalis virtus ad particularem, quantum ad exteriorem gubernationem, non autem quantum ad hoc quod pater est principium generationis. Sic enim comparatur ad ipsum virtus divina, quae est omnium productiva in esse.

Referencing norms: Q102A3Ad1, assert-hf48342a56738e98ec0719fca2271d1e365b80b0693810002f2a5e8600656229d

la · official · sha256:4f34dbdd6a210a0268e33450f5a2e65b29e6ef545ae3981bdeeebba17a64c82aLA

Ad secundum dicendum quod ex ea parte qua personae in dignitate constitutae ordinantur ad bonum commune, non pertinet earum cultus ad observantiam, sed ad pietatem, ut dictum est.

Referencing norms: Q102A3Ad2, assert-hf1e5055eaf8af006fec77256397c74af01f491b70441349de324fa7a95586c9f

la · official · sha256:8ee6da1ed4c699f04f96fd6d0fa81be35f34981e14b471782e41950eaa3c48ddLA

Ad tertium dicendum quod exhibitio honoris vel cultus non solum est proportionanda personae cui exhibetur secundum se consideratae, sed etiam secundum quod ad exhibentes comparatur. Quamvis ergo virtuosi, secundum se considerati, sint magis digni honore quam personae parentum, tamen filii magis obligantur, propter beneficia suscepta et coniunctionem naturalem, ad exhibendum cultum et honorem parentibus quam extraneis virtuosis.

Referencing norms: Q102A3Ad3, assert-h9b526f04b2598940d9362798e8d1e2f67fd266b6a4eb917f307789a498841267

la · official · sha256:8e6d07cb91dd458812b0e894097df69e617439f6f7d94a1cb9c500d80d67ed31LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod observantia sit potior virtus quam pietas. Princeps enim, cui cultus per observantiam exhibetur, comparatur ad patrem, qui pietate colitur, sicut universalis gubernator ad particularem, nam familia, quam pater gubernat, est pars civitatis, quae gubernatur a principe. Sed universalis virtus potior est, et magis ei inferiora subduntur. Ergo observantia est potior virtus quam pietas.

Referencing norms: Q102A3Obiectio1, assert-h24608d339cdf7a014f5d0e278aac64157c15069a595c35ea58b2dc3524427f0d, assert-h9a25f359de865cb69565fd263f07ce4e1f801312c143ee7fae31afa2df776f07

la · official · sha256:cf3fc67b3661a74ca2ab7f590b146b69c1eabbfac691256fc8dddc9c933db7f9LA

Praeterea, illi qui sunt in dignitate constituti curam gerunt boni communis. Consanguinei autem pertinent ad bonum privatum, quod est propter bonum commune contemnendum, unde laudabiliter aliqui seipsos pro bono communi periculis mortis exponunt. Ergo observantia, per quam exhibetur cultus his qui sunt in dignitate constituti, est potior virtus quam pietas, quae exhibet cultum personis sanguine coniunctis.

Referencing norms: Q102A3Obiectio2, assert-h0112ff2e5c63eaee613edf3ef8bd44d605c8ac31747539336f87a22b35d70c83

la · official · sha256:d00dbd5150f8645fc565d818a5dc1a532562dc50ec8a0a652f29f02ac15265a9LA

Praeterea, honor et reverentia maxime debetur virtuosis, post Deum. Sed virtuosis exhibetur honor et reverentia per observantiae virtutem, ut dictum est. Ergo observantia est praecipua post religionem.

Referencing norms: Q102A3Obiectio3, assert-h72d830d74387851bac4e32fbd660b6dbe73005f2d45f551653f01e755b39c764, assert-hca4c75c39f193f277e0b86e3415b706e2bdf4697398e0049739c965f337bf1f5

la · official · sha256:c21ef31630222565fbabb7f5e899572150dad795f56b4abb8984b9dec588a60cLA

Respondeo dicendum quod personis in dignitate constitutis potest aliquid exhiberi dupliciter. Uno modo, in ordine ad bonum commune, puta cum aliquis ei servit in administratione reipublicae. Et hoc iam non pertinet ad observantiam, sed ad pietatem, quae cultum exhibet non solum patri, sed etiam patriae. Alio modo exhibetur aliquid personis in dignitate constitutis pertinens specialiter ad personalem eorum utilitatem vel gloriam. Et hoc proprie pertinet ad observantiam secundum quod a pietate distinguitur. Et ideo comparatio observantiae ad pietatem necesse est quod attendatur secundum diversas habitudines diversarum personarum ad nos, quas respicit utraque virtus. Manifestum est autem quod personae parentum, et eorum qui sunt nobis sanguine iuncti, substantialius nobis coniunguntur quam personae quae sunt in dignitate constitutae, magis enim ad substantiam pertinet generatio et educatio, cuius principium est pater, quam exterior gubernatio, cuius principium sunt illi qui in dignitate constituuntur. Et secundum hoc, pietas observantiae praeeminet, inquantum cultum reddit personis magis coniunctis, quibus magis obligamur.

Referencing norms: Q102A3Respondeo, assert-h46caa6156544f44f876fa4cf96376b68d38c5e7eaef96d61d4d021afda679eee

la · official · sha256:fb3d30b54d0a7fbba8b5754ddb8d2cc251849a823b46f44ac3104797e99f97c0LA

Sed contra est quod praecepta legis dantur de actibus virtutum. Immediate autem post praecepta religionis, quae pertinent ad primam tabulam, subditur praeceptum de honoratione parentum, quod pertinet ad pietatem. Ergo pietas immediate sequitur religionem ordine dignitatis.

Referencing norms: assert-hac3147bd73cb3ec58fd24a4fda79d03d25206fd910f4aacc230916d380bf5f10

la · official · sha256:1e92610af218104a532952bc11eb372e9ba3afdc39258645c926616c6c651f4cLA

Deinde considerandum est de observantia, et partibus eius. Per quae de oppositis vitiis erit manifestum. Circa observantiam autem quaeruntur tria. Primo, utrum observantia sit specialis virtus ab aliis distincta. Secundo, quid observantia exhibeat. Tertio, de comparatione eius ad pietatem.

la · official · sha256:a558c6e952eb0ee3a4f9cbdc1444d94caf2a5e5b39c78010e791995e3f4f3754LA

Ad primum ergo dicendum quod reverentia non est idem quod honor, sed ex una parte est principium motivum ad honorandum, inquantum scilicet aliquis ex reverentia quam habet ad aliquem, eum honorat; ex alia vero parte est honoris finis, inquantum scilicet aliquis ad hoc honoratur ut in reverentia habeatur ab aliis.

Referencing norms: Q103A1Ad1, assert-h162057e0e631b6f90a1de17f216b1b05e8cdfa503f5beb8b8a538f64e982423e

la · official · sha256:38bd41d59162a933f1cd597ba7b7b496693ffd1dab670fbe9c4e4d799e97f7edLA

Ad secundum dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, honor non est sufficiens virtutis praemium, sed nihil potest esse in humanis rebus et corporalibus maius honore, inquantum scilicet ipsae corporales res sunt signa demonstrativa excellentis virtutis. Est autem debitum bono et pulchro ut manifestetur, secundum illud Matth. V, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt, et pro tanto praemium virtutis dicitur honor.

Referencing norms: Q103A1Ad2, assert-h35741b7c72e998731ac84da5e1ac05ef45bbc0d444da60c70600d086147d2e4f

la · official · sha256:4a0ffed6a362fe444c83ddf1f62d2f4b82b9981d128a74a77bb4f3e31912e374LA

Ad tertium dicendum quod laus distinguitur ab honore dupliciter. Uno modo, quia laus consistit in solis signis verborum, honor autem in quibuscumque exterioribus signis. Et secundum hoc, laus in honore includitur. Alio modo, quia per exhibitionem honoris testimonium reddimus de excellentia bonitatis alicuius absolute, sed per laudem testificamur de bonitate alicuius in ordine ad finem, sicut laudamus bene operantem propter finem; honor autem est etiam optimorum, quae non ordinantur ad finem, sed iam sunt in fine; ut patet per philosophum, in I Ethic. Gloria autem est effectus honoris et laudis. Quia ex hoc quod testificamur de bonitate alicuius, clarescit eius bonitas in notitia plurimorum. Et hoc importat nomen gloriae, nam gloria dicitur quasi claria. Unde Rom. I, dicit quaedam Glossa Ambrosii quod gloria est clara cum laude notitia.

Referencing norms: Q103A1Ad3, assert-h33bf7f0663064c51375ff8b3bd045e94c5149b25e51d75f4fac4a31d9e27bf3a

la · official · sha256:3267784dea23591c641e9f22076ab329bd31da3e38e063b264d0ad5bfc786bc0LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod honor non importet aliquid corporale. Honor enim est exhibitio reverentiae in testimonium virtutis, ut potest accipi a philosopho, in I Ethic. Sed exhibitio reverentiae est aliquid spirituale, revereri enim est actus timoris, ut supra habitum est. Ergo honor est aliquid spirituale.

Referencing norms: Q103A1Obiectio1, assert-h9e68854bb6d004d9824f53c2da5c1b02b2f853fbe850746f810dd336eb78bd11, assert-hd0d659f1cdc8b5ccf62358c365bb39e3c1531f7da35452f10ac91d91cd36f643

la · official · sha256:3bacb500b0fab1a470ab6619557751f9b88387911c951426bf7a4dde4b09d13cLA

Praeterea, secundum philosophum, in IV Ethic., honor est praemium virtutis. Virtutis autem, quae principaliter in spiritualibus consistit, praemium non est aliquid corporale, cum praemium sit potius merito. Ergo honor non consistit in corporalibus.

Referencing norms: Q103A1Obiectio2, assert-heeb8fb2dad2c9276a29d02e862e40bf23b7337aea48ed14b8dbaa57863942116

la · official · sha256:742875c55b821500ae9ef61f17f85c40809a0a7a0795b64c83dd2cff749e440bLA

Praeterea, honor a laude distinguitur, et etiam a gloria. Sed laus et gloria in exterioribus consistunt. Ergo honor consistit in interioribus et spiritualibus.

Referencing norms: Q103A1Obiectio3, assert-h83292bbc7c6cc48eb66013820c4deabede1698a4a6df6fa27927cb3024411a6a, assert-hfe499eb55ddc60c54366240bf157dc891f550d84e3129ce3f888044140ac1788

la · official · sha256:e98e9e8952208fca24ae162f1de70c289b354bd6f707cc915770ddfb68848235LA

Respondeo dicendum quod honor testificationem quandam importat de excellentia alicuius, unde homines qui volunt honorari, testimonium suae excellentiae quaerunt, ut per philosophum patet, in I et VIII Ethic. Testimonium autem redditur vel coram Deo, vel coram hominibus. Coram Deo quidem, qui inspector est cordium, testimonium conscientiae sufficit. Et ideo honor quoad Deum potest consistere in solo interiori motu cordis, dum scilicet aliquis recogitat vel Dei excellentiam, vel etiam alterius hominis coram Deo. Sed quoad homines aliquis non potest testimonium ferre nisi per aliqua signa exteriora, vel verborum, puta cum aliquis ore pronuntiat excellentiam alicuius; vel factis, sicut inclinationibus, obviationibus, et aliis huiusmodi; vel etiam exterioribus rebus, puta in exenniorum vel munerum oblatione, aut imaginum institutione, vel aliis huiusmodi. Et secundum hoc, honor in signis exterioribus et corporalibus consistit.

Referencing norms: Q103A1Respondeo, assert-h305e65cbfde9933c0a926d545b64377e00458d825828234bf07b6c2280a0a4e7

la · official · sha256:a913e8c24d67d68fa2c4cdad6938c1b1bf780785772690c92f6ac1b6de065e56LA

Sed contra est quod Hieronymus, exponens illud I ad Tim. V, qui bene praesunt presbyteri duplici honore etc., dicit, honor in praesentiarum vel pro eleemosyna, vel pro munere accipitur. Utrumque autem horum ad corporalia pertinet. Ergo honor in corporalibus consistit.

Referencing norms: assert-h4fbb107926f2ef05fe71975c43be2e75a49415df1df1ed443b1100e9e6e80cfc

la · official · sha256:893c5b17736b08b7623bf01f6a611e0937f017b39594f9f8325c4ec2a6949c63LA

Ad primum ergo dicendum quod Angelus prohibuit Ioannem non a quacumque honoratione, sed ab honoratione adorationis latriae, quae debetur Deo. Vel etiam ab honoratione duliae, ut ostenderet ipsius Ioannis dignitatem, qua per Christum erat Angelis adaequatus, secundum spem gloriae filiorum Dei. Et ideo nolebat ab eo adorari tanquam superior.

Referencing norms: Q103A2Ad1, assert-h2d60558f55936f20db4d1340819fdcdf9ac4a0105e94935a7c569cb9d41d4c3a

la · official · sha256:9def8573e70fe521602e94b49333c8720e7ca239ce2fc86ea6fca9361009e50eLA

Ad secundum dicendum quod si praelati sunt mali, non honorantur propter excellentiam propriae virtutis, sed propter excellentiam dignitatis, secundum quam sunt Dei ministri. Et in eis etiam honoratur tota communitas, cui praesunt. Daemones autem sunt irrevocabiliter mali, et pro inimicis habendi magis quam honorandi.

Referencing norms: Q103A2Ad2, assert-h2a0c10c23a3e38a97479d62e36278a0498908b3f5c08140d6bed0b3bc80c21dc

la · official · sha256:067f885fc591d93866e44d137b7f8ee751b7c520996534c1c39ff5ec0232e9f0LA

Ad tertium dicendum quod in quolibet invenitur aliquid ex quo potest aliquis eum superiorem reputare, secundum illud Philipp. II in humilitate superiores invicem arbitrantes. Et secundum hoc etiam omnes se invicem debent honore praevenire.

Referencing norms: Q103A2Ad3, assert-h99d124609571585a7c4e1cc47599bfcc2d8d1d34bbadc4242489c4fe819626b2

la · official · sha256:8443a9926f94dd6b5a5d34f0f5b9caf5db3a80585dc0a87ffc4d670942a9547bLA

Ad quartum dicendum quod privatae personae interdum honorantur a regibus, non quia sint eis superiores secundum ordinem dignitatis, sed propter aliquam excellentiam virtutis ipsarum. Et secundum hoc honorati sunt Tobias et Mardochaeus a regibus.

Referencing norms: Q103A2Ad4, assert-h5c4ec2f8049b42f4edb153b8f7bfec1268ce5174050b93dd4ccf4c601b2961b2

la · official · sha256:b017bdbfd04c37b0d3cf58a789515105a03addeb738eae6ec416393d0f04a466LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod honor non proprie debeatur superioribus. Angelus enim est superior quolibet homine viatore, secundum illud Matth. XI, qui minor est in regno caelorum, est maior Ioanne Baptista. Sed Angelus prohibuit Ioannem volentem se honorare, ut patet Apoc. ult. Ergo honor non debetur superioribus.

Referencing norms: Q103A2Obiectio1, assert-h8b8a703771fb9df3b2acb7ad074c62858acf2eabd2346ed969b730de03584a70, assert-hfac5e72938d694f99406cfffef87d9a7c3d982464ac4f960f0b11643e51dc0f5

la · official · sha256:45f16df0ed443002cbb46a2d9a81eb15d5ab66b491e28125e76f2f6eb4376766LA

Praeterea, honor debetur alicui in testimonium virtutis, ut dictum est. Sed quandoque contingit quod superiores non sunt virtuosi. Ergo eis non debetur honor. Sicut nec Daemonibus, qui tamen superiores sunt nobis ordine naturae.

Referencing norms: Q103A2Obiectio2, assert-h581f25803146560614cc7d98f1ce9a285976b02b3e1d0195b20b155d0cae6cce, assert-h9aa112a075519e067ebe55cbeb187677f0f6e4cffcc199e85610fb7ea0df5381

la · official · sha256:b958f94ef98ae4d2a92b4156370e6c9d0b3c699e1c7494f71f96a358c8a588dcLA

Praeterea, apostolus dicit, Rom. XII, honore invicem praevenientes. Et I Pet. II, omnes honorate. Sed hoc non esset servandum si solis superioribus honor deberetur. Ergo honor non debetur proprie superioribus.

Referencing norms: Q103A2Obiectio3, assert-h96a99f42f80b5b9fa52c4f96797548040d64457569e7fc4ff43d889d9de5b8b8, assert-hfa0c897808e6341950cda966ac9e43ef085915a254f3544005bd055d15f93744

la · official · sha256:64e3a8f29d90040e3f5c8a947929ebc32997a93c1337b5dc937a449c1e02b7c2LA

Praeterea, Tobiae I dicitur quod Tobias habebat decem talenta ex his quibus erat honoratus a rege. Legitur etiam Esther VI, quod Assuerus honoravit Mardochaeum, et coram eo fecit clamari, hoc honore dignus est quem rex honorare voluerit. Ergo honor exhibetur etiam inferioribus. Et ita non videtur quod honor proprie superioribus debeatur.

Referencing norms: Q103A2Obiectio4, assert-h023c83fb6e21c6dd0fc6f6c4485564251a9f856151d498060e15bb3275964c83

la · official · sha256:d4d405577595cd6f9e589e104979610db523c9f3fc1b1c2ff12e19e072da3bb9LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, honor nihil est aliud quam quaedam protestatio de excellentia bonitatis alicuius. Potest autem alicuius excellentia considerari non solum per comparationem ad honorantem, ut scilicet sit excellentior eo qui honoratur, sed etiam secundum se, vel per comparationem ad aliquos alios. Et secundum hoc, honor semper debetur alicui propter aliquam excellentiam vel superioritatem. Non enim oportet quod ille qui honoratur sit excellentior honorante, sed forte quibusdam aliis; vel etiam ipso honorante quantum ad aliquid, et non simpliciter.

Referencing norms: Q103A2Respondeo, assert-he84c596712bf87f58a023b6044b36d92764096a5c66d1eb63dc4f2ba427f3e2d

la · official · sha256:c3687e296ed45f9aefd049a72a6dd6d3b7f3bdd86f7b77627313fb979a975ea3LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod honor debetur optimis.

Referencing norms: assert-h8a15f215370941e34b393ebe7fa7943717af7e352d8a6b497b10ff9f2dc38b42

la · official · sha256:798118b1e240a29379e57ca2733810b164fb3c43434d328417f3449fbe04e376LA

Ad primum ergo dicendum quod sicut religio per excellentiam dicitur pietas, inquantum Deus est per excellentiam pater; ita etiam latria per excellentiam dicitur dulia, inquantum Deus excellenter est dominus. Non autem creatura participat potentiam creandi, ratione cuius Deo debetur latria. Et ideo Glossa illa distinxit, attribuens latriam Deo secundum creationem, quae creaturae non communicatur; duliam vero secundum dominium, quod creaturae communicatur.

Referencing norms: Q103A3Ad1, assert-hee38c6809d813d2ce46157311a1f30b7d73050ea89f19ff9d6f7072351b5b4f7

la · official · sha256:b3ee9b1a6906a647d7fc45eeea188b1de80f90df94c92507d0c6d38b654a4fd1LA

Ad secundum dicendum quod ratio diligendi proximum Deus est, non enim diligimus per caritatem in proximo nisi Deum, et ideo eadem caritas est qua diligitur Deus, et proximus. Sunt tamen aliae amicitiae, differentes a caritate, secundum alias rationes quibus homines amantur. Et similiter, cum sit alia ratio serviendi Deo et homini, aut honorandi utrumque, non est eadem virtus latria et dulia.

Referencing norms: Q103A3Ad2, assert-h510f1795869d1f911945c52c6a5ea6425c516bdce94f75db07e6e3582bca45f9

la · official · sha256:a5d5022313111a8ea452f6e0b246644bb4b303457ba1a7bfe2a3ecbe362b5adfLA

Ad tertium dicendum quod motus qui est in imaginem inquantum est imago, refertur in rem cuius est imago, non tamen omnis motus qui est in imaginem est in eam inquantum est imago. Et ideo quandoque est alius specie motus in imaginem, et motus in rem. Sic ergo dicendum est quod honor vel subiectio duliae respicit absolute quandam hominis dignitatem. Licet enim secundum illam dignitatem sit homo ad imaginem vel similitudinem Dei, non tamen semper homo, quando reverentiam alteri exhibet, refert hoc actu in Deum. Vel dicendum quod motus qui est in imaginem quodammodo est in rem, non tamen motus qui est in rem oportet quod sit in imaginem. Et ideo reverentia quae exhibetur alicui inquantum est ad imaginem, redundat quodammodo in Deum, alia tamen est reverentia quae ipsi Deo exhibetur, quae nullo modo pertinet ad eius imaginem.

Referencing norms: Q103A3Ad3, assert-h45a7774d5153231d2ad029b7e6d46c752317a2605f6f326254ca3e02b61603f1

la · official · sha256:37aaea5a714d2f7be0b9945ffdc4709de329b3a1f8d8da951754cff8de5a5a6fLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod dulia non sit specialis virtus a latria distincta. Quia super illud Psalm., domine Deus meus, in te speravi, dicit Glossa, domine omnium per potentiam, cui debetur dulia, Deus per creationem, cui debetur latria. Sed non est distincta virtus quae ordinatur in Deum secundum quod est dominus, et secundum quod est Deus. Ergo dulia non est virtus distincta a latria.

Referencing norms: Q103A3Obiectio1, assert-h9b15d87b38627cc691cf8dc3bf8cd81524905d82cefc85173b8bb9a472f0dd61, assert-hc3f7db0a472ad8058ebc5219435a44b1fb3ede34f8c1ee4e1e6c73c46ebd67fb

la · official · sha256:50d001b75734d2953f92113c0459a752ad4bccd338e68ece02c69a0dad59f214LA

Praeterea, secundum philosophum, in VIII Ethic., amari simile est ei quod est honorari. Sed eadem est virtus caritatis qua amatur Deus, et qua amatur proximus. Ergo dulia, qua honoratur proximus, non est alia virtus a latria, qua honoratur Deus.

Referencing norms: Q103A3Obiectio2, assert-h7fbfb684a31be9d7a6395b37775f240541b0cf6edb8484cde8dda40fbfdfd462, assert-hf800bfd5705dbe4d8367640f9b6947ce824dc6d8e19d030226d9fcb5ed1e1a17

la · official · sha256:faf68e3f840003bb7c63f8db9e773638f749d8b653b4afa04f6a41ee12e2cd86LA

Praeterea, idem est motus quo aliquis movetur in imaginem, et in rem cuius est imago. Sed per duliam honoratur homo inquantum est ad Dei imaginem, dicitur enim Sap. II, de impiis quod non iudicaverunt honorem animarum sanctarum, quoniam Deus creavit hominem inexterminabilem, et ad imaginem suae similitudinis fecit illum. Ergo dulia non est alia virtus a latria, qua honoratur Deus.

Referencing norms: Q103A3Obiectio3, assert-h90230601fc802508eb43664418247ac969d1f0baca72dceb78f0140b11998ce4, assert-h9d2c3a7913589bd92237cd5b6d74f03765878fb8088ff289553308900a7961a7

la · official · sha256:e52d7ccad9dc45440c3069889fb66b2f81ebef855ea53184d1dfd1a073403c93LA

Respondeo dicendum quod, secundum ea quae supra dicta sunt, ubi est alia ratio debiti, ibi necesse est quod sit alia virtus quae debitum reddat. Alia autem ratione debetur servitus Deo, et homini, sicut alia ratione dominum esse competit Deo, et homini. Nam Deus plenarium et principale dominium habet respectu totius et cuiuslibet creaturae, quae totaliter eius subiicitur potestati, homo autem participat quandam similitudinem divini dominii, secundum quod habet particularem potestatem super aliquem hominem vel super aliquam creaturam. Et ideo dulia, quae debitam servitutem exhibet homini dominanti, alia virtus est a latria, quae exhibet debitam servitutem divino dominio. Et est quaedam observantiae species. Quia per observantiam honoramus quascumque personas dignitate praecellentes, per duliam autem proprie sumptam servi suos dominos venerantur; dulia enim Graece servitus dicitur.

Referencing norms: Q103A3Respondeo, assert-ha4ea6eaaa83d5f36e35caaec2aa84f61ed65a6595b925a3e96470ec6ac42ebf5

la · official · sha256:6f04de22e63b720db7df8407c0d644f5974f15d2e2d69ae19f413d002c19a475LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Civ. Dei, quod alia est servitus quae debetur hominibus, secundum quam praecepit apostolus servos dominis suis subditos esse, quae scilicet Graece dulia dicitur, alia vero latria, quae dicitur servitus pertinens ad colendum Deum.

Referencing norms: assert-h119e62c22fe07f8c6f1200d8ab7798b71783ce7d9ea032f62d5d1c8bc30668d9

la · official · sha256:8fb068e026608825abb2bde4bb5cd234a41438a05edc6f854c6919020c06a3afLA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de dulia communiter sumpta.

Referencing norms: Q103A4Ad1, assert-h9d5bc864606a8aeac7d7bc9cb7269e315f5a9e73b50eff30b343f910eb9fcf6d

la · official · sha256:2937dc000c73c02a23a55b20a47b1d895d15c1ab2f9830ae64e999cc51763cf0LA

Ad secundum dicendum quod hyperdulia est potissima species duliae communiter sumptae. Maxima enim reverentia debetur homini ex affinitate quam habet ad Deum.

Referencing norms: Q103A4Ad2, assert-h10248d8923e1b21ca16cc54a41c1a99c8f96641e7122b1f0eaee77f2160d8894

la · official · sha256:78935d360c4f5ef0da9b56eb676774a2d08bff54101edf99f37c381aa8537b5eLA

Ad tertium dicendum quod creaturae irrationali in se consideratae non debetur ab homine aliqua subiectio vel honor, quin potius omnis talis creatura est naturaliter homini subiecta. Quod autem crux Christi honoretur, hoc fit eodem honore quo Christus honoratur, sicut purpura regis honoratur eodem honore quo rex, ut Damascenus dicit, in IV libro.

Referencing norms: Q103A4Ad3, assert-h74d70e4dcd4653e3f1ae682a88bf0e028f74c578572f8139ba9bf22839ecb2bb

la · official · sha256:0c3cda5f9a871b039c8fe0fddadb50305cc30b491f2b14f8de7094d4572a6042LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod dulia habeat diversas species. Per duliam enim exhibetur honor proximo. Diversa autem ratione honorantur diversi proximi, sicut rex, pater et magister, ut patet per philosophum, in IX Ethic. Cum ergo diversa ratio obiecti diversificet speciem virtutis, videtur quod dulia dividatur in virtutes specie differentes.

Referencing norms: Q103A4Obiectio1, assert-h79de4199566cf1e2c24a987801b092cfbc7ca5dd72276e6d91120ee51b23659e

la · official · sha256:4cb71aca852b681f5027c9069f4a5a3b9b29f0418adf14daa2b270c8a3a6f5dfLA

Praeterea, medium differt specie ab extremo, sicut pallidum ab albo et nigro. Sed hyperdulia videtur esse medium inter latriam et duliam, exhibetur enim creaturis quae habent specialem affinitatem ad Deum, sicut beatae virgini inquantum est mater Dei. Ergo videtur quod duliae sint species differentes, una quidem dulia simpliciter, alia vero hyperdulia.

Referencing norms: Q103A4Obiectio2, assert-h860a3e0e20d89c18d1e05d13dd0f67666e7b6df30ece5e0380c7c5ad26aaacc8, assert-h94761ab06712a5ee73f6bf9f5637c228e2784bffd0c75a4aabe12445e1baa031

la · official · sha256:b41a1bf8d7aab33fd0e0b6efdbdbba647f036c5c826f9777b9e3d5b7f3583301LA

Praeterea, sicut in creatura rationali invenitur imago Dei, ratione cuius honoratur, ita etiam in creatura irrationali invenitur vestigium Dei. Sed alia ratio similitudinis importatur in nomine imaginis, et in nomine vestigii. Ergo etiam oportet secundum hoc diversas species duliae attendi, praesertim cum quibusdam irrationabilibus creaturis honor exhibeatur, sicut ligno sanctae crucis, et aliis huiusmodi.

Referencing norms: Q103A4Obiectio3, assert-h9c1d5c33752e12e6426bd93457e89f7ba32c278126d8a44079edd377b2ee162b, assert-hb38ac82d7f95bd3c1733f89263b5cd2d0477e47646552da8c46bae33d4550550

la · official · sha256:499ccc7b22a0d1dccd243370208196e8d6b2a166f1279b967e602d2669dfe14cLA

Respondeo dicendum quod dulia potest accipi dupliciter. Uno modo, communiter, secundum quod exhibet reverentiam cuicumque homini, ratione cuiuscumque excellentiae. Et sic continet sub se pietatem et observantiam, et quamcumque huiusmodi virtutem quae homini reverentiam exhibet. Et secundum hoc habebit partes specie diversas. Alio modo potest accipi stricte, prout secundum eam servus reverentiam exhibet domino, nam dulia servitus dicitur, ut dictum est. Et secundum hoc non dividitur in diversas species, sed est una specierum observantiae, quam Tullius ponit, eo quod alia ratione servus reveretur dominum, miles ducem, discipulus magistrum, et sic de aliis huiusmodi.

Referencing norms: Q103A4Respondeo, assert-hb29eaa2c45b18602b12ae6e9cea684a7efb9a28b08d9970f776a2808a19da492

la · official · sha256:c637bc7557764045acc299720bde17785ed0457b5a992b4e22b37d41da8cbe79LA

Sed contra est quod dulia contra latriam dividitur. Latria autem non dividitur per diversas species. Ergo nec dulia.

Referencing norms: assert-hc5fecdf5b550e4c77249aa44c4c65aaef05ead05f4c1243edf1c91e4937936b5

la · official · sha256:308668b0623f4a17bf15fde0177f4829e046cbf16ffb178ce2fd32a11fbca5a3LA

Deinde considerandum est de partibus observantiae. Et primo, de dulia, quae exhibet honorem, et cetera ad hoc pertinentia, personis superioribus; secundo, de obedientia, per quam earum obeditur imperio. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum honor sit aliquid spirituale, vel corporale. Secundo, utrum honor debeatur solis superioribus. Tertio, utrum dulia, cuius est exhibere honorem et cultum superioribus, sit specialis virtus a latria distincta. Quarto, utrum per species distinguatur.

la · official · sha256:879d6cea913b28443630d5629835ec1729e1b50038e905067bb6ab025d1ba0f8LA

Ad primum ergo dicendum quod Deus reliquit hominem in manu consilii sui, non quia liceat ei facere omne quod velit, sed quia ad id quod faciendum est non cogitur necessitate naturae, sicut creaturae irrationales, sed libera electione ex proprio consilio procedente. Et sicut ad alia facienda debet procedere proprio consilio, ita etiam ad hoc quod obediat suis superioribus, dicit enim Gregorius, ult. Moral., quod dum alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus.

Referencing norms: Q104A1Ad1, assert-h6c8341620275adb5195fc08bacf98f6f4bb019862fbc331537cfa5f037f5bf15

la · official · sha256:6425ca734635713314f25f98e6c702e59eedc409fe2783b3fa00fe963924b807LA

Ad secundum dicendum quod divina voluntas est prima regula, qua regulantur omnes rationales voluntates, cui una magis appropinquat quam alia, secundum ordinem divinitus institutum. Et ideo voluntas unius hominis praecipientis potest esse quasi secunda regula voluntatis alterius obedientis.

Referencing norms: Q104A1Ad2, assert-h01a25aa87ff7d5c75c0d080c414881f8d32a1ebfd86c00e883ece441102d2f31

la · official · sha256:cae7af8744e624064c4947d17d040e71e3a432d2d4855156dcbb1d334f41d63cLA

Ad tertium dicendum quod aliquid potest iudicari gratuitum dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius operis, quia scilicet ad id homo non obligatur. Alio modo, ex parte operantis, quia scilicet libera voluntate hoc facit. Opus autem redditur virtuosum et laudabile et meritorium praecipue secundum quod ex voluntate procedit. Et ideo, quamvis obedire sit debitum, si prompta voluntate aliquis obediat, non propter hoc minuitur eius meritum, maxime apud Deum, qui non solum exteriora opera, verum etiam interiorem voluntatem videt.

Referencing norms: Q104A1Ad3, assert-h8d62c035859ab4242974ebcff0f6de50593d0ba96a53f517c29c1585581d13bc

la · official · sha256:d8c4a839e68b194cab67b47abe16c87a97d058845a76a16bd23fd234c7160792LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod unus homo non teneatur alii obedire. Non enim est aliquid faciendum contra institutionem divinam. Sed hoc habet divina institutio, ut homo suo consilio regatur, secundum illud Eccli. XV, Deus ab initio constituit hominem, et reliquit illum in manu consilii sui. Ergo non tenetur unus homo alteri obedire.

Referencing norms: Q104A1Obiectio1, assert-h453c62e6527a7164b80596d5ae5c6b0f9f033f7e604ec306f8fb15672d0dfbf2, assert-hbb01c48200719c7dbf0c204b8f877f4956f57076182ef3bfe716f08971be2846

la · official · sha256:059996e86e80eb1881bb300a5d09cfcc85b22f695822bc9fb8f44fae0719c791LA

Praeterea, si aliquis alicui teneretur obedire, oporteret quod haberet voluntatem praecipientis tanquam regulam suae actionis. Sed sola divina voluntas, quae semper est recta, est regula humanae actionis. Ergo non tenetur homo obedire nisi Deo.

Referencing norms: Q104A1Obiectio2, assert-h038594a4bbad2915b86879336b318e24bce99b89b211b683e2fad5f04630b053, assert-h666f6d6d39ee3574524a556267b36755d217f64fc5ea5fd46d7c5024b7a49bb5

la · official · sha256:8d6caf2979239cf642dc1a7b3784a3d6f99367494e02a0387f8b489f931b977fLA

Praeterea, servitia, quanto sunt magis gratuita, tanto sunt magis accepta. Sed illud quod homo ex debito facit non est gratuitum. Si ergo homo ex debito teneretur aliis obedire in bonis operibus faciendis, ex hoc ipso redderetur minus acceptabile opus bonum quod ex obedientia fieret. Non ergo tenetur homo alteri obedire.

Referencing norms: Q104A1Obiectio3, assert-h0a6d3b5aabfc1fac36ced765c212ebdea79f6577ddfd0da95b4cae2a967fab53, assert-hd242cb97b24c10a16d518ae5d6e3f5bb5872f4d0cf1cad6ef628841054ccf31f

la · official · sha256:f2383ffeb05f57216438ea9657f18c0a3d5cad092e798cc74e3c35b6cc0756ecLA

Respondeo dicendum quod sicut actiones rerum naturalium procedunt ex potentiis naturalibus, ita etiam operationes humanae procedunt ex humana voluntate. Oportuit autem in rebus naturalibus ut superiora moverent inferiora ad suas actiones, per excellentiam naturalis virtutis collatae divinitus. Unde etiam oportet in rebus humanis quod superiores moveant inferiores per suam voluntatem, ex vi auctoritatis divinitus ordinatae. Movere autem per rationem et voluntatem est praecipere. Et ideo, sicut ex ipso ordine naturali divinitus instituto inferiora in rebus naturalibus necesse habent subdi motioni superiorum, ita etiam in rebus humanis, ex ordine iuris naturalis et divini, tenentur inferiores suis superioribus obedire.

Referencing norms: Q104A1Respondeo, assert-heee5091112e4f1c0fa2814c6b444ebccd8c7634a690f84b03172e714e0d09bf1

la · official · sha256:1a6187326646685f9a68f3a8b041b622feb033913684fa03a690254db20beaecLA

Sed contra est quod praecipitur ad Heb. ult., obedite praepositis vestris, et subiacete eis.

Referencing norms: assert-he282407c615545f41733ef0bfa12a520e6b10a31b198ba55ded09a24bc88a1e5

la · official · sha256:416964664747a0f1bcc3d80fbbbdafbcf8b63d260ca38983d0cba908bae514f4LA

Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet duas speciales rationes, ad quas duae speciales virtutes respiciunt, in uno et eodem materiali obiecto concurrere, sicut miles, defendendo castrum regis, implet opus fortitudinis non refugiens mortis pericula propter bonum, et opus iustitiae debitum servitium domino suo reddens. Sic igitur ratio praecepti, quam attendit obedientia, concurrit cum actibus omnium virtutum, non tamen cum omnibus virtutum actibus, quia non omnes actus virtutum sunt in praecepto, ut supra habitum est. Similiter etiam quaedam quandoque sub praecepto cadunt quae ad nullam aliam virtutem pertinent, ut patet in his quae non sunt mala nisi quia prohibita. Sic ergo, si obedientia proprie accipiatur, secundum quod respicit per intentionem formalem rationem praecepti, erit specialis virtus et inobedientia speciale peccatum. Secundum hoc ad obedientiam requiretur quod impleat aliquis actum iustitiae, vel alterius virtutis, intendens implere praeceptum, et ad inobedientiam requiretur quod actualiter contemnat praeceptum. Si vero obedientia large accipiatur pro executione cuiuscumque quod potest cadere sub praecepto, et inobedientia pro omissione eiusdem ex quacumque intentione, sic obedientia erit generalis virtus, et inobedientia generale peccatum.

Referencing norms: Q104A2Ad1, assert-hf399e63cd9ec844447173e583d5d6a5583a24451e033707f3b0d67f6e172a776

la · official · sha256:e6d01cf0d3316039eb3a6f80bee92b214e23f2d86a3866edf4bcbe70ca5cad8cLA

Ad secundum dicendum quod obedientia non est virtus theologica. Non enim per se obiectum eius est Deus, sed praeceptum superioris cuiuscumque, vel expressum vel interpretativum, scilicet simplex verbum praelati eius indicans voluntatem, cui obedit promptus obediens, secundum illud Tit. III, dicto obedire. Est autem virtus moralis, cum sit pars iustitiae, et est medium inter superfluum et diminutum. Attenditur autem eius superfluum non quidem secundum quantum, sed secundum alias circumstantias, inquantum scilicet aliquis obedit vel cui non debet vel in quibus sicut etiam supra de religione dictum est. Potest etiam dici quod sicut in iustitia superfluum est in eo qui retinet alienum, diminutum autem in eo cui non redditur quod debetur, ut philosophus dicit, in V Ethic.; ita etiam obedientia medium est inter superfluum quod attenditur ex parte eius qui subtrahit superiori obedientiae debitum, quia superabundat in implendo propriam voluntatem, diminutum autem ex parte superioris cui non obeditur. Unde secundum hoc, obedientia non erit medium duarum malitiarum, sicut supra de iustitia dictum est.

