Sancti Thomae de Aquino, Summa theologiae I-II, quaestiones 22-48

la · official · sha256:746aac6b08ce78113987415cbe097118724fb2357dc4699becfa37098795da68LA

Ad primum igitur dicendum quod pati, secundum quod est cum abiectione et transmutatione, proprium est materiae, unde non invenitur nisi in compositis ex materia et forma. Sed pati prout importat receptionem solam, non est necessarium quod sit materiae, sed potest esse cuiuscumque existentis in potentia. Anima autem, etsi non sit composita ex materia et forma, habet tamen aliquid potentialitatis, secundum quam convenit sibi recipere et pati, secundum quod intelligere pati est, ut dicitur in III de anima.

Referencing norms: Q22A1Ad1, assert-hf01f6e5bcca66d9e9e081cd17feded96bf4f9741292e47e480e23644a2d73ace

la · official · sha256:9bfe73508a86d9e99ea75ef0a478ae42e713e32d26694ad245ee1cfe240eb70bLA

Ad secundum dicendum quod pati et moveri, etsi non conveniat animae per se, convenit tamen ei per accidens, ut in I de anima dicitur.

Referencing norms: Q22A1Ad2, assert-h29ba5013415dd8865d4bfff3221d34b4ae5c843075201e15d43e16364038b456

la · official · sha256:d8110783049d9af68e6d3e92abb1b20d4b2b3c7712a41510b78bf098c351da2bLA

Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de passione quae est cum transmutatione ad deterius. Et huiusmodi passio animae convenire non potest nisi per accidens, per se autem convenit composito, quod est corruptibile.

Referencing norms: Q22A1Ad3, assert-hd9f6079f36e49b681d827372e2f8c9db783a6425b41acd57b1c0b0c8d8390168

la · official · sha256:f55610c9c07c5b9d9e4c3c45389752a1aa1dca7e2b9d75c866c272999594b78cLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod nulla passio sit in anima. Pati enim est proprium materiae. Sed anima non est composita ex materia et forma, ut in primo habitum est. Ergo nulla passio est in anima.

Referencing norms: Q22A1Obiectio1, assert-h378675b7d8374cbb9a82980a44edd74cab90b99dd30ba3cea45fadf2bf0d4b4c, assert-hdf610aad650be4cc8e1973f3fba041e5905c9b28c88d1df4c7ada548300a7da2

la · official · sha256:741dfc4b0b4790ef626abe469a87cc0b7c3d34c8f7d8dd5e57b196ea58a0c47fLA

Praeterea, passio est motus, ut dicitur in III Physic. Sed anima non movetur, ut probatur in I de anima. Ergo passio non est in anima.

Referencing norms: Q22A1Obiectio2, assert-h57b40345d8774b720f37be1a782a16bdbb051d9710b720ddf02fe972b3ad5bba, assert-ha953b04e24a2ce1a1ec60f967889c08e03f81ad9db36a9a30a85c872c0d87cb4

la · official · sha256:85585d67d40573af94c4dcb07c2b374cff956a5b460b98607b7478bc5e02efc8LA

Praeterea, passio est via in corruptionem, nam omnis passio, magis facta, abiicit a substantia, ut dicitur in libro topicorum. Sed anima est incorruptibilis. Ergo nulla passio est in anima.

Referencing norms: Q22A1Obiectio3, assert-h140b942ace7ad910a355a434370d0fe2bfe6aaf716434b2937e88d4449d52e67, assert-h663c292c59573a04eae3f3f74a527611473c9cace204744c77adffef0fd2d923

la · official · sha256:652ea431df46a3cdc45905664c899e85deced52af1af3f394be84b55b058fa3dLA

Respondeo dicendum quod pati dicitur tripliciter. Uno modo, communiter, secundum quod omne recipere est pati, etiam si nihil abiiciatur a re, sicut si dicatur aerem pati, quando illuminatur. Hoc autem magis proprie est perfici, quam pati. Alio modo dicitur pati proprie, quando aliquid recipitur cum alterius abiectione. Sed hoc contingit dupliciter. Quandoque enim abiicitur id quod non est conveniens rei, sicut cum corpus animalis sanatur, dicitur pati, quia recipit sanitatem, aegritudine abiecta. Alio modo, quando e converso contingit, sicut aegrotare dicitur pati, quia recipitur infirmitas, sanitate abiecta. Et hic est propriissimus modus passionis. Nam pati dicitur ex eo quod aliquid trahitur ad agentem, quod autem recedit ab eo quod est sibi conveniens, maxime videtur ad aliud trahi. Et similiter in I de Generat. dicitur quod, quando ex ignobiliori generatur nobilius, est generatio simpliciter, et corruptio secundum quid, e converso autem quando ex nobiliori ignobilius generatur. Et his tribus modis contingit esse in anima passionem. Nam secundum receptionem tantum dicitur quod sentire et intelligere est quoddam pati. Passio autem cum abiectione non est nisi secundum transmutationem corporalem, unde passio proprie dicta non potest competere animae nisi per accidens, inquantum scilicet compositum patitur. Sed et in hoc est diversitas, nam quando huiusmodi transmutatio fit in deterius, magis proprie habet rationem passionis, quam quando fit in melius. Unde tristitia magis proprie est passio quam laetitia.

Referencing norms: PassionInSensitive, Q22A1Respondeo, assert-hc03220bcba52a099a914edcb2a1e09c4492f985e783ad3f5dce0b3771a7f3ca9

la · official · sha256:00a3370cd88a7256b7b67579642298a8436ff43b34df92833e9c2ec2bdc181b0LA

Sed contra est quod apostolus dicit, ad Rom. VII, cum essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem erant, operabantur in membris nostris. Peccata autem sunt proprie in anima. Ergo et passiones, quae dicuntur peccatorum, sunt in anima.

Referencing norms: assert-hcc552c26eb524ee9c327f705e98b29c4553d9e48a8cc1eb433633ffdcf9335f0

la · official · sha256:ad232b724226351e46ad6ad291da8db26b4b465d26e25feab3d6380b40c05a3dLA

Ad primum ergo dicendum quod e contrario se habet in his quae pertinent ad perfectionem, et in his quae pertinent ad defectum. Nam in his quae ad perfectionem pertinent, attenditur intensio per accessum ad unum primum principium, cui quanto est aliquid propinquius, tanto est magis intensum, sicut intensio lucidi attenditur per accessum ad aliquid summe lucidum, cui quanto aliquid magis appropinquat, tanto est magis lucidum. Sed in his quae ad defectum pertinent, attenditur intensio non per accessum ad aliquod summum, sed per recessum a perfecto, quia in hoc ratio privationis et defectus consistit. Et ideo quanto minus recedit a primo, tanto est minus intensum, et propter hoc, in principio semper invenitur parvus defectus, qui postea procedendo magis multiplicatur. Passio autem ad defectum pertinet, quia est alicuius secundum quod est in potentia. Unde in his quae appropinquant primo perfecto, scilicet Deo, invenitur parum de ratione potentiae et passionis, in aliis autem consequenter, plus. Et sic etiam in priori vi animae, scilicet apprehensiva, invenitur minus de ratione passionis.

Referencing norms: Q22A2Ad1, assert-h9ccd056a00312fcbff72dd541f350b069b81f1932558f6eaa5ba062cf19dad90

la · official · sha256:94a30cffb4fca961f3b4a6fa684ba535267617dfd91c737c5086ee7ceac8978aLA

Ad secundum dicendum quod vis appetitiva dicitur esse magis activa, quia est magis principium exterioris actus. Et hoc habet ex hoc ipso ex quo habet quod sit magis passiva, scilicet ex hoc quod habet ordinem ad rem ut est in seipsa, per actionem enim exteriorem pervenimus ad consequendas res.