Referencing norms: Q104A2Ad2, assert-h42cf8b9477e818b67d0ee0d92445faa4a3a17d79237e2099c40487b890283f61

la · official · sha256:62eac5a9070b1efa132b59e3ed8f15110e00ae0dfd71553b79b1c56de42c2210LA

Ad tertium dicendum quod obedientia, sicut et quaelibet virtus, debet habere promptam voluntatem in suum proprium obiectum, non autem in id quod repugnans est ei. Proprium autem obiectum obedientiae est praeceptum, quod quidem ex alterius voluntate procedit. Unde obedientia reddit promptam hominis voluntatem ad implendam voluntatem alterius, scilicet praecipientis. Si autem id quod ei praecipitur sit propter se ei volitum, etiam absque ratione praecepti, sicut accidit in prosperis; iam ex propria voluntate tendit in illud, et non videtur illud implere propter praeceptum, sed propter propriam voluntatem. Sed quando illud quod praecipitur nullo modo est secundum se volitum, sed est, secundum se consideratum, propriae voluntati repugnans, sicut accidit in asperis; tunc omnino manifestum est quod non impletur nisi propter praeceptum. Et ideo Gregorius dicit, in libro Moral., quod obedientia quae habet aliquid de suo in prosperis, est nulla vel minor, quia scilicet voluntas propria non videtur principaliter tendere ad implendum praeceptum, sed ad assequendum proprium volitum, in adversis autem vel difficilibus est maior, quia propria voluntas in nihil aliud tendit quam in praeceptum. Sed hoc intelligendum est secundum illud quod exterius apparet. Secundum tamen Dei iudicium, qui corda rimatur, potest contingere quod etiam in prosperis obedientia, aliquid de suo habens, non propter hoc sit minus laudabilis, si scilicet propria voluntas obedientis non minus devote tendat ad impletionem praecepti.

Referencing norms: Q104A2Ad3, assert-h35aeebc3c2b4661baa8ed56fe1919db62cbeee4137a7e17acf6e1d7f4c7ab2f7

la · official · sha256:fe7116297fe1544fbdb08caabcb3bd3190728fe4efddc9aa82193a8c661dae7aLA

Ad quartum dicendum quod reverentia directe respicit personam excellentem, et ideo secundum diversam rationem excellentiae, diversas species habet. Obedientia vero respicit praeceptum personae excellentis, et ideo est unius rationis. Sed quia propter reverentiam personae obedientia debetur eius praecepto, consequens est quod obedientia omnis sit eadem specie, ex diversis tamen specie causis procedens.

Referencing norms: Q104A2Ad4, assert-h8e539dc6c74abc359211fa0afa2a4f85a5398e95c8c26aca37ddbd91ee93f051

la · official · sha256:75d94ebb64eacc09dc3ed4f381ee316d41a018a34c44d903fa805cefd8b6cd99LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod obedientia non sit specialis virtus. Obedientiae enim inobedientia opponitur. Sed inobedientia est generale peccatum, dicit enim Ambrosius quod peccatum est inobedientia legis divinae. Ergo obedientia non est specialis virtus, sed generalis.

Referencing norms: Q104A2Obiectio1, assert-h99a44dfb7abc7fe74e91951db912c91174395253e0d4d0761348d7e1c65f09bd, assert-hedbb47f516b4710ef3ae3a7f5401ed50db3f76f3bf7bc3038178116c3b5f1c45

la · official · sha256:9f5baffc2ca4a1628c3ffccbccc823355f378db0178ae3262dc1ca2c6378f54bLA

Praeterea, omnis virtus specialis aut est theologica, aut moralis. Sed obedientia non est virtus theologica, quia neque continetur sub fide, neque sub spe, neque sub caritate. Similiter etiam non est virtus moralis, quia non est in medio superflui et diminuti; quanto enim aliquis est magis obediens, tanto magis laudatur. Ergo obedientia non est specialis virtus.

Referencing norms: Q104A2Obiectio2, assert-heedc038143a74c0a3157216974b2f5cc1d2337de611fec00db4e36b96db45553, assert-hfc4d46f440beddfe2fe7851d5bef516374f1e62c76608cf0a9660f2e4938b65d

la · official · sha256:31e3780836bfe0ad0976006b8831114aa7802fa40bdce71b05763daad4d44716LA

Praeterea, Gregorius dicit, ult. Moral., quod obedientia tanto magis est meritoria et laudabilis quanto minus habet de suo. Sed quaelibet specialis virtus tanto magis laudatur quanto magis habet de suo, eo quod ad virtutem requiritur ut sit volens et eligens, sicut dicitur in II Ethic. Ergo obedientia non est specialis virtus.

Referencing norms: Q104A2Obiectio3, assert-h61ea9addd56c061d1ebf596960470da7b54d494ca984ad779c284c1c3d1b0dfe, assert-had280a744b6db7a285aea2ceb6f67649b7db895e92e61ec899616f26d5990c03

la · official · sha256:2952c6c069953998a0ff27e3bb2b463f34f285e735f7a97c30645b116779a33bLA

Praeterea, virtutes differunt specie secundum obiecta. Obiectum autem obedientiae esse videtur superioris praeceptum, quod multipliciter diversificari videtur, secundum diversos superioritatis gradus. Ergo obedientia est virtus generalis sub se multas virtutes speciales comprehendens.

Referencing norms: Q104A2Obiectio4, assert-h2dca8edb01b45ad1cacc89e857387aa684e6d22cd51066b2dc4efdf82a0158c4

la · official · sha256:e0603a9c9b6c0eff2349d8a96150b827f3b767eb426fbe3e9960b352bf27b41aLA

Respondeo dicendum quod ad omnia opera bona quae specialem laudis rationem habent, specialis virtus determinatur, hoc enim proprie competit virtuti, ut opus bonum reddat. Obedire autem superiori debitum est secundum divinum ordinem rebus inditum, ut ostensum est, et per consequens est bonum, cum bonum consistat in modo, specie et ordine, ut Augustinus dicit, in libro de Nat. boni. Habet autem hic actus specialem rationem laudis ex speciali obiecto. Cum enim inferiores suis superioribus multa debeant exhibere, inter cetera hoc est unum speciale, quod tenentur eius praeceptis obedire. Unde obedientia est specialis virtus, et eius speciale obiectum est praeceptum tacitum vel expressum. Voluntas enim superioris, quocumque modo innotescat, est quoddam tacitum praeceptum, et tanto videtur obedientia promptior quanto praeceptum expressum obediendo praevenit, voluntate superioris intellecta.

Referencing norms: Q104A2Respondeo, assert-h704c321f78e86df49e76507a4536b8fa1f06add147b820d61d48d8a75249f27b

la · official · sha256:d756e1f6c40a4dad52c90d69c8017c17451d8c8bc96f04d5bb8bf480a1120f28LA

Sed contra est quod obedientia a quibusdam ponitur pars iustitiae, ut supra dictum est.

Referencing norms: assert-hffa68f558bf9672fdfe009d721cc56c55ebbcaaf4bbe3dd2ca5d0400c48b7b73

la · official · sha256:ee936086362c0017527e54bb5489486dd4fdd8cfced2fa70f06e854d5954eb97LA

Ad primum ergo dicendum quod obedientia procedit ex reverentia, quae exhibet cultum et honorem superiori. Et quantum ad hoc, sub diversis virtutibus continetur, licet secundum se considerata, prout respicit rationem praecepti, sit una specialis virtus. Inquantum ergo procedit ex reverentia praelatorum, continetur quodammodo sub observantia. Inquantum vero procedit ex reverentia parentum, sub pietate. Inquantum vero procedit ex reverentia Dei, sub religione, et pertinet ad devotionem, quae est principalis actus religionis. Unde secundum hoc, laudabilius est obedire Deo quam sacrificium offerre. Et etiam quia in sacrificio immolatur aliena caro, per obedientiam autem propria voluntas, ut Gregorius dicit. Specialiter tamen in casu in quo loquebatur Samuel, melius fuisset Sauli obedire Deo quam animalia pinguia Amalecitarum in sacrificium offerre, contra Dei mandatum.

Referencing norms: Q104A3Ad1, assert-h101daf189b0f3ad9b3c5fd5aec43c676df802e24cb832e105134fc1fa0a2f9e0

la · official · sha256:babbfa8090348df32f3b2c8376d09a51657a9f7b74477c3987c3749209557913LA

Ad secundum dicendum quod ad obedientiam pertinent omnes actus virtutum prout sunt in praecepto. Inquantum ergo actus virtutum operantur causaliter vel dispositive ad earum generationem et conservationem, intantum dicitur quod obedientia omnes virtutes menti inserit et custodit. Nec tamen sequitur quod obedientia sit simpliciter omnibus virtutibus prior, propter duo. Primo quidem, quia licet actus virtutis cadat sub praecepto, tamen potest aliquis implere actum virtutis non attendens ad rationem praecepti. Unde si aliqua virtus sit cuius obiectum sit naturaliter prius quam praeceptum, illa virtus dicitur naturaliter prior quam obedientia, ut patet de fide, per quam nobis divinae auctoritatis sublimitas innotescit, ex qua competit ei potestas praecipiendi. Secundo, quia infusio gratiae et virtutum potest praecedere, etiam tempore, omnem actum virtuosum. Et secundum hoc, neque tempore neque natura est obedientia omnibus aliis virtutibus prior.

Referencing norms: Q104A3Ad2, assert-h145e510e818cf154056fd1226c697b268642e30fb4a29df03193a7a52f8a6557

la · official · sha256:5605d72fe7a2a49d578014eee82f3345daa614412bd5e8fb982782171f45937aLA

Ad tertium dicendum quod duplex est bonum. Quoddam ad quod faciendum homo ex necessitate tenetur, sicut amare Deum, vel aliquid huiusmodi. Et tale bonum nullo modo debet propter obedientiam praetermitti. Est autem aliud bonum ad quod homo non tenetur ex necessitate. Et tale bonum debet homo quandoque propter obedientiam praetermittere, ad quam ex necessitate homo tenetur, quia non debet homo aliquid bonum facere culpam incurrendo. Et tamen, sicut ibidem Gregorius dicit, qui ab uno quolibet bono subiectos vetat, necesse est ut multa concedat, ne obedientis mens funditus intereat, si a bonis omnibus penitus repulsa ieiunet. Et sic per obedientiam et alia bona potest damnum unius boni recompensari.

Referencing norms: Q104A3Ad3, assert-hc1090488198453f93e751d8969810d03d1fcf041799cafddbf53d2e942dbb3db

la · official · sha256:b11e19254bc8b90da53157ec8dc5845514620948d7f0097156b70a9ac143cacaLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod obedientia sit maxima virtutum. Dicitur enim I Reg. XV, melior est obedientia quam victimae. Sed oblatio victimarum pertinet ad religionem, quae est potissima inter omnes virtutes morales, ut ex supra dictis patet. Ergo obedientia est potissima inter virtutes.

Referencing norms: Q104A3Obiectio1, assert-h3dfe71d1ac2dcaa0471b6808a2416c43f40bb32d57efc3126e3f4631d1a7d417, assert-h518273a462a4cae6e36015b1309d30fbd7d44e2044c16c8f631b602967a153cb

la · official · sha256:49f6b0d161ed0ea6df89e037f077649bbde4b947e9d25448dd4c2b89fb16f02cLA

Praeterea, Gregorius dicit, ult. Moral., quod obedientia sola virtus est quae virtutes ceteras menti inserit, insertasque custodit. Sed causa est potior effectu. Ergo obedientia est potior omnibus virtutibus.

Referencing norms: Q104A3Obiectio2, assert-h9ba4c89229d24fa6e878ef52e164b65612c279e60014203801f6a2476da95665, assert-h9f56f4c40f25d10937de8c15b666e10b4a9463b9039b01261e20243bf4541230

la · official · sha256:a51a368abc9bceefb7bf4263860ed94616452a58a4f8e8145a06c65d3079987dLA

Praeterea, Gregorius dicit, ult. Moral., quod nunquam per obedientiam malum fieri, aliquando autem debet per obedientiam bonum quod agitur intermitti. Sed non praetermittitur aliquid nisi pro meliori. Ergo obedientia, pro qua praetermittuntur bona aliarum virtutum, est virtutibus aliis melior.

Referencing norms: Q104A3Obiectio3, assert-h6521f46e4bb8d094345b05a5da2e4f259b0a892c30a589ac6e749e893f5b0ab8, assert-h854b2fbc64eff39edbd474f52051beedd9022a2b1711ac9cc887f8730f442dc3

la · official · sha256:ea4fcd84ae578272c04bd9e8f28c8e032b1b241c3e34fc422470825dd5212e5dLA

Respondeo dicendum quod sicut peccatum consistit in hoc quod homo, contempto Deo, commutabilibus bonis inhaeret; ita meritum virtuosi actus consistit e contrario in hoc quod homo, contemptis bonis creatis, Deo inhaeret. Finis autem potior est his quae sunt ad finem. Si ergo bona creata propter hoc contemnantur ut Deo inhaereatur, maior est laus virtutis ex hoc quod Deo inhaeret quam ex hoc quod bona terrena contemnit. Et ideo illae virtutes quibus Deo secundum se inhaeretur, scilicet theologicae, sunt potiores virtutibus moralibus, quibus aliquid terrenum contemnitur ut Deo inhaereatur. Inter virtutes autem morales, tanto aliqua potior est quanto maius aliquid contemnit ut Deo inhaereat. Sunt autem tria genera bonorum humanorum quae homo potest contemnere propter Deum, quorum infimum sunt exteriora bona; medium autem sunt bona corporis; supremum autem sunt bona animae, inter quae quodammodo praecipuum est voluntas, inquantum scilicet per voluntatem homo omnibus aliis bonis utitur. Et ideo, per se loquendo, laudabilior est obedientiae virtus, quae propter Deum contemnit propriam voluntatem, quam aliae virtutes morales, quae propter Deum aliqua alia bona contemnunt. Unde Gregorius dicit, in ult. Moral., quod obedientia victimis iure praeponitur, quia per victimas aliena caro, per obedientiam vero voluntas propria mactatur. Unde etiam quaecumque alia virtutum opera ex hoc meritoria sunt apud Deum quod sint ut obediatur voluntati divinae. Nam si quis etiam martyrium sustineret, vel omnia sua pauperibus erogaret, nisi haec ordinaret ad impletionem divinae voluntatis, quod recte ad obedientiam pertinet, meritoria esse non possent, sicut nec si fierent sine caritate, quae sine obedientia esse non potest. Dicitur enim I Ioan. II, quod qui dicit se nosse Deum, et mandata eius non custodit, mendax est, qui autem servat verba eius, vere in hoc caritas Dei perfecta est. Et hoc ideo est quia amicitia facit idem velle et nolle.

Referencing norms: Q104A3Respondeo, assert-h1ca4da4aefbaa7f031f579fcad3783f060c9c01f9653542e8d7d81406876ccff

la · official · sha256:16b3a128f09328a485fba87f0e8a1bf42e4b4f897fe2b6bc2a503a5a5f01f955LA

Sed contra est quod obedientia habet laudem ex eo quod ex caritate procedit, dicit enim Gregorius, ult. Moral., quod obedientia non servili metu, sed caritatis affectu servanda est, non timore poenae, sed amore iustitiae. Ergo caritas est potior virtus quam obedientia.

Referencing norms: assert-h4521bde2265a469bdaa5da2b4972809a85f6956175c86898b038030a85071bae

la · official · sha256:6338e8e51beb7834a557dc5457e0289e9ef8c202a62357179b062789d70ae9a8LA

Ad primum ergo dicendum quod dominus caecis dixit ut miraculum occultarent, non quasi intendens eos per virtutem divini praecepti obligare, sed, sicut Gregorius dicit, XIX Moral., servis suis se sequentibus exemplum dedit, ut ipsi quidem virtutes suas occultare desiderent; et tamen, ut alii eorum exemplo proficiant, prodantur inviti.

Referencing norms: Q104A4Ad1, assert-he783fac35748542e2461bf409cd0dadf6c93ee87ef2b4999f3b151e4a47e1a8e

la · official · sha256:dfec0d47726deac80f5e319217ff3e6a081247afba62010da251c0f13ce23c49LA

Ad secundum dicendum quod sicut Deus nihil operatur contra naturam, quia haec est natura uniuscuiusque rei quod in ea Deus operatur, ut habetur in Glossa Rom. XI, operatur tamen aliquid contra solitum cursum naturae; ita etiam Deus nihil potest praecipere contra virtutem, quia in hoc principaliter consistit virtus et rectitudo voluntatis humanae quod Dei voluntati conformetur et eius sequatur imperium, quamvis sit contra consuetum virtutis modum. Secundum hoc ergo, praeceptum Abrahae factum quod filium innocentem occideret, non fuit contra iustitiam, quia Deus est auctor mortis et vitae. Similiter nec fuit contra iustitiam quod mandavit Iudaeis ut res Aegyptiorum acciperent, quia eius sunt omnia, et cui voluerit dat illa. Similiter etiam non fuit contra castitatem praeceptum ad Osee factum ut mulierem adulteram acciperet, quia ipse Deus est humanae generationis ordinator, et ille est debitus modus mulieribus utendi quem Deus instituit. Unde patet quod praedicti nec obediendo Deo, nec obedire volendo, peccaverunt.

Referencing norms: Q104A4Ad2, assert-h6223ad6b1db91a91340b881a5f465e887d347914008bb83de1de956394cee59d

la · official · sha256:10e20fe41bde3a35d44afc12b2092ab7430f89414481b951d7e2d4047aa582a1LA

Ad tertium dicendum quod etsi non semper teneatur homo velle quod Deus vult, semper tamen tenetur velle quod Deus vult eum velle. Et hoc homini praecipue innotescit per praeceptum divinum. Et ideo tenetur homo in omnibus divinis praeceptis obedire.

Referencing norms: Q104A4Ad3, assert-h7800f9db8611148756e6ca9337de79c40fab20622d7e1240b8baab4bfed16cf9

la · official · sha256:1993af52dbcb76c0d6ece30fb198680703fde4a2ac401e6f0e70b3dbf9857e15LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non in omnibus sit Deo obediendum. Dicitur enim Matth. IX, quod dominus duobus caecis curatis praecepit dicens, videte ne quis sciat. Illi autem, exeuntes, diffamaverunt eum per totam terram illam. Nec tamen ex hoc inculpantur. Ergo videtur quod non teneamur in omnibus obedire Deo.

Referencing norms: Q104A4Obiectio1, assert-hc3a27b29266614a54d8a2fe2f9094fc12e8de54ef084caf77dcd0541d131bb17

la · official · sha256:e064f2f436d5388328b485f624b077330f2224dcb1d6bd3abed2c0ae90320109LA

Praeterea, nullus tenetur aliquid facere contra virtutem. Sed inveniuntur quaedam praecepta Dei contra virtutem, sicut quod praecepit Abrahae quod occideret filium innocentem, ut habetur Gen. XXII, et Iudaeis ut furarentur res Aegyptiorum, ut habetur Exod. XI, quae sunt contra iustitiam; et Osee quod acciperet mulierem adulteram, quod est contra castitatem. Ergo non in omnibus est obediendum Deo.

Referencing norms: Q104A4Obiectio2, assert-h60dbcedb6a2ddbd7482d38e335cc560c88775d41f8d7d4cca121e98c5f8c6da6, assert-hc35f8d8ef2c8ea0c5ffa6bdf3d0c7dfc0edf7c5751b74b1598ed695ca9fe3dfb

la · official · sha256:a86f5b322eceef648cc35919725cc369f6fac4be7c52ed757314719e662038f9LA

Praeterea, quicumque obedit Deo, conformat voluntatem suam voluntati divinae etiam in volito. Sed non quantum ad omnia tenemur conformare voluntatem nostram voluntati divinae in volito, ut supra habitum est. Ergo non in omnibus tenetur homo Deo obedire.

Referencing norms: Q104A4Obiectio3, assert-h047ac2e436cab6eeb4970b302786e8b759af9d5f22e8ff41b7c48394e4aacc33, assert-hb09827de679e982ff9dfdfb45af7f1c2490e50b7df58781655dd398fc469dd91

la · official · sha256:eb4f14fa8e53b9c9efc60ddd93641ce7a6691d886f1207a6c2c9b7f5cf2ca108LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ille qui obedit movetur per imperium eius cui obedit, sicut res naturales moventur per suos motores. Sicut autem Deus est primus motor omnium quae naturaliter moventur, ita etiam est primus motor omnium voluntatum, ut ex supra dictis patet. Et ideo sicut naturali necessitate omnia naturalia subduntur divinae motioni, ita etiam quadam necessitate iustitiae omnes voluntates tenentur obedire divino imperio.

Referencing norms: Q104A4Respondeo, assert-hb6a3110ff109100473073a52acafbb35ef2c199186fc07af3d83c5d54a0b1b9f

la · official · sha256:c30a2033029dbe878318b6bec6ec2b191f578b8f2ff7356a2e07b2c7f0d30633LA

Sed contra est quod dicitur Exod. XXIV, omnia quae locutus est dominus faciemus, et erimus obedientes.

Referencing norms: assert-h2d4a8f94c378ffe494c167cb0c4ab5eb488f70e91e7093ed82af6cf9ca45189f

la · official · sha256:ffed6b301a6926cd36ab592f89ec0aa87eebaf83d6aa54a991eb0329c78416d7LA

Ad primum ergo dicendum quod hoc quod apostolus dixit, per omnia, intelligendum est quantum ad illa quae pertinent ad ius patriae vel dominativae potestatis.

Referencing norms: Q104A5Ad1, assert-hf8c7823126f784b17243aa4d6993dee03747d8bad716b18d14e61f2194af54d2

la · official · sha256:d060ce4e95aacb1a1b998a9de704d956596abff29869fd2cef645bf841499365LA

Ad secundum dicendum quod Deo subiicitur homo simpliciter quantum ad omnia, et interiora et exteriora, et ideo in omnibus ei obedire tenetur. Subditi autem non subiiciuntur suis superioribus quantum ad omnia, sed quantum ad aliqua determinate. Et quantum ad illa, medii sunt inter Deum et subditos. Quantum ad alia vero, immediate subduntur Deo, a quo instruuntur per legem naturalem vel scriptam.

Referencing norms: Q104A5Ad2, assert-h80253b887445a9979d753e71ffb8326be5bcb82d795474d183485ea6304cb544

la · official · sha256:1075f28795059d904730c19ed13ded0340093713c3f7fc8b62f889026f2ff893LA

Ad tertium dicendum quod religiosi obedientiam profitentur quantum ad regularem conversationem, secundum quam suis praelatis subduntur. Et ideo quantum ad illa sola obedire tenentur quae possunt ad regularem conversationem pertinere. Et haec est obedientia sufficiens ad salutem. Si autem etiam in aliis obedire voluerint, hoc pertinebit ad cumulum perfectionis, dum tamen illa non sint contra Deum, aut contra professionem regulae; quia talis obedientia esset illicita. Sic ergo potest triplex obedientia distingui, una sufficiens ad salutem, quae scilicet obedit in his ad quae obligatur; alia perfecta, quae obedit in omnibus licitis; alia indiscreta, quae etiam in illicitis obedit.

Referencing norms: Q104A5Ad3, assert-he3e2d672d0fbf57a6b0a311bfe8307e0b9bde121c83f7f834d97d96d536a3f33

la · official · sha256:1886326c930b684afa9a098b48ff82066cd92b2aae51ad7a2e1bd311ebce743dLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod subditi teneantur suis superioribus in omnibus obedire. Dicit enim apostolus, ad Coloss. III, filii, obedite parentibus per omnia. Et postea subdit, servi, obedite per omnia dominis carnalibus. Ergo, eadem ratione, alii subditi debent suis praelatis in omnibus obedire.

Referencing norms: Q104A5Obiectio1, assert-he7406704e194a61e89977d8b1502e94a270db77b5be7dc745c58e238f7b75827

la · official · sha256:43dfa446b08c5afd95d7a7ec587839b31dfa5e447c86956c05a7e68437ff76baLA

Praeterea, praelati sunt medii inter Deum et subditos, secundum illud Deut. V, ego sequester et medius fui inter Deum et vos in tempore illo, ut annuntiarem vobis verba eius. Sed ab extremo in extremum non pervenitur nisi per medium. Ergo praecepta praelati sunt reputanda tanquam praecepta Dei. Unde et apostolus dicit, Gal. IV, sicut Angelum Dei accepistis me, sicut Christum Iesum; et I ad Thess. II, cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non ut verbum hominum, sed, sicut vere est, verbum Dei. Ergo sicut Deo debet homo in omnibus obedire, ita etiam et praelatis.

Referencing norms: Q104A5Obiectio2, assert-h0933f491dfdf7a42abe61f7494598dd0e528bc4a670847bca6d8dc202d849e67, assert-h5cb5e7d069b5df4f715091f98b6b16788fc7f0bd9711efed95bfbe15384c4ea3, assert-h74c52937247ca00a2ce035d5a1711a4d3bbdd7344a95fa1d418c9a3bf3c13652, assert-h8f827b9f4accbff692e1377e4c83e32b3d82383cfd0e24f8480275bd160cb520

la · official · sha256:c9ceb4cbbb7c31b8a7a0de360c53f93fadae18b8131e456840f4201765e61883LA

Praeterea, sicut religiosi profitendo vovent castitatem et paupertatem, ita et obedientiam. Sed religiosus tenetur quantum ad omnia servare castitatem et paupertatem. Ergo similiter quantum ad omnia tenetur obedire.

Referencing norms: Q104A5Obiectio3, assert-h9d1e63f42bf436eae6527b755b8c4c87b97d4dceb3fc58c281fac8f0b3a46aa2, assert-he116196215ec41faf71bae6e6acccf9c152bece18699986f39b26138524c8a22

la · official · sha256:36a652a83a282955375f405da7bb8b56cbe6e02a827ef4e4c387f2dbbfa59a56LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, obediens movetur ad imperium praecipientis quadam necessitate iustitiae, sicut res naturalis movetur ex virtute sui motoris necessitate naturae. Quod autem aliqua res naturalis non moveatur a suo motore, potest contingere dupliciter. Uno modo, propter impedimentum quod provenit ex fortiori virtute alterius moventis, sicut lignum non comburitur ab igne si fortior vis aquae impediat. Alio modo, ex defectu ordinis mobilis ad motorem, quia etsi subiiciatur eius actioni quantum ad aliquid, non tamen quantum ad omnia, sicut humor quandoque subiicitur actioni caloris quantum ad calefieri, non autem quantum ad exsiccari sive consumi. Et similiter ex duobus potest contingere quod subditus suo superiori non teneatur in omnibus obedire. Uno modo, propter praeceptum maioris potestatis. Ut enim dicitur Rom. XIII, super illud, qui resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt, dicit Glossa, si quid iusserit curator, numquid tibi faciendum est si contra proconsulem iubeat? Rursum, si quid ipse proconsul iubeat, et aliud imperator, numquid dubitatur, illo contempto, illi esse serviendum? Ergo, si aliud imperator, aliud Deus iubeat, contempto illo, obtemperandum est Deo. Alio modo, non tenetur inferior suo superiori obedire, si ei aliquid praecipiat in quo ei non subdatur. Dicit enim Seneca, in III de Benefic., errat si quis existimat servitutem in totum hominem descendere. Pars eius melior excepta est. Corpora obnoxia sunt et adscripta dominis, mens quidem est sui iuris. Et ideo in his quae pertinent ad interiorem motum voluntatis, homo non tenetur homini obedire, sed solum Deo. Tenetur autem homo homini obedire in his quae exterius per corpus sunt agenda. In quibus tamen etiam, secundum ea quae ad naturam corporis pertinent, homo homini obedire non tenetur, sed solum Deo, quia omnes homines natura sunt pares, puta in his quae pertinent ad corporis sustentationem et prolis generationem. Unde non tenentur nec servi dominis, nec filii parentibus obedire de matrimonio contrahendo vel virginitate servanda, aut aliquo alio huiusmodi. Sed in his quae pertinent ad dispositionem actuum et rerum humanarum, tenetur subditus suo superiori obedire secundum rationem superioritatis, sicut miles duci exercitus in his quae pertinent ad bellum; servus domino in his quae pertinent ad servilia opera exequenda; filius patri in his quae pertinent ad disciplinam vitae et curam domesticam; et sic de aliis.

Referencing norms: Q104A5Respondeo, assert-h1b64169fe1bfd1695f36d18041e2e1b95b086cbfae1dbd87e64cf8c53f8fa719

la · official · sha256:012864c3d0b0a16f4d6d28ada71587933692b4e5898b505214efe78bb2829e2eLA

Sed contra est quod dicitur Act. V, obedire oportet Deo magis quam hominibus. Sed quandoque praecepta praelatorum sunt contra Deum. Ergo non in omnibus praelatis est obediendum.

Referencing norms: assert-hbd9d7847a64497684c00bd222e48c1736768fbabb8ac88491dc2303cd7889131

la · official · sha256:dcc716644d6558326a12dd4a92ea3031017b5ac8aa8f18b85fb0953e3e75a617LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, servitus qua homo homini subiicitur ad corpus pertinet, non ad animam, quae libera manet. Nunc autem, in statu huius vitae, per gratiam Christi liberamur a defectibus animae, non autem a defectibus corporis, ut patet per apostolum, Rom. VII, qui dicit de seipso quod mente servit legi Dei, carne autem legi peccati. Et ideo illi qui fiunt filii Dei per gratiam, liberi sunt a spirituali servitute peccati, non autem a servitute corporali, qua temporalibus dominis tenentur adstricti, ut dicit Glossa, super illud I ad Tim. VI, quicumque sunt sub iugo servi, et cetera.

Referencing norms: Q104A6Ad1, assert-hf42fbd41eb46d64d3b56c80b03905817e46de790981473845a22fd981c6b6b8d

la · official · sha256:b362740b841e933241d68cb88f001482fc18b33308252f29c63cf0ba881a9c75LA

Ad secundum dicendum quod lex vetus fuit figura novi testamenti, et ideo debuit cessare, veritate veniente. Non autem est simile de lege humana, per quam homo subiicitur homini. Et tamen etiam ex lege divina homo tenetur homini obedire.

Referencing norms: Q104A6Ad2, assert-h21975b604708d7a1523a69803271431a2575c186014b1e4aba6a93e3a2c06001

la · official · sha256:977aafeadcd038b9f012a391d55b8e082014705ddf968d32af3c9cd4b08c7ab2LA

Ad tertium dicendum quod principibus saecularibus intantum homo obedire tenetur, inquantum ordo iustitiae requirit. Et ideo si non habeant iustum principatum sed usurpatum, vel si iniusta praecipiant, non tenentur eis subditi obedire, nisi forte per accidens, propter vitandum scandalum vel periculum.

Referencing norms: Q104A6Ad3, assert-h594c1ccc94b1e8239693a5b68c994fe38154a8c3c6a9f95926fb7bc33078c698

la · official · sha256:bc838ded2de72bc07b11c341ee15abe2f0fcdb8ea1d8c650f61ccc4a28f64708LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod Christiani non teneantur saecularibus potestatibus obedire. Quia super illud Matth. XVII, ergo liberi sunt filii, dicit Glossa, si in quolibet regno filii illius regis qui regno illi praefertur sunt liberi, tunc filii regis cui omnia regna subduntur, in quolibet regno liberi esse debent. Sed Christiani per fidem Christi facti sunt filii Dei, secundum illud Ioan. I, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius. Ergo non tenentur potestatibus saecularibus obedire.

Referencing norms: Q104A6Obiectio1, assert-h28e6eac91af7089581dad4fe91684f4fe4fc71b511e37f0475176b19614920c4, assert-hec2be35e03b4e861d6d64a52cce447d56bd170b899e53a27317b034e470e6f28

la · official · sha256:6e96b1021806ccf74934394ea39fbcd67034fd6839fac04578483b3edb1ae020LA

Praeterea, Rom. VII dicitur, mortificati estis legi per corpus Christi, et loquitur de lege divina veteris testamenti. Sed minor est lex humana, per quam homines potestatibus saecularibus subduntur, quam lex divina veteris testamenti. Ergo multo magis homines, per hoc quod sunt facti membra corporis Christi, liberantur a lege subiectionis qua saecularibus principibus adstringebantur.

Referencing norms: Q104A6Obiectio2, assert-ha7629d7203c627c85e455a60a256daa577d598c981ca695b046883d916398414, assert-hb00428a424bcfa7b1bf2bfb17d4721e1b0950a0ddd467f0ac5c3805865e94a5d

la · official · sha256:afdb44f3e54c6dc3eab5dc0c9d7099ae500fcd61661d93e6596de500590e14e6LA

Praeterea, latronibus, qui per violentiam opprimunt, homines obedire non tenentur. Sed Augustinus dicit, IV de Civ. Dei, remota iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia? Cum igitur dominia saecularia principum plerumque cum iniustitia exerceantur, vel ab aliqua iniusta usurpatione principium sumpserint, videtur quod non sit principibus saecularibus obediendum a Christianis.

Referencing norms: Q104A6Obiectio3, assert-h0f1de4b22a273528cb1005d58bd0f0cc7a47459d7a82f4aeb52d140035845fdf, assert-hcfb370226b9d8d1e924211f09be6265de5947de7beb53df598afb49d3dca497e

la · official · sha256:926895b6b4e8451915147495c7e91ea6b67d6524b00b932023716453ac3b54bfLA

Respondeo dicendum quod fides Christi est iustitiae principium et causa, secundum illud Rom. III, iustitia Dei per fidem Iesu Christi. Et ideo per fidem Christi non tollitur ordo iustitiae, sed magis firmatur. Ordo autem iustitiae requirit ut inferiores suis superioribus obediant, aliter enim non posset humanarum rerum status conservari. Et ideo per fidem Christi non excusantur fideles quin principibus saecularibus obedire teneantur.

Referencing norms: Q104A6Respondeo, assert-h202c39ed14a8510e67fb9cbab221c4f80da5eee00794edaec08823c0900d8504

la · official · sha256:a51b0f0891e026fe51512c66a79fdbea5cc57fa916a586afb372b6415b6ad7dcLA

Sed contra est quod dicitur Tit. III, admone illos principibus et potestatibus subditos esse; et I Pet. II, subiecti estote omni humanae creaturae propter Deum, sive regi, quasi praecellenti; sive ducibus, tanquam ab eo Missis.

Referencing norms: assert-h33912c80bfb1ff37cdaec51a702ac524ff6cdf4d34b787b05c76d4f6d6c30e84

la · official · sha256:0fc9a0d428e65c4c164891aa2fd8fa238b09347cecefe10475e7468121477535LA

Deinde considerandum est de obedientia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum homo debeat homini obedire. Secundo, utrum obedientia sit specialis virtus. Tertio, de comparatione eius ad alias virtutes. Quarto, utrum Deo sit in omnibus obediendum. Quinto, utrum subditi suis praelatis teneantur in omnibus obedire. Sexto, utrum fideles teneantur saecularibus potestatibus obedire.

la · official · sha256:ac50becbad2828b2c552e1e09e8aefea7a43dc2b724e385840b0ffc8931a4a21LA

Ad primum ergo dicendum quod illa definitio Ambrosii datur de peccato mortali, quod habet perfectam peccati rationem. Peccatum enim veniale non est inobedientia, quia non est contra praeceptum, sed praeter praeceptum. Nec etiam omne peccatum mortale est inobedientia, proprie et per se loquendo, sed solum sicut quando aliquis praeceptum contemnit. Quia ex fine morales actus speciem habent. Cum autem facit aliquid contra praeceptum non propter praecepti contemptum, sed propter aliquid aliud, est inobedientia materialiter tantum, sed pertinet formaliter ad aliam speciem peccati.

Referencing norms: Q105A1Ad1, assert-hefb9547a73c70e1f117985a4a0f90f71aab947f38127cd3f530c2b86cbf8aacc

la · official · sha256:e864b6df96d9e7d112b8130533f21959344f91e9c16c50e925b29e6d6e902ccfLA

Ad secundum dicendum quod inanis gloria appetit manifestationem alicuius excellentiae, et quia videtur ad quandam excellentiam pertinere quod homo praeceptis alterius non subdatur, inde est quod inobedientia ex inani gloria oritur. Nihil autem prohibet ex peccato veniali oriri mortale, cum veniale sit dispositio ad mortale.

Referencing norms: Q105A1Ad2, assert-hc8860ceaf7394ef95aa38e031d6a5307e2ced3b8abaf0d826f8c64a348aa89a5

la · official · sha256:7e332cfe46685c188833387835ed967f8f0c43a6decfa80b9992f40337483c60LA

Ad tertium dicendum quod nullus obligatur ad impossibile. Et ideo si tot praecepta aliquis praelatus ingerat quod subditus ea implere non possit, excusatur a peccato. Et ideo praelati abstinere debent a multitudine praeceptorum.

Referencing norms: Q105A1Ad3, assert-hcb3a88c091262cdce3469d4f8c69ba0d7257c23f77d1ef1b52ecc39e079e85e9

la · official · sha256:21700cdabd6066ad0bb5de996870b88c2864fae99a703496edbc5ea020c3a113LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod inobedientia non sit peccatum mortale. Omne enim peccatum est inobedientia, ut patet per definitionem Ambrosii superius positam. Si ergo inobedientia esset peccatum mortale, omne peccatum esset mortale.

Referencing norms: Q105A1Obiectio1, assert-heae1882b71fb696042cd7120d53e5de532a40e37e94cfb417155c3e44c54efc2

la · official · sha256:a426198a3f43183bf9276d2b319eef5b1a95ba84497fe9cf919db56b4439fd6aLA

Praeterea, Gregorius dicit, XXXI Moral., quod inobedientia oritur ex inani gloria. Sed inanis gloria non est peccatum mortale. Ergo nec inobedientia.

Referencing norms: Q105A1Obiectio2, assert-h785073c4cad8e6a87b9100566cccecdac5240dd3c882b8b43adb35d8e344b6c4, assert-hd846555062b7e943de2966d82e9daee998c9515fc9b69feab485bd0b680e63fd

la · official · sha256:b4d1a7dca8b9e21e0825be0d5e2dab2fdafb69e289e3703b5fb319f777069629LA

Praeterea, tunc dicitur aliquis esse inobediens quando superioris praeceptum non implet. Sed superiores multoties praecepta multiplicant, quae vix aut nunquam omnia possunt observari. Si ergo inobedientia esset peccatum mortale, sequeretur quod homo non posset vitare mortale peccatum, quod est inconveniens. Non ergo inobedientia est peccatum mortale.

Referencing norms: Q105A1Obiectio3, assert-h0ef50c5c2caec999e79f7a71628a08bb876ce6c1440fc5148b3ed40b5bd14986, assert-h966381873559abeb60b59ac616699f8cce126bd1e7a8f4ef5f5bca9a9500eeba

la · official · sha256:46e713438c617810753d5ff75f59af09d91fef5fd1d45ded4c78c08c4c6d948aLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est quod contrariatur caritati, per quam est spiritualis vita. Caritate autem diligitur Deus et proximus. Exigit autem caritas Dei ut eius mandatis obediatur, sicut supra dictum est. Et ideo inobedientem esse divinis praeceptis peccatum mortale est, quasi divinae dilectioni contrarium. In praeceptis autem divinis continetur quod etiam superioribus obediatur. Et ideo etiam inobedientia qua quis inobediens est praeceptis superiorum, est peccatum mortale, quasi divinae dilectioni contrarium, secundum illud Rom. XIII, qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Contrariatur insuper dilectioni proximi, inquantum superiori proximo subtrahit obedientiam quam ei debet.

Referencing norms: Q105A1Respondeo, assert-he646ad736c32dbcb42ec76144a6831ee0f88e311d3a7040ac3bdda798e63f9fa

la · official · sha256:d09441f824d81809a3b10ca21b9cf3c8e8f3b83592b063fba7620b20b853ae17LA

Sed contra est quod Rom. I, et II ad Tim. III, inter alia peccata mortalia computatur, parentibus non obedientes.

Referencing norms: assert-h548cea149323d7293afeee4b572013486eb98e158b1f86223a424119b8745b2a

la · official · sha256:a366f03878435da80b5f901aeffbe4147b53eb0ab0487375f5c8c9555a91b868LA

Ad primum ergo dicendum quod illa comparatio Samuelis non est aequalitatis, sed similitudinis, quia inobedientia redundat in contemptum Dei sicut et idololatria, licet idololatria magis.

Referencing norms: Q105A2Ad1, assert-h121d0d035e977e0b0cbac34ea575e86dd9257c2274486c83bbbed0730021a05e

la · official · sha256:62b419e3f0a6ef839b54ef219c4537bd80f8ca31b09f25b0f4cdbcf492dfc68fLA

Ad secundum dicendum quod non omnis inobedientia est peccatum in spiritum sanctum, sed solum illa cui obstinatio adhibetur. Non enim contemptus cuiuscumque quod peccatum impedit, constituit peccatum in spiritum sanctum, alioquin cuiuslibet boni contemptus esset peccatum in spiritum sanctum, quia per quodlibet bonum potest homo a peccato impediri. Sed illorum bonorum contemptus facit peccatum in spiritum sanctum quae directe ducunt ad poenitentiam et remissionem peccatorum.

Referencing norms: Q105A2Ad2, assert-h91cf9aac63ba73dceb305fe90fb52c0929a9a6b4f441cedcb62dfc096e333b86

la · official · sha256:abad76bd9fd1999ea0ce3081ef931024affcfd15afba27e3d0794f289ac9550eLA

Ad tertium dicendum quod primum peccatum primi parentis, ex quo in omnes peccatum emanavit, non fuit inobedientia, secundum quod est speciale peccatum, sed superbia, ex qua homo ad inobedientiam processit. Unde apostolus in verbis illis videtur accipere inobedientiam secundum quod generaliter se habet ad omne peccatum.

Referencing norms: Q105A2Ad3, assert-h871e061e5c518797e87d0da289187a034d6e5309aa689b71bd0f43e525a7c0d9

la · official · sha256:43a9a33e95da543cb880e722d7e78f52bfd69b0f0312d5c5b1e58d8f5ee75e7cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inobedientia sit gravissimum peccatum. Dicitur enim I Reg. XV, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere. Sed idolatria est gravissimum peccatum, ut supra habitum est. Ergo inobedientia est gravissimum peccatum.

Referencing norms: Q105A2Obiectio1, assert-h62c81bd0a0fb88ff8a1a48006c7edf9d0dc8e32511935cf218fb278fedfbb504, assert-hcb2242644d4a5c6b4ebccf521830679d1ac4a23e0d9d590eae4d9ab92ee76d49

la · official · sha256:7381f703789e77e2153db349b621d068136f22507cfb2a5739a4386329bf84e2LA

Praeterea, illud peccatum dicitur esse in spiritum sanctum per quod tolluntur impedimenta peccati, ut supra dictum est. Sed per inobedientiam contemnit homo praeceptum, quod maxime retrahit hominem a peccando. Ergo inobedientia est peccatum in spiritum sanctum. Et ita est gravissimum peccatum.

Referencing norms: Q105A2Obiectio2, assert-h17300bb8d027b3401771d8108ea76413f9b009e0b5fb4e4e0ca6864ea4bd5eea, assert-hec7d5a9b2bed11bebaab08da0fc255aec12f529eb88c3b408ba01865f6889de4

la · official · sha256:0ce8e2e33f619018d8db3b6711591ee5ad8e01a67f33640c9adc50377d9e971bLA

Praeterea, apostolus dicit, Rom. V, quod per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi. Sed causa videtur esse potior effectu. Ergo inobedientia videtur esse gravius peccatum quam alia quae ex ea causantur.

Referencing norms: Q105A2Obiectio3, assert-h0edec1ef822ac732e204b6025a64d06677dce480224e7e26c5edd5e675af013c, assert-hdadad27eee10460c5590bc645ded6f05ef35d426f0b03bed4bcfa83bdea2dbbc

la · official · sha256:9f3389393f03df250232aa4842f539edaaaa7b23977324a07445b5adffbf279fLA

Respondeo dicendum quod non omnis inobedientia est aequale peccatum. Potest enim una inobedientia esse gravior altera dupliciter. Uno modo, ex parte praecipientis. Quamvis enim omnem curam homo apponere debeat ad hoc quod cuilibet superiori obediat, tamen magis est debitum quod homo obediat superiori quam inferiori potestati. Cuius signum est quod praeceptum inferioris praetermittitur si sit praecepto superioris contrarium unde consequens est quod quanto superior est ille qui praecipit, tanto ei inobedientem esse sit gravius. Et sic inobedientem esse Deo est gravius quam inobedientem esse homini. Secundo, ex parte praeceptorum. Non enim praecipiens aequaliter vult impleri omnia quae mandat, magis enim unusquisque vult finem, et id quod est fini propinquius. Et ideo tanto est inobedientia gravior, quanto praeceptum quod quis praeterit magis est de intentione illius qui praecipit. Et in praeceptis quidem Dei, manifestum est quod quanto praeceptum datur de meliori, tanto est eius inobedientia gravior. Quia cum voluntas Dei per se feratur ad bonum, quanto aliquid est melius, tanto Deus vult illud magis impleri. Unde qui inobediens est praecepto de dilectione Dei, gravius peccat quam qui inobediens est praecepto de dilectione proximi. Voluntas autem hominis non semper magis fertur in melius. Et ideo, ubi obligamur ex solo hominis praecepto, non est gravius peccatum ex eo quod maius bonum praeteritur, sed ex eo quod praeteritur quod est magis de intentione praecipientis. Sic ergo oportet diversos inobedientiae gradus diversis peccatorum gradibus comparare. Nam inobedientia qua contemnitur Dei praeceptum, ex ipsa ratione inobedientiae gravius est peccatum quam peccatum quo peccatur in hominem, si secerneretur inobedientia Dei (et hoc dico, quia qui contra proximum peccat, etiam contra Dei praeceptum agit). Si tamen in aliquo potiori praeceptum Dei contemneret, adhuc gravius peccatum esset. Inobedientia autem qua contemnitur praeceptum hominis, levior est peccato quo contemnitur ipse praecipiens, quia ex reverentia praecipientis procedere debet reverentia praecepti. Et similiter peccatum quod directe pertinet ad contemptum Dei, sicut blasphemia vel aliquid huiusmodi, gravius est, etiam semota per intellectum inobedientia a peccato, quam peccatum in quo contemnitur solum Dei praeceptum.

Referencing norms: Q105A2Respondeo, assert-he6ebed62b6063ddcf63f0b27698116bfbfd68656a561f1d030fa81b25486cd76

la · official · sha256:40dd917bd7a989829b0301fad3ddc9b417185c63b821ac485675b529bf617a52LA

Sed contra est quod gravius est contemnere praecipientem quam praeceptum. Sed quaedam peccata sunt contra ipsam personam praecipientis, sicut patet de blasphemia et homicidio. Ergo inobedientia non est gravissimum peccatum.

Referencing norms: assert-hc31a0cca38a51bfdb101499b24abd7183dad86131f2d47427f254261b30d7335

la · official · sha256:5aca520306713b1ed7356eee752ca707291bbfc4cf8db4149a834d2550f3a242LA

Deinde considerandum est de inobedientia. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum sit peccatum mortale. Secundo, utrum sit gravissimum peccatorum.

la · official · sha256:c648b15835e85af2a5109627010622a8cb7932133a59560a75198f1c01248a58LA

Ad primum ergo dicendum quod sicut religio est quaedam superexcellens pietas, ita est etiam quaedam excellens gratia seu gratitudo. Unde et gratiarum actio ad Deum supra posita est inter ea quae ad religionem pertinent.

Referencing norms: Q106A1Ad1, assert-h74af9f795b06d916e3c71194679e5eca8bb4ffe87c0d9b7a6352787db3098fb8

la · official · sha256:f80211e206ac0abc85015c87d1d6b2365170a46641133df982e267c257ab539eLA

Ad secundum dicendum quod retributio proportionalis pertinet ad iustitiam commutativam quando attenditur secundum debitum legale, puta si pacto firmetur ut tantum pro tanto retribuatur. Sed ad virtutem gratiae sive gratitudinis pertinet retributio quae fit ex solo debito honestatis, quam scilicet aliquis sponte facit. Unde gratitudo est minus grata si sit coacta, ut Seneca dicit, in libro de beneficiis.

Referencing norms: Q106A1Ad2, assert-h3133506126c0e3f69e44cd4a8f9c7d0e0471a9e20577f82cbcef14a8140be361

la · official · sha256:3004bc22a261042e4e2e61d5cfa89ddc136c2b32159a9fd39078b0a36c235f17LA

Ad tertium dicendum quod cum vera amicitia supra virtutem fundetur, quidquid est virtuti contrarium in amico est amicitiae impeditivum, et quidquid est virtuosum est amicitiae provocativum. Et secundum hoc, per recompensationem beneficiorum amicitia conservatur; quamvis recompensatio beneficiorum specialiter ad virtutem gratitudinis pertineat.

Referencing norms: Q106A1Ad3, assert-h10e491f600747d41a0e64b2bb771e3735fd77dbf258a483811469bb80bb5b992

la · official · sha256:2e56ab1e0161eddf5743b52dedb826129877afc59d99a206b59e35a10c5d90caLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod gratia non sit virtus specialis ab aliis distincta. Maxima enim beneficia a Deo et a parentibus accepimus. Sed honor quem Deo retribuimus, pertinet ad virtutem religionis, honor autem quem retribuimus parentibus, pertinet ad virtutem pietatis. Ergo gratia sive gratitudo non est virtus ab aliis distincta.

Referencing norms: Q106A1Obiectio1, assert-h4e7e14349cd659713fa1f05b3c7cdaf00e0fe34f0f90c6a26c8d8b81a34cae7b, assert-ha822ae8669e9d69ba9327c7c82544e20ee2861c34a3c76e80242bcf295e1363e

la · official · sha256:e16d1e656aa22e79f13c720e11a4f2d23dbf8060935f5ad4bb358c96a9d09e3dLA

Praeterea, retributio proportionalis pertinet ad iustitiam commutativam, ut patet per philosophum, in V Ethic. Sed gratiae redduntur ut retributio sit, ut ibidem dicitur. Ergo redditio gratiarum, quod pertinet ad gratitudinem, est actus iustitiae. Non ergo gratitudo est specialis virtus ab aliis distincta.

Referencing norms: Q106A1Obiectio2, assert-h2cebe2521c14f7182e106d4a1416c757c0ff8875bf5e2fd8f423fb2b184cb5fe, assert-h62ccf155e42f80065c59dc146b1df2f1fa7df61b701b2ce72328fb1e8d880ac1, assert-hb1b78af530e27b313f530824c67ee90341b17ca406166612634bde0e63a37213

la · official · sha256:ec70cabb2f29d0ad49575ec5151603e6d7f7d09c907da0902f50ae07c8335a41LA

Praeterea, recompensatio requiritur ad amicitiam conservandam, ut patet per philosophum, in VIII et IX Ethic. Sed amicitia se habet ad omnes virtutes, propter quas homo amatur. Ergo gratia sive gratitudo, ad quam pertinet recompensare beneficia, non est specialis virtus.

Referencing norms: Q106A1Obiectio3, assert-h31399ab1372beb84db667d92552841c37255f80bad8d45ff6f5610e7fb1c0ad0, assert-h88699aa2b717d754683676c50179f6c02c45325e62c6a7bc302c4b88ad2cd0f6

la · official · sha256:77e53a25b62514a317b8157a36d15469ecccaa93555d3d5b580abe34b0d09f84LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, secundum diversas causas ex quibus aliquid debetur, necesse est diversificari debiti reddendi rationem, ita tamen quod semper in maiori illud quod minus est continetur. In Deo autem primo et principaliter invenitur causa debiti, eo quod ipse est primum principium omnium bonorum nostrorum. Secundario autem, in patre, quod est proximum nostrae generationis et disciplinae principium. Tertio autem, in persona quae dignitate praecellit, ex qua communia beneficia procedunt. Quarto autem, in aliquo benefactore a quo aliqua particularia et privata beneficia percepimus, pro quibus particulariter ei obligamur. Quia ergo non quidquid debemus Deo vel patri vel personae dignitate praecellenti, debemus alicui benefactorum a quo aliquod particulare beneficium recepimus; inde est quod post religionem, qua debitum cultum Deo impendimus; et pietatem, qua colimus parentes; et observantiam, qua colimus personas dignitate praecellentes; est gratia sive gratitudo, quae benefactoribus gratiam recompensat. Et distinguitur a praemissis virtutibus, sicut quaelibet posteriorum distinguitur a priori, quasi ab eo deficiens.

Referencing norms: Q106A1Respondeo, assert-h085c214b89888492ec4b07524a0f7cced107141f4fe53e940b6d94230ff5f661

la · official · sha256:1a084a6bdbb5fc13c7f5a204b2630f3c207b320b845c745bc42efe62de4866fdLA

Sed contra est quod Tullius ponit gratiam specialem iustitiae partem.

Referencing norms: assert-hdab42e98b21113ebeea430e4affc7c9c04901d101a4855f5985047d9c9be4a99

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q106A2Ad1, Q106A2Ad2, Q106A2Ad3, assert-h2c4008a81d0c7af2518df69c3084210b6f145653b0bfaa67cfb4a525983d4073, assert-h4a70255b24d5ed6ce68a19027cabd5055b3647f12c7adcc0755111b40d6a0c8a, assert-h99397a2ca4c93428efdb0ba3eb7f24685c13752c12ec9ba8b204acf3c5246cdb

la · official · sha256:83c519f32583841b7cee87694e7fac2cb4d4a9407c608b56d6bcaeffee6711caLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod magis teneatur ad gratias reddendas Deo innocens quam poenitens. Quanto enim aliquis maius donum percepit a Deo, tanto magis ad gratiarum actiones tenetur. Sed maius est donum innocentiae quam iustitiae restitutae. Ergo videtur quod magis teneatur ad gratiarum actionem innocens quam poenitens.

Referencing norms: Q106A2Obiectio1, assert-h3c0f2a635a235a44427f1572772179ccd3511719a6146c18a580533e883ff075, assert-hbac7a53cbe956f199b9669512abae7e69af8839d30b2fdf4040488c3dd15d2f0

la · official · sha256:124b0e7bb155fa936fb23f284c32a043e12f273bd650d3b58f850f23ceac9676LA

Praeterea, sicut benefactori debetur gratiarum actio, ita et dilectio. Sed Augustinus dicit, in II Confess., quis hominum, suam cogitans infirmitatem, audet viribus suis tribuere castitatem atque innocentiam suam, ut minus amet te, quasi minus fuerit ei necessaria misericordia tua donans peccata conversis ad te? Et postea subdit, et ideo tantundem, immo amplius te diligat, quia per quem me videt tantis peccatorum meorum languoribus exui, per eum se videt tantis peccatorum languoribus non implicari. Ergo etiam magis tenetur ad gratiam reddendam innocens quam poenitens.

Referencing norms: Q106A2Obiectio2, assert-h4d6bad246bcfa5d426f4ee71094cdf2547974993acd2d53bde074d713112187c, assert-hc2f6db6cfbc6f03ac4b97d0c953405613befd87304d3d7defa6e6baf1e8d55fc

la · official · sha256:055ae1c6a3ecb86a2a55ddbeb0e9c1f2bc79ee2667cc7906891c7138d67c1f1bLA

Praeterea, quanto gratuitum beneficium est magis continuatum, tanto maior pro eo debetur gratiarum actio. Sed in innocente magis continuatur divinae gratiae beneficium quam in poenitente. Dicit enim Augustinus, ibidem, gratiae tuae deputo, et misericordiae tuae, quod peccata mea tanquam glaciem solvisti. Gratiae tuae deputo et quaecumque non feci mala, quid enim non facere potui? Et omnia mihi dimissa esse fateor, et quae mea sponte feci mala, et quae te duce non feci. Ergo magis tenetur ad gratiarum actionem innocens quam poenitens.

Referencing norms: Q106A2Obiectio3, assert-h4c018f6913513a12beef27b168b34f69237ec422347721ef3d4cf9075caea101, assert-h832b11d0e6ec4b572f2c22c5b88d629c8248000e47b10db05ee6a46a6af42561

la · official · sha256:005b194e4a0e9009ac65d209afa4b2ba8a0ed929d828da4edf0eeadcc75717d5LA

Respondeo dicendum quod actio gratiarum in accipiente respicit gratiam dantis. Unde ubi est maior gratia ex parte dantis, ibi requiritur maior gratiarum actio ex parte recipientis. Gratia autem est quod gratis datur. Unde dupliciter potest esse ex parte dantis maior gratia. Uno modo, ex quantitate dati. Et hoc modo, innocens tenetur ad maiores gratiarum actiones, quia maius donum ei datur a Deo et magis continuatum, ceteris paribus, absolute loquendo. Alio modo potest dici maior gratia quia magis datur gratis. Et secundum hoc, magis tenetur ad gratiarum actiones poenitens quam innocens, quia magis gratis datur illud quod ei datur a Deo; cum enim esset dignus poena, datur ei gratia. Et sic, licet illud donum quod datur innocenti sit, absolute consideratum, maius; tamen donum quod datur poenitenti est maius in comparatione ad ipsum, sicut etiam parvum donum pauperi datum ei est maius quam diviti magnum. Et quia actus circa singularia sunt, in his quae agenda sunt magis consideratur quod est hic vel nunc tale, quam quod est simpliciter tale, sicut philosophus dicit, in III Ethic., de voluntario et involuntario.

Referencing norms: Q106A2Respondeo, assert-hf9e58d0fe5f6434f0dea48aff841a7a84c9db4a064f4436544cb1cd7d3642965

la · official · sha256:0a1f74a457b1032cecb5b8b42f306b2ae506bbeda07fe40c71bd4d2b13f69509LA

Sed contra est quod dicitur Luc. VII, cui plus dimittitur, plus diligit. Ergo, eadem ratione, plus tenetur ad gratiarum actiones.

Referencing norms: assert-hb694e1bfd25fb887c6d6f65f95008aa80f5a4fa00710b432bf9375bfba3a3685

la · official · sha256:f478ab999577ed2884bce57df829a271bd22439df993619bb551a239dad02184LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut Seneca dicit, in V de Benefic., sicut non est liberalis qui sibi donat, nec clemens qui sibi ignoscit, nec misericors qui malis suis tangitur, sed qui aliis, ita etiam nemo sibi ipsi beneficium dat, sed naturae suae paret, quae movet ad refutanda nociva et ad appetenda proficua. Unde in his quae sunt ad seipsum non habet locum gratitudo et ingratitudo, non enim potest homo sibi aliquid denegare nisi sibi retinendo. Metaphorice tamen illa quae ad alterum proprie dicuntur, accipiuntur in his quae sunt ad seipsum, sicut de iustitia philosophus dicit, in V Ethic., inquantum scilicet accipiuntur diversae partes hominis sicut diversae personae.

Referencing norms: Q106A3Ad1, assert-h2b443ad13ece07b5682384d9a823a2e542f5ee1964e6e7bcda3b646179eca482

la · official · sha256:e9e8cead28bb8647d750c75e4ae89ddbae80c5ee97d5a2591fed22879534fe2fLA

Ad secundum dicendum quod boni animi est ut magis attendat ad bonum quam ad malum. Et ideo si aliquis beneficium dedit non eo modo quo debuit, non omnino debet recipiens a gratiarum actione cessare. Minus tamen quam si modo debito praestitisset, quia etiam beneficium minus est, quia, ut Seneca dicit, in II de Benefic., multum celeritas fecit, multum abstulit mora.

Referencing norms: Q106A3Ad2, assert-h6ffacbea164e1ef7fc8349ce0b842c854825b8e59e899d9096066bc2d4dfd611

la · official · sha256:c4dd58896c53234d26cf45df2c9f3dfb72910734eda43e05b7b315e66b4572e3LA

Ad tertium dicendum quod, sicut Seneca dicit, in VI de Benefic., multum interest utrum aliquis beneficium nobis det sua causa, an sua et nostra. Ille qui totus ad se spectat, et nobis prodest quia aliter sibi prodesse non potest, eo mihi loco habendus videtur quo qui pecori suo pabulum prospicit. Si me in consortium admisit, si duos cogitavit, ingratus sum et iniustus nisi gaudeo hoc illi profuisse quod proderat mihi. Summae malignitatis est non vocare beneficium nisi quod dantem aliquo incommodo afficit.

Referencing norms: Q106A3Ad3, assert-h993623fec215001ac214ffc48d23a0018bb72111a466b0006b492cbe5dda7beb

la · official · sha256:693cf6005c5703f97be827ddb121b16249be72bba154a600bf9b834cb1a110ceLA

Ad quartum dicendum quod, sicut Seneca dicit, in III de Benefic., quandiu servus praestat quod a servo exigi solet, ministerium est, ubi plus quam a servo necesse, beneficium est. Ubi enim in affectum amici transit, incipit vocari beneficium. Et ideo etiam servis ultra debitum facientibus gratiae sunt habendae.

Referencing norms: Q106A3Ad4, assert-hd1316ef5ba01ba43192e189340a131cfa2cc2e85d4383e52c21aa71566c99a74

la · official · sha256:d81538026c577a995336764b909259a6a2e412a6b026a2daa38eb495927cce15LA

Ad quintum dicendum quod etiam pauper ingratus non est si faciat quod possit, sicut enim beneficium magis in affectu consistit quam in effectu, ita etiam et recompensatio magis in affectu consistit. Unde Seneca dicit, in II de Benefic., qui grate beneficium accipit, primam eius pensionem solvit. Quam grate autem ad nos beneficia pervenerint, indicemus effusis affectibus, quod non ipso tantum audiente, sed ubique testemur. Et ex hoc patet quod quantumcumque in felicitate existenti potest recompensatio beneficii fieri per exhibitionem reverentiae et honoris. Unde philosophus dicit, in VIII Ethic., quod superexcellenti quidem debet fieri honoris retributio, indigenti autem retributio lucri. Et Seneca dicit, in VI de Benefic., multa sunt per quae quidquid debemus reddere et felicibus possumus, fidele consilium, assidua conversatio, sermo communis et sine adulatione iucundus. Et ideo non oportet ut homo optet indigentiam eius seu miseriam qui beneficium dedit, ad hoc quod beneficium recompensetur. Quia, ut Seneca dicit, in VI de Benefic., si hoc ei optares cuius nullum beneficium haberes, inhumanum erat votum. Quanto inhumanius ei optas cui beneficium debes. Si autem ille qui beneficium dedit in peius mutatus est, debet tamen sibi fieri recompensatio secundum statum ipsius, ut scilicet ad virtutem reducatur, si sit possibile. Si autem sit insanabilis propter malitiam, tunc alter est effectus quam prius erat, et ideo non debetur ei recompensatio beneficii sicut prius. Et tamen, quantum fieri potest salva honestate, memoria debet haberi praestiti beneficii. Ut patet per philosophum, in IX Ethic.

Referencing norms: Q106A3Ad5, assert-h6ec14d58fa0bfde3d44f7731dd07ad1a768ac6893b5f9ea14a60c98e6cabb800

la · official · sha256:cfb8250a433513cf714db2400f0c547e36e6f22fbdb63ef5726d44f44a070ba8LA

Ad sextum dicendum quod, sicut dictum est, recompensatio beneficii praecipue pendet ex affectu. Et ideo eo modo debet recompensatio fieri quo magis sit utilis, si tamen postea, per eius incuriam, in damnum ipsius vertatur, non imputatur recompensanti. Unde Seneca dicit, in VII de Benefic., reddendum mihi est, non servandum, cum reddidero, ac tuendum.

Referencing norms: Q106A3Ad6, assert-h180178a14980246dd1c0acb618d47cb6ccf3d1bf1a9d2d378515dff43add0221

la · official · sha256:9f15b424399eae075c44ec90b9e463256de2d7ec0be5ea4b4bf407a43664ecadLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad gratiarum actiones omni homini benefacienti. Potest enim aliquis sibi ipsi benefacere, sicut et sibi ipsi nocere, secundum illud Eccli. XIV, qui sibi nequam est, cui alii bonus erit? Sed homo sibi ipsi non potest gratias agere, quia gratiarum actio videtur transire ab uno in alterum. Ergo non omni benefactori debetur gratiarum actio.

Referencing norms: Q106A3Obiectio1, assert-h39cdc9d096bc34239ecc67d8d046482b6dd1deb37b5813b2368bb56b58028557, assert-hc151fe49eb16c863a6567d02caa25d68c02643b6baa3dfec8e7677abb371a7bb

la · official · sha256:c741eb85a4691216bd213942bb9f08c787e07ce7c15908d65cf58ca57134de00LA

Praeterea, gratiarum actio est quaedam gratiae recompensatio. Sed aliqua beneficia non cum gratia dantur, sed magis cum contumelia, et tarditate vel tristitia. Ergo non semper benefactori sunt gratiae reddendae.

Referencing norms: Q106A3Obiectio2, assert-h355b4489e4bb8fbd8307ba033882ed0895e080edc602c26d2da9e0f5f1980cab, assert-h6b2d4ad3e3bda55a08f128bbbfee97885df00bb08766b0a29c1f48dfd94608d9

la · official · sha256:f311f63523b87066bca61abb71e8bf025fe279438cd4a29aa9015074a8082ad3LA

Praeterea, nulli debetur gratiarum actio ex eo quod suam utilitatem procurat. Sed quandoque aliqui aliqua beneficia dant propter suam utilitatem. Ergo eis non debetur gratiarum actio.

Referencing norms: Q106A3Obiectio3, assert-hd27b81bef3d8c1c068b960a58672ff97b5e3b1ef3169614bbebda6977b6a7fb9, assert-hf69683dd6a1dd866e04b45c7e111da97e836d2c6efa945ac7acf7aaafc49a1a4

la · official · sha256:6eda4f56099171ed81bf046d525b3f3e1858531601b8eb6ad39a1c2d0ef5a4bcLA

Praeterea, servo non debetur gratiarum actio, quia hoc ipsum quod est, domini est. Sed quandoque contingit servum in dominum beneficum esse. Ergo non omni benefactori debetur gratiarum actio.

Referencing norms: Q106A3Obiectio4, assert-h0c166a7b611b0d456c63c77685330443e1ca0fbcb33ed30042fe372bae1ff777, assert-hb1fd03b15f9615fe66c663c69811a301303308cdaae9d47843fe4507858d1e02

la · official · sha256:75c88f72bd774596871d638466f4fb08bfda857e6cf6fbeb49f5dadcbdbea143LA

Praeterea, nullus tenetur ad id quod facere non potest honeste et utiliter. Sed quandoque contingit quod ille qui beneficium tribuit est in statu magnae felicitatis, cui inutiliter aliquid recompensaretur pro suscepto beneficio. Quandoque etiam contingit quod benefactor mutatur de virtute in vitium, et sic videtur quod ei honeste recompensari non potest. Quandoque etiam ille qui accipit beneficium pauper est, et omnino recompensare non potest. Ergo videtur quod non semper teneatur homo ad gratiarum recompensationem.

Referencing norms: Q106A3Obiectio5, assert-hbf69d928bca20b78ab544e1df2ace43f6b6edd870c49bcb7f4bb5c955082276b, assert-hc5bde35331085b4a34102a2394a1f5b6945e5e4ba984b126a188fcb8a19f93af

la · official · sha256:803122c45558d338e48fda9026ab859339d64d84d4cc5ed645ee2e4befc14480LA

Praeterea, nullus debet pro alio facere quod ei non expedit, sed est ei nocivum. Sed quandoque contingit quod recompensatio beneficii est nociva vel inutilis ei cui recompensatur. Ergo non semper est beneficium recompensandum per gratiarum actionem.

Referencing norms: Q106A3Obiectio6, assert-ha15813776c607d72d0bbb94274fe86117de310bdd2c37efc24b126aae5234341, assert-hd36d09097056093a9e585d75f8810ecc50e8ecffd0634be29fee9f92e6b40239

la · official · sha256:65c52d6b054117d3e0fece08d9053786b391eade116ba326bf725b295b9bde8dLA

Respondeo dicendum quod omnis effectus naturaliter ad suam causam convertitur. Unde Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., quod Deus omnia in se convertit, tanquam omnium causa, semper enim oportet quod effectus ordinetur ad finem agentis. Manifestum est autem quod benefactor, inquantum huiusmodi, est causa beneficiati. Et ideo naturalis ordo requirit ut ille qui suscipit beneficium, per gratiarum recompensationem convertatur ad benefactorem, secundum modum utriusque. Et sicut de patre supra dictum est, benefactori quidem, inquantum huiusmodi, debetur honor et reverentia, eo quod habet rationem principii, sed per accidens debetur ei subventio vel sustentatio, si indigeat.

Referencing norms: Q106A3Respondeo, assert-hbbc2f983ce3cee7b851b87be19757928e035b06ed99a74d2efd7a8c6e5788c03

la · official · sha256:a560daf1b68936dc995a5d3c9bd46f2e8cf747ab29431ef06de086dc556faef0LA

Sed contra est quod dicitur I ad Thess. ult., in omnibus gratias agite.

Referencing norms: assert-ha9e5b20a70d947479e45f90d566e73a2225b061b60c8a027a6a9f573595f1f6d

la · official · sha256:0f925c30f2783d048f262eab4b68ede28afa34c7f2acba45a82f1718d00a7353LA

Ad primum ergo dicendum quod debitum legale est statim solvendum, alioquin non esset conservata iustitiae aequalitas, si unus retineret rem alterius absque eius voluntate. Sed debitum morale dependet ex honestate debentis. Et ideo debet reddi debito tempore, secundum quod exigit rectitudo virtutis.

Referencing norms: Q106A4Ad1, assert-hed26cab37e577d0d0471203117fcf4680fa9418e5ae754d471b89d7cd6b5a2e5

la · official · sha256:7b1e65f114fb8e6632c17c3a851e480d1f7afba59cb8e53e286891f69d533f21LA

Ad secundum dicendum quod fervor voluntatis non est virtuosus nisi sit ratione ordinatus. Et ideo si aliquis ex fervore animi praeoccupet debitum tempus, non erit laudandum.

Referencing norms: Q106A4Ad2, assert-hb5dce234f98dd51fe432bd3d719a992e23842adf0a7547d4b42a3f5bafe7e6fd

la · official · sha256:6dc9b93d5ad03b41e98c2379da835016d43e147f3ad8b5905807adc3c082178dLA

Ad tertium dicendum quod beneficia etiam sunt opportuno tempore danda. Et tunc non est amplius tardandum cum opportunum tempus advenerit. Et idem etiam observari oportet in beneficiorum recompensatione.

Referencing norms: Q106A4Ad3, assert-h5f9821f111245a3da23d22ef2ede90c035593f3fc2b82de260f5b3b27b0bbeb6

la · official · sha256:86b23f2783b0c0385aee84a81ba631a180131a589dce5b37e79dfe65d0449d82LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod homo debeat statim beneficium recompensare. Illa enim quae debemus sine certo termino, tenemur restituere ad statim. Sed non est aliquis terminus praescriptus recompensationi beneficiorum, quae tamen cadit sub debito, ut dictum est. Ergo tenetur homo statim beneficium recompensare.

Referencing norms: Q106A4Obiectio1, assert-h39b18c1e829fe720b49782a6158cfd140d611e7c52436c4a61d6d1152a80d26c, assert-h56c1f020ef9507a9a5efa950e1cb5c81847ea9bbe53145d6886ba167bac3de00

la · official · sha256:33b8c2f6115ab52fe177059a736ebae2267dda0810f5fc552ae30bbb4ecb5318LA

Praeterea, quanto aliquod bonum fit ex maiori animi fervore, tanto videtur esse laudabilius. Sed ex fervore animi videtur procedere quod homo nullas moras adhibeat in faciendo quod debet. Ergo videtur esse laudabilius quod homo statim beneficium reddat.

Referencing norms: Q106A4Obiectio2, assert-h2ae9639aca5a23670edaf2a630a3548746931524288d0a8d7bd904e9558144c6, assert-h3e718f027fd9396b1125264ed77e72b4988ce35c57cbee6b6265688e72ea35c9

la · official · sha256:2fa05f9f13f5767807c6e58780f4032b789c21661df8b6b88a868ac2d206ba0bLA

Praeterea, Seneca dicit, in II de Benefic., quod proprium benefactoris est libenter et cito facere. Sed recompensatio debet beneficium adaequare. Ergo debet statim recompensare.

Referencing norms: Q106A4Obiectio3, assert-hcdc3c57e5478b93e6a319b913368c3844ecc7cb8a050c81cd25d1686e7a1a06c, assert-hfeaf2a2f0c1b160b86fc45f1ef59d7e7a3062c7385c572ac4895c0835fa33dd9

la · official · sha256:28b6ee1b1d1264643de70cd39151e01e252da5e46dbfc2df4fd4c0742f360011LA

Respondeo dicendum quod sicut in beneficio dando duo considerantur, scilicet affectus et donum; ita etiam haec duo considerantur in recompensatione beneficii. Et quantum quidem ad affectum, statim recompensatio fieri debet. Unde Seneca dicit, in II de Benefic., vis reddere beneficium? Benigne accipe. Quantum autem ad donum, debet expectari tempus quo recompensatio sit benefactori opportuna. Si autem, non convenienti tempore, statim velit aliquis munus pro munere reddere, non videtur esse virtuosa recompensatio. Ut enim Seneca dicit, IV de Benefic., qui nimis cito cupit solvere, invitus debet, et qui invitus debet, ingratus est.

Referencing norms: Q106A4Respondeo, assert-h2fee956094e61459cf01d56ac7c770ad1c8bd7f6f7997737271c0ab88aa1095b

la · official · sha256:372bfb8a8761c33784f2b6d6d4557a739efefc26a9bcb75e975e01e83f4bf237LA

Sed contra est quod Seneca dicit, in IV de Benefic., qui festinat reddere, non animum habet grati hominis, sed debitoris.

Referencing norms: assert-h2accb1f195fc8abd6eccc0adc8b5ea9f62e719e655e455794379224437752019

la · official · sha256:342de66d49ae027cf8aaad6b0b02299feddfd9d63430b3ccead1bc51aa5497beLA

Ad primum ergo dicendum quod omnis actus moralis ex voluntate dependet. Unde beneficium, secundum quod est laudabile, prout ei gratiae recompensatio debetur, materialiter quidem consistit in effectu, sed formaliter et principaliter in voluntate. Unde Seneca dicit, in I de Benefic., beneficium non in eo quod fit aut datur consistit, sed in ipso dantis aut facientis animo.

Referencing norms: Q106A5Ad1, assert-h2018d4362cd51038999e890e56c6f9b0d56346b34d99f76d6d584b8cbf13465e

la · official · sha256:91142ab4c365b40814cafd49d27ed215c2063b075e30d930ce48e54094e7020bLA

Ad secundum dicendum quod gratia est pars iustitiae, non quidem sicut species generis, sed per quandam reductionem ad genus iustitiae, ut supra dictum est. Unde non oportet quod eadem ratio debiti attendatur in utraque virtute.

Referencing norms: Q106A5Ad2, assert-h22d018c15a5bbd9d9d012947f80d9fe5d96e21f4f0e214398143fdabaa833b03

la · official · sha256:7f8208612abdce6a96943bea57a7f954591d5127892f53d23f5b5f933fb7601bLA

Ad tertium dicendum quod affectum hominis per se quidem solus Deus videt, sed secundum quod per aliqua signa manifestatur, potest etiam ipsum homo cognoscere. Et hoc modo affectus beneficiantis cognoscitur ex ipso modo quo beneficium tribuitur, puta quia gaudenter et prompte aliquis beneficium impendit.

Referencing norms: Q106A5Ad3, assert-h9228d2219d0ef2c2409c59aabd14c43dfebef62340016e5e57a8fb62ca34824e

la · official · sha256:5670413ba6a6d60a3cabb18626654186157397f3dca97f426b875631022a45d6LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod beneficiorum recompensatio non sit attendenda secundum affectum beneficiantis, sed secundum effectum. Recompensatio enim beneficiis debetur. Sed beneficium in effectu consistit, ut ipsum nomen sonat. Ergo recompensatio debet attendi secundum effectum.