Referencing norms: Q22A2Ad2, assert-h218928ccbbc9f126822a8e6c0a1bbc3b31010457e42f07b08b9cc5a61a070746

la · official · sha256:c509f57a131d107a90c1efd9cf45186cd7b8fb52fe927ae2fd6c3f6295e33ff5LA

Ad tertium dicendum quod, sicut in primo dictum est, dupliciter organum animae potest transmutari. Uno modo, transmutatione spirituali, secundum quod recipit intentionem rei. Et hoc per se invenitur in actu apprehensivae virtutis sensitivae, sicut oculus immutatur a visibili, non ita quod coloretur, sed ita quod recipiat intentionem coloris. Est autem alia naturalis transmutatio organi, prout organum transmutatur quantum ad suam naturalem dispositionem, puta quod calefit aut infrigidatur, vel alio simili modo transmutatur. Et huiusmodi transmutatio per accidens se habet ad actum apprehensivae virtutis sensitivae, puta cum oculus fatigatur ex forti intuitu, vel dissolvitur ex vehementia visibilis. Sed ad actum appetitus sensitivi per se ordinatur huiusmodi transmutatio, unde in definitione motuum appetitivae partis, materialiter ponitur aliqua naturalis transmutatio organi; sicut dicitur quod ira est accensio sanguinis circa cor. Unde patet quod ratio passionis magis invenitur in actu sensitivae virtutis appetitivae, quam in actu sensitivae virtutis apprehensivae, licet utraque sit actus organi corporalis.

Referencing norms: Q22A2Ad3, assert-hdbda1eefcc9fe3ffa6134320a82807de0691acb4b2a50edc0a722785a8cd671e

la · official · sha256:66ec38091e20d9fa5dcf6f01ba2d9563857263ddfccd1ca83b8dc0bc42a5701dLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod passio magis sit in parte animae apprehensiva quam in parte appetitiva. Quod enim est primum in quolibet genere videtur esse maximum eorum quae sunt in genere illo, et causa aliorum, ut dicitur in II Metaphys. Sed passio prius invenitur in parte apprehensiva quam in parte appetitiva, non enim patitur pars appetitiva, nisi passione praecedente in parte apprehensiva. Ergo passio est magis in parte apprehensiva quam in parte appetitiva.

Referencing norms: Q22A2Obiectio1, assert-h41cf2c841e198335e8a0eedbc5a7af8734969cb7662488a274a693609bb4d288, assert-h4ba564e24d263c61fd32c6df2a8f74324da682bcd15e9721ce24ea8147b5f0b5

la · official · sha256:d0d6ca59699d2113a704976f0e7da867b623e95167825b2b7cb44e6dd19c55c5LA

Praeterea, quod est magis activum, videtur esse minus passivum, actio enim passioni opponitur. Sed pars appetitiva est magis activa quam pars apprehensiva. Ergo videtur quod in parte apprehensiva magis sit passio.

Referencing norms: Q22A2Obiectio2, assert-h7983d68e037f127a7c355775c0e856e82581df6cc4f07fbd12e6f03d52a53284, assert-hbfef0c2d5a589e4b58254fb66310b787fec6c6c1795b293c92d3da5cec7d2887

la · official · sha256:8b582c10e8d2401d3763385c3d059d762c98084248570228a41b38f77817a042LA

Praeterea, sicut appetitus sensitivus est virtus in organo corporali, ita et vis apprehensiva sensitiva. Sed passio animae fit, proprie loquendo, secundum transmutationem corporalem. Ergo non magis est passio in parte appetitiva sensitiva quam in apprehensiva sensitiva.

Referencing norms: Q22A2Obiectio3, assert-h0a3baf6198c0fcaa12cb9e2d4e4c0e0bf1dcb93b969e31fb53be9e0d4f4a66b8, assert-hfa34ba44fdfb2775104e67a3ede3042224e92e1577a7ccd1df25150369f0e0d4

la · official · sha256:0122a5c4ff2cf0ad41681850318af38cc88684be593d8481dc636de4e5b1ae26LA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, in nomine passionis importatur quod patiens trahatur ad id quod est agentis. Magis autem trahitur anima ad rem per vim appetitivam quam per vim apprehensivam. Nam per vim appetitivam anima habet ordinem ad ipsas res, prout in seipsis sunt, unde philosophus dicit, in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta appetitivae potentiae, sunt in ipsis rebus. Vis autem apprehensiva non trahitur ad rem, secundum quod in seipsa est; sed cognoscit eam secundum intentionem rei, quam in se habet vel recipit secundum proprium modum. Unde et ibidem dicitur quod verum et falsum, quae ad cognitionem pertinent, non sunt in rebus, sed in mente. Unde patet quod ratio passionis magis invenitur in parte appetitiva quam in parte apprehensiva.

Referencing norms: Q22A2Respondeo, assert-ha44b4f609fae5af575d5ed44306628f71744d85a7d1b7abe23f9e3fdf195aeb7

la · official · sha256:afc168f5cce203a2d2069abead4f1371fe1cda58a4ea0b4271f7ec1a7a924743LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in IX de Civ. Dei, quod motus animi, quos Graeci pathe, nostri autem quidam, sicut Cicero, perturbationes, quidam affectiones vel affectus, quidam vero, sicut in Graeco habetur, expressius passiones vocant. Ex quo patet quod passiones animae sunt idem quod affectiones. Sed affectiones manifeste pertinent ad partem appetitivam, et non ad apprehensivam. Ergo et passiones magis sunt in appetitiva quam in apprehensiva.

Referencing norms: assert-hd7b6b7a57b0e3ecb0a2e82e8f97eef00ec598eb9611f3ebc435fa50c0c716639

la · official · sha256:059c150cc10ceb6abcf32fbf016360fc84a1ce9f1ed307a9d5dffa15415fa4d8LA

Ad primum ergo dicendum quod passio divinorum ibi dicitur affectio ad divina, et coniunctio ad ipsa per amorem, quod tamen fit sine transmutatione corporali.

Referencing norms: Q22A3Ad1, assert-h7ab7a2b498a08c2e9a2e9dd3043dfb49de0dd03fe786310a184dfda893225fa5

la · official · sha256:cb8db0ebf90d94c93029089533b11d2d6cc5176cfc1d971cb2603f2f44e8cb49LA

Ad secundum dicendum quod magnitudo passionis non solum dependet ex virtute agentis, sed etiam ex passibilitate patientis, quia quae sunt bene passibilia, multum patiuntur etiam a parvis activis. Licet ergo obiectum appetitus intellectivi sit magis activum quam obiectum appetitus sensitivi, tamen appetitus sensitivus est magis passivus.

Referencing norms: Q22A3Ad2, assert-h2efeedf0ed023595b5c9e9bb155f857bc9b5d219e8706945ddd7a46b796fc817

la · official · sha256:bb961526ce2e5d85b2def67ebc2797c37bcfb14cd08420a70d7a51fd6298bcf3LA

Ad tertium dicendum quod amor et gaudium et alia huiusmodi, cum attribuuntur Deo vel Angelis, aut hominibus secundum appetitum intellectivum, significant simplicem actum voluntatis cum similitudine effectus, absque passione. Unde dicit Augustinus, IX de Civ. Dei, sancti Angeli et sine ira puniunt et sine miseriae compassione subveniunt. Et tamen, istarum nomina passionum, consuetudine locutionis humanae, etiam in eos usurpantur, propter quandam operum similitudinem, non propter affectionum infirmitatem.