Referencing norms: Q106A5Obiectio1, assert-h6972ee5321fd1452d18146cb9805412df83abef6d7081396771db9ff8fedf219, assert-h725636345541035782cf8605872efed4cf02cdf627993805b41261b67bf0a72a

la · official · sha256:b0da66296eb8a4e48ee62c748a82fabbcc80cca58854518f8af52b3858c6a5caLA

Praeterea, gratia, quae beneficia recompensat, est pars iustitiae. Sed iustitia respicit aequalitatem dati et accepti. Ergo et in gratiarum recompensatione attendendus est magis effectus quam affectus beneficiantis.

Referencing norms: Q106A5Obiectio2, assert-h60b52a7b3d3b83886b57d842539bbe930af36951847cf4bab1965b80a619dbf2, assert-hbe272bf485763eec414b08f1303a0286a121863a964755ba227b1007b00f6901

la · official · sha256:6ee58e7eec92716f9213c59327261c1441ca058204d33606fc6a3780e6ae1a27LA

Praeterea, nullus potest attendere ad id quod ignorat. Sed solus Deus recognoscit interiorem affectum. Ergo non potest fieri gratiae recompensatio secundum affectum.

Referencing norms: Q106A5Obiectio3, assert-h53a275e856b4d778db38f28f6c0e909fdf368ff74940b64a3dd5226e41390299, assert-h72e1cc788c143b8e9872c7c6e687eba0350ca9d1d2ddbdc4f27776d782ce25f6

la · official · sha256:c6c7a4e7742178f67832202a278628038fa4d4a200e6c24a2984580a2963c5e7LA

Respondeo dicendum quod recompensatio beneficii potest ad tres virtutes pertinere, scilicet ad iustitiam, ad gratiam, et ad amicitiam. Ad iustitiam quidem pertinet quando recompensatio habet rationem debiti legalis, sicut in mutuo et in aliis huiusmodi. Et in tali recompensatio debet attendi secundum quantitatem dati. Ad amicitiam autem pertinet recompensatio beneficii, et similiter ad virtutem gratiae, secundum quod habet rationem debiti moralis, aliter tamen et aliter. Nam in recompensatione amicitiae oportet respectum haberi ad amicitiae causam. Unde in amicitia utilis debet recompensatio fieri secundum utilitatem quam quis est ex beneficio consecutus. In amicitia autem honesti debet in recompensatione haberi respectus ad electionem, sive ad affectum dantis, quia hoc praecipue requiritur ad virtutem, ut dicitur in VIII Ethic. Et similiter, quia gratia respicit beneficium secundum quod est gratis impensum, quod quidem pertinet ad affectum; ideo etiam gratiae recompensatio attendit magis affectum dantis quam effectum.

Referencing norms: Q106A5Respondeo, assert-h9f17cce55a0fc79f7e8e45ea6e3c2a89e25a7382400b36ef7e4e4d529d1b4520

la · official · sha256:7cf67a60f24f1d7182162afb9eb2ae8153df9f86c363705813787c8e84dfc8efLA

Sed contra est quod Seneca dicit, in I de beneficiis, nonnunquam magis nos obligat qui dedit parva magnifice; qui exiguum tribuit, sed libenter.

Referencing norms: assert-h7f7d801707bfff40e48807b2c65f3d8f03d3eaddb80a152de888b0d1f9771daa

la · official · sha256:0892eedf10d8e92fc7880cf54df689c2d62f6bd6c1bd686acbef894770548c12LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut dictum est, in recompensatione beneficii magis est considerandus affectus benefici quam effectus. Si ergo consideremus effectum beneficii quod filius a parentibus accepit, scilicet esse et vivere, nihil aequale filius recompensare potest, ut philosophus dicit. Si autem attendamus ad ipsam voluntatem dantis et retribuentis, sic potest filius aliquid maius patri retribuere, ut Seneca dicit, in III de Benefic. Si tamen non posset, sufficeret ad gratitudinem recompensandi voluntas.

Referencing norms: Q106A6Ad1, assert-he9523ab18bcc06dd1b4982ec8490d4e91b8008ee8e94319b30249403a75a7de5

la · official · sha256:badda7642ad29a7e3c8d5cb083cf2637ef5ae3553b9cce207a1e044149be77b7LA

Ad secundum dicendum quod debitum gratitudinis ex caritate derivatur, quae, quanto plus solvitur, tanto magis debetur, secundum illud Rom. XIII, nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et ideo non est inconveniens si obligatio gratitudinis interminabilis sit.

Referencing norms: Q106A6Ad2, assert-h2d67584c253e4d933451b7f9d0e75dcc9a6e977d7429f4e2f402dbe54286bd94

la · official · sha256:195b1f3d51668d05ce4fc83bdb084c79e373c0bf553c8c18bda081dd933619b0LA

Ad tertium dicendum quod sicut in iustitia quae est virtus cardinalis, attenditur aequalitas rerum, ita in gratitudine attenditur aequalitas voluntatum, ut scilicet sicut ex promptitudine voluntatis beneficus aliquid exhibuit ad quod non tenebatur, ita etiam ille qui suscepit beneficium aliquid supra debitum recompenset.

Referencing norms: Q106A6Ad3, assert-hb182a49b7b7b37105576180b6de2e885ecd9e1844279eff1f94fa4f34aa5ee12

la · official · sha256:a43ace92faf56bb140f21d6dbfd51f0dc0829d152ed1c0e83acdb96894a553c5LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non oporteat aliquem plus exhibere in recompensatione quam susceperit in beneficio. Quibusdam enim, sicut parentibus, nec etiam aequalis recompensatio fieri potest, sicut philosophus dicit, in VIII Ethic. Sed virtus non conatur ad impossibile. Non ergo gratiae recompensatio tendit ad aliquid maius.

Referencing norms: Q106A6Obiectio1, assert-h786f66048e5282679871bc8449e01f3643f4690a8aced8d736e106f5753c1460, assert-h923f4ff409918b25e4b90b8ea365b8c5ffc0e15a98eba486e78e74c0a66011ec

la · official · sha256:84501f0371f16ec7b79945101ee384b33fe70ad1f7bd05d7e1a72f778eeea885LA

Praeterea, si aliquis plus recompensat quam in beneficio acceperit, ex hoc ipso quasi aliquid de novo dat. Sed ad beneficium de novo datum tenetur homo gratiam recompensare. Ergo ille qui primo beneficium dederat tenebitur aliquid maius recompensare, et sic procederet in infinitum. Sed virtus non conatur ad infinitum, quia infinitum aufert naturam boni, ut dicitur in II Metaphys. Ergo gratiae recompensatio non debet excedere acceptum beneficium.

Referencing norms: Q106A6Obiectio2, assert-h1dffc1a52e613c7cf4993f75f403a3817ef2844a6a3562d7f7ff4ac1542398ce, assert-h4c3525b1203648586a51884131c5662026a7df5d4dc5a9f6a52d98a13622d60a, assert-hd41b01315d494a66cf67f402dca18b6d97f670c4715d686dc9404cd9d6fc6f6b, assert-he7d4ccfef825ba4ae6deca9a633f45dabd4cd37907c664fba40a93bc0af1a3c1

la · official · sha256:9ef51a4acb12160ff379a5e70b9d85340d73ba65617b818fd41ee01e10734a73LA

Praeterea, iustitia in aequalitate consistit. Sed maius est quidam aequalitatis excessus. Cum ergo in qualibet virtute excessus sit vitiosus, videtur quod recompensare aliquid maius accepto beneficio sit vitiosum, et iustitiae oppositum.

Referencing norms: Q106A6Obiectio3, assert-h8b26d065c70e05450076021ee023a0ed4501478ddffc2d3e282c678131f26523, assert-hc7e22b9c5dd6d08c76d5a93446b89703c3da8a994442a0ecd787d1347be5bfcf

la · official · sha256:f688a46234c15a91445835b362c2707614ef45f482e90a752814542e84c80f74LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, recompensatio gratiae respicit beneficium secundum voluntatem beneficiantis. In quo quidem praecipue hoc commendabile videtur quod gratis beneficium contulit ad quod non tenebatur. Et ideo qui beneficium accepit ad hoc obligatur, ex debito honestatis, ut similiter gratis aliquid impendat. Non autem videtur gratis aliquid impendere nisi excedat quantitatem accepti beneficii, quia quandiu recompensat minus vel aequale, non videtur facere gratis, sed reddere quod accepit. Et ideo gratiae recompensatio semper tendit ut, pro suo posse, aliquid maius retribuat.

Referencing norms: Q106A6Respondeo, assert-h10ae9056408b9ac9b70e5b0fefbc608ba3b1d4556dd915392ef054d820dac4ec

la · official · sha256:6b5eceab7c7bc1f3d407938e668a361a82ce7ed38cc09b8a2324bbd8f07bfc15LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., refamulari oportet ei qui gratiam fecit, et rursum ipsum incipere. Quod quidem fit dum aliquid maius retribuitur. Ergo recompensatio debet tendere ad hoc quod aliquid maius faciat.

Referencing norms: assert-h316720478fdf2afaa816898f5bcfd3bfacaef1f6e28f4b232b046b038b000278

la · official · sha256:b9377ca140ca2940aca2edce0512f5cc4c1ae5ebfbf9156d1e4720b57c48bcebLA

Deinde considerandum est de gratia sive gratitudine, et ingratitudine. Circa gratiam autem quaeruntur sex. Primo, utrum gratia sit virtus specialis ab aliis distincta. Secundo, quis tenetur ad maiores gratiarum actiones Deo, utrum innocens vel poenitens. Tertio, utrum semper teneatur homo ad gratias humanis beneficiis reddendas. Quarto, utrum retributio gratiarum sit differenda. Quinto, utrum sit mensuranda secundum acceptum beneficium, vel secundum dantis affectum. Sexto, utrum oporteat aliquid maius rependere.

la · official · sha256:8b6da9b12cb3bb3ce98c250f6a4ddab116b7c414be6c39f888ae55a737b538baLA

Ad primum ergo dicendum quod gratitudo respicit beneficium. Ille autem qui alicui auxiliatur ad peccandum non confert beneficium, sed magis nocumentum. Et ideo non debetur ei gratiarum actio, nisi forte propter voluntatem, si sit deceptus, dum credidit adiuvare ad bonum, adiuvit ad peccandum. Sed tunc non debetur recompensatio talis ut adiuvetur ad peccandum, quia hoc non esset recompensare bonum, sed malum, quod contrariatur gratitudini.

Referencing norms: Q107A1Ad1, assert-h92b22ba45c4247766a2612d777610f67e6c85a5f6237d402aa5e0d84c7d4ae0f

la · official · sha256:f7b754cfb1245f118f5ec26edc017ecfcc4fc7ea867990bc3059b7b6b2ed08f5LA

Ad secundum dicendum quod nullus propter impotentiam reddendi ab ingratitudine excusatur, ex quo ad debitum gratitudinis reddendum sufficit sola voluntas, ut dictum est. Oblivio autem beneficii ad ingratitudinem pertinet, non quidem illa quae provenit ex naturali defectu, quae non subiacet voluntati; sed illa quae ex negligentia provenit. Ut enim dicit Seneca, in III de Benefic., apparet illum non saepe de reddendo cogitasse cui obrepsit oblivio.

Referencing norms: Q107A1Ad2, assert-h90fcf1cd9a0614f30cd0f4305c09db8d89095e70a22285f3b37d02525ad1bb31

la · official · sha256:b282fdca7d3a6c037ff0f5b60d5e8987056cebdce517e3c4e2fd9c0cdc3a84eaLA

Ad tertium dicendum quod debitum gratitudinis ex debito amoris derivatur, a quo nullus debet velle absolvi. Unde quod aliquis invitus hoc debitum debeat, videtur provenire ex defectu amoris ad eum qui beneficium dedit.

Referencing norms: Q107A1Ad3, assert-hb6413cdb151265fa67607f40e59add7a640e5dc10bba03e77d066f7c5dd9f789

la · official · sha256:63db12e539ce889a8bbc0d7ff5ef38d85d0beb9ed1cc405cbfb56362380954b3LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod ingratitudo non semper sit peccatum. Dicit enim Seneca, in III de Benefic., quod ingratus est qui non reddit beneficium. Sed quandoque non posset aliquis recompensare beneficium nisi peccando, puta si aliquis auxiliatus est homini ad peccandum. Cum ergo abstinere a peccato non sit peccatum, videtur quod ingratitudo non semper sit peccatum.

Referencing norms: Q107A1Obiectio1, assert-h22f1e59a7f733d836386e75ed3718dfa6447eac4d1348b157a46d0ed91fb01ac, assert-ha04ee71e9e35046a23353a571db8d139fe11d4dea07835ab3aabd19ed8afea8f

la · official · sha256:2f9687f30fb4333d8ab409e6e25f61060dbbe0c5be7e92b0083578c9f0ef8ecfLA

Praeterea, omne peccatum est in potestate peccantis, quia secundum Augustinum, nullus peccat in eo quod vitare non potest. Sed quandoque non est in potestate peccantis ingratitudinem vitare, puta cum non habet unde reddat. Oblivio etiam non est in potestate nostra, cum tamen Seneca dicat, in III de Benefic., quod ingratissimus omnium est qui oblitus est. Ergo ingratitudo non semper est peccatum.

Referencing norms: Q107A1Obiectio2, assert-h2077afaa7f8303440aab249bdfe53db70969395cd01f43bc6e715bc899be7b71, assert-h9e0372f55b7c067ad02ac831eb21bea63906308620cf60f40af8fcb87d4a01c2

la · official · sha256:2deb0f46b670f9e0ee1851952c5a2eea8a7dfa5afaefd3ee7ad0f8915ad0cdc0LA

Praeterea, non videtur peccare qui non vult aliquid debere, secundum illud apostoli, Rom. XIII, nemini quidquam debeatis. Sed qui invitus debet ingratus est, ut Seneca dicit, in IV de Benefic. Ergo non semper ingratitudo est peccatum.

Referencing norms: Q107A1Obiectio3, assert-h72ab415f46af89a7cbf10357fca26aaaadbb00bd1d1ddd89205ed96a3648a2b1, assert-hd7454e84ad898eabc6da6ebab50c1f698a935345b4220ae42a3ee797b3ccddbc

la · official · sha256:9c3cb9d062079ca08d9e85e58c7f09a416fea40cdad2f172ef4158eae1fa78a1LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, debitum gratitudinis est quoddam debitum honestatis quam virtus requirit. Ex hoc autem aliquid est peccatum quod repugnat virtuti. Unde manifestum est quod omnis ingratitudo est peccatum.

Referencing norms: Q107A1Respondeo, assert-haf737263d809b888131f1ae9d62690dfd982edf01320c49da2d3daca8f4aceab

la · official · sha256:f1add09f91b05b0660005cda5ffb0f69cf75c822c4046461628300af4a4e3630LA

Sed contra est quod II ad Tim. III, ingratitudo connumeratur aliis peccatis, cum dicitur, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti.

Referencing norms: assert-h9dfe30cfd1a76e3164f7a609bbc578b3afbdb9f31bd4b9a2fedb0713e4886921

la · official · sha256:1e131aeb34f950ea012af2f16d0e6468fbdc37c2cd26987a831945dae889eb57LA

Ad primum ergo dicendum quod in quolibet peccato est materialis ingratitudo ad Deum, inquantum scilicet facit homo aliquid quod potest ad ingratitudinem pertinere. Formalis autem ingratitudo est quando actualiter beneficium contemnitur. Et hoc est speciale peccatum.

Referencing norms: Q107A2Ad1, assert-hca706fa8e55a77154f8a5dbd000f9618ded07052ee140b8ff19d8114eca4483a

la · official · sha256:06d4126f802c7cfdb19ccc423e18e394534f83387e47f474aec4e3d56c2c2506LA

Ad secundum dicendum quod nihil prohibet formalem rationem alicuius specialis peccati in pluribus peccatorum generibus materialiter inveniri. Et secundum hoc, in multis generibus peccatorum invenitur ingratitudinis ratio.

Referencing norms: Q107A2Ad2, assert-h5e44134b01994441757366d8bc0639f509d5a0078b29dd0214ca9facfca4fba0

la · official · sha256:dcbd591fcf54ca6b3053c5e722d142f06a15b69353b112c2b81d19a7c8295c02LA

Ad tertium dicendum quod illa tria non sunt diversae species, sed diversi gradus unius specialis peccati.

Referencing norms: Q107A2Ad3, assert-h0848432917636ec622e3b6302879756555c7af23d99241d16df4bf589d2184a2

la · official · sha256:cc7f57cbaf307b1e487a23213698615f70a7f13b9add9919fdbe4b06e6e0d46cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod ingratitudo non sit speciale peccatum. Quicumque enim peccat, contra Deum agit, qui est summus benefactor. Sed hoc pertinet ad ingratitudinem. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.

Referencing norms: Q107A2Obiectio1, assert-h1fdc37183629206cd33c71f1b276783ae75b8e84f75028876bb4c4aa0653c0d8, assert-hbc1aa50ebdbe1b3160d558c53d64303e8adc1b566b9b71757ebfca6ce3b59888

la · official · sha256:6cb0207a4fc1ec94b88c183857cd38fce195580ecc88a1202645ab65aa961468LA

Praeterea, nullum speciale peccatum sub diversis generibus peccatorum continetur. Sed diversis peccatorum generibus potest aliquis esse ingratus, puta si quis benefactori detrahat, si quis furetur, vel aliquid aliud huiusmodi contra eum committat. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.

Referencing norms: Q107A2Obiectio2, assert-h36fb75ce607c63e6036a10b2d4703cabdb4e964e853d03add1083fab132524da, assert-h42b566b4548761559063d8161bf9873610d7f4f8e1b45aa22ff818498a658c39

la · official · sha256:ad3a1d871e1cc34743b99c2f951887562a403567c20edec91a297af368d38224LA

Praeterea, Seneca dicit, in III de Benefic., ingratus est qui dissimulat; ingratus qui non reddit; ingratissimus omnium qui oblitus est. Sed ista non videntur ad unam peccati speciem pertinere. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.

Referencing norms: Q107A2Obiectio3, assert-h3b2e9734a0092db63a83fd02b7b2959c19bad540df9124fc7e1bcf497aab5cd1, assert-h46edc1c298e393940acab1372fcf71bb7e24ccb2255d89fa590a42c0cbb4dc70

la · official · sha256:5135027c450862abf8a071537ba0efd665ac0f5bb53c5706e5a3a481842fb41aLA

Respondeo dicendum quod omne vitium ex defectu virtutis nominatur quod magis virtuti opponitur, sicut illiberalitas magis opponitur liberalitati quam prodigalitas. Potest autem virtuti gratitudinis aliquod vitium opponi per excessum, puta si recompensatio beneficii fiat vel pro quibus non debet, vel citius quam debet, ut ex dictis patet. Sed magis opponitur gratitudini vitium quod est per defectum, quia virtus gratitudinis, ut supra habitum est, in aliquid amplius tendit. Et ideo proprie ingratitudo nominatur ex gratitudinis defectu. Omnis autem defectus seu privatio speciem sortitur secundum habitum oppositum, differunt enim caecitas et surditas secundum differentiam visus et auditus. Unde sicut gratitudo vel gratia est una specialis virtus, ita etiam ingratitudo est unum speciale peccatum. Habet tamen diversos gradus, secundum ordinem eorum quae ad gratitudinem requiruntur. In qua primum est quod homo beneficium acceptum recognoscat; secundum est quod laudet et gratias agat; tertium est quod retribuat, pro loco et tempore, secundum suam facultatem. Sed quia quod est ultimum in generatione est primum in resolutione, ideo primus ingratitudinis gradus est ut homo beneficium non retribuat; secundus est ut dissimulet, quasi non demonstrans se beneficium accepisse; tertium, et gravissimum est quod non recognoscat, sive per oblivionem, sive quocumque alio modo. Et quia in affirmatione opposita intelligitur negatio, ideo ad primum ingratitudinis gradum pertinet quod aliquis retribuat mala pro bonis; ad secundum, quod beneficium vituperet; ad tertium, quod beneficium quasi maleficium reputet.

Referencing norms: Q107A2Respondeo, assert-hdc47c314193e5ff85297f16f7c5799014289a465472a359f91acd5176a6e53f0

la · official · sha256:74c087c9841d5a8709ce58841578626dcabb625e56fa7a752abf6c5e9323c667LA

Sed contra est quod ingratitudo opponitur gratitudini sive gratiae, quae est specialis virtus. Ergo est speciale peccatum.

Referencing norms: assert-hfd7e9be4ba0e1db15e7ee8052e49872f0844b0f644015729ad7b3275ad647b9d

la · official · sha256:64907d25ed9a90b52231ae468eac4720dc7710d445a24b56bf7600d3abae0f95LA

Ad primum ergo dicendum quod per peccatum veniale non est aliquis ingratus Deo secundum perfectam ingratitudinis rationem. Habet tamen aliquid ingratitudinis, inquantum peccatum veniale tollit aliquem actum virtutis, per quem homo Deo obsequitur.

Referencing norms: Q107A3Ad1, assert-h8779f7764a5b92ac1b12c278e04cee852135af670cdb90c46a90e5dad7b3bcdc

la · official · sha256:52446b90433c4f13ccbeb689717a86e562886dd84e1fd9ecb07baa46e4ea40c0LA

Ad secundum dicendum quod ingratitudo quae est cum peccato veniali non est contraria caritati, sed est praeter ipsam, quia non tollit habitum caritatis, sed aliquem actum ipsius excludit.

Referencing norms: Q107A3Ad2, assert-h51fe57244933ab934c4e926179e4bdc9629040279b302e4618f7afb6f22f1fc2

la · official · sha256:f18022dc95576916bac65e20e5673d82997b4d89edcc03d8bb366434e16a1c01LA

Ad tertium dicendum quod idem Seneca dicit, in VII de Benefic., errat si quis aestimat, cum dicimus eum qui beneficium dedit oblivisci oportere, excutere nos illi memoriam rei, praesertim honestissimae. Cum ergo dicimus, meminisse non debet, hoc volumus intelligi, praedicare non debet, nec iactare.

Referencing norms: Q107A3Ad3, assert-h07339aa25decbfe5b86ccad83871edda43c3a69f429417f832ba8444ab23501f

la · official · sha256:4d14bf74a32fc509657f5c07dcb4432b804989c6ba4cf43c13dc312c56043229LA

Ad quartum dicendum quod ille qui ignorat beneficium non est ingratus si beneficium non recompenset, dummodo sit paratus recompensare si noscet. Est autem laudabile quandoque ut ille cui providetur beneficium ignoret, tum propter inanis gloriae vitationem, sicut beatus Nicolaus, aurum furtim in domum proiiciens, vitare voluit humanum favorem; tum etiam quia in hoc ipso amplius beneficium facit quod consulit verecundiae eius qui beneficium accipit.

Referencing norms: Q107A3Ad4Supplement, assert-h2fdc838f25ee8bea9c4c5a8ebc7153424d5b5ff874104199b0c064ccce37c124

la · official · sha256:a1920a728bcbd544e16880ce3d816a7d78f8817168427b87aaf010ba8ab27355LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ingratitudo semper sit peccatum mortale. Deo enim maxime debet aliquis esse gratus. Sed peccando venialiter homo non est ingratus Deo, alioquin omnes essent ingrati. Ergo nulla ingratitudo est veniale peccatum.

Referencing norms: Q107A3Obiectio1, assert-ha2e04b820614f5c6b53d6c836cb416d5a0e57d0c6a6efcb3a2281f3d2deaa257, assert-hda7e41a52b7b0df902454d72416bead8b2a0076ee08a8538c1cc97a90f216fa0

la · official · sha256:9507108e6a47abdd0962dcc43fe7cf2fc8732da205c2f968ee51c862997507ecLA

Praeterea, ex hoc aliquod peccatum est mortale quod contrariatur caritati, ut supra dictum est. Sed ingratitudo contrariatur caritati, ex qua procedit debitum gratitudinis, ut supra dictum est. Ergo ingratitudo semper est peccatum mortale.

Referencing norms: Q107A3Obiectio2, assert-h1e5d93246a4cd9118306315ff918dbc5c18277548c6c23864dbf4148294921e4, assert-h8d99d7c3c01a2c9fa9f601266fa7f378ded90a032c52482339ffec1ca4cc8d90

la · official · sha256:cdc1edc24a116f04cdc93ca6d5e8b9357cdd5c4847076904f7a83e40e5c43201LA

Praeterea, Seneca dicit, in II de Benefic., haec beneficii lex est, alter statim oblivisci debet dati, alter memor esse accepti. Sed propter hoc, ut videtur, debet oblivisci, ut lateat eum peccatum recipientis, si contingat eum esse ingratum. Quod non oporteret si ingratitudo esset leve peccatum. Ergo ingratitudo semper est mortale peccatum.

Referencing norms: Q107A3Obiectio3, assert-h2d27a4229d3b2ae35cbe95bc4fbfaee278b134cbd4632f67b4c89bbca59e569b, assert-h586e894995369ac8133f42263ea24d7f87ab9412648c6c8026318993398ca158

la · official · sha256:72b60d9d6992ce30ac9f928df194f7970621068afe3cf26589cb935e062f4562LA

Respondeo dicendum quod, sicut ex dictis patet, ingratus dicitur aliquis dupliciter. Uno modo, per solam omissionem, puta quia non recognoscit, vel non laudat, vel non retribuit vices pro beneficio accepto. Et hoc non semper est peccatum mortale. Quia, ut supra dictum est, debitum gratitudinis est ut homo aliquid etiam liberaliter tribuat ad quod non tenetur, et ideo, si illud praetermittit, non peccat mortaliter. Est tamen peccatum veniale, quia hoc provenit ex negligentia quadam, aut ex aliqua indispositione hominis ad virtutem. Potest tamen contingere quod etiam talis ingratitudo sit mortale peccatum, vel propter interiorem contemptum; vel etiam propter conditionem eius quod subtrahitur, quod ex necessitate debetur benefico, sive simpliciter sive in aliquo necessitatis casu. Alio modo dicitur aliquis ingratus, quia non solum praetermittit implere gratitudinis debitum, sed etiam contrarium agit. Et hoc etiam, secundum conditionem eius quod agitur, quandoque est peccatum mortale, quandoque veniale. Sciendum tamen quod ingratitudo quae provenit ex peccato mortali habet perfectam ingratitudinis rationem, illa vero quae provenit ex peccato veniali, imperfectam.

Referencing norms: Q107A3Respondeo, assert-hdae33f4ccf406292ff86ed946f8062be458590349bde068d1611a6a4b5cac0e0

la · official · sha256:4a028eb99273e7259f621b9c92e2d490e7294423ca0a24ed5e1b596be733af59LA

Sed contra est quod nulli est danda via peccandi mortaliter. Sed sicut Seneca dicit, ibidem, interdum qui iuvatur fallendus est, ut habeat, nec a quo acceperit sciat, quod videtur viam ingratitudinis recipienti praebere. Ergo ingratitudo non semper est peccatum mortale.

Referencing norms: assert-h6a63f0d9c9b56e60b10d2206c1fca720221a769fa6d64594d2e7b0bcd66baa4c

la · official · sha256:70ae2bd59d6d28eb1a5d0ebad7bc3d71590dc26df189ed18a4863c8ebbbfb5d2LA

Ad primum ergo dicendum quod auctoritas illa loquitur quantum ad id quod ingratus dignus est pati.

Referencing norms: Q107A4Ad1, assert-h7fa37d9888a64c121ca37acb3d18ff5d3c12439f9190babef944f49eb510e478

la · official · sha256:7fded4e1a8398521478921eb4d36512efb22ee3d5f35eeb58ebc17649c52d29eLA

Ad secundum dicendum quod ille qui ingrato beneficium exhibet non dat ei occasionem peccandi, sed magis gratitudinis et amoris. Si vero ille qui accipit ingratitudinis exinde occasionem sumat, non est danti imputandum.

Referencing norms: Q107A4Ad2, assert-h1a83acad466388b9df2e19ba2a75555ba2b30bdeb342b6f29834b884c56cd009

la · official · sha256:8144212db7ab64d4c80761caef6317ed3fc757dcbe63ddbbbd17e9f644d6319eLA

Ad tertium dicendum quod ille qui beneficium dat non statim debet se exhibere punitorem ingratitudinis, sed prius pium medicum, ut scilicet iteratis beneficiis ingratitudinem sanet.

Referencing norms: Q107A4Ad3, assert-hb8dfe7ca2dc438717a12d6e77559832142369192b3d8af1eaed945c83bdb4b99

la · official · sha256:32698eae30251704f59b37c0eedb78e6454d75831a4ed654300b581a3e579990LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ingratis sint beneficia subtrahenda. Dicitur enim Sap. XVI, ingratis spes tanquam hibernalis glacies tabescet. Non autem eius spes tabesceret si non esset ei beneficium subtrahendum. Ergo sunt subtrahenda beneficia ingratis.

Referencing norms: Q107A4Obiectio1, assert-hee644dd0827829a27e5f831588dd25efb922d540c8031b545f168013c221b174

la · official · sha256:998bdcc3cc9831aebf96beb9264d171dde4b6352f1d9f0be75c4c11108036bdbLA

Praeterea, nullus debet alteri praebere occasionem peccandi. Sed ingratus beneficium recipiens sumit ingratitudinis occasionem ergo non est ingrato beneficium dandum.

Referencing norms: Q107A4Obiectio2, assert-h1685484134c3aec94fe52f53fea5e554a0badf15a905d3e0fd213bdb9e3428ea, assert-h898e5e4cef7ee7bd89e4ca0122b7da5c43f2b274c599dca9ad778ff982e855ac

la · official · sha256:b29f14b157b5ead87853a2dc34fe183a4a0310ea7359b68b051f837909e9032aLA

Praeterea, in quo quis peccat, per hoc et torquetur, ut dicitur Sap. XI. Sed ille qui ingratus est beneficio accepto, peccat contra beneficium. Ergo est beneficio privandus.

Referencing norms: Q107A4Obiectio3, assert-h3c962aba3482ac8c4c68c905860c15c2d4bf47ab61e83227336d1c223375ca73, assert-hb4ef81079990ef2f8a0b4a960458ae4d38040e99702160988e96a2da29f9e7a9

la · official · sha256:2e1de3ef3fe8d1069abef0d314f5979d15945430686211749832a4751e71c63dLA

Respondeo dicendum quod circa ingratum duo consideranda sunt. Primo quidem, quid ipse dignus sit pati. Et sic certum est quod meretur beneficii subtractionem. Alio modo, considerandum est quid oporteat beneficum facere. Primo namque, debet non esse facilis ad ingratitudinem iudicandam, quia frequenter aliquis, ut Seneca dicit, qui non reddidit, gratus est; quia forte non occurrit ei facultas aut debita opportunitas reddendi. Secundo, debet tendere ad hoc quod de ingrato gratum faciat, quod si non potest primo beneficio facere, forte faciet secundo. Si vero ex beneficiis multiplicatis ingratitudinem augeat et peior fiat, debet a beneficiorum exhibitione cessare.

Referencing norms: Q107A4Respondeo, assert-h7fc72f88404e4d5b75aa96bf2b0169b722e22d68d264f9e7934e8555dd5d06ac

la · official · sha256:8b1a5fd909b66b6b0df15def2e743b9f9bc3d20608d03f038b3bc6c168d89576LA

Sed contra est quod dicitur Luc. VI, quod altissimus benignus est super ingratos et malos. Sed eius per imitationem nos filios esse oportet, ut ibidem dicitur. Ergo non debemus beneficia ingratis subtrahere.

Referencing norms: assert-h8adcaf9b888bf4277fbed3d8adf280ac43f96c65fdfa18f8a62c5a2d750c8ca1

la · official · sha256:da6e08a983cc58b1386f47c217a85e6de5d8461c6f0ec21c0e7af27f3cfea5adLA

Deinde considerandum est de ingratitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum ingratitudo semper sit peccatum. Secundo, utrum ingratitudo sit peccatum speciale. Tertio, utrum omnis ingratitudo sit peccatum mortale. Quarto, utrum ingrato sint beneficia subtrahenda.

la · official · sha256:aabb8c3f03985b16dbe84d3e94d76b4326c430db37166ecb3cd1e0babf97b8d9LA

Ad primum ergo dicendum quod ille qui secundum gradum sui ordinis vindictam exercet in malos, non usurpat sibi quod Dei est, sed utitur potestate sibi divinitus concessa, dicitur enim Rom. XIII, de principe terreno, quod Dei minister est, vindex in iram ei qui male agit. Si autem praeter ordinem divinae institutionis aliquis vindictam exerceat, usurpat sibi quod Dei est, et ideo peccat.

Referencing norms: Q108A1Ad1, assert-hcb1db7943c1596b95334071d85091cf4d425ec5579e570b0f2da77e348b8466c

la · official · sha256:f9e0f80a2559c3c852db5c4f1ff7d374dba542c86a1a6bf92a0fa7f1450d1d2dLA

Ad secundum dicendum quod mali tolerantur a bonis in hoc quod ab eis proprias iniurias patienter sustinent, secundum quod oportet, non autem tolerant eos ut sustineant iniurias Dei et proximorum. Dicit enim Chrysostomus, super Matth., in propriis iniuriis esse quempiam patientem, laudabile est, iniurias autem Dei dissimulare nimis est impium.

Referencing norms: Q108A1Ad2, assert-hcba6b89396672d22343ae694f5a45bee3e7a0587c551c95d1143b78bb73218b3

la · official · sha256:965a085141745683793e4d9027f7133d864c3c7a84cdf19a35b292113fc3e02cLA

Ad tertium dicendum quod lex Evangelii est lex amoris. Ideo illis qui ex amore bonum operantur, qui soli proprie ad Evangelium pertinent, non est timor incutiendus per poenas, sed solum illis qui ex amore non moventur ad bonum, qui, etsi numero sint de Ecclesia, non tamen merito.

Referencing norms: Q108A1Ad3, assert-h176a8bf8f7b2428a92b3ff1985bfb3e45db559ad27b04602abbadd8ec6d5d58e

la · official · sha256:eff6f9c72c9252eb8558bfdf62e6bb463a821ec18b425a1e098b323bed5e16d1LA

Ad quartum dicendum quod iniuria quae infertur personae alicui quandoque redundat in Deum et in Ecclesiam, et tunc debet aliquis propriam iniuriam ulcisci. Sicut patet de Elia, qui fecit ignem descendere super eos qui venerant ad ipsum capiendum, ut legitur IV Reg. I. Et similiter Elisaeus maledixit pueris eum irridentibus, ut habetur IV Reg. II. Et Silvester Papa excommunicavit eos qui eum in exilium miserunt, ut habetur XXIII, qu. IV. Inquantum vero iniuria in aliquem illata ad eius personam pertinet, debet eam tolerare patienter, si expediat. Huiusmodi enim praecepta patientiae intelligenda sunt secundum praeparationem animi, ut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte.

Referencing norms: Q108A1Ad4, assert-h25998c0894897c91162179f525f50ad126106690b673939a4c7bb92d56ff7469

la · official · sha256:beb83622862db1e031bc6490f74e8b5646013024bed34d377c94a40273c3a0b6LA

Ad quintum dicendum quod quando tota multitudo peccat, est de ea vindicta sumenda vel quantum ad totam multitudinem, sicut Aegyptii submersi sunt in mari rubro persequentes filios Israel, ut habetur Exod. XIV, et sicut Sodomitae universaliter perierunt, vel quantum ad magnam multitudinis partem, sicut patet Exod. XXXII, in poena eorum qui vitulum adoraverunt. Quandoque vero, si speretur multorum correctio, debet severitas vindictae exerceri in aliquos paucos principaliores, quibus punitis ceteri terreantur, sicut dominus, Num. XXV, mandavit suspendi principes populi pro peccato multitudinis. Si autem non tota multitudo peccavit, sed pro parte, tunc, si possunt mali secerni a bonis, debet in eos vindicta exerceri, si tamen hoc fieri possit sine scandalo aliorum. Alioquin, parcendum est multitudini, et detrahendum severitati. Et eadem ratio est de principe, quem sequitur multitudo. Tolerandum enim est peccatum eius, si sine scandalo multitudinis puniri non posset, nisi forte esset tale peccatum principis quod magis noceret multitudini, vel spiritualiter vel temporaliter, quam scandalum quod exinde timeretur.

Referencing norms: Q108A1Ad5, assert-h82a44a3a067d85cafa78690156937a2a93c725f484167b85427045c1d7607314

la · official · sha256:367509df6cc9b853ff3287a6a7884010c5c6de51109a3f992005b718afc1621fLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod vindicatio non sit licita. Quicumque enim usurpat sibi quod Dei est, peccat. Sed vindicta pertinet ad Deum, dicitur enim Deut. XXXII, secundum aliam litteram, mihi vindictam, et ego retribuam. Ergo omnis vindicatio est illicita.

Referencing norms: Q108A1Obiectio1, assert-h64c8efab5c82cdc14d8bf302440c1931b57c7adf2795307648e7300478a549e0, assert-hf836da5ef215e0398d1ba2496678e63ddfa7a4ff5766ce409bf5118657bbf905

la · official · sha256:241cb57e4ea329262e0d22315675b2486ab5237ff73f3df280d9fe431bc76473LA

Praeterea, ille de quo vindicta sumitur, non toleratur. Sed mali sunt tolerandi, quia super illud Cant. II, sicut lilium inter spinas, dicit Glossa, non fuit bonus qui malos tolerare non potuit. Ergo vindicta non est sumenda de malis.

Referencing norms: Q108A1Obiectio2, assert-h92d1c47526a120021646232eb7810016996ca23a6e52de62e7e499a8dafd89fc, assert-h92e3f87d953213a5d6fc2df11baffebb50f07561ce1811b06a66583a563a47e5

la · official · sha256:d1585d75ee0a4b156f3f1751b905c424ad2d7c121befb45e2f45b62c5c91a1b3LA

Praeterea, vindicta per poenas fit, ex quibus causatur timor servilis. Sed lex nova non est lex timoris, sed amoris, ut Augustinus dicit, contra Adamantum. Ergo, ad minus in novo testamento, vindicta fieri non debet.