Referencing norms: Q22A3Ad3, assert-hc92715fa3a29159979b65bb25fac1f8b3d742d36aeb7ee985fecb32b860db970

la · official · sha256:bf0bb6c2d5a1154a62cdb26e949ee591ae010fea989b76ed6d5b6fea99fb12e4LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod passio non magis sit in appetitu sensitivo quam in appetitu intellectivo. Dicit enim Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod Hierotheus ex quadam est doctus diviniore inspiratione, non solum discens, sed etiam patiens divina. Sed passio divinorum non potest pertinere ad appetitum sensitivum, cuius obiectum est bonum sensibile. Ergo passio est in appetitu intellectivo, sicut et in sensitivo.

Referencing norms: Q22A3Obiectio1, assert-h529df7b8528a1a043c8f8aa979da17db1c64a73badafeeb8d50e37d3ed70c463, assert-hd0c649add568421fb706d274c9ea5767a72ddb69f29489284aad32ccdf726050

la · official · sha256:c0c167ec8788e14896be491c0bd16622de8143ecd7fd8142e02aaaa413e5c9b9LA

Praeterea, quanto activum est potentius, tanto passio est fortior. Sed obiectum appetitus intellectivi, quod est bonum universale, est potentius activum quam obiectum appetitus sensitivi, quod est bonum particulare. Ergo ratio passionis magis invenitur in appetitu intellectivo quam in appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q22A3Obiectio2, assert-h18fa4a811c67cc03b00a5b6fe40b958ef129d907b58a554891dc6e021192e8d8, assert-h56184585d15943f18224e748879ccfcd590edc8cad02ec40a2d986845d990c85

la · official · sha256:0c68548c9d492e74471d740eadbf0b7b5bee7420709ad65a3316dc8b2c6ec1f7LA

Praeterea, gaudium et amor passiones quaedam esse dicuntur. Sed haec inveniuntur in appetitu intellectivo, et non solum in sensitivo, alioquin non attribuerentur in Scripturis Deo et Angelis. Ergo passiones non magis sunt in appetitu sensitivo quam in intellectivo.

Referencing norms: Q22A3Obiectio3, assert-h3d47c7324dcd96f86907cdebec8c0bce5ac85aae1a20205287769b8b87d9fcdf, assert-h608c3658fe23e56edd5cf128672587d8b01bd4e34c69370511dc498f40c15ac9

la · official · sha256:178dde188ce0d882fd0a1bfe1ca2ab40ae325cc050aa8d276f2b70911c02efd9LA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, passio proprie invenitur ubi est transmutatio corporalis. Quae quidem invenitur in actibus appetitus sensitivi; et non solum spiritualis, sicut est in apprehensione sensitiva, sed etiam naturalis. In actu autem appetitus intellectivi non requiritur aliqua transmutatio corporalis, quia huiusmodi appetitus non est virtus alicuius organi. Unde patet quod ratio passionis magis proprie invenitur in actu appetitus sensitivi quam intellectivi; ut etiam patet per definitiones Damasceni inductas.

Referencing norms: Q22A3Respondeo, assert-h9567c35fe3c0e54977664e8b746243c0b5b9b9d604dd4837d8b9050f11c778e1

la · official · sha256:0bd98548ff3882187c55b92fbc45f05937e48255f86b51db284a402259c0d605LA

Sed contra est quod dicit Damascenus, in II libro, describens animales passiones, passio est motus appetitivae virtutis sensibilis in imaginatione boni vel mali. Et aliter, passio est motus irrationalis animae per suspicionem boni vel mali.

Referencing norms: assert-hf9f49c3e297dfa7a440973f2f4dc30e02f501d5c0c90df1b8b8d5c5ab54cc463

la · official · sha256:2007ee8468f78569cc364969b8a98755d2072058329472870c357118a18aa42aLA

Post hoc considerandum est de passionibus animae, et primo, in generali; secundo, in speciali. In generali autem, quatuor occurrunt circa eas consideranda, primo quidem, de subiecto earum; secundo, de differentia earum; tertio, de comparatione earum ad invicem; quarto, de malitia et bonitate ipsarum. Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum aliqua passio sit in anima. Secundo, utrum magis in parte appetitiva quam in apprehensiva. Tertio, utrum magis sit in appetitu sensitivo quam intellectivo, qui dicitur voluntas.

la · official · sha256:0232a8ede141c219f5ff3eb17a5112c3a09418a6d3b4951d32e95aeea27d7803LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut in primo dictum est, ad hoc vis irascibilis data est animalibus, ut tollantur impedimenta quibus concupiscibilis in suum obiectum tendere prohibetur, vel propter difficultatem boni adipiscendi, vel propter difficultatem mali superandi. Et ideo passiones irascibilis omnes terminantur ad passiones concupiscibilis. Et secundum hoc, etiam passiones quae sunt in irascibili, consequitur gaudium et tristitia, quae sunt in concupiscibili.

Referencing norms: Q23A1Ad1, assert-hc516c5696afd6ad90f0236c57e77015ed55c2aaa05b44389d19549df6d0bb609

la · official · sha256:d03aa0d4804022574675663ffa13edaec147405913ab38f5172c41128ed3fd3dLA

Ad secundum dicendum quod odium vitiorum attribuit Hieronymus irascibili, non propter rationem odii, quae proprie competit concupiscibili; sed propter impugnationem, quae pertinet ad irascibilem.

Referencing norms: Q23A1Ad2, assert-h9b36543df139d1abc4de368868d7c3da86f33c9c83cd39bcaf028d337e19d23a

la · official · sha256:93b91fcf1d3be4789ad4d730e2179aabe5f640f54caa45aa103c40ebb1adde55LA

Ad tertium dicendum quod bonum inquantum est delectabile, movet concupiscibilem. Sed si bonum habeat quandam difficultatem ad adipiscendum, ex hoc ipso habet aliquid repugnans concupiscibili. Et ideo necessarium fuit esse aliam potentiam quae in id tenderet. Et eadem ratio est de malis. Et haec potentia est irascibilis. Unde ex consequenti passiones concupiscibilis et irascibilis specie differunt.

Referencing norms: Q23A1Ad3, assert-hda37d916a1e4a8a6e409645280ba726ba344cff0656ea8ac8031d5002ef9c6d7

la · official · sha256:456795b5000d6079e9c58986cad2de724b0b3ea6fdf9b9ff816f2a6cda33af78LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod passiones eaedem sint in irascibili et in concupiscibili. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod passiones animae sunt quas sequitur gaudium et tristitia. Sed gaudium et tristitia sunt in concupiscibili. Ergo omnes passiones sunt in concupiscibili. Non ergo sunt aliae in irascibili, et aliae in concupiscibili.

Referencing norms: Q23A1Obiectio1, assert-h3f9366311226df397f44ccccbfe820915dda5c2962a048378c0969ccbf1b6d37, assert-hae5239f2da5ee9c6d8f6d06bec96724f40a3ea9d34bb239f8f95531741820544, assert-hd867ee3851cbce7e05891425fa1eb91b60571445bdc43c41c1dd1818d9ba231f

la · official · sha256:d043a3db8d2755adc9992834512e04f7da0cd4b1b95fdbd0e75acd95dbc78f74LA

Praeterea, Matth. XIII, super illud, simile est regnum caelorum fermento etc., dicit Glossa Hieronymi, in ratione possideamus prudentiam, in irascibili odium vitiorum, in concupiscibili desiderium virtutum. Sed odium est in concupiscibili, sicut et amor, cui contrariatur, ut dicitur in II Topic. Ergo eadem passio est in concupiscibili et irascibili.