Referencing norms: Q108A1Obiectio3, assert-h1ecd5dafe8c8f7530ab2180ee11981fba2faf301a7fe837681a75801139cb04b, assert-hfc1ce3a8a7d4477a9f6b574032c87825188d81d31a069e6bdbd7708524992fe8

la · official · sha256:18b000a3f97fb9c4e1bcee6690f7bc3306907a5e93356001e2434a75d76539c4LA

Praeterea, ille dicitur se vindicare qui iniurias suas ulciscitur. Sed, ut videtur, non licet etiam iudici in se delinquentes punire, dicit enim Chrysostomus, super Matth., discamus exemplo Christi nostras iniurias magnanimiter sustinere, Dei autem iniurias nec usque ad auditum sufferre. Ergo vindicatio videtur esse illicita.

Referencing norms: Q108A1Obiectio4, assert-h137f6cc5aa41455d3d0e627b4f91e12dd12bbc17b17fd082eea7a9c449a36c14, assert-hbf45b44a7ddeaf453cb3ae22838a147818f62aeee2a92d6e600f724f5559234d

la · official · sha256:d56b032a933a2702c3673312ed625a79a86c5f9f6333498ef4fcd76c5ae57af3LA

Praeterea, peccatum multitudinis magis est nocivum quam peccatum unius tantum, dicitur enim Eccli. XXVI, a tribus timuit cor meum, zelaturam civitatis, et collectionem populi. Sed de peccato multitudinis non est vindicta sumenda, quia super illud Matth. XIII, sinite utraque crescere, ne forte eradicetis triticum, dicit Glossa quod multitudo non est excommunicanda, nec princeps. Ergo nec alia vindicatio est licita.

Referencing norms: Q108A1Obiectio5, assert-h0e317f83c9ee898f832b0c9df68d1e6bade695e64618010af8d217979e4adeef, assert-hf2d638349c56a20a4512f97e9deb6730364f7bb0e4acae0ab3a01905622bfeaf

la · official · sha256:43f79735956fe5c3c8f353851848b25dbdc1f633227c94875fd778471c6344f5LA

Respondeo dicendum quod vindicatio fit per aliquod poenale malum inflictum peccanti. Est ergo in vindicatione considerandus vindicantis animus. Si enim eius intentio feratur principaliter in malum illius de quo vindictam sumit, et ibi quiescat, est omnino illicitum, quia delectari in malo alterius pertinet ad odium, quod caritati repugnat, qua omnes homines debemus diligere. Nec aliquis excusatur si malum intendat illius qui sibi iniuste intulit malum, sicut non excusatur aliquis per hoc quod odit se odientem. Non enim debet homo in alium peccare, propter hoc quod ille peccavit prius in ipsum, hoc enim est vinci a malo, quod apostolus prohibet, Rom. XII, dicens, noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Si vero intentio vindicantis feratur principaliter ad aliquod bonum, ad quod pervenitur per poenam peccantis, puta ad emendationem peccantis, vel saltem ad cohibitionem eius et quietem aliorum, et ad iustitiae conservationem et Dei honorem, potest esse vindicatio licita, aliis debitis circumstantiis servatis.

Referencing norms: Q108A1Respondeo, assert-h6efbe839e126f58d58c7208f11f90b6958a55852b116de00b9eae701669168a8

la · official · sha256:7e464d9ad28041f25f17d5db169fd4d15d14cd5831c13bdf4ba9e07758429688LA

Sed contra, nihil est expectandum a Deo nisi quod est bonum et licitum. Sed vindicta de hostibus est expectanda a Deo, dicitur enim Luc. XVIII, Deus non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se die ac nocte? Quasi diceret, immo faciet. Ergo vindicatio non est per se mala et illicita.

Referencing norms: assert-h88cff48a4239e96138505d9dee2b65c1f91b425abad2ee95208f6cf145ae335d

la · official · sha256:234534114cd868fded346bde9b0b56939f484dd2fa0ec69c39d3556b55a72a67LA

Ad primum ergo dicendum quod sicut recompensatio debiti legalis pertinet ad iustitiam commutativam, recompensatio autem debiti moralis quod nascitur ex particulari beneficio exhibito, pertinet ad virtutem gratiae; ita etiam punitio peccatorum, secundum quod pertinet ad publicam iustitiam, est actus commutativae iustitiae; secundum autem quod pertinet ad immunitatem alicuius personae singularis, a qua iniuria propulsatur, pertinet ad virtutem vindicationis.

Referencing norms: Q108A2Ad1, assert-ha70ae6729647f1bdbb5902e21d238d7ea40c8497d6fb0300b4f1e3f9374abb31

la · official · sha256:945da01b7628523ee723ee1d921905114ea43a5c1ca6be700ba82dc2bcf0a6e0LA

Ad secundum dicendum quod fortitudo disponit ad vindictam removendo prohibens, scilicet timorem periculi imminentis. Zelus autem, secundum quod importat fervorem amoris, importat primam radicem vindicationis, prout aliquis vindicat iniurias Dei vel proximorum, quas ex caritate reputat quasi suas. Cuiuslibet autem virtutis actus ex radice caritatis procedit, quia, ut Gregorius dicit, in quadam homilia, nihil habet viriditatis ramus boni operis, si non procedat ex radice caritatis.

Referencing norms: Q108A2Ad2, assert-hb999f1063b0656d1c930fdc8a44fd3dcbc3f9c404d41c34040555f0d8d582efd

la · official · sha256:7075b2ebcdb6e55ebfb50bf186991044ac5e64b9c325388a510eb158a963f66dLA

Ad tertium dicendum quod vindicationi opponuntur duo vitia. Unum quidem per excessum, scilicet peccatum crudelitatis vel saevitiae, quae excedit mensuram in puniendo. Aliud autem est vitium quod consistit in defectu, sicut cum aliquis est nimis remissus in puniendo, unde dicitur Prov. XIII, qui parcit virgae, odit filium suum. Virtus autem vindicationis consistit ut homo secundum omnes circumstantias debitam mensuram in vindicando conservet.

Referencing norms: Q108A2Ad3, assert-hf9b4bc00ac5a6a29ccaa37e44ae62e6034887ebc09416f02674f2c5a92ea2e6e

la · official · sha256:de1db3ca5f09707b8c796ac419777b1a82c5c5d325eb20a20b83a1addf7cbdd4LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod vindicatio non sit specialis virtus ab aliis distincta. Sicut enim remunerantur boni pro his quae bene agunt, ita puniuntur mali pro his quae male agunt. Sed remuneratio bonorum non pertinet ad aliquam specialem virtutem, sed est actus commutativae iustitiae. Ergo, pari ratione, et vindicatio non debet poni specialis virtus.

Referencing norms: Q108A2Obiectio1, assert-h4351d498d80d309081e591f95f7e7d31c42c8ac0a50489d35aace3d05883bfea, assert-h7b634822400ba78ab842627b442ed21f2d23794cc90c9dc535ab3e10959c95c9

la · official · sha256:2e17a6e1dc7ef10cbcc3c0451d5d8c3c1e8107d90b3cb24b78d00bd5dee215b7LA

Praeterea, ad actum illum non debet ordinari specialis virtus ad quem homo sufficienter disponitur per alias virtutes. Sed ad vindicandum mala sufficienter disponitur homo per virtutem fortitudinis et per zelum. Non ergo vindicatio debet poni specialis virtus.

Referencing norms: Q108A2Obiectio2, assert-h063015dbcd0d37cd0348d36a93e6d5eddf6c9a36c54e1b28956d042f5ab30aa6, assert-h206fe35b4644da0085832718b8510bf0829c6e24045f604a4657fd63426cfe34

la · official · sha256:e90fedd5369955399151b4adad534a9e8c196ad907d65fa7f789e5364a79e31bLA

Praeterea, cuilibet speciali virtuti aliquod speciale vitium opponitur. Sed vindicationi non videtur opponi aliquod speciale vitium. Ergo non est specialis virtus.

Referencing norms: Q108A2Obiectio3, assert-h0ba2b0a2a9d2ae634634bda2af253eeb770b007431cbec4528552eabd8883915, assert-h2691a676b09ac6f9e65cf2aafb364f2808125edb1414bf85f9a12838e28bef11

la · official · sha256:95b0ef7ee5f6fbeee3d6a9c9ed9f36375f06316915879890d4fe134fced372aeLA

Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Ethic., aptitudo ad virtutem inest nobis a natura, licet complementum virtutis sit per assuetudinem vel per aliquam aliam causam. Unde patet quod virtutes perficiunt nos ad prosequendum debito modo inclinationes naturales, quae pertinent ad ius naturale. Et ideo ad quamlibet inclinationem naturalem determinatam ordinatur aliqua specialis virtus. Est autem quaedam specialis inclinatio naturae ad removendum nocumenta, unde et animalibus datur vis irascibilis separatim a vi concupiscibili. Repellit autem homo nocumenta per hoc quod se defendit contra iniurias, ne ei inferantur, vel iam illatas iniurias ulciscitur, non intentione nocendi, sed intentione removendi nocumenta. Hoc autem pertinet ad vindicationem, dicit enim Tullius, in sua rhetorica, quod vindicatio est per quam vis aut iniuria, et omnino quidquid obscurum est, idest ignominiosum, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Unde vindicatio est specialis virtus.

Referencing norms: Q108A2Respondeo, assert-h747a01cb345f4d7289080d6640b6f5cefcba43a11e87ac7b18f8fd9dd0d3b4c7

la · official · sha256:3b953244426a6ff7ab6d3dfa34eeda2a3769a0941c7cb7378a2ef61c33e481beLA

Sed contra est quod Tullius ponit eam partem iustitiae.

Referencing norms: assert-h28b218e09ccb21c1c3cb8d7ed18a44f30f3a344854678050e4298f39df425ca8

la · official · sha256:1a64217164ea3616d01288c7612de319efadae2cbbd6cf048d0c7695fb99a813LA

Ad primum ergo dicendum quod dominus prohibet eradicari zizania quando timetur ne simul cum eis eradicetur et triticum. Sed quandoque possunt eradicari mali per mortem non solum sine periculo, sed etiam cum magna utilitate bonorum. Et ideo in tali casu potest poena mortis peccatoribus infligi.

Referencing norms: Q108A3Ad1, assert-he5a6a2acb7715f83f4fd7cac9f4d236331b07f6e6b88f451d4a2d794a07dabfb

la · official · sha256:edfb389e44627b58ab1b8119827eb1328e934f575936f5a342f96deb2885174dLA

Ad secundum dicendum quod omnes peccantes mortaliter digni sunt morte aeterna quantum ad futuram retributionem, quae est secundum veritatem divini iudicii. Sed poenae praesentis vitae sunt magis medicinales. Et ideo illis solis peccatis poena mortis infligitur quae in gravem perniciem aliorum cedunt.

Referencing norms: Q108A3Ad2, assert-h306431a4512e9dedca9b5e0be827c1f0134e0a692aada0bfc2f93b3a666f28f1

la · official · sha256:8f57a4b8ccc105aa19ffe15829611ddc7fb085d9af71ec90327573bd56278e67LA

Ad tertium dicendum quod quando simul cum culpa innotescit et poena, vel mortis vel quaecumque alia quam homo horret, ex hoc ipso voluntas eius a peccando abstrahitur, quia plus terret poena quam alliciat exemplum culpae.

Referencing norms: Q108A3Ad3, assert-h7f6c9e12630842353a4d9c9f8bbad3975c65c6a3839657643f940941ebe66841

la · official · sha256:dfbe7b4ccdc61f7ea94d80ebc738626c8402e3f1a90afdbbcfa075aba3589d3cLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod vindicatio non debeat fieri per poenas apud homines consuetas. Occisio enim hominis est quaedam eradicatio eius. Sed dominus mandavit, Matth. XIII, quod zizania, per quae significantur filii nequam, non eradicarentur. Ergo peccatores non sunt occidendi.

Referencing norms: Q108A3Obiectio1, assert-ha482570642b74f4afd2808f2baea92234021f170d880e960fa2dd79b200b0330, assert-hf69a0f26849cfc3616d5cc31790bf4cfd2d39096849588a30b9354f782717441

la · official · sha256:6a1820fd121b4385042b74d15e83c8a208764b86f123326ff5ea4b89401b7807LA

Praeterea, quicumque mortaliter peccant, eadem poena videntur digni. Si ergo aliqui mortaliter peccantes morte puniuntur, videtur quod omnes tales deberent morte puniri. Quod patet esse falsum.

Referencing norms: Q108A3Obiectio2, assert-h40e7ab8b6d40ee576042ce0a8b0669b0e2d9d7f9b9e89536490331d107aed826

la · official · sha256:9628351cd8385bcafa3fc04b5c69131e4d7771978f8e1f647a34381c647f7c23LA

Praeterea, cum aliquis pro peccato punitur manifeste, ex hoc peccatum eius manifestatur. Quod videtur esse nocivum multitudini, quae ex exemplo peccati sumit occasionem peccandi. Ergo videtur quod non sit poena mortis pro aliquo peccato infligenda.

Referencing norms: Q108A3Obiectio3, assert-h3d8214e5d28560b01e86a773f92ebf013cbc3d0cc64762aeff37caf422c1e423

la · official · sha256:2cd31ac3432826e448aff243181448dd375f7029be4c1173cd323cd8cedc715eLA

Respondeo dicendum quod vindicatio intantum licita est et virtuosa inquantum tendit ad cohibitionem malorum. Cohibentur autem aliqui a peccando, qui affectum virtutis non habent, per hoc quod timent amittere aliqua quae plus amant quam illa quae peccando adipiscuntur, alias timor non compesceret peccatum. Et ideo per subtractionem omnium quae homo maxime diligit, est vindicta de peccatis sumenda. Haec sunt autem quae homo maxime diligit, vitam, incolumitatem corporis, libertatem sui, et bona exteriora, puta divitias, patriam et gloriam. Et ideo, ut Augustinus refert, XXI de Civ. Dei, octo genera poenarum in legibus esse scribit Tullius, scilicet mortem, per quam tollitur vita; verbera et talionem (ut scilicet oculum pro oculo perdat), per quae amittit corporis incolumitatem; servitutem et vincula, per quae perdit libertatem; exilium, per quod perdit patriam; damnum, per quod perdit divitias; ignominiam, per quam perdit gloriam.

Referencing norms: Q108A3Respondeo, assert-h42debd1dc621374f19eee59a5fb86590ed6d7fc2d83df71d631d5f23933cb6a6

la · official · sha256:bf06482ba6c501c46b4593819ba9c0588d2ae48eb1bab30eae8a6040a25c8f51LA

Sed contra est quod in lege divina his huiusmodi poenae determinantur, ut ex supra dictis patet.

Referencing norms: assert-hce004c3adb7e7858a4e1bb1a88cdb5c30e8c5452427a05b5da832f7cd7d6bd57

la · official · sha256:61d08290774d38904fd6e6ec8c7b6291fa9ca974aec94be4b6905acd27b54762LA

Ad primum ergo dicendum quod unus homo poena spirituali nunquam punitur pro peccato alterius, quia poena spiritualis pertinet ad animam, secundum quam quilibet est liber sui. Poena autem temporali quandoque unus punitur pro peccato alterius, triplici ratione. Primo quidem, quia unus homo temporaliter est res alterius, et ita in poenam eius etiam ipse punitur, sicut filii sunt secundum corpus quaedam res patris, et servi sunt quaedam res dominorum. Alio modo, inquantum peccatum unius derivatur in alterum. Vel per imitationem, sicut filii imitantur peccata parentum, et servi peccata dominorum, ut audacius peccent. Vel per modum meriti, sicut peccata subditorum merentur peccatorem praelatum, secundum illud Iob XXXIV, qui regnare facit hominem hypocritam, propter peccata populi; unde et pro peccato David populum numerantis, populus Israel punitus est, ut habetur II Reg. ult. Sive etiam per aliqualem consensum seu dissimulationem, sicut etiam interdum boni simul puniuntur temporaliter cum malis, quia eorum peccata non redarguerunt, ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, tertio, ad commendandum unitatem humanae societatis, ex qua unus debet pro alio sollicitus esse ne peccet, et ad detestationem peccati, dum poena unius redundat in omnes, quasi omnes essent unum corpus, ut Augustinus dicit de peccato Achar. Quod autem dominus dicit, visitans peccata parentum in filios, in tertiam et quartam generationem, magis videtur ad misericordiam quam ad severitatem pertinere, dum non statim vindictam adhibet, sed expectat in posterum, ut vel saltem posteri corrigantur; sed, crescente malitia posteriorum, quasi necesse est ultionem inferri.

Referencing norms: Q108A4Ad1, assert-h11f5cfd6d65637e709494fa17ab96aa8f4465fab8aa1b556af49c92a424266a0

la · official · sha256:9d6a59dd5d1b72454e262e87973a7aa5b80f3f9c876fec976342da33835d67bcLA

Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, iudicium humanum debet imitari divinum iudicium in manifestis Dei iudiciis, quibus homines spiritualiter damnat pro proprio peccato. Occulta vero Dei iudicia, quibus temporaliter aliquos punit absque culpa, non potest humanum iudicium imitari, quia homo non potest comprehendere horum iudiciorum rationes, ut sciat quid expediat unicuique. Et ideo nunquam secundum humanum iudicium aliquis debet puniri sine culpa poena flagelli, ut occidatur, vel mutiletur, vel verberetur. Poena autem damni punitur aliquis, etiam secundum humanum iudicium, etiam sine culpa, sed non sine causa. Et hoc tripliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis ineptus redditur, sine sua culpa, ad aliquod bonum habendum vel consequendum, sicut propter vitium leprae aliquis removetur ab administratione Ecclesiae, et propter bigamiam vel iudicium sanguinis aliquis impeditur a sacris ordinibus. Secundo, quia bonum in quo damnificatur non est proprium bonum, sed commune, sicut quod aliqua Ecclesia habeat episcopatum, pertinet ad bonum totius civitatis, non autem ad bonum clericorum tantum. Tertio, quia bonum unius dependet ex bono alterius, sicut in crimine laesae maiestatis filius amittit haereditatem pro peccato parentis.

Referencing norms: Q108A4Ad2, assert-h26093265ff04a9497945d96494eaefdcd3098ed961758c46e4e18a392d961415

la · official · sha256:8ff195f2618e9bb0ff89e380b4eb59d1a703416759977b9278a15a3fb18a938cLA

Ad tertium dicendum quod parvuli divino iudicio simul puniuntur temporaliter cum parentibus, tum quia sunt res parentum, et in eis etiam parentes puniuntur. Tum etiam quia hoc in eorum bonum cedit, ne, si reservarentur, essent imitatores paternae malitiae, et sic graviores poenas mererentur. In bruta vero animalia, et quascumque alias irrationales creaturas, vindicta exercetur, quia per hoc puniuntur illi quorum sunt. Et iterum propter detestationem peccati.

Referencing norms: Q108A4Ad3, assert-h20cf39fd986c8c3c4eba08623d25d8343fc38126e43294ab4419e93c902335c6

la · official · sha256:0eecf3f8b49849b669a667ac76eba784d9621151a1ffd980704a16cc6057fe40LA

Ad quartum dicendum quod coactio timoris non facit simpliciter involuntarium, sed habet voluntarium mixtum, ut supra habitum est.

Referencing norms: Q108A4Ad4, assert-hee24873d41e1259e5e58085d673111291c97d8c0db4e4323103d75c9262f76b9

la · official · sha256:a9dd4e165432cc4da4102eb5951faa804228b895007c9c1aa8107557acd148a4LA

Ad quintum dicendum quod hoc modo pro peccato Iudae ceteri apostoli turbabantur, sicut pro peccato unius punitur multitudo, ad unitatem commendandam, ut dictum est.

Referencing norms: Q108A4Ad5, assert-h3df9a2010b080be7d7f3340005721878e663494969eeb113728b2c8535a10edc

la · official · sha256:4df635cb0fc70b61e6a7f02a9217ffb09c7c24bc5b4ae9b02f8c3207caa11815LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod vindicta sit exercenda in eos qui involuntarie peccaverunt. Voluntas enim unius non consequitur voluntatem alterius. Sed unus punitur pro alio, secundum illud Exod. XX, ego sum Deus Zelotes, visitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam et quartam generationem. Unde et pro peccato Cham Chanaan, filius eius, maledictus est, ut habetur Gen. IX. Giezi etiam peccante, lepra transmittitur ad posteros, ut habetur IV Reg. V. Sanguis etiam Christi reddit poenae obnoxios successores Iudaeorum, qui dixerunt, sanguis eius super nos, et super filios nostros. Matth. XXVII, legitur etiam quod pro peccato Achar populus Israel traditus est in manus hostium, ut habetur Iosue VII. Et pro peccato filiorum Heli idem populus corruit in conspectu Philistinorum, ut habetur I Reg. IV. Ergo aliquis involuntarius est puniendus.

Referencing norms: Q108A4Obiectio1, assert-h542265d602aaf8806dfb7f0866d0f707f5206a908827c4ec49107b3fa1b05d10, assert-hd1aea8e889b6ebf8c1356e252b8c11cc2b84287f0fe42411e0058b17ac9b96e9, assert-hf1bf3e1bc2546a8efd524d0cd74d909a842c1e734955b0c96f7d44c0f4be3a7e

la · official · sha256:5be6bc67bc3535fc4ca1126653f095b80f8a47362a519f424cd63cf695448b1eLA

Praeterea, illud solum est voluntarium quod est in potestate hominis. Sed quandoque poena infertur pro eo quod non est in eius potestate, sicut propter vitium leprae aliquis removetur ab administratione Ecclesiae; et propter paupertatem aut malitiam civium Ecclesia perdit cathedram episcopalem. Ergo non solum pro peccato voluntario vindicta infertur.

Referencing norms: Q108A4Obiectio2, assert-h2f14fdf1a1eb8632709f96da863f1493d0daea4deb925228040e139d019149d3, assert-h4c93662294b4019c9b592fe0639cc9fc5dbb4fdc0e4540ed7be9e0b152f1a924

la · official · sha256:1fbd8a9d2709b8305c1451a20026c617aec12aad56a47b78c4cf943afc1ba9ecLA

Praeterea, ignorantia causat involuntarium. Sed vindicta quandoque exercetur in aliquos ignorantes. Parvuli enim Sodomitarum, licet haberent ignorantiam invincibilem, cum parentibus perierunt, ut legitur Gen. XIX. Similiter etiam parvuli pro peccato Dathan et Abiron pariter cum eis absorpti sunt, ut habetur Num. XVI. Bruta etiam animalia, quae carent ratione, iussa sunt interfici pro peccato Amalecitarum, ut habetur I Reg. XV. Ergo vindicta quandoque exercetur in involuntarios.

Referencing norms: Q108A4Obiectio3, assert-h58a72f5a4fa90d6eac4c7a16eb30f1a50b22c4828161ff36d8a12cf09d12bd16, assert-h75b6ee82e4b7d55e95122035bce5a79e3630a33ad4b7f6c8c77d2c560e87541f

la · official · sha256:78e116cdbda8a6e2783e129c2bb38cc7cdb58ae604a9cfadf8791a6c11d4032aLA

Praeterea, coactio maxime repugnat voluntario. Sed aliquis qui timore coactus aliquod peccatum committit, non propter hoc reatum poenae evadit. Ergo vindicta exercetur etiam in involuntarios.

Referencing norms: Q108A4Obiectio4, assert-h2d042d49c291996bc766d688cbe3e71db275875ba435edca2d3b2dca8918d250, assert-h5eb0f05c2201a0db0f535cb925f91bfa7a234e131fcdef2b41c1887960ae6486

la · official · sha256:62be4e45a12bef38bb97d906430c0729dbda92a2f2cc2ad4c28e0c0854c819d9LA

Praeterea, Ambrosius dicit, super Lucam, quod navicula in qua erat Iudas, turbatur, unde et Petrus, qui erat firmus meritis suis, turbatur alienis. Sed Petrus non volebat peccatum Iudae. Ergo quandoque involuntarius punitur.

Referencing norms: Q108A4Obiectio5, assert-hf62fca484789a5d77e5597ee675b4c5e3b8780e1bcf71f2a7303b28d96fba5d3, assert-hf933dd90025351a8da4541d4ff2afceceef3b396e4cd3b84c794e1ff0ccd86d1

la · official · sha256:e5a7253809ccb4a9fca5f23b4e906bf77cd0ab4ae90dab600a6dbb44f737075bLA

Respondeo dicendum quod poena potest dupliciter considerari. Uno modo, secundum rationem poenae. Et secundum hoc, poena non debetur nisi peccato, quia per poenam reparatur aequalitas iustitiae, inquantum ille qui peccando nimis secutus est suam voluntatem, aliquid contra suam voluntatem patitur. Unde cum omne peccatum sit voluntarium, etiam originale, ut supra habitum est; consequens est quod nullus punitur hoc modo nisi pro eo quod voluntarie factum est. Alio modo potest considerari poena inquantum est medicina, non solum sanativa peccati praeteriti, sed etiam praeservativa a peccato futuro et promotiva in aliquod bonum. Et secundum hoc, aliquis interdum punitur sine culpa, non tamen sine causa. Sciendum tamen quod nunquam medicina subtrahit maius bonum ut promoveat minus bonum, sicut medicina carnalis nunquam caecat oculum ut sanet calcaneum, quandoque tamen infert nocumentum in minoribus ut melioribus auxilium praestet. Et quia bona spiritualia sunt maxima bona, bona autem temporalia sunt minima; ideo quandoque punitur aliquis in temporalibus bonis absque culpa, cuiusmodi sunt plures poenae praesentis vitae divinitus inflictae ad humiliationem vel probationem, non autem punitur aliquis in spiritualibus bonis sine propria culpa, neque in praesenti neque in futuro; quia ibi poenae non sunt medicinae, sed consequuntur spiritualem damnationem.

Referencing norms: Q108A4Respondeo, assert-h6c578eec90b78585dc10f9e38404575c5f5b1e198ee089811363f5ee16d738a4

la · official · sha256:e8bfe97632c95d9d2b89db34b3893832eeb9b091a32023904e9a42a0875624a0LA

Sed contra est quod poena debetur peccato. Sed omne peccatum est voluntarium, ut dicit Augustinus. Ergo in solos voluntarios est exercenda vindicta.

Referencing norms: assert-ha2244ed98de05531f9891c26608f06a040f70585a65452c9aa3c623dbdc8b1b3

la · official · sha256:3b80f3d997bbada82b400892c0ad884db7b0c54b56e1ac59d6f7f93f415255a0LA

Deinde considerandum est de vindicatione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum vindicatio sit licita. Secundo, utrum sit specialis virtus. Tertio, de modo vindicandi. Quarto, in quos sit vindicta exercenda.

la · official · sha256:404e6bddadaf7787dd23127af075394277e5918691c1dc1ee580827c424caf93LA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de veritate primo modo dicta.

Referencing norms: Q109A1Ad1, assert-habe90a70cff7a1158661093e8aef2ef6fd96c0cb908f43b3ad80df40feda7ec5

la · official · sha256:04a76286828d7f64b0e7b74bae4c5cb6a27978a69f46b13e2a5de512c606ba1fLA

Ad secundum dicendum quod confiteri id quod est circa seipsum, inquantum est confessio veri, est bonum ex genere. Sed hoc non sufficit ad hoc quod sit actus virtutis, sed ad hoc requiritur quod ulterius debitis circumstantiis vestiatur, quae si non observentur, erit actus vitiosus. Et secundum hoc, vitiosum est quod aliquis, sine debita causa, laudet seipsum etiam de vero. Vitiosum etiam est quod aliquis peccatum suum publicet, quasi se de hoc laudando, vel qualitercumque inutiliter manifestando.

Referencing norms: Q109A1Ad2, assert-h44eb8f1ef996c1c6906b3acc038aadb14b1bcf58dc0e5601a1546b2c385e9823

la · official · sha256:d8effb6386476f8f5f25e54e6c756ea84ae58a33adef30e7323391faa410deeeLA

Ad tertium dicendum quod ille qui dicit verum profert aliqua signa conformia rebus, scilicet vel verba, vel aliqua facta exteriora, aut quascumque res exteriores. Circa huiusmodi autem res sunt solae virtutes morales, ad quas etiam usus pertinet exteriorum membrorum, secundum quod fit per imperium voluntatis. Unde veritas non est virtus theologica neque intellectualis, sed moralis. Est autem in medio inter superfluum et diminutum dupliciter, uno quidem modo, ex parte obiecti; alio modo, ex parte actus. Ex parte quidem obiecti, quia verum secundum suam rationem importat quandam aequalitatem. Aequale autem est medium inter maius et minus. Unde ex hoc ipso quod aliquis verum dicit de seipso, medium tenet inter eum qui maiora dicit de seipso, et inter eum qui minora. Ex parte autem actus medium tenet, inquantum verum dicit quando oportet, et secundum quod oportet. Superfluum autem convenit illi qui importune ea quae sua sunt manifestat, defectus autem competit illi qui occultat, quando manifestare oportet.

Referencing norms: Q109A1Ad3, assert-hce21f9c13a806b0de1876ab743efd113d82cd262e519df93125884dd34caeb57

la · official · sha256:bd39e9b4b8705d55a6bcf991ad16a5a0adeb88c487a11b63077407ab2cb409e4LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod veritas non sit virtus. Prima enim virtutum est fides, cuius obiectum est veritas. Cum igitur obiectum sit prius habitu et actu, videtur quod veritas non sit virtus, sed aliquid prius virtute.

Referencing norms: Q109A1Obiectio1, assert-ha83aee0dc9a0b59a61540077325be850a9643f0de52621443e85e05c8b91499d

la · official · sha256:a4af68d8ed2a3a0ed2732a0a9dbac2dfd195ae12a056342e67a6cbe4daeba9caLA

Praeterea, sicut philosophus dicit, in IV Ethic., ad veritatem pertinet quod aliquis confiteatur existentia circa seipsum, et neque maiora neque minora. Sed hoc non semper est laudabile, neque in bonis, quia dicitur Prov. XXVII, laudet te alienus, et non os tuum; nec etiam in malis, quia contra quosdam dicitur Isaiae III, peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. Ergo veritas non est virtus.

Referencing norms: Q109A1Obiectio2, assert-hbf997e1783ab1b61212a615b2959897ec26d3cd2aac4acfe12d510bde7262fbe, assert-he18a6d05a00f3eee3864bc04f46ba039c92b4c04665af2fca0c2af0a7f33f521

la · official · sha256:0bf87c25ab76d850c8c9056cbd2561224eec1b6f5fdc61fbcdd2b134a19dbffaLA

Praeterea, omnis virtus aut est theologica, aut intellectualis, aut moralis. Sed veritas non est virtus theologica, quia non habet Deum pro obiecto, sed res temporales; dicit enim Tullius quod veritas est per quam immutata ea quae sunt aut fuerunt aut futura sunt, dicuntur. Similiter etiam non est virtus intellectualis, sed finis earum. Neque etiam est virtus moralis, quia non consistit in medio inter superfluum et diminutum; quanto enim aliquis plus dicit verum, tanto melius est. Ergo veritas non est virtus.

Referencing norms: Q109A1Obiectio3, assert-ha33ee587afd148aa2e29977d3b15fc2ef5953d535ce3539620a993e895a84618, assert-hf41c709ac8466364d78c93d638353bc22938945384d39a8f3596c1bb1ee50d06

la · official · sha256:9d4a4c8225ff272ba8b1b2f0779a17c03ec269b53f0eb2b68a3f7ae9c64931b4LA

Respondeo dicendum quod veritas dupliciter accipi potest. Uno modo secundum quod veritate aliquid dicitur verum. Et sic veritas non est virtus, sed obiectum vel finis virtutis. Sic enim accepta veritas non est habitus, quod est genus virtutis, sed aequalitas quaedam intellectus vel signi ad rem intellectam et significatam, vel etiam rei ad suam regulam, ut in primo habitum est. Alio modo potest dici veritas qua aliquis verum dicit, secundum quod per eam aliquis dicitur verax. Et talis veritas, sive veracitas, necesse est quod sit virtus, quia hoc ipsum quod est dicere verum est bonus actus; virtus autem est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum reddit.

Referencing norms: Q109A1Respondeo, assert-he42d57430ae1adf1946e332ee92c28ab44380b77462d5a257d82d2a8ebe9beda

la · official · sha256:276e7e19eaabc6a93d203bdf5ddddd74d7113f3ac9c6f45d0eb86d6386375fe2LA

Sed contra est quod philosophus, in II et IV Ethic., ponit veritatem inter ceteras virtutes.

Referencing norms: assert-h4eb548d3841dccce03844faf325e2a24de19e8cc65624dd6774be9ef9ddd6cf1

la · official · sha256:8937305632798f089c7e7a1efabd3346bac981c75dcff458d6a61cbecfafaf0eLA

Ad primum ergo dicendum quod verum et bonum subiecto quidem convertuntur, quia omne verum est bonum, et omne bonum est verum. Sed secundum rationem, invicem se excedunt, sicut intellectus et voluntas invicem se includunt; nam intellectus intelligit voluntatem, et multa alia, et voluntas appetit ea quae pertinent ad intellectum, et multa alia. Unde verum, secundum rationem propriam, qua est perfectio intellectus, est quoddam particulare bonum, inquantum est appetibile quoddam. Et similiter bonum, secundum propriam rationem, prout est finis appetitus, est quoddam verum, inquantum est quoddam intelligibile. Quia ergo virtus includit rationem bonitatis, potest esse quod veritas sit specialis virtus, sicut verum est speciale bonum. Non autem potest esse quod bonitas sit specialis virtus, cum magis secundum rationem sit genus virtutis.

Referencing norms: Q109A2Ad1, assert-hf876ae6801562bfbfc4043590fb3685b3928a0f5440a00b6854f40613bad4328

la · official · sha256:49ab793d64d729d1b426823c9ed2c108f5a84300098118298d823b3b5f025c6cLA

Ad secundum dicendum quod habitus virtutum et vitiorum sortiuntur speciem ex eo quod est per se intentum, non autem ab eo quod est per accidens et praeter intentionem. Quod autem aliquis manifestat quod circa ipsum est, pertinet quidem ad virtutem veritatis sicut per se intentum, ad alias autem virtutes potest pertinere ex consequenti, praeter principalem intentionem. Fortis enim intendit fortiter agere, quod autem fortiter agendo aliquis manifestet fortitudinem quam habet, hoc consequitur praeter eius principalem intentionem.

Referencing norms: Q109A2Ad2, assert-h6d29fc17bb1fa87ec859a9b6f95aad50a29ffc3a9938b47fa6f1e823d02aaea1

la · official · sha256:03d4b5b36cc899258f4970d840c1a339d66be0908397e8d3738a675b334d6ee0LA

Ad tertium dicendum quod veritas vitae est veritas secundum quam aliquid est verum, non veritas secundum quam aliquis dicit verum. Dicitur autem vita vera, sicut etiam quaelibet alia res, ex hoc quod attingit suam regulam et mensuram, scilicet divinam legem, per cuius conformitatem rectitudinem habet. Et talis veritas, sive rectitudo, communis est ad quamlibet virtutem.

Referencing norms: Q109A2Ad3, assert-h1c21ccf4cca59d28b2399c4689be9c945d2d96511dd8f2057942b9b13a8f8d00

la · official · sha256:2234004a44f88b1929240a653b26776d9f9e7da77b1e595df63dd9a6cad01677LA

Ad quartum dicendum quod simplicitas dicitur per oppositum duplicitati, qua scilicet aliquis aliud habet in corde, aliud ostendit exterius. Et sic simplicitas ad hanc virtutem pertinet. Facit autem intentionem rectam, non quidem directe, quia hoc pertinet ad omnem virtutem, sed excludendo duplicitatem, qua homo unum praetendit et aliud intendit.

Referencing norms: Q109A2Ad4, assert-h7e02d2f7e0dcca865f91cd522bf72e1d1b5458aaff02ff4defef6b18c82fc499

la · official · sha256:5fd5c10bbb7990c46becd993a3b34364b6d1c80dea42201b8669ca311598b718LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod veritas non sit specialis virtus. Verum enim et bonum convertuntur. Sed bonitas non est specialis virtus, quinimmo omnis virtus est bonitas, quia bonum facit habentem. Ergo veritas non est specialis virtus.

Referencing norms: Q109A2Obiectio1, assert-h5d4008465553658dc07babf2519ea18d8a7b963ce01d7e4db6972c35e21cfb2b, assert-h71ab1f25ba70cee19a6f0f20583fec9c310912d6de5b0809437b2b2713ac046b

la · official · sha256:06ac79129aec015409d0c66759a9cf6214bdbfff0f0f8ca10eb76c865f8f511aLA

Praeterea, manifestatio eius quod ad ipsum hominem pertinet, est actus veritatis de qua nunc loquimur. Sed hoc pertinet ad quamlibet virtutem, quilibet enim virtutis habitus manifestatur per proprium actum. Ergo veritas non est specialis virtus.

Referencing norms: Q109A2Obiectio2, assert-h114bbb8cebc2598ca18c076c49d0e6b69626b4f1e6b8262b763b729cbe805653, assert-ha338a9cc372377aa407313cb7426bb027a6694eb18329b5d2672684411da9f09

la · official · sha256:b9450d7ac9d88ba55f1cc9e5b0b47724dff59d7135675aba3fa9a4c4640e0258LA

Praeterea, veritas vitae dicitur qua aliquis recte vivit, de qua dicitur Isaiae XXXVIII, memento, quaeso, quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto. Sed qualibet virtute recte vivitur, ut patet per definitionem virtutis supra positam. Ergo veritas non est specialis virtus.

Referencing norms: Q109A2Obiectio3, assert-h1a25467f7119fee9309b54078f8727f298d6bd95dea654a3c96c8db132e1735e, assert-h7359351c244320253194fd79aed3967f8009c53658058f3aeb79e752e0dfee4e

la · official · sha256:75f78d1f479ea6e07cb51d5edd835e59fabb706bb3a5952567fb83d18fef9bacLA

Praeterea, veritas videtur idem esse simplicitati, quia utrique opponitur simulatio. Sed simplicitas non est specialis virtus, quia facit intentionem rectam, quod requiritur in omni virtute. Ergo etiam veritas non est specialis virtus.

Referencing norms: Q109A2Obiectio4, assert-h02c2bcf6d362c53f91fb685be6ee8875e39af51ba706624455a92c39e5207244, assert-hf6ac203f24d2a79c2391ed23c9a9e6d0dd1a50c347731c4dcd53b85fafe83a8e

la · official · sha256:fd0da367e3be40a386f660aa9079ea587f40e8e2157350004b2bdda56c1c1803LA

Respondeo dicendum quod ad rationem virtutis humanae pertinet quod opus hominis bonum reddat. Unde ubi in actu hominis invenitur specialis ratio bonitatis, necesse est quod ad hoc disponatur homo per specialem virtutem. Cum autem bonum, secundum Augustinum, in libro de natura boni, consistat in ordine, necesse est specialem rationem boni considerari ex determinato ordine. Est autem specialis quidam ordo secundum quod exteriora nostra vel verba vel facta debite ordinantur ad aliquid sicut signum ad signatum. Et ad hoc perficitur homo per virtutem veritatis. Unde manifestum est quod veritas est specialis virtus.

Referencing norms: Q109A2Respondeo, assert-hdbcd37d635d1c69770198d879a1a3871ef977519783296a3878f6df4aa0d37a9

la · official · sha256:5dfd2aa670e38339c4a0c90706cd19a13803c9885ba7650c89be55c9f5420f2aLA

Sed contra est quia in II Ethic. connumeratur aliis virtutibus.

Referencing norms: assert-hd1428257e80a59ccca670a342b3821ac87f14c13ccc238dfd07c0db253f57d14

la · official · sha256:2921ac412665bcd4007ce80e1684131ae4566d5638ff7053b72bf1330140cff0LA

Ad primum ergo dicendum quod quia homo est animal sociale, naturaliter unus homo debet alteri id sine quo societas humana conservari non posset. Non autem possent homines ad invicem convivere nisi sibi invicem crederent, tanquam sibi invicem veritatem manifestantibus. Et ideo virtus veritatis aliquo modo attendit rationem debiti.

Referencing norms: Q109A3Ad1, assert-h668e679f9c1903d404fea6ae30c22c7596082b04d25ed4245b514a3d7c10340e

la · official · sha256:6a38ca8c5465993ec54f755d03fb9f2742d71d0fd544eee98e283d5ccf989812LA

Ad secundum dicendum quod veritas secundum quod est cognita, pertinet ad intellectum. Sed homo per propriam voluntatem, per quam utitur et habitibus et membris, profert exteriora signa ad veritatem manifestandam. Et secundum hoc, manifestatio veritatis est actus voluntatis.

Referencing norms: Q109A3Ad2, assert-h306c897b70ee121ea91a2f7f4a4bd185a43d8ef9eaabebb6902422a5f9a5c235

la · official · sha256:da3e2a8c22db2d94646c1344a8fa3cdb7240e7abb29edc05c55879c43e73994bLA

Ad tertium dicendum quod veritas de qua nunc loquimur, differt a veritate vitae ut dictum est. Veritas autem iustitiae dicitur dupliciter. Uno modo, secundum quod ipsa iustitia est rectitudo quaedam regulata secundum regulam divinae legis. Et secundum hoc, differt veritas iustitiae a veritate vitae, quia veritas vitae est secundum quam aliquis recte vivit in seipso; veritas autem iustitiae est secundum quam aliquis rectitudinem legis in iudiciis, quae sunt ad alterum, servat. Et secundum hoc, veritas iustitiae non pertinet ad veritatem de qua nunc loquimur, sicut nec veritas vitae. Alio modo potest intelligi veritas iustitiae secundum quod aliquis ex iustitia veritatem manifestat, puta cum aliquis in iudicio verum confitetur aut verum testimonium dicit. Et haec veritas est quidam particularis actus iustitiae. Et non pertinet directe ad hanc veritatem de qua nunc loquimur, quia scilicet in hac manifestatione veritatis principaliter homo intendit ius suum alteri reddere. Unde philosophus, in IV Ethic., de hac veritate determinans, dicit, non de veridico in confessionibus dicimus, neque quaecumque ad iustitiam vel iniustitiam contendunt. Veritas autem doctrinae consistit in quadam manifestatione verorum de quibus est scientia. Unde nec ista veritas directe pertinet ad hanc virtutem, sed solum veritas qua aliquis et vita et sermone talem se demonstrat qualis est, et non alia quam circa ipsum sint, nec maiora nec minora. Veruntamen quia vera scibilia, inquantum sunt a nobis cognita, circa nos sunt et ad nos pertinent; secundum hoc veritas doctrinae potest ad hanc virtutem pertinere, et quaecumque alia veritas qua quis manifestat verbo vel facto quod cognoscit.

Referencing norms: Q109A3Ad3, assert-h4d062843203e402c96c1205a1a723dfa491b617f918d0eeb14935af47aa4bb67

la · official · sha256:2123fd7b62427ebf34d23698ffb01c733e22cdbf72225c5c65455b596848afacLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod veritas non sit pars iustitiae. Iustitiae enim proprium esse videtur quod reddat alteri debitum. Sed ex hoc quod aliquis verum dicit, non videtur alteri debitum reddere, sicut fit in omnibus praemissis iustitiae partibus. Ergo veritas non est iustitiae pars.

Referencing norms: Q109A3Obiectio1, assert-h86a6010271d245530652acb1e042754e301e5c7c71af1e7b35d85b36299333de, assert-hacea701a3d5f235847ec21c4df4fac66f62435cccf4620819191113d03a86d64

la · official · sha256:939c4990041f6bc7c00f6c769e4b1b06c40e767922efff9248b1d7f0c7db395eLA

Praeterea, veritas pertinet ad intellectum. Iustitia autem est in voluntate, ut supra habitum est. Ergo veritas non est pars iustitiae.

Referencing norms: Q109A3Obiectio2, assert-h47279092601ea7a17ef886f510eecf84df3ba9f098959c6ace23a38272bb1e7d

la · official · sha256:c7e8e1ee5c40d602b657d6b9d362f4b6ba5f088544afa81d5176002f3fa42b8dLA

Praeterea, triplex distinguitur veritas, secundum Hieronymum, scilicet veritas vitae, et veritas iustitiae, et veritas doctrinae. Sed nulla istarum est pars iustitiae. Nam veritas vitae continet in se omnem virtutem, ut dictum est. Veritas autem iustitiae est idem iustitiae, unde non est pars eius. Veritas autem doctrinae pertinet magis ad virtutes intellectuales. Ergo veritas nullo modo est pars iustitiae.

Referencing norms: Q109A3Obiectio3, assert-h3992cff5c53682317e02d1c618f60ce5b30a4fea45a465b8239a81cc0af54100, assert-hb5caf7b6846cb93326dcaa607c34da8112cfd52ac678cb98c5e44c96a7062d7f

la · official · sha256:4d61488939803c0edb1f20a7c86a3f7315be27d001eba1394378fd7a70eafd89LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ex hoc aliqua virtus iustitiae annectitur sicut secundaria principali, quod partim quidem cum iustitia convenit, partim autem deficit ab eius perfecta ratione. Virtus autem veritatis convenit quidem cum iustitia in duobus. Uno quidem modo, in hoc quod est ad alterum. Manifestatio enim, quam diximus esse actum veritatis, est ad alterum, inquantum scilicet ea quae circa ipsum sunt, unus homo alteri manifestat. Alio modo, inquantum iustitia aequalitatem quandam in rebus constituit. Et hoc etiam facit virtus veritatis, adaequat enim signa rebus existentibus circa ipsum. Deficit autem a propria ratione iustitiae quantum ad rationem debiti. Non enim haec virtus attendit debitum legale, quod attendit iustitia, sed potius debitum morale, inquantum scilicet ex honestate unus homo alteri debet veritatis manifestationem. Unde veritas est pars iustitiae, inquantum annectitur ei sicut virtus secundaria principali.

Referencing norms: Q109A3Respondeo, assert-h774b9a22d0a64fffa6934c123dcf249af743727b15b9b5b57ec84439734096c8

la · official · sha256:c2182e0784fc3db4a128420672f8af283ed186c35ada6ea7d6d46670e1db7c9aLA

Sed contra est quod Tullius ponit veritatem inter partes iustitiae.

Referencing norms: assert-hdc972f4e3087014604910d48b5aafe1769c8d4a332a801a30df1b39514723799

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q109A4Ad1, Q109A4Ad2, Q109A4Ad3, assert-h4799d7d287bfb1076c3fb680bfd078722aba6f5c2ab6e41c9e1ea401e4ceba9b, assert-h669e6a1ddfbae6273fea91acf481fe3a33101687a91c03ff91646c0e1628afc4, assert-hcddfda28101fc818ed305259221dcf514ee6a48beea46ea6c4ac07cc97f39876

la · official · sha256:f7a3dbb7a588995ab12238bf682d058a09ee8ac7775d2884711f1fd610e3ee23LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod virtus veritatis non declinet in minus. Sicut enim aliquis dicendo maius incurrit falsitatem, ita et dicendo minus, non enim magis est falsum quatuor esse quinque quam quatuor esse tria. Sed omne falsum est secundum se malum et fugiendum, ut philosophus dicit, in IV Ethic. Ergo veritatis virtus non plus declinat in minus quam in maius.

Referencing norms: Q109A4Obiectio1, assert-h434bcb7f0680f330a05a7074987e4bf8cf92056658c5500427eed4cc2dabc3b6, assert-hfd70b7ee7e33a5f82740754b775448a85e75b794e9921edc21ed864745250227

la · official · sha256:37ff7befe834005f97adcfef5af403089b680d17e6f424209a4f0a589d992765LA

Praeterea, quod una virtus magis declinet ad unum extremum quam ad aliud, contingit ex hoc quod virtutis medium est propinquius uni extremo quam alteri, sicut fortitudo est propinquior audaciae quam timiditati. Sed veritatis medium non est propinquius uni extremo quam alteri, quia veritas, cum sit aequalitas quaedam, in medio punctali consistit. Ergo veritas non magis declinat in minus.

Referencing norms: Q109A4Obiectio2, assert-h46c4bffde58d5a6b2fbc073ff970c56cff46babe13e207640ed6325a2384a79d, assert-ha120114dcd24f72d311ea09e957bf4baa9734eacd859ce8cc7ae703322c23cbf

la · official · sha256:bc96e0e9cfa34f79940c378062a131f84298eb3a3843b86c58eec97afd4ade97LA

Praeterea, in minus videtur a veritate recedere qui veritatem negat, in maius autem qui veritati aliquid superaddit. Sed magis repugnat veritati qui veritatem negat quam qui superaddit, quia veritas non compatitur secum negationem veritatis, compatitur autem secum superadditionem. Ergo videtur quod veritas magis debeat declinare in maius quam in minus.

Referencing norms: Q109A4Obiectio3, assert-h149d539edcb1be1a749f060eb7c53b65700aa1dffda434e2c1c4c0556b62446a, assert-h6dd5efd5b56221192b7ac07fb05ea0caeac681d9a29a62f46b2b4af874eb2d86

la · official · sha256:ff4ed85a2b1a737f91e14062aad4a8861c9e46553dad9911a021c64011cd65edLA

Respondeo dicendum quod declinare in minus a veritate contingit dupliciter. Uno modo, affirmando, puta cum aliquis non manifestat totum bonum quod in ipso est, puta scientiam vel sanctitatem vel aliquid huiusmodi. Quod fit sine praeiudicio veritatis, quia in maiori est etiam minus. Et secundum hoc, haec virtus declinat in minus. Hoc enim, ut philosophus dicit ibidem, videtur esse prudentius, propter onerosas superabundantias esse. Homines enim qui maiora de seipsis dicunt quam sint, sunt aliis onerosi, quasi excellere alios volentes, homines autem qui minora de seipsis dicunt, gratiosi sunt, quasi aliis condescendentes per quandam moderationem. Unde apostolus dicit, II ad Cor. XII, si voluero gloriari, non ero insipiens, veritatem enim dicam. Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Alio modo potest aliquis declinare in minus negando, scilicet ut neget sibi inesse quod inest. Et sic non pertinet ad hanc virtutem declinare in minus, quia per hoc incurret falsum. Et tamen hoc ipsum esset minus repugnans virtuti, non quidem secundum propriam rationem veritatis, sed secundum rationem prudentiae, quam oportet salvari in omnibus virtutibus. Magis enim repugnat prudentiae, quia periculosius est et onerosius aliis, quod aliquis existimet vel iactet se habere quod non habet, quam quod non existimet, vel dicat se non habere quod habet.

Referencing norms: Q109A4Respondeo, assert-h20c2b9f32bc41be92986dedee2dbb4bbb1dccadf65622d7b39eeb32a6498bb04

la · official · sha256:6c6f260053ee9ae5e630e6abc101da1e062de1d3d64804b32708f063daa03598LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod homo secundum hanc virtutem magis a vero declinat in minus.

Referencing norms: assert-h5e63b10d2e4ce45dcf84befecf742f94f39d9b7b090c79b4a94baf30e8e32f1f

la · official · sha256:65902a8f5be8bbd733587a4f93baa8d8b3be75f4fd8a62510b5029d6b1fa55b2LA

Deinde considerandum est de veritate, et vitiis oppositis. Circa veritatem autem quaeruntur quatuor. Primo, utrum veritas sit virtus. Secundo, utrum sit virtus specialis. Tertio, utrum sit pars iustitiae. Quarto, utrum magis declinet ad minus.

la · official · sha256:3d9e850c3c183c984a93ddaa9671e690dc500f5cb174afcb0e519711a093e0d2LA

Ad primum ergo dicendum quod unumquodque magis iudicatur secundum id quod est in eo formaliter et per se, quam secundum id quod est in eo materialiter et per accidens. Et ideo magis opponitur veritati, inquantum est virtus moralis, quod aliquis dicat verum intendens dicere falsum, quam quod dicat falsum intendens dicere verum.

Referencing norms: Q110A1Ad1, assert-h77f02fbda6fe02d4f71fff85bac90ccb1af2f92c7f9748bd7ee8598ad728c769

la · official · sha256:b5758fdb4c8d05e94abe0325146713c38aa13166a465de8cbc18b280e7450c75LA

Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in II de Doctr. Christ., voces praecipuum locum tenent inter alia signa. Et ideo cum dicitur quod mendacium est falsa vocis significatio, nomine vocis intelligitur omne signum. Unde ille qui aliquod falsum nutibus significare intenderet, non esset a mendacio immunis.

Referencing norms: Q110A1Ad2, assert-h6125f9f863aab5e2cd7027e319e649a39552bb370684d8f52d66287d04819a1b

la · official · sha256:edc98b176fb6624c4b33c5beb122fbad389ce99dcc5bfa6d1ddef1a9f78148f4LA

Ad tertium dicendum quod cupiditas fallendi pertinet ad perfectionem mendacii, non autem ad speciem ipsius, sicut nec aliquis effectus pertinet ad speciem suae causae.

Referencing norms: Q110A1Ad3, assert-h64350ace097f843b8e98d5374dfc6ff599fe4f26a5f6515289eff52795ac2872

la · official · sha256:c1fcf7339c1e0e665e0fece60ea866cde800ea1fa328b6cbda69addad2b86fc9LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod mendacium non semper opponatur veritati. Opposita enim non possunt esse simul. Sed mendacium simul potest esse cum veritate, qui enim verum loquitur quod falsum esse credit, mentitur, ut Augustinus dicit, in libro contra mendacium. Ergo mendacium non opponitur veritati.

Referencing norms: Q110A1Obiectio1, assert-h65712a65d8b64e8b5fb8dc521d63bc144efdedaec9fea97920510a3d75fd45b6, assert-hdd068b36043b6216ee9fbba588199e33f5905b6d9e72d9c9616f121edf7d0862

la · official · sha256:8abfdbceb34f0c68cf3d649eac27c48d812268650ccadb5ca0cf1cf41ebc515cLA

Praeterea, virtus veritatis non solum consistit in verbis, sed etiam in factis, quia secundum philosophum, in IV Ethic., secundum hanc virtutem aliquis verum dicit et in sermone et in vita. Sed mendacium consistit solum in verbis, dicitur enim quod mendacium est falsa vocis significatio. Ergo videtur quod mendacium non directe opponatur virtuti veritatis.

Referencing norms: Q110A1Obiectio2, assert-h18b89223df06d2a01f1d1ef4d232f64814cb2d95c845b335b26ae015e0519fb4, assert-hd323891ac8c45cfec660e7b713ecfd8a1c5b9ec3ea5a01b7faa38e74a7ae3a55

la · official · sha256:2c5bb83afb4ef5ff8b0cb3a6e357122aed3fab59e8a9b88b2b6ec69416d2bbb7LA

Praeterea, Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quod culpa mentientis est fallendi cupiditas. Sed hoc non opponitur veritati, sed magis benevolentiae vel iustitiae. Ergo mendacium non opponitur veritati.

Referencing norms: Q110A1Obiectio3, assert-h0ff208052314a23b3256080d3e19595c187b3a5fe7f6858303fdda299244c14d, assert-h70c188a82083904f418a6e8004bba41fdd478f7c2ccbb998f1080e591ee745c7

la · official · sha256:4d42d2d395ca5f8773046dd05088ba7d21a5f5f63e31ee10fd155e02f3b7927fLA

Respondeo dicendum quod actus moralis ex duobus speciem sortitur, scilicet ex obiecto, et ex fine. Nam finis est obiectum voluntatis, quae est primum movens in moralibus actibus. Potentia autem a voluntate mota habet suum obiectum, quod est proximum obiectum voluntarii actus, et se habet in actu voluntatis ad finem sicut materiale ad formale, ut ex supra dictis patet. Dictum est autem quod virtus veritatis, et per consequens opposita vitia, in manifestatione consistit, quae fit per aliqua signa. Quae quidem manifestatio, sive enuntiatio, est rationis actus conferentis signum ad signatum, omnis enim repraesentatio consistit in quadam collatione, quae proprie pertinet ad rationem; unde etsi bruta animalia aliquid manifestent, non tamen manifestationem intendunt, sed naturali instinctu aliquid agunt ad quod manifestatio sequitur. Inquantum tamen huiusmodi manifestatio sive enuntiatio est actus moralis, oportet quod sit voluntarius et ex intentione voluntatis dependens. Obiectum autem proprium manifestationis sive enuntiationis est verum vel falsum. Intentio vero voluntatis inordinatae potest ad duo ferri, quorum unum est ut falsum enuntietur; aliud quidem est effectus proprius falsae enuntiationis, ut scilicet aliquis fallatur. Si ergo ista tria concurrant, scilicet quod falsum sit id quod enuntiatur, et quod adsit voluntas falsum enuntiandi, et iterum intentio fallendi, tunc est falsitas materialiter, quia falsum dicitur; et formaliter, propter voluntatem falsum dicendi; et effective, propter voluntatem falsitatem imprimendi. Sed tamen ratio mendacii sumitur a formali falsitate, ex hoc scilicet quod aliquis habet voluntatem falsum enuntiandi. Unde et mendacium nominatur ex eo quod contra mentem dicitur. Et ideo si quis falsum enuntiet credens illud verum esse, est quidem falsum materialiter, sed non formaliter, quia falsitas est praeter intentionem dicentis. Unde non habet perfectam rationem mendacii, id enim quod praeter intentionem est, per accidens est; unde non potest esse specifica differentia. Si vero formaliter aliquis falsum dicat, habens voluntatem falsum dicendi, licet sit verum id quod dicitur, inquantum tamen huiusmodi actus est voluntarius et moralis, habet per se falsitatem, et per accidens veritatem. Unde ad speciem mendacii pertingit. Quod autem aliquis intendat falsitatem in opinione alterius constituere fallendo ipsum, non pertinet ad speciem mendacii, sed ad quandam perfectionem ipsius, sicut et in rebus naturalibus aliquid speciem sortitur si formam habeat, etiam si desit formae effectus; sicut patet in gravi quod violenter sursum detinetur, ne descendat secundum exigentiam suae formae. Sic ergo patet quod mendacium directe et formaliter opponitur virtuti veritatis.

Referencing norms: Q110A1Respondeo, assert-h66ce6f18e7f3d9d740b3a205935d5709e392dec37fd75df9d750b33b5f842490

la · official · sha256:db030d89d64a4fa0347a4e90209c373a133ee4d1228a8ca69e820dead9e2586fLA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro contra mendacium, nemo dubitet mentiri eum qui falsum enuntiat causa fallendi. Quapropter enuntiationem falsi cum voluntate ad fallendum prolatam, manifestum est esse mendacium. Sed hoc opponitur veritati. Ergo mendacium veritati opponitur.

Referencing norms: assert-h599d3d15b49fd19efafa34c8cf92babd0f9383841733f2043f5771ba8c2f39a9

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q110A2Ad1, Q110A2Ad2, Q110A2Ad3, assert-h15f27ef6b9f3358eaefd8e97e7b2e541082381e012dd99aaa8af5dc784477d0f, assert-h2b4092a710024c0e382da02356673daf0f38b3ba5937a76a335edc46850f7b45, assert-h7cd480120df87c57dddd5323fd3b955e78249e544317eaa54345d90ade463f94

la · official · sha256:0be7d191d403123b4a003b903e90c049c0a04d88d1a7b7dcc3fb1c98586c9358LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod insufficienter mendacium dividatur per mendacium officiosum, iocosum et perniciosum. Divisio enim est danda secundum ea quae per se conveniunt rei, ut patet per philosophum, in VII Metaphys. Sed intentio effectus est praeter speciem actus moralis, et per accidens se habet ad illum, ut videtur, unde et infiniti effectus possunt consequi ex uno actu. Haec autem divisio datur secundum intentionem effectus, nam mendacium iocosum est quod fit causa ludi; mendacium autem officiosum, quod fit causa utilitatis; mendacium autem perniciosum, quod fit causa nocumenti. Ergo inconvenienter hoc modo dividitur mendacium.

Referencing norms: Q110A2Obiectio1, assert-h26bbf3da03d3f1909e98315fa31f69a5f64b0902ca7f6ca68bfbc7228d452847, assert-hc0f1ebaef2674a2f6c78eb4d75846d1091d848be575b13aa05a414fa3833f938

la · official · sha256:395761e505cc751ab6aea15e4a0c899b4bd1b604d2cf7f6eef862cb8637efc2eLA

Praeterea, Augustinus, in libro contra mendacium, dividit mendacium in octo partes. Quorum primum est in doctrina religionis; secundum est ut nulli prosit et obsit alicui; tertium est quod prodest uni ita ut alteri obsit; quartum est quod fit sola mentiendi fallendique libidine; quintum est quod fit placendi cupiditate; sextum est quod nulli obest, et prodest alicui ad conservandam pecuniam; septimum est quod nulli obest, et prodest alicui ad vitandum mortem; octavum quod nulli obest, et prodest alicui ad vitandum immunditiam corporalem. Ergo videtur quod prima divisio mendacii sit insufficiens.

Referencing norms: Q110A2Obiectio2, assert-he953622def575ee077b95bde2b17f89cb4489646c2dec1a626f5e77eaa5c0bf2

la · official · sha256:903e752308934761aac862f2e3015942347cee307cbde79e3e09ded1286b1cd9LA

Praeterea, philosophus, in IV Ethic., dividit mendacium in iactantiam, quae verum excedit in dicendo, et ironiam, quae deficit a vero in minus. Quae duo sub nullo praedictorum membrorum continentur. Ergo videtur quod praedicta divisio mendacii sit incompetens.

Referencing norms: Q110A2Obiectio3, assert-h9c57d1e93dd29700a951e737889c6b2816ca23730efea59b1247970eeff2deaa

la · official · sha256:99e62a028c362ad65d894e73474d3f2b25361428217bdd482f72d5cbd6ac6073LA

Respondeo dicendum quod mendacium tripliciter dividi potest. Uno modo, secundum ipsam mendacii rationem, quae est propria et per se mendacii divisio. Et secundum hoc, mendacium in duo dividitur, scilicet in mendacium quod transcendit veritatem in maius, quod pertinet ad iactantiam; et in mendacium quod deficit a veritate in minus, quod pertinet ad ironiam; ut patet per philosophum, in IV Ethic. Haec autem divisio ideo per se est ipsius mendacii, quia mendacium, inquantum huiusmodi, opponitur veritati, ut dictum est, veritas autem aequalitas quaedam est, cui per se opponitur maius et minus. Alio modo potest dividi mendacium inquantum habet rationem culpae, secundum ea quae aggravant vel diminuunt culpam mendacii ex parte finis intenti. Aggravat autem culpam mendacii si aliquis per mendacium intendat alterius nocumentum, quod vocatur mendacium perniciosum. Diminuitur autem culpa mendacii si ordinetur ad aliquod bonum, vel delectabile et sic est mendacium iocosum; vel, utile, et sic est mendacium officiosum, sive quo intenditur iuvamentum alterius vel remotio nocumenti. Et secundum hoc, dividitur mendacium in tria praedicta. Tertio modo dividitur mendacium universalius secundum ordinem ad finem, sive ex hoc addatur vel diminuatur ad culpam mendacii, sive non. Et secundum hoc, est divisio octo membrorum quae dicta est. In qua quidem tria prima membra continentur sub mendacio pernicioso. Quod quidem fit vel contra Deum, et ad hoc pertinet primum mendacium, quod est in doctrina religionis. Vel est contra hominem, sive sola intentione nocendi alicui, et sic est secundum mendacium, quod scilicet nulli prodest et obest alicui; sive etiam intendatur in nocumento unius utilitas alterius, et hoc est tertium mendacium, quod uni prodest et alteri obest. Inter quae tria primum est gravissimum, quia semper peccata contra Deum sunt graviora, ut supra dictum est. Secundum autem est gravius tertio, quod diminuitur ex intentione utilitatis alterius. Post haec autem tria quae superaddunt ad gravitatem culpae mendacii, ponitur quartum, quod habet propriam quantitatem sine additione vel diminutione. Et hoc est mendacium quod fit ex sola mentiendi libidine, quod procedit ex habitu, unde et philosophus dicit, in IV Ethic., quod mendax, eo quod talis est secundum habitum, ipso mendacio gaudet. Quatuor vero subsequentes modi diminuunt de culpa mendacii. Nam quintum est mendacium iocosum, quod fit placendi cupiditate. Alia vero tria continentur sub mendacio officioso. In quo intenditur quod est alteri utile vel quantum ad res exteriores, et sic est sextum mendacium, quod prodest alicui ad pecuniam conservandam; vel est utile corpori, et hoc est septimum mendacium, quo impeditur mors hominis; vel est utile etiam ad honestatem virtutis, et hoc est octavum mendacium, in quo impeditur illicita pollutio corporalis. Patet autem quod quanto bonum intentum est melius, tanto magis minuitur culpa mendacii. Et ideo, si quis diligenter consideret, secundum ordinem praedictae enumerationis est ordo gravitatis culpae in istis mendaciis, nam bonum utile praefertur delectabili; et vita corporalis praefertur pecuniae; honestas autem etiam ipsi corporali vitae.

Referencing norms: Q110A2Respondeo, assert-h879d806351cbd568c504f052cfef726606d6d30895479a27027dbb845a4aadc0

la · official · sha256:fb5bd8769251877d9c26205ddeb06fd23fe49ee1bcce0858eef875b6398edf3dLA

Sed contra est quod super illud Psalm., perdes omnes qui loquuntur mendacium, dicit Glossa quod sunt tria genera mendaciorum. Quaedam enim sunt pro salute et commodo alicuius; est etiam aliud genus mendacii, quod fit ioco; tertium vero mendacii genus est quod fit ex malignitate. Primum autem horum dicitur officiosum; secundum, iocosum; tertium, perniciosum. Ergo mendacium in tria praedicta dividitur.

Referencing norms: assert-h1a5a45eb2adabf4ad9f12f3cc4fb24128ddfad9a2ec69967477f6f043eb2de5c

la · official · sha256:6b25407e721e125f50fba94f50fa083298e6dfa18c838320ca09a3f80fc3dc0cLA

Ad primum ergo dicendum quod nec in Evangelio, nec in aliqua Scriptura canonica fas est opinari aliquod falsum asseri, nec quod scriptores earum mendacium dixerunt, quia periret fidei certitudo, quae auctoritati sacrae Scripturae innititur. In hoc vero quod in Evangelio, et in aliis Scripturis sacris, verba aliquorum diversimode recitantur, non est mendacium. Unde Augustinus dicit, in libro de consensu Evangelist., nullo modo laborandum esse iudicat qui prudenter intelligit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae veritati, quibuslibet verbis fuerint explicatae. Et in hoc apparet, ut ibidem subdit, non debere nos arbitrari mentiri quemquam si, pluribus reminiscentibus rem quam audierunt vel viderunt, non eodem modo atque eisdem verbis eadem res fuerit indicata.

Referencing norms: Q110A3Ad1, assert-hbbab1ede6e59c01f0dfa024b1ce1218090b3cbf7b10de9a01bdd9f835efa7b84

la · official · sha256:afa7a59b0de1385094a388abc617dfc76149ea7d6fbcdf4d655d202556653ecdLA

Ad secundum dicendum quod obstetrices non sunt remuneratae pro mendacio, sed pro timore Dei et benevolentia, ex qua processit mendacium. Unde signanter dicitur Exod. I, et quia timuerunt obstetrices Deum, aedificavit illis domos. Mendacium vero postea sequens non fuit meritorium.

Referencing norms: Q110A3Ad2, assert-h484b7b8005537288f608e06eba9cd6ceb41f7db01d76eb98b9e09a6ea0cd594e

la · official · sha256:5bf70b49d4a3dc4c63d4a5cb53e0a659ac1a4971652701c090d269506156d2f8LA

Ad tertium dicendum quod in sacra Scriptura, sicut Augustinus dicit, inducuntur aliquorum gesta quasi exempla perfectae virtutis, de quibus non est aestimandum eos fuisse mentitos. Si qua tamen in eorum dictis appareant quae mendacia videantur, intelligendum est ea figuraliter et prophetice dicta esse. Unde Augustinus dicit, in libro contra mendacium, credendum est illos homines qui propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, omnia quae scripta sunt de illis prophetice gessisse atque dixisse. Abraham tamen, ut Augustinus dicit, in quaest. Genes. Dicens Saram esse suam sororem, veritatem voluit celari, non mendacium dici, soror enim dicitur quia filia fratris erat. Unde et ipse Abraham dicit, Gen. XX, vere soror mea est, filia patris mei, et non matris meae filia, quia scilicet ex parte patris ei attinebat. Iacob vero mystice dixit se esse Esau, primogenitum Isaac, quia videlicet primogenita illius de iure ei debebantur. Usus autem est hoc modo loquendi per spiritum prophetiae, ad designandum mysterium, quia videlicet minor populus, scilicet gentilium, substituendus erat in locum primogeniti, scilicet in locum Iudaeorum. Quidam vero commendantur in Scriptura non propter perfectam virtutem, sed propter quandam virtutis indolem, quia scilicet apparebat in eis aliquis laudabilis affectus, ex quo movebantur ad quaedam indebita facienda. Et hoc modo Iudith laudatur, non quia mentita est Holoferni, sed propter affectum quem habuit ad salutem populi, pro qua periculis se exposuit. Quamvis etiam dici possit quod verba eius veritatem habent secundum aliquem mysticum intellectum.

Referencing norms: Q110A3Ad3, assert-hc818b6063a49d7ab413a7249648970854a0f51e3b666aba1efc93fc5ed270d1b

la · official · sha256:1b0f4ca2682c6abfd6b9795c37813d8239ec696c73ff721c5ed54df7c3c642d3LA

Ad quartum dicendum quod mendacium non solum habet rationem peccati ex damno quod infert proximo, sed ex sua inordinatione, ut dictum est. Non licet autem aliqua illicita inordinatione uti ad impediendum nocumenta et defectus aliorum, sicut non licet furari ad hoc quod homo eleemosynam faciat (nisi forte in casu necessitatis, in quo omnia sunt communia). Et ideo non est licitum mendacium dicere ad hoc quod aliquis alium a quocumque periculo liberet. Licet tamen veritatem occultare prudenter sub aliqua dissimulatione, ut Augustinus dicit, contra mendacium.

Referencing norms: Q110A3Ad4, assert-hdd0d23bc5d54f88f7c36fae93ff24db5f695af588450a02f2c9ce7fe83046362

la · official · sha256:4dce1533206ba04ae2eb6b1f0c585fafa0d66abced1790d5e2acce0639b6110aLA

Ad quintum dicendum quod ille qui aliquid promittit, si habeat animum faciendi quod promittit, non mentitur, quia non loquitur contra id quod gerit in mente. Si vero non faciat quod promisit, tunc videtur infideliter agere per hoc quod animum mutat. Potest tamen excusari ex duobus. Uno modo, si promisit id quod est manifeste illicitum, quia promittendo peccavit, mutando autem propositum bene facit. Alio modo, si sint mutatae conditiones personarum et negotiorum. Ut enim Seneca dicit, in libro de Benefic., ad hoc quod homo teneatur facere quod promisit, requiritur quod omnia immutata permaneant, alioquin nec fuit mendax in promittendo, quia promisit quod habebat in mente, subintellectis debitis conditionibus; nec etiam est infidelis non implendo quod promisit, quia eaedem conditiones non extant. Unde et apostolus non est mentitus, qui non ivit Corinthum, quo se iturum esse promiserat, ut dicitur II Cor. I, et hoc propter impedimenta quae supervenerant.

Referencing norms: Q110A3Ad5, assert-h12ea74b1a92141d6c83ed0a9d796a6ad4bd0fcaacc0aaa525f855c969ce505e9

la · official · sha256:b3719a12ed1054e1b3123d275596affd698e6b6c06ed17e7d96a0ca4629ac56dLA

Ad sextum dicendum quod operatio aliqua potest considerari dupliciter, uno modo, secundum seipsam; alio modo, ex parte operantis. Mendacium igitur iocosum ex ipso genere operis habet rationem fallendi, quamvis ex intentione dicentis non dicatur ad fallendum, nec fallat ex modo dicendi. Nec est simile de hyperbolicis aut quibuscumque figurativis locutionibus, quae in sacra Scriptura inveniuntur, quia, sicut Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quidquid figurate fit aut dicitur, non est mendacium. Omnis enim enuntiatio ad id quod enuntiat referenda est, omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat quod significat eis quibus intelligendum prolatum est.

Referencing norms: Q110A3Ad6, assert-hcfe6c6cdca0249face69e16aa5c2fe158cc11868ce4c3ffdb092e4ad53b120be

la · official · sha256:13be3dbd3b39cccd1eaff1bbc53f3ba36a020ba10e06df869717dc78fe5d038dLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non omne mendacium sit peccatum. Manifestum est enim quod Evangelistae scribendo Evangelium non peccaverunt. Videntur tamen aliquid falsum dixisse, quia verba Christi, et etiam aliorum, frequenter aliter unus et aliter retulit alius; unde videtur quod alter eorum dixerit falsum. Non ergo omne mendacium est peccatum.

Referencing norms: Q110A3Obiectio1, assert-h0149738303f350626e2343287289c8a099a1ae6dede2dc775de67915b508e5c9

la · official · sha256:0ce44543b83307fc245322b02d341a273d4d80491a9c2f1e5c86e603261e2839LA

Praeterea, nullus remuneratur a Deo pro peccato. Sed obstetrices Aegypti remuneratae sunt a Deo propter mendacium, dicitur enim Exod. I, quod aedificavit illis Deus domos. Ergo mendacium non est peccatum.

Referencing norms: Q110A3Obiectio2, assert-h410ffaa0b98e067d8e3fc696aef8ae073946a5e2eb580316e95af3bbea65fec1, assert-ha5cf30dda8b0fa34084a19c1ac60e8c9b6a55e8892cbaff83153af0c8c221c8f

la · official · sha256:2229c5eb90b5ef77511c76c3b8d598e4675f22662685a8f281d17b5380861e98LA

Praeterea, gesta sanctorum narrantur in sacra Scriptura ad informationem vitae humanae. Sed de quibusdam sanctissimis viris legitur quod sunt mentiti, sicut legitur Gen. XII et XX quod Abraham dixit de uxore sua quod soror sua esset. Iacob etiam mentitus est dicens se Esau, tamen benedictionem adeptus est, ut habetur Gen. XXVII. Iudith etiam commendatur, quae tamen Holoferni mentita est. Non ergo omne mendacium est peccatum.

Referencing norms: Q110A3Obiectio3, assert-h3971beeffeb383359d8d60a57a37e924be34854b1c9c2aa2539a309747426514, assert-h66ba61006a5d5d269889289889eefc256ca30101f3b28e96eada996fad1990a6

la · official · sha256:bbfbdabc5a8bb7127cff9f36d9459fb79ebe8537138b04f31695ffcdb6a3a8a7LA

Praeterea, minus malum est eligendum ut vitetur maius malum, sicut medicus praecidit membrum ne corrumpatur totum corpus. Sed minus nocumentum est quod aliquis generet falsam opinionem in animo alicuius quam quod aliquis occidat vel occidatur. Ergo licite potest homo mentiri ut unum praeservet ab homicidio, et alium praeservet a morte.

Referencing norms: Q110A3Obiectio4, assert-haeea1ffd984354b78a07d9d335a221569c0ac2cc2b2676083d59705d7abfe312, assert-hbb95f6924f383445646e8830fae6d5a7a07195b72e6cf6365805fc2d317e5422

la · official · sha256:a3d76c05c59e9a53b5b975f02488724bb24bf21f2802e7ed1b05d8709befb007LA

Praeterea, mendacium est si quis non impleat quod promisit. Sed non omnia promissa sunt implenda, dicit enim Isidorus, in malis promissis rescinde fidem. Ergo non omne mendacium est vitandum.

Referencing norms: Q110A3Obiectio5, assert-h934ff3ed76251ef983f95d9ea719a82d3b0bd6465bcc5c6dc5c3c7adb528da37, assert-hd564359edc8060befa6b5a26e76858ec901fb42fc047c058d376860a3b7c0b1c

la · official · sha256:d2bfa8343614bdf6b04be0e94615f56938f541e362af7108b1633a27343809bcLA

Praeterea, mendacium ob hoc videtur esse peccatum quia per ipsum homo decipit proximum, unde Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quisquis esse aliquod genus mendacii quod peccatum non sit, putaverit, decipiet seipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitretur aliorum. Sed non omne mendacium est deceptionis causa, quia per mendacium iocosum nullus decipitur. Non enim ad hoc dicuntur huiusmodi mendacia ut credantur, sed propter delectationem solam, unde et hyperbolicae locutiones quandoque etiam in sacra Scriptura inveniuntur. Non ergo omne mendacium est peccatum.