Referencing norms: Q23A1Obiectio2, assert-h487d0ef9835f6d15d7d2774e464bdb2fbfdc9396c40c5e180edaa1d86f26e3b1, assert-h6dfd482c404b8685074e1654c56521ce0512309be8fe571c52348335df225f53

la · official · sha256:1a608323f6a2b35e34066f1f06570f27252fe0e809252740c5572ac5711b180eLA

Praeterea, passiones et actus differunt specie secundum obiecta. Sed passionum irascibilis et concupiscibilis eadem obiecta sunt, scilicet bonum et malum. Ergo eaedem sunt passiones irascibilis et concupiscibilis.

Referencing norms: Q23A1Obiectio3, assert-h193c07a569d65b35b98c155bc79b3c2ee8486edb6de8036aed9f9aba568c16f2, assert-h4a2b66bb6fe998845610a591a55b73221aa37e7b2064aacd8cde6c92c7126436

la · official · sha256:2104bc16521be528d157bb6616261ee572913c94bf3e4f3084189a4edd88b91bLA

Respondeo dicendum quod passiones quae sunt in irascibili et in concupiscibili, differunt specie. Cum enim diversae potentiae habeant diversa obiecta, ut in primo dictum est, necesse est quod passiones diversarum potentiarum ad diversa obiecta referantur. Unde multo magis passiones diversarum potentiarum specie differunt, maior enim differentia obiecti requiritur ad diversificandam speciem potentiarum, quam ad diversificandam speciem passionum vel actuum. Sicut enim in naturalibus diversitas generis consequitur diversitatem potentiae materiae, diversitas autem speciei diversitatem formae in eadem materia; ita in actibus animae, actus ad diversas potentias pertinentes, sunt non solum specie, sed etiam genere diversi; actus autem vel passiones respicientes diversa obiecta specialia comprehensa sub uno communi obiecto unius potentiae, differunt sicut species illius generis. Ad cognoscendum ergo quae passiones sint in irascibili, et quae in concupiscibili, oportet assumere obiectum utriusque potentiae. Dictum est autem in primo quod obiectum potentiae concupiscibilis est bonum vel malum sensibile simpliciter acceptum, quod est delectabile vel dolorosum. Sed quia necesse est quod interdum anima difficultatem vel pugnam patiatur in adipiscendo aliquod huiusmodi bonum, vel fugiendo aliquod huiusmodi malum, inquantum hoc est quodammodo elevatum supra facilem potestatem animalis; ideo ipsum bonum vel malum, secundum quod habet rationem ardui vel difficilis, est obiectum irascibilis. Quaecumque ergo passiones respiciunt absolute bonum vel malum, pertinent ad concupiscibilem; ut gaudium, tristitia, amor, odium, et similia. Quaecumque vero passiones respiciunt bonum vel malum sub ratione ardui, prout est aliquid adipiscibile vel fugibile cum aliqua difficultate, pertinent ad irascibilem; ut audacia, timor, spes, et huiusmodi.

Referencing norms: PassionsContraries, Q23A1Respondeo, assert-hb1d720eb1c7d0402459866af3a9e8ab4d11b68e73a4b7399dd9976e98b460392

la · official · sha256:33f2093f698e2cba062375c9cbf15c4e18566c83d0efcc23d2a0b449653e9033LA

Sed contra, diversarum potentiarum actus sunt specie diversi, sicut videre et audire. Sed irascibilis et concupiscibilis sunt duae potentiae dividentes appetitum sensitivum, ut in primo dictum est. Ergo, cum passiones sint motus appetitus sensitivi, ut supra dictum est, passiones quae sunt in irascibili, erunt aliae secundum speciem a passionibus quae sunt in concupiscibili.

Referencing norms: assert-h26b8e1b72f393f7ca072aa09062d4e918d1eee8b3f872528468b9a8d6aeb8785

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q23A2Ad1, Q23A2Ad2, Q23A2Ad3, assert-h775186a587e76c743c891d41094df36e95cd794f4131a7a93be564be2f1f4685, assert-h825040cc4f4f289bb6b28803e431b4465e0a62908be326d291e0b99a3c5056fc, assert-h8ab274e6ce50f92a321e28ce0fd60502b507ba1d90925824f69d28c7c0ec7302

la · official · sha256:96d84b5150aa76982ba6d175d85fd8b40d3b2513fb20cfbf31af67e5ce69e14aLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod contrarietas passionum irascibilis non sit nisi secundum contrarietatem boni et mali. Passiones enim irascibilis ordinantur ad passiones concupiscibilis, ut dictum est. Sed passiones concupiscibilis non contrariantur nisi secundum contrarietatem boni et mali; sicut amor et odium, gaudium et tristitia. Ergo nec passiones irascibilis.

Referencing norms: Q23A2Obiectio1, assert-ha11253ce1cb2448855e19f2650a3927cf206ccb8dca043fbf1668b78fd279985, assert-ha69fc7a2fcef982731d75e17586d1e40a99a06d024ada2228bd5834b5d700110

la · official · sha256:7c9f9b95973697c85f18d721d57ad691647ede74477d2a48c2163090348aa952LA

Praeterea, passiones differunt secundum obiecta; sicut et motus secundum terminos. Sed contrarietas non est in motibus nisi secundum contrarietatem terminorum, ut patet in V Physic. Ergo neque in passionibus est contrarietas nisi secundum contrarietatem obiectorum. Obiectum autem appetitus est bonum vel malum. Ergo in nulla potentia appetitiva potest esse contrarietas passionum nisi secundum contrarietatem boni et mali.

Referencing norms: Q23A2Obiectio2, assert-h6607ed79cd84e54d6ef3f337caa4e97e368f313ef832289a56da81a8155e3b7c, assert-h8447c4230f32bf9d2bc710e29fabf8c59f61110ccd707493689c59464acee2fc, assert-hcd64340e6d4cb8c04be37b2bad24a3477cac182c84b72c86e6dfbbb102ff32a3

la · official · sha256:097994e4c8090d9229b3a0f400ee2bd4cb49987228545f3eb2d91fc991b4a83bLA

Praeterea, omnis passio animae attenditur secundum accessum et recessum, ut Avicenna dicit, in sexto de naturalibus. Sed accessus causatur ex ratione boni, recessus autem ex ratione mali, quia sicut bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic., ita malum est quod omnia fugiunt. Ergo contrarietas in passionibus animae non potest esse nisi secundum bonum et malum.