Referencing norms: Q110A3Obiectio6, assert-h6ffbf20d25583d245ab6ad0d0f7ade7ce8f7bf8ba26e1205e09d774cc89b4c82, assert-ha24af9e6e998ff8837525d65ee978ad77ba70582b19444c5912d2d70d7646a5d

la · official · sha256:dc3f12bd9a8a8c24b3f4122d12cb58555c745e7c15134eb85dcc32503ab0d298LA

Respondeo dicendum quod illud quod est secundum se malum ex genere, nullo modo potest esse bonum et licitum, quia ad hoc quod aliquid sit bonum, requiritur quod omnia recte concurrant; bonum enim est ex integra causa, malum autem est ex singularibus defectibus, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Mendacium autem est malum ex genere. Est enim actus cadens super indebitam materiam, cum enim voces sint signa naturaliter intellectuum, innaturale est et indebitum quod aliquis voce significet id quod non habet in mente. Unde philosophus dicit, in IV Ethic., quod mendacium est per se pravum et fugiendum, verum autem et bonum et laudabile. Unde omne mendacium est peccatum, sicut etiam Augustinus asserit, in libro contra mendacium.

Referencing norms: Q110A3Respondeo, assert-h7c33bf5421e513b066e133b043d63276a67cd4abae30e68848cb05fb42729960

la · official · sha256:34276cee660f11e9633c737a29c4801f0751d2c90d0ed1df147ac26e62e69289LA

Sed contra est quod dicitur Eccli. VII, noli velle mentiri omne mendacium.

Referencing norms: assert-h2f9713555e83c4a029e12492b723d802b0ec412fe1041364db1d31dd9cfdb3ba

la · official · sha256:54a777f21bbc2fa2452ff095664d56260073571dbda2580c968f94af06d3dfb2LA

Ad primum ergo dicendum quod auctoritates illae intelliguntur de mendacio pernicioso, ut Glossa exponit, super illud Psalm., perdes omnes qui loquuntur mendacium.

Referencing norms: Q110A4Ad1, assert-hc4a8a40cc8a6c30a0a47eef0e971006b5257d7e4652c071acb4568c19a825e6c

la · official · sha256:0ebc757d969216fe91b9acbd5f188feec3451e07b866a6ee35e80b03510d1c79LA

Ad secundum dicendum quod, cum omnia praecepta Decalogi ordinentur ad dilectionem Dei et proximi, sicut supra dictum est, intantum mendacium est contra praeceptum Decalogi inquantum est contra dilectionem Dei et proximi. Unde signanter prohibetur contra proximum falsum testimonium.

Referencing norms: Q110A4Ad2, assert-h22223ededff4e32574a992e959c8fca37e942fb8a33e9bf0f1feef83e21f4767

la · official · sha256:123e1a53ff0e79cb3d993e94797e26b6fd1dda149fdbfc24b105d4727227db14LA

Ad tertium dicendum quod etiam peccatum veniale largo modo potest dici iniquitas, inquantum est praeter aequitatem iustitiae. Unde dicitur I Ioan. III, omne peccatum est iniquitas. Et hoc modo loquitur Augustinus.

Referencing norms: Q110A4Ad3, assert-h521bdc089feef28b30a02214fc1a780f0a2594136bd8434d096dd0993e15a070

la · official · sha256:4f55f6f6b60f828b6ff2b6bd73d9cb9ac41bf864ccb42198d02dff1057f012e5LA

Ad quartum dicendum quod mendacium obstetricum potest dupliciter considerari. Uno modo, quantum ad effectum benevolentiae in Iudaeos, et quantum ad reverentiam divini timoris, ex quibus commendatur in eis indoles virtutis. Et sic debetur eis remuneratio aeterna. Unde Hieronymus exponit quod Deus aedificavit illis domos spirituales. Alio modo potest considerari quantum ad ipsum exteriorem actum mendacii. Quo quidem non potuerunt aeternam remunerationem mereri, sed forte aliquam remunerationem temporalem, cuius merito non repugnabat deformitas illius mendacii, sicut repugnabat merito remunerationis aeternae. Et sic intelligenda sunt verba Gregorii, non quod per illud mendacium mererentur amittere remunerationem aeternam quam iam ex praecedenti affectu meruerant, sicut ratio procedebat.

Referencing norms: Q110A4Ad4, assert-h9e385483593ff27c3472a5cced7b92f51550880dc5e037c09b7b08c2c891a9b1

la · official · sha256:cec1dc833258ff08cb4ae911fcb4f98285dbcf3384d0bcd299f874231719e0daLA

Ad quintum dicendum quod quidam dicunt quod perfectis viris omne mendacium est peccatum mortale. Sed hoc irrationabiliter dicitur. Nulla enim circumstantia aggravat in infinitum nisi quae transfert in aliam speciem. Circumstantia autem personae non trahit in aliam speciem, nisi forte ratione alicuius annexi, puta si sit contra votum ipsius; quod non potest dici de mendacio officioso vel iocoso. Et ideo mendacium officiosum vel iocosum non est peccatum mortale in viris perfectis, nisi forte per accidens, ratione scandali. Et ad hoc potest referri quod Augustinus dicit, perfectis esse praeceptum non solum non mentiri, sed nec velle mentiri. Quamvis hoc Augustinus non assertive, sed sub dubitatione dicat, praemittit enim, nisi forte ita ut perfectorum et cetera. Nec obstat quod ipsi ponuntur in statu conservandae veritatis qui ad veritatem tenentur ex suo officio in iudicio vel doctrina. Contra quae si mentiantur, erit mendacium quod est peccatum mortale. In aliis autem non oportet quod mortaliter peccent mentiendo.

Referencing norms: Q110A4Ad5, assert-hf119430d71e43e8a8b1ff9485592f932899f679cc84d1db67cff97030233b61b

la · official · sha256:15151adbaaa6cc9afed4dd4c5a1b43a7f8ba86142d561247ecd1cd27fba59062LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod omne mendacium sit peccatum mortale. Dicitur enim in Psalm., perdes omnes qui loquuntur mendacium, et Sap. I, os quod mentitur occidit animam. Sed perditio et mors animae non est nisi per peccatum mortale. Ergo omne mendacium est peccatum mortale.

Referencing norms: Q110A4Obiectio1, assert-h2b9af68dad2242a0935f2278b6daa3ce3409d7db56370556f7cd5a9c5673f848, assert-h49b371173850acf569302862f1c689edc82ec21c0db3da1ee8559e5c4b8ef603

la · official · sha256:26e43d09ec763a7ed90cedb643a151719aa80bb0d8dcaf7abf42619063fc782dLA

Praeterea, omne quod est contra praeceptum Decalogi est peccatum mortale. Sed mendacium est contra hoc praeceptum Decalogi, non falsum testimonium dices. Ergo omne mendacium est peccatum mortale.

Referencing norms: Q110A4Obiectio2, assert-h533fe3a1d2bd904721871657e8f7eccf06b925b336f271e78628b9b76f304b80, assert-h5abbeae437a611865ff7cccdf45edbdfddfa51cec0f6c8957550f5eac2cdb8ef

la · official · sha256:d91a9cef8f7e0679b03a025eb97066819faa67a9fe9b89237172642807fa655cLA

Praeterea, Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., nemo mentiens, in eo quod mentitur, servat fidem, nam hoc utique vult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non servat. Omnis autem fidei violator iniquus est. Nullus autem dicitur fidei violator vel iniquus propter peccatum veniale. Ergo nullum mendacium est peccatum veniale.

Referencing norms: Q110A4Obiectio3, assert-h81665ca62e0fe9e9c5255ab7b9484579273eca410b91041bb0eb4c0bf007e616

la · official · sha256:f054337579ea099f4a81feb4a7711a676aace1412644ab0632a2cbabe112b3eeLA

Praeterea, merces aeterna non perditur nisi pro peccato mortali. Sed pro mendacio perditur merces aeterna, commutata in temporale, dicit enim Gregorius quod in remuneratione obstetricum cognoscitur quid mendacii culpa mereatur. Nam benignitatis earum merces, quae eis potuit in aeterna vita tribui, praemissa culpa mendacii, in terrenam est remunerationem declinata. Ergo etiam mendacium officiosum, quale fuit obstetricum, quod videtur esse levissimum, est peccatum mortale.

Referencing norms: Q110A4Obiectio4, assert-h67c854dc2d8dd4c544b02ce1719fce583e638b2b274a9161723c678f72e7545d, assert-hb7b29201a2c31b5896f1e5b143129b4c9db3b21041e643a53b2926be96d00c2a

la · official · sha256:1e3761f0970d9143304015342f6a7dddf68c10650d0af682c148554c78c63b82LA

Praeterea, Augustinus dicit, in libro contra mendacium, quod perfectorum praeceptum est omnino non solum non mentiri, sed nec velle mentiri. Sed facere contra praeceptum est peccatum mortale. Ergo omne mendacium perfectorum est peccatum mortale. Pari ergo ratione et quorumlibet aliorum, alioquin essent peioris conditionis.

Referencing norms: Q110A4Obiectio5, assert-h8dff7fa125106adb518261a2a15c7dcda3652e0b714b1768d5a5d79a4076425a, assert-hf8a2c67ed631e337c8172ee777bd9f730f2aa3d4ac1882e8185062838b961e94

la · official · sha256:bd5991a01346ef30a6aeaa1f0049e7af2f25bdbf34e2e3cf26802e11ab750174LA

Respondeo dicendum quod peccatum mortale proprie est quod repugnat caritati, per quam anima vivit Deo coniuncta, ut dictum est. Potest autem mendacium contrariari caritati tripliciter, uno modo, secundum se; alio modo, secundum finem intentum; tertio modo, per accidens. Secundum se quidem contrariatur caritati ex ipsa falsa significatione. Quae quidem si sit circa res divinas, contrariatur caritati Dei, cuius veritatem aliquis tali mendacio occultat vel corrumpit. Unde huiusmodi mendacium non solum opponitur virtuti veritatis, sed etiam virtuti fidei et religionis. Et ideo hoc mendacium est gravissimum, et mortale. Si vero falsa significatio sit circa aliquid cuius cognitio pertineat ad hominis bonum, puta quae pertinent ad perfectionem scientiae et informationem morum, tale mendacium, inquantum infert damnum falsae opinionis proximo, contrariatur caritati quantum ad dilectionem proximi. Unde est peccatum mortale. Si vero sit falsa opinio ex mendacio generata circa aliquid de quo non referat utrum sic vel aliter cognoscatur, tunc ex tali mendacio non damnificatur proximus, sicut si aliquis fallatur in aliquibus particularibus contingentibus ad se non pertinentibus. Unde tale mendacium secundum se non est peccatum mortale. Ratione vero finis intenti, aliquod mendacium contrariatur caritati, puta quod dicitur aut in iniuriam Dei, quod semper est peccatum mortale, utpote religioni contrarium; aut in nocumentum proximi, quantum ad personam, divitias vel famam. Et hoc etiam est peccatum mortale, cum nocere proximo sit peccatum mortale; ex sola autem intentione peccati mortalis, aliquis mortaliter peccat. Si vero finis intentus non sit contrarium caritati, nec mendacium secundum hanc rationem erit peccatum mortale, sicut apparet in mendacio iocoso, in quo intenditur aliqua levis delectatio; et in mendacio officioso, in quo intenditur etiam utilitas proximi. Per accidens autem potest contrariari caritati ratione scandali, vel cuiuscumque damni consequentis. Et sic erit etiam peccatum mortale, dum scilicet aliquis non veretur propter scandalum publice mentiri.

Referencing norms: Q110A4Respondeo, assert-h884832778ad74f95c02cd601feb981abc4f015467c4338db8c08144e40076fb2

la · official · sha256:fe6a64c1c4c893fc3855971a4b350dc2f48fea2d39a774064463a5e37871fc79LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in V Psalm., duo sunt genera mendaciorum in quibus non est magna culpa, sed tamen non sunt sine culpa, cum aut iocamur, aut proximo consulendo mentimur. Sed omne peccatum mortale habet gravem culpam. Ergo mendacium iocosum et officiosum non sunt peccata mortalia.

Referencing norms: assert-h7cb7c87f92bbffc63a961c119cbf6c529e4e9947b741c51749a482161abebdca

la · official · sha256:96e2dd359fd17d9f985e9eebbeab3e7472f5a407e8d52a6431032d619b0dba51LA

Deinde considerandum est de vitiis oppositis veritati. Et primo, de mendacio; secundo, de simulatione sive hypocrisi; tertio, de iactantia et opposito vitio. Circa mendacium quaeruntur quatuor. Primo, utrum mendacium semper opponatur veritati, quasi continens falsitatem. Secundo, de speciebus mendacii. Tertio, utrum mendacium semper sit peccatum. Quarto, utrum semper sit peccatum mortale.

la · official · sha256:bd60a8543d0ebdf070f7a82e884ccb2a42dfcd5f67e61fd5b6d4077a859ef3efLA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de quaest. Evang., non omne quod fingimus mendacium est. Sed quando id fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium, cum autem fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura veritatis. Et subiungit exemplum de figurativis locutionibus, in quibus fingitur quaedam res non ut asseratur ita esse, sed eam proponimus ut figuram alterius quod asserere volumus. Sic igitur dominus se finxit longius ire, quia composuit motum suum quasi volentis longius ire, ad aliquid figurate significandum, scilicet quod ipse ab eorum fide longe erat, ut Gregorius dicit; vel, ut Augustinus dicit, quia, cum longius recessurus esset ascendendo in caelum, per hospitalitatem quodammodo retinebatur in terra. Abraham etiam figurate locutus est. Unde Ambrosius dicit de Abraham quod prophetavit quod ignorabat. Ipse enim solus disponebat redire, immolato filio, sed dominus per os eius locutus est quod parabat. Unde patet quod neuter simulavit.

Referencing norms: Q111A1Ad1, assert-h6c2f002f73ad4a7310c9c5aabde29a1fb44e1e85d80c6f6365ebf023a59d2da1

la · official · sha256:6f2844dbc8897675d0abfd4a6d558bd31d62d62e04c7ec43569c0ad825083036LA

Ad secundum dicendum quod Hieronymus large utitur nomine simulationis pro quacumque fictione. Commutatio autem faciei David fuit fictio figuralis, sicut Glossa exponit in titulo illius Psalmi, benedicam dominum in omni tempore. Simulationem vero Iehu non est necesse excusari a peccato vel mendacio, quia malus fuit, utpote ab idololatria Ieroboam non recedens. Commendatur tamen et temporaliter remuneratur a Deo, non pro simulatione, sed pro zelo quo destruxit cultum Baal.

Referencing norms: Q111A1Ad2, assert-h0863ab2a5360a90e94ecfa1134dc50ade7b16ce1d531ffebca89eadbac092678

la · official · sha256:78d7a1cda3f49c08cd885c68578a2fff13f18b6abf448f39262ee4f554d6f7a4LA

Ad tertium dicendum quod quidam dicunt quod nullus potest se simulare esse malum, quia per opera bona nullus se simulat malum; si autem opera mala faciat, malus est. Sed haec ratio non cogit. Potest enim aliquis se simulare malum per opera quae in se non sunt mala, sed habent quandam speciem mali. Et tamen ipsa simulatio est mala, tum ratione mendacii; tum ratione scandali. Et quamvis per hoc fiat malus, non tamen fit malus illa malitia quam simulat. Et quia ipsa simulatio secundum se mala est, non ratione eius de quo est; sive sit de bono sive de malo, peccatum est.

Referencing norms: Q111A1Ad3, assert-hff6c42b52eeb080ab26dba408ea6d6b52982f3061020c61975f8a9e9e212e8f3

la · official · sha256:f5f1f2ddd19e6a4a35023d7a9e993073e73cf5f48d611d13d084a6232323eb0eLA

Ad quartum dicendum quod sicut aliquis verbo mentitur quando significat quod non est, non autem quando tacet quod est, quod aliquando licet; ita etiam simulatio est quando aliquis per exteriora signa factorum vel rerum significat aliquid quod non est, non autem si aliquis praetermittat significare quod est. Unde aliquis potest peccatum suum occultare absque simulatione. Et secundum hoc intelligendum est quod Hieronymus dicit ibidem, quod secundum remedium post naufragium est peccatum abscondere, ne scilicet exinde aliis scandalum generetur.

Referencing norms: Q111A1Ad4, assert-h1d4ca758287cf81e38bddb3636979b28e2e5b91f0d725217e64533b8a46edf05

la · official · sha256:51a78cfb8264e3dcfc4b15354eb4c78231078ef9dedc1b6c4843819680e36343LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod non omnis simulatio sit peccatum. Dicitur enim Luc. ult., quod dominus se finxit longius ire. Et Ambrosius dicit de Abraham, in libro de patriarchis, quod captiose loquebatur cum servulis cum dixit, Gen. XXII, ego et puer, illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos. Fingere autem et captiose loqui ad simulationem pertinet. Non est autem dicendum quod in Christo et in Abraham fuerit peccatum. Ergo non omnis simulatio est peccatum.

Referencing norms: Q111A1Obiectio1, assert-hdb3e60d1408f559db4847448f08f06c6ee044afb95f937aa7d79d8abdc1c0d24

la · official · sha256:8bf3bef3293ee3c38eca5e4ebe83f4d0886a8f98701c58dabd9122419996acceLA

Praeterea, nullum peccatum est utile. Sed sicut Hieronymus dicit, utilem simulationem, et in tempore assumendam, Iehu, regis Israel, nos doceat exemplum, qui interfecit sacerdotes Baal fingens se idola colere velle, ut habetur IV Reg. X. Et David immutavit faciem suam coram Achis, rege Geth, ut habetur I Reg. XXI. Ergo non omnis simulatio est peccatum.

Referencing norms: Q111A1Obiectio2, assert-h721b48ce43bd19bd632fa0decbb0fb83a8704351d5c6d376f505323f019448da, assert-hc5f086511f22dc198243a86911e835373a1420ed7271c00840cee8b26f5b1d12

la · official · sha256:44184c0decc06e4fc0b87d313bfc45d9472fd2493d30031e68874d9ec31e7958LA

Praeterea, bonum malo est contrarium. Si ergo simulare bonum est malum, simulare malum erit bonum.

Referencing norms: Q111A1Obiectio3, assert-he9e2bd791742a965deb484ecaf3aab5701fdab1554df8a92cd476c78d02053b6

la · official · sha256:6cbabe3f8d4eb07c53a3c422608d2e25537612090c65b09f5701c1d4a5b962a0LA

Praeterea, Isaiae III, contra quosdam dicitur, peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. Sed abscondere peccatum ad simulationem pertinet. Ergo non uti simulatione interdum est reprehensibile. Vitare autem peccatum nunquam est reprehensibile. Ergo simulatio non semper est peccatum.

Referencing norms: Q111A1Obiectio4, assert-h8f14357fb11bd9090e8bd09202821cf86b6581ab552d897ff1d134ece687e7f1, assert-hb8d9aea11c52f07f253103661a49cb49860a6259108c93e8971602a00d25f336, assert-hf2e5d63a1b6c94208b4ff24f69fe61dc0e51d07b836eafcf0f9839c218fb1389

la · official · sha256:b7d17175183ca43dbf00c66553c678dfeab66b856e6cb0423f18f4f35b3d21f3LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ad virtutem veritatis pertinet ut aliquis talem se exhibeat exterius per signa exteriora qualis est. Signa autem exteriora non solum sunt verba, sed etiam facta. Sicut ergo veritati opponitur quod aliquis per verba exteriora aliud significet quam quod habet apud se, quod ad mendacium pertinet; ita etiam veritati opponitur quod aliquis per aliqua signa factorum vel rerum aliquid de se significet contrarium eius quod in eo est, quod proprie simulatio dicitur. Unde simulatio proprie est mendacium quoddam in exteriorum signis factorum consistens. Non refert autem utrum aliquis mentiatur verbo, vel quocumque alio facto, ut supra dictum est. Unde, cum omne mendacium sit peccatum, ut supra habitum est, consequens est etiam quod omnis simulatio est peccatum.

Referencing norms: Q111A1Respondeo, assert-he0c7c32b0135775983f074fa1e3d1db820bc0b0d93258c395ba1ad393ca5a88d

la · official · sha256:9921df3539b87ea04aba87da7eacc3653618378ee70011c43bd96732d644a075LA

Sed contra est quod Isaiae XVI, super illud, in tribus annis etc., dicit Glossa, in comparatione duorum malorum, levius est aperte peccare quam sanctitatem simulare. Sed aperte peccare semper est peccatum. Ergo simulatio semper est peccatum.

Referencing norms: assert-h6652a1ad21d522fd0f6793ac45afc411d624df0a150f16515d4f6e474739520e

la · official · sha256:71cf7006a5d73e467c04c4a85e6e3dc85a825e9ab27349cf1bad9a03b376a759LA

Ad primum ergo dicendum quod opus exterius naturaliter significat intentionem. Quando ergo aliquis per bona opera quae facit, ex suo genere ad Dei servitium pertinentia, non quaerit Deo placere, sed hominibus, simulat rectam intentionem, quam non habet. Unde Gregorius dicit, XXXI Moral., quod hypocritae per causas Dei intentioni deserviunt saeculi, quia per ipsa quoque quae se agere sancta ostendunt, non conversionem quaerunt hominum, sed auras favorum. Et ita simulant mendaciter intentionem rectam, quam non habent, quamvis non simulent aliquod rectum opus quod non agant.

Referencing norms: Q111A2Ad1, assert-ha3d7fd5bee16a2cac6b3d3681b4607da7150f470e654200f302db889fe0cd85d

la · official · sha256:59d860433234b7b19df89700c6d724c31a383796d06415909776c7a5db8f99f5LA

Ad secundum dicendum quod habitus sanctitatis, puta religionis vel clericatus, significat statum quo quis obligatur ad opera perfectionis. Et ideo cum quis habitum sanctitatis assumit intendens se ad statum perfectionis transferre, si per infirmitatem deficiat, non est simulator vel hypocrita, quia non tenetur manifestare suum peccatum sanctitatis habitum deponendo. Si autem ad hoc sanctitatis habitum assumeret ut se iustum ostentaret, esset hypocrita et simulator.

Referencing norms: Q111A2Ad2, assert-h19c080268040a5ab8aa91cb4e490a30205f696175944b6b4410468dd9a1b0c4d

la · official · sha256:34ae1622a15472263655068006532eb47d879f75d61f88653b810e36c643cfa9LA

Ad tertium dicendum quod in simulatione, sicut in mendacio, duo sunt, unum quidem sicut signum, et aliud sicut signatum. Mala ergo intentio in hypocrisi consideratur sicut signatum, quod non respondet signo. Exteriora autem vel verba vel opera, vel quaecumque sensibilia, considerantur in omni simulatione et mendacio sicut signa.

Referencing norms: Q111A2Ad3, assert-h840516440eb16983e3ab9a667de94512ad9adea692d80fa9bef688ff64123bcd

la · official · sha256:0f198e16bdc6b8b16a735142269f2d9b69ed651bab6280434c00c322e40ae89eLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod hypocrisis non sit idem quod simulatio. Simulatio enim consistit in quodam factorum mendacio. Sed hypocrisis potest esse etiam si aliquis ostendat exterius quae interius agit, secundum illud Matth. VI, cum facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt. Ergo hypocrisis non est idem simulationi.

Referencing norms: Q111A2Obiectio1, assert-h14df77d619c01413769da82f9d6879ddd6b4747eabe1dbcec8e89362cd608c6d, assert-hcdc62194bbc0dd47ee251b0603c1ab3d5ee0e9333a9be38a9c5b0766eee32014

la · official · sha256:19d53a64e389137515543fd4fcaabaad91a0d3066ed57ddbc00eee4ab0050271LA

Praeterea, Gregorius dicit, XXXI Moral., sunt nonnulli qui et sanctitatis habitum tenent, et perfectionis meritum exequi non valent. Hos nequaquam credendum est in hypocritarum numerum currere, quia aliud est infirmitate, aliud malitia peccare. Sed illi qui tenent habitum sanctitatis et meritum perfectionis non exequuntur, sunt simulatores, quia exterior habitus sanctitatis opera perfectionis significat. Non ergo simulatio est idem quod hypocrisis.

Referencing norms: Q111A2Obiectio2, assert-h9a2c1e3b5bc337fe8711a2794d5b6f3543daa0d652c0c8d7ec8672217998d90b, assert-hb2a6fd84cb68517d59eede08f867ea856a437af805caedabb021dd38050254b0

la · official · sha256:34396b9aa3d5af1fda104af9ae10c91ff7c5d33f67690eaebda10ee11b486994LA

Praeterea, hypocrisis in sola intentione consistit, dicit enim dominus de hypocritis, Matth. XXIII, quod omnia opera sua faciunt ut ab hominibus videantur; et Gregorius dicit, XXXI Moral., quod nunquam quid agant, sed quomodo de actione qualibet hominibus possint placere, considerant. Sed simulatio non consistit in sola intentione, sed in exteriori operatione, unde super illud Iob XXXVI, simulatores et callidi provocant iram Dei, dicit Glossa quod simulator aliud simulat, aliud agit, castitatem praefert, et lasciviam sequitur; ostentat paupertatem, et marsupium replet. Ergo hypocrisis non est idem quod simulatio.

Referencing norms: Q111A2Obiectio3, assert-h5ac10c64138187e240cd664233557282da3fac9eec6ccf8b3a2c2bc08aa9380c, assert-h7504777968430110fe13a46dac6f253c42c463f5edeff1adf542e316d2d2f898

la · official · sha256:4f2e4a3ba63b75b15ba73fc2ab8a706a447820bc31b1b3923a83810aff6bad31LA

Respondeo dicendum quod, sicut Isidorus dicit, ibidem, nomen hypocritae tractum est a specie eorum qui in spectaculis contecta facie incedunt, distinguentes vultum vario colore ut ad personae quam simulant colorem perveniant, modo in specie viri, modo in specie feminae, ut in ludis populum fallant. Unde Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, quod sicut hypocritae simulatores personarum aliarum, agunt partes illius quod non sunt (non enim qui agit partes Agamemnonis, vere ipse est, sed simulat eum); sic in Ecclesiis et in omni vita humana quisquis se vult videri quod non est, hypocrita est, simulat enim se iustum, non exhibet. Sic dicendum est quod hypocrisis simulatio est, non autem omnis simulatio, sed solum illa qua quis simulat personam alterius; sicut cum peccator simulat personam iusti.

Referencing norms: Q111A2Respondeo, assert-h6c9fc9c99b052600a600ab68c1905cbd2297b8d780d80fd1204ae1fa19c355d0

la · official · sha256:dfdc5a5fdb8637f6fdd9fbdd8bc695948ded6035682b274945c534210fe317eeLA

Sed contra est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., hypocrita Graeco sermone in Latino simulator interpretatur, qui, dum intus malus sit, bonum se palam ostendit, hypo enim falsum, crisis iudicium interpretatur.

Referencing norms: assert-hf42469e6b40ce2b916819f47c970b331d63446dc09880d44ec6f462673a161ab

la · official · sha256:d9d212e37703f9c6e8dc6e559a23b59bc2c48ffddd3b2188058711238c8d4f43LA

Ad primum ergo dicendum quod hypocrita simulans aliquam virtutem, assumit eam ut finem non quidem secundum existentiam, quasi volens eam habere; sed secundum apparentiam, quasi volens videri eam habere. Ex quo non habet quod opponatur illi virtuti, sed quod opponatur veritati, inquantum vult decipere homines circa illam virtutem. Opera autem illius virtutis non assumit quasi per se intenta, sed instrumentaliter, quasi signa illius virtutis. Unde ex hoc non habet directam oppositionem ad illam virtutem.

Referencing norms: Q111A3Ad1, assert-h4515c6509d49fb64116b4311da8689e34201a8071a4252b03e33405e08b886b6

la · official · sha256:5c709b3d14420fe75a41eb03c09608b5c9ec98ab322bcd68a0e9e97639e260c6LA

Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, prudentiae directe opponitur astutia, ad quam pertinet adinvenire quasdam vias apparentes et non existentes ad propositum consequendum. Executio autem astutiae est proprie per dolum in verbis, per fraudem autem in factis. Et sicut astutia se habet ad prudentiam, ita dolus et fraus ad simplicitatem. Dolus autem vel fraus ordinatur ad decipiendum principaliter, et quandoque secundario ad nocendum. Unde ad simplicitatem pertinet directe se praeservare a deceptione. Et secundum hoc, ut supra dictum est, virtus simplicitatis est eadem virtuti veritatis, sed differt sola ratione, quia veritas dicitur secundum quod signa concordant signatis; simplicitas autem dicitur secundum quod non tendit in diversa, ut scilicet aliud intendat interius, aliud praetendat exterius.

Referencing norms: Q111A3Ad2, assert-h94844250b5c0f47e72f2233dc1b723a6786282069e784866af4c59029acd5cbd

la · official · sha256:2c4fd2d701e325cc26dbe1bdde2c0d503702cbfbfdf614a03c6a4af7c397f892LA

Ad tertium dicendum quod lucrum vel gloria est finis remotus simulatoris, sicut et mendacis. Unde ex hoc fine speciem non sortitur, sed ex fine proximo, qui est ostendere se alium quam sit. Unde quandoque contingit quod aliquis fingit de se magna, nullius alterius gratia, sed sola libidine simulandi, sicut philosophus dicit, in IV Ethic., et sicut etiam supra de mendacio dictum est.

Referencing norms: Q111A3Ad3, assert-hc33346853d719c5508c10f4e67653aa133738cfced6586e54b7e190b3964a11b

la · official · sha256:4617b9e51ecebc9f316ace94af72f45fe218ee3ef6024ffe5ba724f0623a40e2LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod hypocrisis non opponatur virtuti veritatis. In simulatione enim sive hypocrisi est signum et signatum. Sed quantum ad utrumque, non videtur opponi alicui speciali virtuti, hypocrita enim simulat quamcumque virtutem; et etiam per quaecumque virtutis opera, puta per ieiunium, orationem et eleemosynam, ut habetur Matth. VI. Ergo hypocrisis non opponitur specialiter virtuti veritatis.

Referencing norms: Q111A3Obiectio1, assert-hbc07f45b17f2581abec7f08fad150561016dd17615eac74d2c2e5a6bd00aa516, assert-he59887c278ec2b53c31f8379f7a3af2c149b70c0494335c8546299fadf9c1783

la · official · sha256:f70ba80b8e2a2cc3a17f0a76144dee8e16e516836eee0d18eef0a23840d20c4cLA

Praeterea, omnis simulatio ex aliquo dolo procedere videtur, unde et simplicitati opponitur. Dolus autem opponitur prudentiae, ut supra habitum est. Ergo hypocrisis, quae est simulatio. Non opponitur veritati, sed magis prudentiae vel simplicitati.

Referencing norms: Q111A3Obiectio2, assert-h78d1fb27859b65bac6fdf29cac0a4c4136cf2a982b54a5c76d4c371e94408cda

la · official · sha256:069d3b5315fc45ddd520188b613e387ecbb6561a46bcca24687d33e9688381a4LA

Praeterea, species moralium considerantur ex fine. Sed finis hypocrisis est acquisitio lucri vel inanis gloriae, unde super illud Iob XXVII, quae est spes hypocritae, si avare rapiat etc., dicit Glossa, hypocrita, qui Latine dicitur simulator, avarus raptor est, qui dum inique agens desiderat de sanctitate venerari, laudem vitae rapit alienae. Cum ergo avaritia, vel inanis gloria, non directe opponatur veritati, videtur quod nec simulatio sive hypocrisis.

Referencing norms: Q111A3Obiectio3, assert-h65fa1433a0ca6109d424583ce3f9e539af1470436770bedc027c97f2a1d65df5, assert-hab71e741629e7cf48df35264bf810230ea015047ae9300329562f1f7c1a20fd8

la · official · sha256:fb224bc34ba190a4e2eb243546b3737a4339782f08f55c27d65d4c6aec030cbdLA

Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in X Metaphys., contrarietas est oppositio secundum formam, a qua scilicet res speciem habet. Et ideo dicendum est quod simulatio sive hypocrisis potest opponi alicui virtuti dupliciter, uno modo, directe; et alio modo, indirecte. Directa quidem oppositio eius sive contrarietas est attendenda secundum ipsam speciem actus, quae accipitur secundum proprium obiectum. Unde cum hypocrisis sit quaedam simulatio qua quis simulat se habere personam quam non habet, ut dictum est, consequens est quod directe opponatur veritati, per quam aliquis exhibet se talem vita et sermone qualis est, ut dicitur in IV Ethic. Indirecta autem oppositio vel contrarietas hypocrisis potest attendi secundum quodcumque accidens, puta secundum aliquem finem remotum, vel secundum aliquod instrumentum actus, vel quodcumque aliud huiusmodi.

Referencing norms: Q111A3Respondeo, assert-haf0283e8570c1b35d3325ad8dbd0dd25523054c73c66fb123ef98e1c9fdd90eb

la · official · sha256:ea6ee77a58524a5b07a3d343fed6f605588ba095ba4aa1d06e610070c3c07843LA

Sed contra est quia omnis simulatio est mendacium quoddam, ut dictum est. Mendacium autem directe opponitur veritati. Ergo et simulatio sive hypocrisis.

Referencing norms: assert-h33f9eb396e4871e229693804a949b863f1e469aaae1d472a144a3dca128d753e

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q111A4Ad1, Q111A4Ad2, Q111A4Ad3, assert-h05e0f6266c59e7049512354d1c91413d1059894821494d5dd5dd0f58bca11f4c, assert-hb52dd7cb6910c36ff17172f0cae7c767ead2cc75a84379016b5afbbcde2d8008, assert-hcc3d0d192b05e3a642584ae07befe753f9023ebdfc6e48810ef2d2c85db57abf

la · official · sha256:8f835acc7ed7ecb1db207c9e7905c64a9d99ac22e4a103c182ca50efc004b17eLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod hypocrisis semper sit peccatum mortale. Dicit enim Hieronymus, Isaiae XVI, in Glossa, quod in comparatione duorum malorum, levius est aperte peccare quam sanctitatem simulare. Et super illud Iob I, sicut autem domino placuit etc., dicit Glossa quod simulata aequitas non est aequitas, sed duplicatum peccatum. Et super illud Thren. IV, maior effecta est iniquitas populi mei peccato Sodomorum, dicit Glossa, scelera animae planguntur quae in hypocrisim labitur, cuius maior est iniquitas peccato Sodomorum. Peccata autem Sodomorum sunt peccata mortalia. Ergo et hypocrisis semper est peccatum mortale.

Referencing norms: Q111A4Obiectio1, assert-h423ab675710f4db8a318f962b0513cc7233647ef5111186a8ec71238e3abb020

la · official · sha256:7ef31c1cb7acd8b4d7300855e61e22d3b86cb9fce981d87acbaea75bc2457fceLA

Praeterea, Gregorius dicit, XXXI Moral., quod hypocritae ex malitia peccant. Sed hoc est gravissimum, quod pertinet ad peccatum in spiritum sanctum. Ergo hypocrita semper mortaliter peccat.

Referencing norms: Q111A4Obiectio2, assert-h396b892e7f70407081e02ea9635cc87ee435e768c3f66c1e21355d3d86023eee, assert-h51e0aa08b6fcac55bdc144277839e99d0532c1507cc098de5c7e8343678138ad

la · official · sha256:e4d0f2501cbfe71774f3af9aa2caf4940284dc6ca9c5c10bb92dcf5bb31cd9a4LA

Praeterea, nullus meretur iram Dei et exclusionem a Dei visione nisi propter peccatum mortale. Sed per hypocrisim aliquis meretur iram Dei, secundum illud Iob XXXVI, simulatores et callidi provocant iram Dei. Excluditur etiam hypocrita a visione Dei, secundum illud Iob XIII, non veniet in conspectu eius omnis hypocrita. Ergo hypocrisis semper est peccatum mortale.

Referencing norms: Q111A4Obiectio3, assert-h475611fd644f1b8078f15c01a6ab84b39b965c027c1ba65fe51b9b73c0e46af7, assert-h894eb18bd7b0fa2bfa997ee3cccf340801b6544d35b0cdaccea31d61456ff0d7

la · official · sha256:e02c7ff9862137900cda4ab85e736891dd3d13c7f92fae4e48b25e397cc2a306LA

Respondeo dicendum quod in hypocrisi duo sunt, scilicet defectus sanctitatis, et simulatio ipsius. Si ergo hypocrita dicatur ille cuius intentio fertur ad utrumque, ut scilicet aliquis non curet sanctitatem habere, sed solum sanctus apparere, sicut consuevit accipi in sacra Scriptura, sic manifestum est quod est peccatum mortale. Nullus enim privatur totaliter sanctitate nisi per peccatum mortale. Si autem dicatur hypocrita ille qui intendit simulare sanctitatem, a qua deficit per peccatum mortale, tunc, quamvis sit in peccato mortali, ex quo privatur sanctitate; non tamen semper ipsa simulatio est ei in peccatum mortale, sed quandoque veniale. Quod discernendum est ex fine. Qui si repugnat caritati Dei vel proximi, erit peccatum mortale, puta cum simulat sanctitatem ut falsam doctrinam disseminet, vel ut adipiscatur ecclesiasticam dignitatem indignus, vel quaecumque alia temporalia bona in quibus finem constituit. Si vero finis intentus non repugnet caritati, erit peccatum veniale, puta cum aliquis in ipsa fictione delectatur, de quo philosophus dicit, in IV Ethic., quod magis videtur vanus quam malus. Eadem enim ratio est de mendacio et simulatione. Contingit tamen quandoque quod aliquis simulat perfectionem sanctitatis, quae non est de necessitate salutis. Et talis simulatio nec semper est peccatum mortale, nec semper est cum peccato mortali.

Referencing norms: Q111A4Respondeo, assert-hefa4426e89fcecc22e0e526e78d6479125b6f99a9b4d60ca4729163af4709acc

la · official · sha256:0206f995653576201aabfe4bbd1e388e90cc6d8f5df9926a4882f16f25be4a9cLA

Sed contra est quia hypocrisis est mendacium operis, cum sit simulatio quaedam. Non autem omne mendacium oris est peccatum mortale. Ergo nec omnis hypocrisis.

Referencing norms: assert-he4835123c43dc9f5fa092db6588a707b2b4b07f36e228a37f2221cded4132175

la · official · sha256:5ea0cda14abe2e5e8342e159a6b9d454a3b989dd779f61d48f500c7416779914LA

Praeterea, intentio hypocritae est ad hoc quod videatur bonus. Sed hoc non opponitur caritati. Ergo hypocrisis non est secundum se peccatum mortale.

la · official · sha256:4783732bc72997259451e8c389e92c28bc2eed76439d95912f7250375c29fa67LA

Praeterea, hypocrisis nascitur ex inani gloria, ut Gregorius dicit, XXXI Moral. Sed inanis gloria non semper est peccatum mortale. Ergo neque hypocrisis.

la · official · sha256:bf0f239458c2f6bd07e29dc4fbe5d4ec800cb5d8c6ca83bf2162a8979cfeee07LA

Deinde considerandum est de simulatione et hypocrisi. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum omnis simulatio sit peccatum. Secundo, utrum hypocrisis sit simulatio. Tertio, utrum opponatur veritati. Quarto, utrum sit peccatum mortale.

la · official · sha256:04a38f31683301c735c4f9c2530a24d64ee503350690b2141dc90edc179ba21bLA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de iactantia secundum quod excedit opinionem.

Referencing norms: Q112A1Ad1, assert-h728b4b2bf12728c344f75fee4a8444c09ddf92787507aa11a9bfbe79d7169767

la · official · sha256:943f5cb1578d7134884d14ba2f0fb711c2ff51a1b96166c9d63aa0b2ba835479LA

Ad secundum dicendum quod peccatum iactantiae potest considerari dupliciter. Uno modo, secundum speciem actus. Et sic opponitur veritati, ut dictum est. Alio modo, secundum causam suam, ex qua, etsi non semper, tamen frequentius accidit. Et sic procedit quidem ex superbia sicut ex causa interius motiva et impellente, ex hoc enim quod aliquis interius per arrogantiam supra seipsum elevatur, sequitur plerumque quod exterius maiora quaedam de se iactet; licet quandoque non ex arrogantia, sed ex quadam vanitate aliquis ad iactantiam procedat, et in hoc delectetur quia talis est secundum habitum. Et ideo arrogantia, per quam aliquis supra seipsum extollitur, est superbiae species, non tamen est idem iactantiae, sed, ut frequentius, eius causa, et propter hoc Gregorius iactantiam ponit inter superbiae species. Tendit autem iactator plerumque ad hoc quod gloriam consequatur per suam iactantiam. Et ideo, secundum Gregorium, ex inani gloria oritur secundum rationem finis.

Referencing norms: Q112A1Ad2, assert-h9e9ffa2438b2cdfdf2ffa7b16eba4e97473bf58571246a60233e3b8ca3890a8e

la · official · sha256:8f7569a05dd7891ecafbab56baf79ded658056aaab795e8ffac2e2e27e7d60cbLA

Ad tertium dicendum quod opulentia etiam iactantiam causat dupliciter. Uno modo, occasionaliter, inquantum de divitiis aliquis superbit. Unde et signanter, Prov. VIII, opes dicuntur superbae. Alio modo, per modum finis, quia, ut dicitur in IV Ethic., aliqui seipsos iactant non solum propter gloriam, sed etiam propter lucrum, qui de seipsis fingunt ea ex quibus lucrari possint, puta quod sint medici, vel sapientes et divini.

Referencing norms: Q112A1Ad3, assert-he6084571b285b44c210687a4f5aa1407d274882c87d8f850650874299d4f5f10

la · official · sha256:1c972bab15f40b59759ad075424aeeb19159ae83d021e38239c259b85df5eac5LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod iactantia non opponatur virtuti veritatis. Veritati enim opponitur mendacium. Sed quandoque potest esse iactantia etiam sine mendacio, sicut cum aliquis excellentiam suam ostentat, dicitur enim Esther I, quod Assuerus fecit grande convivium, ut ostenderet divitias gloriae suae ac regni sui, ac magnitudinem atque iactantiam potentiae suae. Ergo iactantia non opponitur virtuti veritatis.

Referencing norms: Q112A1Obiectio1, assert-hc9b38d288d3d72a14ddc5394ffbe2a333d213e8cbe4657dbab4a9e8d3ae9ba1b, assert-hd1182f2808dbf0947457265ea931466e046b43a166979464325b98e655addcf6

la · official · sha256:c304bf6757a4122d321f8a633e7174e04b88d03c797a8550771947d13ed7566aLA

Praeterea, iactantia ponitur a Gregorio, XXIII Moral., una de quatuor speciebus superbiae, cum scilicet quis iactat se habere quod non habet. Unde dicitur Ierem. XLVIII, audivimus superbiam Moab, superbus est valde. Sublimitatem eius et arrogantiam et superbiam et altitudinem cordis illius ego scio, ait dominus, iactantiam eius, et quod non sit iuxta eam virtus eius. Et XXXI Moral., dicit Gregorius quod iactantia oritur ex inani gloria. Superbia autem et inanis gloria opponuntur virtuti humilitatis. Ergo iactantia non opponitur veritati, sed humilitati.

Referencing norms: Q112A1Obiectio2, assert-h1bb46949b238de7680fac0c925be879650fbb808f90531bde6e45f78fcce6b7a, assert-ha06b79d0bacfafdd6a01d40d92824a0b0d58af87d613b048137a53ee4c1aaf4f

la · official · sha256:a5d49974b6bf40cf47c5ac5e014cdb839a233d0778d709045a8940f815d23742LA

Praeterea, iactantia ex divitiis causari videtur, unde dicitur Sap. V, quid nobis profuit superbia? Aut quid divitiarum iactantia contulit nobis? Sed superfluitas divitiarum videtur pertinere ad peccatum avaritiae, quod opponitur iustitiae vel liberalitati. Non ergo iactantia opponitur veritati.

Referencing norms: Q112A1Obiectio3, assert-h0d47f476d79430d49e9959859c861f8c6fcfdcfacac024b7c5aa34026abe2f9d, assert-he20a28120a80683754cfd91c1c8eaf2c3b8ca2535cb8e6829e87629b9f4e26bc

la · official · sha256:cbe98d88315904bcc158758a80bd5b89dc8be0fe27358aae7d56243f9dec2824LA

Respondeo dicendum quod iactantia proprie importare videtur quod homo verbis se extollat, illa enim quae homo vult longe iactare, in altum elevat. Tunc autem proprie aliquis se extollit, quando de se supra se aliquid dicit. Quod quidem contingit dupliciter. Quandoque enim aliquis loquitur de se, non quidem supra id quod in se est, sed supra id quod de eo homines opinantur quod apostolus refugiens dicit, II ad Cor. XII, parco, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Alio modo aliquis per verba se extollit loquens de se supra id quod in se est secundum rei veritatem. Et quia magis est aliquid iudicandum secundum quod in se est quam secundum quod est in opinione aliorum, inde est quod magis proprie dicitur iactantia quando aliquis effert se supra id quod in ipso est, quam quando effert se supra id quod est in opinione aliorum, quamvis utroque modo iactantia dici possit. Et ideo iactantia proprie dicta opponitur veritati per modum excessus.

Referencing norms: Q112A1Respondeo, assert-heb716497748f497283a305bfc33b1baac3388b3c4fe48f6fb031a8ec5c0b1911

la · official · sha256:9f918b39216ac389264599f2c726a5e1d0dd8fb02a19a87c3ff9c11e6b067be4LA

Sed contra est quod philosophus, in II et IV Ethic., iactantiam opponit veritati.

Referencing norms: assert-hecaf108753451bd36f17309f40b7ed36f6451dc1071872b3219f8525c7d353e4

la · official · sha256:961f64201028400db96190f5458bc791e67e0be51304f2731309a94a46ca830bLA

Ad primum ergo dicendum quod ille qui se iactat ad hoc quod iurgia concitet, peccat mortaliter. Sed quandoque contingit quod iactantia est causa iurgiorum non per se, sed per accidens. Unde ex hoc iactantia non est peccatum mortale.

Referencing norms: Q112A2Ad1, assert-ha9c517b49e6a402e78e359d5221c06f32ce8acb9e93ddf698fe2648d31a35288

la · official · sha256:5156e5688e444902e284bd8b06443ad3641f9cd5b394c4d12d6352ff53e026d6LA

Ad secundum dicendum quod Glossa illa loquitur de iactantia secundum quod procedit ex superbia prohibita, quae est peccatum mortale.

Referencing norms: Q112A2Ad2, assert-hffa4a9e11e00421bf3c5ccd403d2673131dad16b748426f27848a6ce218c4805

la · official · sha256:58058717b95590cd73b1899cc0a2c24d27955df672e68beac43fd72ff5a0f66bLA

Ad tertium dicendum quod non semper iactantia importat mendacium perniciosum, sed solum quando est contra caritatem Dei aut proximi, aut secundum se aut secundum causam suam. Quod autem aliquis se iactet quasi hoc ipso delectatus, est quiddam vanum, ut philosophus dicit. Unde reducitur ad mendacium iocosum, nisi forte hoc divinae dilectioni praeferret, ut propter hoc Dei praecepta contemneret; sic enim esset contra caritatem Dei, in quo solo mens nostra debet quiescere sicut in ultimo fine. Videtur autem ad mendacium officiosum pertinere cum aliquis ad hoc se iactat ut gloriam vel lucrum acquirat, dummodo hoc sit sine damno aliorum; quia hoc iam pertineret ad mendacium perniciosum.

Referencing norms: Q112A2Ad3, assert-h3b487e1816155c65851468312258398f577d44b108c00745e943312811e033ba

la · official · sha256:bbc89e9c7e2dcaa9c500a682bf5b29f5bfbc92ece4531019387066ac9dcd782cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod iactantia sit peccatum mortale. Dicitur enim Prov. XXVIII, qui se iactat et dilatat, iurgia concitat. Sed concitare iurgia est peccatum mortale, detestatur enim Deus eos qui seminant discordias, ut habetur Prov. VI. Ergo iactantia est peccatum mortale.

Referencing norms: Q112A2Obiectio1, assert-h2eba64249152037ae67afdfae863cd94793fa5b08673d2238654732e3fa0ecef, assert-h3f48c939c967fcb168478d94c62958bc03e6cc66c1f883a49196ba630c6f7190

la · official · sha256:1ce94be77d54d46984d6c2a16ec0e96b4a4dc6c69fedbf005cca0c2f57db58d7LA

Praeterea, omne quod prohibetur in lege Dei est peccatum mortale. Sed super illud Eccli. VI, non te extollas in cogitatione tua, dicit Glossa, iactantiam et superbiam prohibet. Ergo iactantia est peccatum mortale.

Referencing norms: Q112A2Obiectio2, assert-h4fcdd62a4ef8ae4d853f276245fc376ee3c992d1a23d7e6c00fd61645fb2055e, assert-hc4cf1f13f7230207020f40899d3174fcf42b243dd73f7c37e9cd96a5753f0265

la · official · sha256:f7152e4ea006e2615b18b2148f21f6499602c5129b4b8152e9025291c3f7dcedLA

Praeterea, iactantia est mendacium quoddam. Non est autem mendacium officiosum vel iocosum. Quod patet ex fine mendacii. Quia, ut philosophus dicit, in IV Ethic., iactator fingit de se maiora existentibus, quandoque nullius gratia, quandoque autem gratia gloriae vel honoris, quandoque autem gratia argenti, et sic patet quod neque est mendacium iocosum, neque officiosum. Unde relinquitur quod semper sit perniciosum. Videtur ergo semper esse peccatum mortale.

Referencing norms: Q112A2Obiectio3, assert-h6b4dd68b6b2cfa960bb68df39722f6646b6ae25c2e513be0e450d4ac1d94eed9

la · official · sha256:ad7d4349ae5901eb84cfca3e5e8c1f050d62fd0c62715c31fb0222743f76fd00LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est quod caritati contrariatur. Dupliciter ergo iactantia considerari potest. Uno modo, secundum se, prout est mendacium quoddam. Et sic quandoque est peccatum mortale, quandoque veniale. Mortale quidem, quando aliquis iactanter de se profert quod est contra gloriam Dei, sicut ex persona regis Tyri dicitur Ezech. XXVIII, elevatum est cor tuum, et dixisti, Deus ego sum. Vel etiam contra caritatem proximi, sicut cum aliquis, iactando seipsum, prorumpit in contumelias aliorum; sicut habetur Luc. XVIII de Pharisaeo, qui dicebat, non sum sicut ceteri hominum, raptores, iniusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. Quandoque vero est peccatum veniale, quando scilicet aliquis de se talia iactat quae neque sunt contra Deum, neque contra proximum. Alio modo potest considerari secundum suam causam, scilicet superbiam, vel appetitum lucri aut inanis gloriae. Et sic, si procedat ex superbia vel inani gloria quae sit peccatum mortale, etiam ipsa iactantia erit peccatum mortale. Alioquin erit peccatum veniale. Sed quando aliquis prorumpit in iactantiam propter appetitum lucri, hoc videtur iam pertinere ad proximi deceptionem et damnum. Et ideo talis iactantia magis est peccatum mortale. Unde et philosophus dicit, in IV Ethic., quod turpior est qui se iactat causa lucri quam qui se iactat causa gloriae vel honoris. Non tamen semper est peccatum mortale, quia potest esse tale lucrum ex quo alius non damnificatur.

Referencing norms: Q112A2Respondeo, assert-h3e88f63b5078dbb7eb223501032cb21c0e581e221efcc63b797cd2152a2c91d4

la · official · sha256:83a117adbc1afd4c6746947ecbe7fbaea781a09be34b2c371c898c382fd05a75LA

Sed contra est quod iactantia oritur ex inani gloria, secundum Gregorium, XXXI Moral. Sed inanis gloria non semper est peccatum mortale, sed quandoque veniale, quod vitare est valde perfectorum, dicit enim Gregorius quod valde perfectorum est sic ostenso opere auctoris gloriam quaerere ut de illata laude privata nesciant exultatione gaudere. Ergo iactantia non semper est peccatum mortale.

Referencing norms: assert-hab2fc28dbd069d406288206877c51a6aae107f200ed35064cf5e3d9751bbd2cd

la · official · sha256:6e8ee62d43e85bb12acff761684a9f1e613617a3f51156120439cd15eeff5fb9LA

Deinde considerandum est de iactantia et ironia, quae sunt partes mendacii, secundum philosophum, in IV Ethic. Primo autem circa iactantiam quaeruntur duo. Primo, cui virtuti opponatur. Secundo, utrum sit peccatum mortale.

la · official · sha256:20edf890d94b3d9a8d067ac6cca28b7a231e5a2c5b23ae33fdaf59664d897f21LA

Ad primum ergo dicendum quod duplex est sapientia, et duplex stultitia. Est enim quaedam sapientia secundum Deum, quae humanam vel mundanam stultitiam habet adiunctam, secundum illud I ad Cor. III, si quis inter vos sapiens videtur esse in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens. Alia vero est sapientia mundana, quae, ut ibidem subditur. Stultitia est apud Deum. Ille ergo qui a Deo confortatur. Confitetur se esse stultissimum secundum reputationem humanam, quia scilicet mundana contemnit, quae hominum sapientia quaerit. Unde et ibidem subditur, et sapientia hominum non est mecum, et postea subdit, et novi sanctorum scientiam. Vel potest dici sapientia hominum esse quae humana ratione acquiritur, sapientia vero sanctorum quae ex divina inspiratione habetur. Amos autem negavit se esse prophetam origine, quia scilicet non erat de genere prophetarum. Unde et ibidem subdit, nec filius prophetae.

Referencing norms: Q113A1Ad1, assert-h1ae568262ebd1dbe83624e9f40e3b22a466f559cee7baa2f85865acd5b4c5842

la · official · sha256:53300d951253ac553052740398df2a50c747162eec1666aed78b4ceba18c35a6LA

Ad secundum dicendum quod ad bonitatem mentis pertinet ut homo ad iustitiae perfectionem tendat. Et ideo in culpam reputat non solum si deficiat a communi iustitia, quod vere culpa est, sed etiam si deficiat a iustitiae perfectione, quod quandoque culpa non est. Non autem culpam dicit quod pro culpa non recognoscit, quod ad ironiae mendacium pertineret.

Referencing norms: Q113A1Ad2, assert-h52e0e614f2f0c5dc6e8fbfdd9bd0132b8c3b3cd3084b70585e21b16fe5d2a8a4

la · official · sha256:63e43e523cee508876935e1ad8e741a1e003ea3b1be381165d0e8a389b7cafafLA

Ad tertium dicendum quod homo non debet unum peccatum facere ut aliud vitet. Et ideo non debet mentiri qualitercumque ut vitet superbiam. Unde Augustinus dicit, super Ioan., non ita caveatur arrogantia ut veritas relinquatur. Et Gregorius dicit quod incaute sunt humiles qui se mentiendo illaqueant.

Referencing norms: Q113A1Ad3, assert-h37a47b7a522bdaa543431fad477f1f3d19676186c7778cbb5ca315b3520ac3c3

la · official · sha256:efae22b1bf5c03a1bc0313ed398caeeadb871764896c1d29ee4f0692945a1d4cLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod ironia, per quam aliquis minora de se fingit, non sit peccatum. Nullum enim peccatum procedit ex divina confortatione. Ex qua procedit quod aliquis de se minora dicat, secundum illud Prov. XXX, visio quam locutus est vir cum quo est Deus, et qui, Deo secum morante confortatus, ait, stultissimus sum virorum. Et Amos VII dicitur, respondit Amos, non sum propheta. Ergo ironia, per quam aliquis minora de se dicit, non est peccatum.

Referencing norms: Q113A1Obiectio1, assert-hbd6fb52266a733870d3f1af987d4c847e5687f37afd03152aaf7cc72bf3d4ded

la · official · sha256:622b8c9d354a0ae98836f0da00b8b61d868586a64cdaeb69b71b3ff6a959e75bLA

Praeterea, Gregorius dicit, in epistola ad Augustinum Anglorum episcopum, bonarum mentium est ibi suas culpas agnoscere ubi culpa non est. Sed omne peccatum repugnat bonitati mentis. Ergo ironia non est peccatum.

Referencing norms: Q113A1Obiectio2, assert-h48cad14619cb5545241741bbff0e1f6d502d1d1e76754859206c39d0ff99187b, assert-hae73d782108748f976647b67a5831f9621721ae17fc03acf74db9b725e57d135

la · official · sha256:62a226a125818eb7ac4f799736761909eea88be6a2521794bbcf34c94f92d8f1LA

Praeterea, fugere superbiam non est peccatum. Sed aliqui minora de seipsis dicunt fugientes tumidum, ut philosophus dicit, IV Ethic. Ergo ironia non est peccatum.

Referencing norms: Q113A1Obiectio3, assert-h0120ba6de2af3f716d0a514177c53b04d59d5bc8a4987216c4cabdc27f643d46, assert-hc6665cbd6255d571f6bdeeac0b8d7276896d63fece275064b57d63544a53e063

la · official · sha256:fec0b4c9f362f4e54cc4b00cfcdd4dcd8269fce4eb94a1980e1a2bc601c9acddLA

Respondeo dicendum quod hoc quod aliqui minora de se dicant, potest contingere dupliciter. Uno modo, salva veritate, dum scilicet maiora quae sunt in seipsis, reticent; quaedam vero minora detegunt et de se proferunt, quae tamen in se esse recognoscunt. Et sic minora de se dicere non pertinet ad ironiam, nec est peccatum secundum genus suum, nisi per alicuius circumstantiae corruptionem. Alio modo aliquis dicit minora a veritate declinans, puta cum asserit de se aliquid vile quod in se non recognoscit; aut cum negat de se aliquid magnum quod tamen percipit in seipso esse. Et sic pertinet ad ironiam, et est semper peccatum.

Referencing norms: Q113A1Respondeo, assert-h4c645826a10162bb97e9dc13c275636587dcca740317d70ed4385af169e1ad81

la · official · sha256:8efee6f5ac412fbcadf68814a8a1f43bcaae34289391767df16be693e9c7e0ddLA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de verbis Apost., cum humilitatis causa mentiris, si non eras peccator antequam mentireris, mentiendo efficeris.

Referencing norms: assert-h3e5545b30cc2199393142e249d8299b13d3bfdf7a4419470e95d24fdf74c47e1

la · official · sha256:8eb9b88f22ff6058709363ceeacc53ec285baf89894ecc350929400a14ca8183LA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de ironia et iactantia secundum quod mendacii gravitas consideratur ex seipso, vel ex materia eius. Sic enim dictum est quod aequalitatem habent.

Referencing norms: Q113A2Ad1, assert-h634a9b07e7bfdb10e0195923be175ebe962b889a4b4e973cf561a7c494b9224c

la · official · sha256:4d534f923083e447a5e4d0ccd70bdf25b21f230192bbd95a1c8790a12319d38fLA

Ad secundum dicendum quod duplex est excellentia, una quidem in temporalibus rebus; alia vero in spiritualibus. Contingit autem quandoque quod aliquis per exteriora signa vel per verba praetendit quidem defectum in exterioribus rebus, puta per aliquam vestem abiectam aut per aliquid huiusmodi, et per hoc ipsum intendit ostentare aliquam excellentiam spiritualem, sicut dominus de quibusdam dicit, Matth. VI, quod exterminant facies suas ut appareant hominibus ieiunantes. Unde isti simul incurrunt vitium ironiae et iactantiae (tamen secundum diversa), et propter hoc gravius peccant. Unde et philosophus dicit, in IV Ethic., quod et superabundantia et valde defectus iactantium est. Propter quod et de Augustino legitur quod neque vestes nimis pretiosas, neque nimis abiectas habere volebat, quia in utroque homines suam gloriam quaerunt.

Referencing norms: Q113A2Ad2, assert-hac629d122fb9bd01328694418b0576dd4ca855c25cfb15808786e63ce580a426

la · official · sha256:cc4278c6ff6f5dae0f3b3189c4dc3a640a5f015d0af2cd6aef5a4c8ba3c559c4LA

Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur Eccli. XIX, est qui nequiter se humiliat, et interiora eius plena sunt dolo. Et secundum hoc, Salomon loquitur de eo qui ex dolosa humilitate vocem suam submittit.

Referencing norms: Q113A2Ad3, assert-h5408275cab1574db760579eb312a4948d759793a6d7f8c01375af3408ccef36c

la · official · sha256:a391d8c420bfb36596a0420b1b3f9e00ffde6e6b307041db7d4b6438173f7b19LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod ironia non sit minus peccatum quam iactantia. Utrumque enim est peccatum inquantum declinat a veritate, quae est aequalitas quaedam. Sed ab aequalitate non magis declinat qui excedit quam qui diminuit. Ergo ironia non est minus peccatum quam iactantia.

Referencing norms: Q113A2Obiectio1, assert-ha6075a5ce613dbfef5fdd07e74fe518c83453f6130d5898fd3bc61ec2cdb2461, assert-habc0584d295333b40faf11b3eea45f745e5576d337b426fdac4e500bd4cc5e7e

la · official · sha256:0614410167e2a80984376a2456095cec6c9886562e1e1b776a89f697d6b58f61LA

Praeterea, secundum philosophum, ironia quandoque iactantia est. Iactantia autem non est ironia. Ergo ironia est gravius peccatum quam iactantia.

Referencing norms: Q113A2Obiectio2, assert-h284802dbe978ecf08db4dd01b8ed98760eae4165da4433ac55e49cf7bcdd3497

la · official · sha256:fdff0c692fc1c1d12216b2afb9b253f3c363e75e72af46ea0b78c97c348072feLA

Praeterea, Prov. XXVI dicitur, quando submiserit vocem suam, ne credideris ei, quoniam septem nequitiae sunt in corde illius. Sed submittere vocem pertinet ad ironiam. Ergo in ea est multiplex nequitia.

Referencing norms: Q113A2Obiectio3, assert-h78d555f613f81ae11c86439cc23df24ca9041df692c40f86c2d4820cc8454bb1, assert-hd26ecc05fcfbba212f26f49db5d553765193d901c817dea5583076c35639b19f

la · official · sha256:411e5d6655726056251deb2ccc0f4c164a7368d6f89df69aa72836d7ebb1d45cLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, unum mendacium est gravius altero, quandoque quidem ex materia de qua est, sicut mendacium quod fit in doctrina religionis est gravissimum, quandoque autem ex motivo ad peccandum, sicut mendacium perniciosum est gravius quam officiosum vel iocosum. Ironia autem et iactantia circa idem mentiuntur, vel verbis vel quibuscumque exterioribus signis, scilicet circa conditionem personae. Unde quantum ad hoc aequalia sunt. Sed ut plurimum iactantia ex turpiori motivo procedit, scilicet ex appetitu lucri vel honoris, ironia vero ex hoc quod fugit, licet inordinate, per elationem aliis gravis esse. Et secundum hoc philosophus dicit quod iactantia est gravius peccatum quam ironia. Contingit tamen quandoque quod aliquis minora de se fingit ex aliquo alio motivo, puta ad dolose decipiendum. Et tunc ironia est gravior.

Referencing norms: Q113A2Respondeo, assert-h28709ec3f603e15944999ff49166d65e22fd75534aaf9bc052087a6946933ca1

la · official · sha256:718230c91487b702ba4d9088dd4fbaea88af8d06bae46bd504f68e0ac2e1b902LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod irones et minus dicentes gratiores secundum mores videntur.

Referencing norms: assert-h28c50721ec436ce5e0c0b901a386fedb49055f763e7dd1a243c5d838b29a523d

la · official · sha256:5a96d1dd22f447971135a6de5547c08b10b1c9887a7d9c1bcd9117217a30fa18LA

Deinde considerandum est de ironia. Circa quam quaeruntur duo. Primo, utrum ironia sit peccatum. Secundo, de comparatione eius ad iactantiam.

la · official · sha256:133426846e3310bcc5c50a1a9674ec05e91d8dc5e8b87e3843b5b9fe2c5b7000LA

Ad primum ergo dicendum quod philosophus in libro Ethicorum de duplici amicitia loquitur. Quarum una consistit principaliter in affectu quo unus alium diligit. Et haec potest consequi quamcumque virtutem. Quae autem ad hanc amicitiam pertinent, supra de caritate dicta sunt. Aliam vero amicitiam ponit quae consistit in solis exterioribus verbis vel factis. Quae quidem non habet perfectam rationem amicitiae, sed quandam eius similitudinem, inquantum scilicet quis decenter se habet ad illos cum quibus conversatur.

Referencing norms: Q114A1Ad1, assert-hcbe438afbf7a98680b92eb7aa901928a0ce73ba7b52266ac04b4a911535e3bfb

la · official · sha256:684ba112384d5232bb3532649e2df464e3d0e0be1c48d8e9c312e793ec7ecc50LA

Ad secundum dicendum quod omnis homo naturaliter omni homini est amicus quodam generali amore, sicut etiam dicitur Eccli. XIII, quod omne animal diligit simile sibi. Et hunc amorem repraesentant signa amicitiae quae quis exterius ostendit in verbis vel factis etiam extraneis et ignotis. Unde non est ibi simulatio. Non enim ostendit eis signa perfectae amicitiae, quia non eodem modo se habet familiariter ad extraneos sicut ad eos qui sunt sibi speciali amicitia iuncti.

Referencing norms: Q114A1Ad2, assert-h6b5c4bc2f73037b46300a703c4270ada671abc48254aa3f8acb51893d0cb2ab5

la · official · sha256:db0015df36d9a2f415912aab5d0eadcf57534bf1e5f8a7e4fc8af60e5e4c2f2cLA

Ad tertium dicendum quod cor sapientum dicitur esse ubi tristitia non quidem ut ipse proximo tristitiam inferat, dicit enim apostolus, si propter cibum frater tuus contristatur, iam non secundum caritatem ambulas, sed ut contristantibus consolationem ferat, secundum illud Eccli. VII, non desis plorantibus in consolationem, et cum lugentibus ambula. Cor autem stultorum est ubi laetitia, non quidem ut ipsi alios laetificent, sed ut ipsi aliorum laetitia perfruantur. Pertinet ergo ad sapientem ut condelectationem afferat his cum quibus conversatur, non quidem lascivam, quam virtus cavet, sed honestam; secundum illud Psalm., ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. Quandoque tamen, propter aliquod bonum consequens vel propter aliquod malum excludendum, non refugiet virtuosus eos quibus convivit contristare, ut philosophus dicit, IV Ethic. Unde et apostolus dicit, II ad Cor. VII, si contristavi vos in epistola, non me poenitet, et postea, gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad poenitentiam. Et ideo his qui sunt proni ad peccandum non debemus hilarem vultum ostendere ad eos delectandum, ne videamur eorum peccato consentire et quodammodo peccandi audaciam ministrare. Unde dicitur Eccli. VII, filiae tibi sunt, serva corpus illarum, et non ostendas hilarem faciem tuam ad illas.

Referencing norms: Q114A1Ad3, assert-h3f439bf2067d988d76cafe3a7e02ba50b67888efa2a4d09c1ec96019e24d9bbe

la · official · sha256:a477ca084fb01fa1e423e5a360318620ba42a88fcb501a4d87e3e9ebcfc46e33LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod amicitia non sit specialis virtus. Dicit enim philosophus, in VIII Ethic., quod amicitia perfecta est quae est propter virtutem. Quaelibet autem virtus est amicitiae causa, quia bonum omnibus est amabile, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Ergo amicitia non est specialis virtus, sed consequens omnem virtutem.

Referencing norms: Q114A1Obiectio1, assert-hcdb55efcb974da372569604ea6e4077ce7d5256543d4f3b0bad232812a07435c

la · official · sha256:57713e77fcdfa7d2acc24c8135e290ac99d1843e625617b5560f4b325a23c78cLA

Praeterea, philosophus dicit, in IV Ethic., de tali amico, quod non in amando vel inimicando recipit singula ut oportet. Sed quod aliquis signa amicitiae ostendat ad eos quos non amat, videtur pertinere ad simulationem, quae repugnat virtuti. Ergo huiusmodi amicitia non est virtus.

Referencing norms: Q114A1Obiectio2, assert-h470092a9841d3788969ffd3cfce8c6c2d74ec1960ac68afbb41a62b7c9be37f0, assert-haa8f8ffa580114e8334c6d06af587e12f5f187ee868e1e3c09757d9db6c8edf4

la · official · sha256:b4c0b7e1eda6635e061b865545bab2d8853f12013a767127523b7f558dbcde37LA

Praeterea, virtus in medietate constituitur prout sapiens determinabit, sicut dicitur in II Ethic. Sed Eccle. VII dicitur, cor sapientum ubi tristitia, et cor stultorum ubi laetitia, unde ad virtuosum pertinet maxime a delectatione sibi cavere, ut dicitur II Ethic. Haec autem amicitia per se quidem desiderat condelectare, contristare autem reveretur, ut philosophus dicit, in IV Ethic. Ergo huiusmodi amicitia non est virtus.

Referencing norms: Q114A1Obiectio3, assert-h1765ac1f0c16ddcf17ee60791eea35b8d1ba209f72c788cd2913bce8ce00ad67, assert-h1a6419319b6482680e6ae1337fa7b9aff305714f005532c94e42da7c0ca19fa8

la · official · sha256:7fd7eb22870764054ccf7581f73c9356b3af6421d97cd29247f52a7c4978ee84LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, cum virtus ordinetur ad bonum, ubi occurrit specialis ratio boni, ibi oportet esse specialem rationem virtutis. Bonum autem in ordine consistit, sicut supra dictum est. Oportet autem hominem convenienter ad alios homines ordinari in communi conversatione, tam in factis quam in dictis, ut scilicet ad unumquemque se habeat secundum quod decet. Et ideo oportet esse quandam specialem virtutem quae hanc convenientiam ordinis observet. Et haec vocatur amicitia sive affabilitas.

Referencing norms: Q114A1Respondeo, assert-h0ab15555473208a5ac8c23bab754134461d040e205b47ecb9e629a264110a826

la · official · sha256:f8cdc91de05d82fbea3847eaf7b2866a221f39246184000303ba4f51d3b00ffdLA

Sed contra, praecepta legis dantur de actibus virtutum. Sed Eccli. IV dicitur, congregationi pauperum affabilem te facito. Ergo affabilitas, quae hic amicitia dicitur, est quaedam specialis virtus.

Referencing norms: assert-h3ff89e58ae75e6dbb0ad71679727a6d04a58918b3c68f08bc767f30df4c1f124

la · official · sha256:8c4428e0603112522b0b37c0dee18e171c7a495ba5f0736002ad3ed006b191a9LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, quia homo naturaliter est animal sociale, debet ex quadam honestate veritatis manifestationem aliis hominibus, sine qua societas hominum durare non posset. Sicut autem non posset vivere homo in societate sine veritate, ita nec sine delectatione, quia sicut philosophus dicit, in VIII Ethic., nullus potest per diem morari cum tristi, neque cum non delectabili. Et ideo homo tenetur ex quodam debito naturali honestatis ut homo aliis delectabiliter convivat, nisi propter aliquam causam necesse sit aliquando alios utiliter contristare.

Referencing norms: Q114A2Ad1, assert-hbc39d948f3377e681ef3c4b90945e8a2029bf99b7d6758e3b4897fc356f2788b

la · official · sha256:fc938e31a5341dd5d02d87d1db4d8ad4da748c39ea44daf9e8420cc844a8fb15LA

Ad secundum dicendum quod ad temperantiam pertinet refrenare delectationes sensibiles. Sed haec virtus consistit circa delectationes in convictu, quae ex ratione proveniunt, inquantum unus ad alterum decenter se habet. Et has delectationes non oportet refrenare tanquam noxias.

Referencing norms: Q114A2Ad2, assert-ha82ddd678e0fac0b6c3317388f8672d5a9391ba0293bb31d1f9ea352faf4256a

la · official · sha256:ea1c5c2c90a77f61cf4c0efe803b0d41f5163bc5d0792ffaf754ee841ed1c070LA

Ad tertium dicendum quod verbum illud philosophi non est intelligendum quod aliquis eodem modo debeat colloqui et convivere notis et ignotis, quia, ut ipse ibidem subdit, non similiter convenit consuetos et extraneos curare aut contristare. Sed in hoc attenditur similitudo, quod ad omnes oportet facere quod decet.

Referencing norms: Q114A2Ad3, assert-h75d3e1404799d71b4a2522641b3a28ea99150c96dcfe9a11570e285a94e508b9

la · official · sha256:151a0d21586301cf111de0381c044dd95937f34ab4ea066cc8fc65440e1b4818LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod huiusmodi amicitia non sit pars iustitiae. Ad iustitiam enim pertinet reddere debitum alteri. Sed hoc non pertinet ad hanc virtutem, sed solum delectabiliter aliis convivere. Ergo huiusmodi virtus non est pars iustitiae.

Referencing norms: Q114A2Obiectio1, assert-h50ac9983d4d25626e7e71e9e8384e412efc587e1f453baf9e0a21b5370e020af, assert-h5208cb154bdff0276b3329305a806589ebb7f40957420fa3a8672274ea2f7811

la · official · sha256:d5d1004de86232155caadc4bd3e030098a1cff82b1ffdbd1a88641e7c652b7ecLA

Praeterea, secundum philosophum, in IV Ethic., huiusmodi virtus consistit circa delectationem vel tristitiam quae est in convictu. Sed moderari maximas delectationes pertinet ad temperantiam, ut supra habitum est. Ergo haec virtus magis est pars temperantiae quam iustitiae.

Referencing norms: Q114A2Obiectio2, assert-h37e0df98dd9d6f400f2ea4e189238f57bd9b5c09c0edf17ea68ba8860011ae8e, assert-h4f79b43e886607a8f6c71d021f43643afe693a241412474a454f257e189c7a58

la · official · sha256:546adae953ca442ca5fb2470534d92d566b4daafab768f5bcda7b2eeebcfd1eaLA

Praeterea, aequalia inaequalibus exhibere contra iustitiam est, ut supra habitum est. Sed sicut philosophus dicit, in IV Ethic., haec virtus similiter ad ignotos et notos, et consuetos et inconsuetos operatur. Ergo haec virtus non est pars iustitiae, sed magis ei contrariatur.

Referencing norms: Q114A2Obiectio3, assert-h243b7a2cc88d75ca2e64b3441ab70a3fd0a5d83fb3ea016b710929a24bf33fbe, assert-hf1f828bee1d4f9b5363d1ad858d469cf9eed4ead2af6abf7d1a4211f6fcfd32d

la · official · sha256:d73d77f45ba399bb5382399758d2f7b912d255bf38d23904b6c764ae4088c2fcLA

Respondeo dicendum quod haec virtus est pars iustitiae, inquantum adiungitur ei sicut principali virtuti. Convenit enim cum iustitia in hoc quod ad alterum est, sicut et iustitia. Deficit autem a ratione iustitiae, quia non habet plenam debiti rationem, prout aliquis alteri obligatur vel debito legali, ad cuius solutionem lex cogit, vel etiam aliquo debito proveniente ex aliquo beneficio suscepto, sed solum attendit quoddam debitum honestatis, quod magis est ex parte ipsius virtuosi quam ex parte alterius, ut scilicet faciat alteri quod decet eum facere.

Referencing norms: Q114A2Respondeo, assert-h2524138e004e53b05237939bc752d6bed7d5de6b28a88ba61b6f09c8f5ea750e

la · official · sha256:431e2c11c9e06f31b60ace0fda916484f41fa983ba35ab7f6d615456e8b86c35LA

Sed contra est quod Macrobius ponit amicitiam partem iustitiae.

Referencing norms: assert-h5c77f7d860a06a68e8f9c80a6360d1febc6cc803c7f02d0b537b45bddcbec1bf

la · official · sha256:e229e1dc518f1535672814302942b0be43ad9333b739bc68314e074d791bed77LA

Deinde considerandum est de amicitia quae affabilitas dicitur; et de vitiis oppositis, quae sunt adulatio et litigium. Circa amicitiam autem seu affabilitatem quaeruntur duo. Primo, utrum sit specialis virtus. Secundo, utrum sit pars iustitiae.