Referencing norms: Q23A2Obiectio3, assert-h3651ad600c15d2f7c7858b7861e25e06309be43d7202ad516ffea0367cd9be3f, assert-h58fca8be02081da3da68927cf5cd5bc99f99a1287c24c4c79cd1ef596cd0db2f

la · official · sha256:e612c5e6a20ed497c6442014c2707464bfef07e748c0f4c3100042627536daacLA

Respondeo dicendum quod passio quidam motus est, ut dicitur in III Physic. Unde oportet contrarietatem passionum accipere secundum contrarietatem motuum vel mutationum. Est autem duplex contrarietas in mutationibus vel motibus, ut dicitur in V Physic. Una quidem secundum accessum et recessum ab eodem termino, quae quidem contrarietas est proprie mutationum, idest generationis, quae est mutatio ad esse, et corruptionis, quae est mutatio ab esse. Alia autem secundum contrarietatem terminorum, quae proprie est contrarietas motuum, sicut dealbatio, quae est motus a nigro in album, opponitur denigrationi, quae est motus ab albo in nigrum. Sic igitur in passionibus animae duplex contrarietas invenitur, una quidem secundum contrarietatem obiectorum, scilicet boni et mali; alia vero secundum accessum et recessum ab eodem termino. In passionibus quidem concupiscibilis invenitur prima contrarietas tantum, quae scilicet est secundum obiecta, in passionibus autem irascibilis invenitur utraque. Cuius ratio est quia obiectum concupiscibilis, ut supra dictum est, est bonum vel malum sensibile absolute. Bonum autem, inquantum bonum, non potest esse terminus ut a quo, sed solum ut ad quem, quia nihil refugit bonum inquantum bonum, sed omnia appetunt ipsum. Similiter nihil appetit malum inquantum huiusmodi, sed omnia fugiunt ipsum, et propter hoc, malum non habet rationem termini ad quem, sed solum termini a quo. Sic igitur omnis passio concupiscibilis respectu boni, est ut in ipsum, sicut amor, desiderium et gaudium, omnis vero passio eius respectu mali, est ut ab ipso, sicut odium, fuga seu abominatio, et tristitia. Unde in passionibus concupiscibilis non potest esse contrarietas secundum accessum et recessum ab eodem obiecto. Sed obiectum irascibilis est sensibile bonum vel malum, non quidem absolute, sed sub ratione difficultatis vel arduitatis, ut supra dictum est. Bonum autem arduum sive difficile habet rationem ut in ipsum tendatur, inquantum est bonum, quod pertinet ad passionem spei; et ut ab ipso recedatur, inquantum est arduum vel difficile, quod pertinet ad passionem desperationis. Similiter malum arduum habet rationem ut vitetur, inquantum est malum, et hoc pertinet ad passionem timoris, habet etiam rationem ut in ipsum tendatur, sicut in quoddam arduum, per quod scilicet aliquid evadit subiectionem mali, et sic tendit in ipsum audacia. Invenitur ergo in passionibus irascibilis contrarietas secundum contrarietatem boni et mali, sicut inter spem et timorem, et iterum secundum accessum et recessum ab eodem termino, sicut inter audaciam et timorem.

Referencing norms: Q23A2Respondeo, assert-ha065d4fd1525aa653bbf3741ee2192ec01b242227f01f9d03d9977cffc3cfb8d

la · official · sha256:63cae039b6294158b3e077f529c64dfb48a2faee8c7285a672878220703d83aeLA

Sed contra, timor et audacia sunt contraria, ut patet in III Ethic. sed timor et audacia non differunt secundum bonum et malum, quia utrumque est respectu aliquorum malorum. Ergo non omnis contrarietas passionum irascibilis est secundum contrarietatem boni et mali.

Referencing norms: assert-h126b15b5a0b95c90cc73c61b00245140ab9cb276dfbf40cf4565264b417234e2

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q23A3Ad1, Q23A3Ad2, Q23A3Ad3, assert-h10367b4a2ad85bbe88d791515df8d7eaf3c438521126d4ecc3dc0005b870beb2, assert-h1fe46d7f1054da91b38db9e864d2313d219f9a1d34cc19203fa912f08d9ccfc7, assert-h686701f5a9f7f2ebc26c2441a81c633b11dfa5a1f6fab32fa488114329d28b6b

la · official · sha256:8419f29653de24cf9d5a6cc34c24d0ff051233f1d5ff3e3a80af40f1b176a73fLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod omnis passio animae habeat aliquid contrarium. Omnis enim passio animae vel est in irascibili vel in concupiscibili, sicut supra dictum est. Sed utraeque passiones habent contrarietatem suo modo. Ergo omnis passio animae habet contrarium.

Referencing norms: Q23A3Obiectio1, assert-h204157e260647309431985d35ad8112a945c824207c66b1b80c1ccb9fa4ee719, assert-h9d7112bd87885f9f4a53d545321b8922b941371c5c76d7d509c40e1bbc2c409f

la · official · sha256:6453574cc167d3bac2e8ccfba016c8bdfe9dfe0cedb74c661321f84a977c9ac2LA

Praeterea, omnis passio animae habet vel bonum vel malum pro obiecto, quae sunt obiecta universaliter appetitivae partis. Sed passioni cuius obiectum est bonum, opponitur passio cuius obiectum est malum. Ergo omnis passio habet contrarium.

Referencing norms: Q23A3Obiectio2, assert-h0c7630d75bbe38b03e26b26a25546c9237c02447b37f862d3eb6f3ee8b249ab0, assert-ha857329bf4edc7f86bb7ad0437b3eb6152aa2f0b0f0fc76561b89d9a2f23cfd0

la · official · sha256:e05bdde4155b759c6a72a516207a38a46254efe0e2c06be0ecd81dcb9c99f667LA

Praeterea, omnis passio animae est secundum accessum vel secundum recessum, ut dictum est. Sed cuilibet accessui contrariatur recessus, et e converso. Ergo omnis passio animae habet contrarium.

Referencing norms: Q23A3Obiectio3, assert-h1e254cf75652ff1d8ec37f245df12f0d19370dc64e170038b33cff96d0956df6, assert-hb4e949a5f2931cc0107088bc2fe1dace3cc8afba5fb32008284610bcc16dddce

la · official · sha256:b6be9daa18480dc935ace28ae535ccd308d689ab73ceb56291d70931a7ed744bLA

Respondeo dicendum quod singulare est in passione irae, quod non potest habere contrarium, neque secundum accessum et recessum, neque secundum contrarietatem boni et mali. Causatur enim ira ex malo difficili iam iniacente. Ad cuius praesentiam, necesse est quod aut appetitus succumbat, et sic non exit terminos tristitiae, quae est passio concupiscibilis, aut habet motum ad invadendum malum laesivum, quod pertinet ad iram. Motum autem ad fugiendum habere non potest, quia iam malum ponitur praesens vel praeteritum. Et sic motui irae non contrariatur aliqua passio secundum contrarietatem accessus et recessus. Similiter etiam nec secundum contrarietatem boni et mali. Quia malo iam iniacenti opponitur bonum iam adeptum, quod iam non potest habere rationem ardui vel difficilis. Nec post adeptionem boni remanet alius motus, nisi quietatio appetitus in bono adepto, quae pertinet ad gaudium, quod est passio concupiscibilis. Unde motus irae non potest habere aliquem motum animae contrarium, sed solummodo opponitur ei cessatio a motu, sicut philosophus dicit, in sua rhetorica, quod mitescere opponitur ei quod est irasci, quod non est oppositum contrarie, sed negative vel privative.

Referencing norms: Q23A3Respondeo, assert-heb68a94d2e4dafd492559d59518ff00860e24d31740c5347621f0ebfd951ab4e

la · official · sha256:c7437749da62774a36990ebfb38bc8462b473f47de07353331f901e89d6cafa0LA

Sed contra, ira est quaedam passio animae. Sed nulla passio ponitur contraria irae, ut patet in IV Ethic. Ergo non omnis passio habet contrarium.

Referencing norms: assert-h57bc1e1d5201712abb69206e53b45dde88c38d2d023e0a80f7f6fe7ceecea951

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q23A4Ad1, Q23A4Ad2, Q23A4Ad3, assert-h40a63b0c3c3cde294fed4013210268ece4ad2dca3bf4ee24125d6d3ae74ba3a5, assert-ha4a815e6026ecb2cc759726b98a1cb38c0182107f707ca94849f19b77fa56654, assert-hb8d3470f845d263bf37cbf7477e4b8eb1d3cd4687eb4de3543037e1726c62c30

la · official · sha256:76de044c7b0d9cbe14ed0335ebfdaa957da5024ce42984b4db6ec6619b08c0bdLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non possint in aliqua potentia esse passiones specie differentes, et non contrariae ad invicem. Passiones enim animae differunt secundum obiecta. Obiecta autem passionum animae sunt bonum et malum, secundum quorum differentiam passiones habent contrarietatem. Ergo nullae passiones eiusdem potentiae, non habentes contrarietatem ad invicem, differunt specie.

Referencing norms: Q23A4Obiectio1, assert-h88b9d396c979884d87fab374fcd960791f888bef1d6b1aac876e7f14bcc07cf8

la · official · sha256:c09c6f65a00099498256ef604130cc2a2a9fbcad702e70688597e8362f8f6cd8LA

Praeterea, differentia speciei est differentia secundum formam. Sed omnis differentia secundum formam, est secundum aliquam contrarietatem, ut dicitur in X Metaphys. Ergo passiones eiusdem potentiae quae non sunt contrariae, non differunt specie.

Referencing norms: Q23A4Obiectio2, assert-h2735107b06178912c1a47e9bfd0f032cc6f086a50acb7ec034151c93c74378a6, assert-h93266ce60aabc0ff812d5394b6ed33acef8c4ab4d91375a6e002b790cd08ae05

la · official · sha256:4ee33339113dd89e20708c3b3a463a0c836326eeb2165566e1ced542ab974eefLA

Praeterea, cum omnis passio animae consistat in accessu vel recessu ad bonum vel ad malum, necesse videtur quod omnis differentia passionum animae sit vel secundum differentiam boni et mali; vel secundum differentiam accessus et recessus; vel secundum maiorem vel minorem accessum aut recessum. Sed primae duae differentiae inducunt contrarietatem in passionibus animae, ut dictum est. Tertia autem differentia non diversificat speciem, quia sic essent infinitae species passionum animae. Ergo non potest esse quod passiones eiusdem potentiae animae differant specie, et non sint contrariae.

Referencing norms: Q23A4Obiectio3, assert-h9bf51bcff49ce9eca1ab5903b8b6d16adc36f0a21f63bc2355f92341342f2046, assert-hd6278c7d8857a93fb7654ae90adf1c9916223dfc3cbd218517a21eb1a1e0a369

la · official · sha256:86117415b74c573e190f8dcbae51d3542c2ae137a41d13b51dba367e72966658LA

Respondeo dicendum quod passiones differunt secundum activa, quae sunt obiecta passionum animae. Differentia autem activorum potest attendi dupliciter, uno modo, secundum speciem vel naturam ipsorum activorum, sicut ignis differt ab aqua; alio modo, secundum diversam virtutem activam. Diversitas autem activi vel motivi quantum ad virtutem movendi, potest accipi in passionibus animae secundum similitudinem agentium naturalium. Omne enim movens trahit quodammodo ad se patiens, vel a se repellit. Trahendo quidem ad se, tria facit in ipso. Nam primo quidem, dat ei inclinationem vel aptitudinem ut in ipsum tendat, sicut cum corpus leve, quod est sursum, dat levitatem corpori generato, per quam habet inclinationem vel aptitudinem ad hoc quod sit sursum. Secundo, si corpus generatum est extra locum proprium, dat ei moveri ad locum. Tertio, dat ei quiescere, in locum cum pervenerit, quia ex eadem causa aliquid quiescit in loco, per quam movebatur ad locum. Et similiter intelligendum est de causa repulsionis. In motibus autem appetitivae partis, bonum habet quasi virtutem attractivam, malum autem virtutem repulsivam. Bonum ergo primo quidem in potentia appetitiva causat quandam inclinationem, seu aptitudinem, seu connaturalitatem ad bonum, quod pertinet ad passionem amoris. Cui per contrarium respondet odium, ex parte mali. Secundo, si bonum sit nondum habitum, dat ei motum ad assequendum bonum amatum, et hoc pertinet ad passionem desiderii vel concupiscentiae. Et ex opposito, ex parte mali, est fuga vel abominatio. Tertio, cum adeptum fuerit bonum, dat appetitus quietationem quandam in ipso bono adepto, et hoc pertinet ad delectationem vel gaudium. Cui opponitur ex parte mali dolor vel tristitia. In passionibus autem irascibilis, praesupponitur quidem aptitudo vel inclinatio ad prosequendum bonum vel fugiendum malum, ex concupiscibili, quae absolute respicit bonum vel malum. Et respectu boni nondum adepti, est spes et desperatio. Respectu autem mali nondum iniacentis, est timor et audacia. Respectu autem boni adepti, non est aliqua passio in irascibili, quia iam non habet rationem ardui, ut supra dictum est. Sed ex malo iam iniacenti, sequitur passio irae. Sic igitur patet quod in concupiscibili sunt tres coniugationes passionum, scilicet amor et odium, desiderium et fuga gaudium et tristitia. Similiter in irascibili sunt tres, scilicet spes et desperatio, timor et audacia, et ira, cui nulla passio opponitur. Sunt ergo omnes passiones specie differentes undecim, sex quidem in concupiscibili, et quinque in irascibili; sub quibus omnes animae passiones continentur.

Referencing norms: Q23A4Respondeo, assert-h4fd964944cfac73dc0c12f222af11e150d5313dc39e578344a6a870e95ddec4b

la · official · sha256:c1d13fde0b2433911a2125e843c99887b9ffd55e80c8f35ed0cfb9a2c6dff49aLA

Sed contra, amor et gaudium differunt specie, et sunt in concupiscibili. Nec tamen contrariantur ad invicem, quin potius unum est causa alterius. Ergo sunt aliquae passiones eiusdem potentiae quae differunt specie, nec sunt contrariae.

Referencing norms: assert-h78dd4390fa0456028089729c7321a5152d2fc657cbcb529870ee996953b2adba

la · official · sha256:76c8f822c3507a4c0d28d82165b25678299a9bfb58720e38299fbdedc6fec756LA

Deinde considerandum est de passionum differentia ad invicem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum passiones quae sunt in concupiscibili, sint diversae ab his quae sunt in irascibili. Secundo, utrum contrarietas passionum irascibili sit secundum contrarietatem boni et mali. Tertio, utrum sit aliqua passio non habens contrarium. Quarto, utrum sint aliquae passiones differentes specie, in eadem potentia, non contrariae ad invicem.

la · official · sha256:a510e42a43df581dee232d4a80486bde0a614feb2a4c5aa3851ada9e854aa297LA

Ad primum ergo dicendum quod istae passiones secundum se consideratae, sunt communes hominibus et aliis animalibus, sed secundum quod a ratione imperantur, sunt propriae hominum.

Referencing norms: Q24A1Ad1, assert-h2f47baa6b9ec0dd9a2da39f60178d887feaf3cae847cbb7fda1c337d8d921909

la · official · sha256:67f35064648947745d7f49529681449c942f6c857e06bf18778155ed3d2a7a18LA

Ad secundum dicendum quod etiam inferiores vires appetitivae dicuntur rationales, secundum quod participant aliqualiter rationem, ut dicitur in I Ethic.

Referencing norms: Q24A1Ad2, assert-hcdd83feca3dd6ba26946d0b3f564938a7400cf4066876ea4a91c4e935a60e7b4

la · official · sha256:a98527902678fed2770f001c8d97e34278cc98187cbd87d19588a4f7b8f3d39cLA

Ad tertium dicendum quod philosophus dicit quod non laudamur aut vituperamur secundum passiones absolute consideratas, sed non removet quin possint fieri laudabiles vel vituperabiles secundum quod a ratione ordinantur. Unde subdit, non enim laudatur aut vituperatur qui timet aut irascitur, sed qui aliqualiter, idest secundum rationem vel praeter rationem.

Referencing norms: Q24A1Ad3, assert-hc5b8955cf1f4aeb92c56b03e468efdfda13d60e540810a71ffbc98f42288bb8f

la · official · sha256:eed5f24c3b6819a1f1e543c32348422831d5f01411dc12239ec4f4e1aec6f61cLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod nulla passio animae sit bona vel mala moraliter. Bonum enim et malum morale est proprium hominis, mores enim proprie dicuntur humani, ut Ambrosius dicit, super Lucam. Sed passiones non sunt propriae hominum, sed sunt etiam aliis animalibus communes. Ergo nulla passio animae est bona vel mala moraliter.

Referencing norms: Q24A1Obiectio1, assert-hb5e24b608071eddce8431557347cd7e582863df702fd6663a80e73ee676a1f39, assert-hd1aeb67a85ad64b9070382ef3915f2aaeeeff1b60ed39de3b446e50ba7c035fe

la · official · sha256:c790f40cb6f070818668df4f9a3beb5e4f9a61a786ea27da2d8102fad1bdfc50LA

Praeterea, bonum vel malum hominis est secundum rationem esse, vel praeter rationem esse, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Sed passiones animae non sunt in ratione, sed in appetitu sensitivo, ut supra dictum est. Ergo non pertinent ad bonum vel malum hominis, quod est bonum morale.

Referencing norms: Q24A1Obiectio2, assert-h2d4481e736a65d93b1f81859f351533631f0d378d7b14d524b289a961d078540, assert-h56c2704b81ed3d32f8a0a1008f0dd51c00e205300a52aab79f4ebcc537cd19de

la · official · sha256:9ac9454a717495db941130c6ac4c06d95f37c62b0aea20e619e01cc433c219f6LA

Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., quod passionibus neque laudamur neque vituperamur. Sed secundum bona et mala moralia, laudamur et vituperamur. Ergo passiones non sunt bonae vel malae moraliter.

Referencing norms: Q24A1Obiectio3, assert-hbfaf6295f0536a1be61a750c1655d893fddc4494ea64ab6fded98c6b3cbc8d5c, assert-he85e4a5ac24eb08901568b16e6659d130504db58f5c2a7f7b0d32fbfdf0eb697

la · official · sha256:601ce74d00aac4efc01d5423749a59e00ec035c9304a9ab8d3d5392db2045cd9LA

Respondeo dicendum quod passiones animae dupliciter possunt considerari, uno modo, secundum se; alio modo, secundum quod subiacent imperio rationis et voluntatis. Si igitur secundum se considerentur, prout scilicet sunt motus quidam irrationalis appetitus, sic non est in eis bonum vel malum morale, quod dependet a ratione, ut supra dictum est. Si autem considerentur secundum quod subiacent imperio rationis et voluntatis, sic est in eis bonum et malum morale. Propinquior enim est appetitus sensitivus ipsi rationi et voluntati, quam membra exteriora; quorum tamen motus et actus sunt boni vel mali moraliter, secundum quod sunt voluntarii. Unde multo magis et ipsae passiones, secundum quod sunt voluntariae, possunt dici bonae vel malae moraliter. Dicuntur autem voluntariae vel ex eo quod a voluntate imperantur, vel ex eo quod a voluntate non prohibentur.

Referencing norms: MoralGoodOrEvilInPassions, Q24A1Respondeo, assert-hfce6ab979b7ed6119ddd3be4f69c6a758cca0270e7baa61b669c321760b64671

la · official · sha256:74f58556dd70a55d953af63079dc2e9c8f5c6fbdfbd07cf7bfaf26f2eb0ce4d3LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, de passionibus animae loquens mala sunt ista, si malus est amor; bona, si bonus.

Referencing norms: assert-h9b28bbb5f43afac72f84c9e815cef333c612ed75566519d3488fda2fea8fd628

la · official · sha256:8964342f63ab4ecfde919f8188eaf459f89f13bb7fdb9c63f0f2691223ba6972LA

Unde patet responsio ad primum.

Referencing norms: Q24A2Ad1, assert-h46b975b4775c97f6c35c953b6f443818d8c0fc245d140c1ae02e5d0e61c60206

la · official · sha256:924cab1897b2c20b98a32eeb64f57114f170fdd5a19a0cec611d25d7f5bccabdLA

Ad secundum dicendum quod in omni passione animae additur aliquid, vel diminuitur a naturali motu cordis, inquantum cor intensius vel remissius movetur, secundum systolen aut diastolen, et secundum hoc habet passionis rationem. Non tamen oportet quod passio semper declinet ab ordine naturalis rationis.

Referencing norms: Q24A2Ad2, assert-h83e21ead7f2e0ed5138b530a1a5254bf496d6ce1149fd70230e471fff30b2e3b

la · official · sha256:72067e868d3ede137ad7f8fd185b7bb9d9389a6ce9d00459ac5e286b619d976dLA

Ad tertium dicendum quod passiones animae, inquantum sunt praeter ordinem rationis, inclinant ad peccatum, inquantum autem sunt ordinatae a ratione, pertinent ad virtutem.

Referencing norms: Q24A2Ad3, assert-h0191f11077a6c7a25d6a2a761b0db1737c1409723e3e50ca5c1c0677c2c66fbf

la · official · sha256:8d015f6f995e569bb4a7decaa26fcc77f0be36b985ada9c5c01882a7afa53731LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod omnes passiones animae sint malae moraliter. Dicit enim Augustinus, IX de Civ. Dei, quod passiones animae quidam vocant morbos vel perturbationes animae. Sed omnis morbus vel perturbatio animae est aliquid malum moraliter. Ergo omnis passio animae moraliter mala est.

Referencing norms: Q24A2Obiectio1, assert-h0c08e5b2c175fb9386b282b59c937c009202ce32975f8cbbe0536cdb775808f4, assert-he8d84c88990904bdb10f1b64f30efc08db892cd3ebdeb9cb9e989662281b72c5

la · official · sha256:1d0d31f0b6999da10f2337812a2ed7b4e3c1724fa86989dbf07cdada40aaeae5LA

Praeterea, Damascenus dicit quod operatio quidem qui secundum naturam motus est, passio vero qui praeter naturam. Sed quod est praeter naturam in motibus animae, habet rationem peccati et mali moralis, unde ipse alibi dicit quod Diabolus versus est ex eo quod est secundum naturam, in id quod est praeter naturam. Ergo huiusmodi passiones sunt malae moraliter.

Referencing norms: Q24A2Obiectio2, assert-h1d2b6bed3601de332555d98725282d06c439377040058717b63af3018635fe36, assert-hd39e9bd99ab79c8eb5fcc137c0dc011b491176223cd75eb4a0e9f28a76e5b8dc

la · official · sha256:cf22d0731d85d3e1d4bd3ebf8449bde0e92e62ec36e5083b8a8824b18f9263f7LA

Praeterea, omne quod inducit ad peccatum, habet rationem mali. Sed huiusmodi passiones inducunt ad peccatum, unde Rom. VII dicuntur passiones peccatorum. Ergo videtur quod sint malae moraliter.

Referencing norms: Q24A2Obiectio3, assert-h7c342edaaf38f3f7d52c4ae85fc8c0448cd7581d5feae16b502acd9db7062553, assert-hca2e7c46ea4e22eac6b1abaf3855c6f8935d75d18495fded85a86a52f23c56a9

la · official · sha256:ba59f4435a7b97d3cc334837a6faaa7829ae3c49764152a9cc5907796b26114eLA

Respondeo dicendum quod circa hanc quaestionem diversa fuit sententia Stoicorum et Peripateticorum, nam Stoici dixerunt omnes passiones esse malas; Peripatetici vero dixerunt passiones moderatas esse bonas. Quae quidem differentia, licet magna videatur secundum vocem, tamen secundum rem vel nulla est, vel parva, si quis utrorumque intentiones consideret. Stoici enim non discernebant inter sensum et intellectum; et per consequens nec inter intellectivum appetitum et sensitivum. Unde non discernebant passiones animae a motibus voluntatis secundum hoc quod passiones animae sunt in appetitu sensitivo, simplices autem motus voluntatis sunt in intellectivo; sed omnem rationabilem motum appetitivae partis vocabant voluntatem, passionem autem dicebant motum progredientem extra limites rationis. Et ideo, eorum sententiam sequens, Tullius, in III libro de Tusculanis quaestionibus, omnes passiones vocat animae morbos. Ex quo argumentatur quod qui morbosi sunt, sani non sunt; et qui sani non sunt, insipientes sunt. Unde et insipientes insanos dicimus. Peripatetici vero omnes motus appetitus sensitivi passiones vocant. Unde eas bonas aestimant, cum sunt a ratione moderatae; malas autem, cum sunt praeter moderationem rationis. Ex quo patet quod Tullius, in eodem libro, Peripateticorum sententiam, qui approbabant mediocritatem passionum, inconvenienter improbat, dicens quod omne malum, etiam mediocre, vitandum est, nam sicut corpus, etiamsi mediocriter aegrum est, sanum non est; sic ista mediocritas morborum vel passionum animae, sana non est. Non enim passiones dicuntur morbi vel perturbationes animae, nisi cum carent moderatione rationis.

Referencing norms: Q24A2Respondeo, assert-h895fa0c7cfdc0691813e22042f55a5d64d99368b0fe8365e78abb49f5acc2a64

la · official · sha256:5b715486aa9d9cffb7448ef246d4fb2e68184822a24b367ae4889664bb1d56cbLA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod rectus amor omnes istas affectiones rectas habet. Metuunt enim peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis.

Referencing norms: assert-h4ee32590e2d73d5266462de5133590aa9badc9e1505b9073a932409ca2bf44b9

la · official · sha256:46926d41d5a1b52be0cae954ffb36c5280fdca1cd5894ab6432e98e5b0a48c9eLA

Ad primum ergo dicendum quod passiones animae dupliciter se possunt habere ad iudicium rationis. Uno modo, antecedenter. Et sic, cum obnubilent iudicium rationis, ex quo dependet bonitas moralis actus, diminuunt actus bonitatem, laudabilius enim est quod ex iudicio rationis aliquis faciat opus caritatis, quam ex sola passione misericordiae. Alio modo se habent consequenter. Et hoc dupliciter. Uno modo, per modum redundantiae, quia scilicet, cum superior pars animae intense movetur in aliquid, sequitur motum eius etiam pars inferior. Et sic passio existens consequenter in appetitu sensitivo, est signum intensionis voluntatis. Et sic indicat bonitatem moralem maiorem. Alio modo, per modum electionis, quando scilicet homo ex iudicio rationis eligit affici aliqua passione, ut promptius operetur, cooperante appetitu sensitivo. Et sic passio animae addit ad bonitatem actionis.

Referencing norms: Q24A3Ad1, assert-hc002782c40430c9deb675759a5655b0fbcafc5f5c2d790f995f005835f3f9e71

la · official · sha256:3891b049439671390a5cbf33b0dc5dc6fb4dfafa4a5b31ef052056d973d84489LA

Ad secundum dicendum quod in Deo et in Angelis non est appetitus sensitivus, neque etiam membra corporea, et ideo bonum in eis non attenditur secundum ordinationem passionum aut corporeorum actuum, sicut in nobis.

Referencing norms: Q24A3Ad2, assert-h72544bd90a1eb5aa028246898b76f680870c1dfbc6e2c40e4036cfa87cb2bc1e

la · official · sha256:c7e9e1da9bf7a0386d1861382ecd4198d62a054f7a076314aeac41d14defc1cfLA

Ad tertium dicendum quod passio tendens in malum, praecedens iudicium rationis, diminuit peccatum, sed consequens aliquo praedictorum modorum, auget ipsum, vel significat augmentum eius.

Referencing norms: Q24A3Ad3, assert-h9f250a0b39289338e25b416e96dc3fbb803b5d7b9cf2bcee5c72b13ead2a4711

la · official · sha256:3873e78948f6403b18c20cc46278276d9cff5ec76aec6c400662840c2616a42fLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod passio quaecumque semper diminuat de bonitate actus moralis. Omne enim quod impedit iudicium rationis, ex quo dependet bonitas actus moralis, diminuit per consequens bonitatem actus moralis. Sed omnis passio impedit iudicium rationis, dicit enim Sallustius, in Catilinario, omnes homines qui de rebus dubiis consultant, ab odio, ira, amicitia atque misericordia vacuos esse decet. Ergo omnis passio diminuit bonitatem moralis actus.

Referencing norms: Q24A3Obiectio1, assert-h8134e3926318e46f91d24b1c6c628775c7f07ba56573a586f59ed22fcd2c69f9, assert-hb818d2f58c0432a0f14493dc5ab910f03eb79f1193198c252f26494aef761938

la · official · sha256:f21077a0050592ac5f21741e5cf798440d928220512f32cb5d3fcbaccec8a8a3LA

Praeterea, actus hominis, quanto est Deo similior, tanto est melior, unde dicit apostolus, Ephes. V, estote imitatores Dei, sicut filii carissimi. Sed Deus et sancti Angeli sine ira puniunt, sine miseriae compassione subveniunt ut Augustinus dicit, in IX de Civ. Dei. Ergo est melius huiusmodi opera bona agere sine passione animae, quam cum passione.

Referencing norms: Q24A3Obiectio2, assert-h61a2a1066dfbee92b0b2bf2bceca6ecd22b59120345915fcfa55f8cfdd2b1425, assert-he989d0fa82fb9fa645d5a329bbc4c6f356472ea82d894289bee2763d4c19af08

la · official · sha256:78ddc47c9d6358501a19e155c546e51cdb8a458e886cdb7d82c2cecd17d3b9ffLA

Praeterea, sicut malum morale attenditur per ordinem ad rationem, ita et bonum morale. Sed malum morale diminuitur per passionem, minus enim peccat qui peccat ex passione, quam qui peccat ex industria. Ergo maius bonum operatur qui operatur bonum sine passione, quam qui operatur cum passione.

Referencing norms: Q24A3Obiectio3, assert-h9e1c6181fb9e3289b9ddbe55c3ea86ef7cd415bc98a720df6e8fca35970644c8, assert-hf6b61ead501b7dbc72376f29bb8f22545226a5d9c4a7a7196d5541264a16b5f8

la · official · sha256:04e10a627565dbf7f2f0696c5bbfa52bf46eb3c8d4dd50bdb3f4116d1d612d54LA

Respondeo dicendum quod Stoici, sicut ponebant omnem passionem animae esse malam, ita ponebant consequenter omnem passionem animae diminuere actus bonitatem, omne enim bonum ex permixtione mali vel totaliter tollitur, vel fit minus bonum. Et hoc quidem verum est, si dicamus passiones animae solum inordinatos motus sensitivi appetitus, prout sunt perturbationes seu aegritudines. Sed si passiones simpliciter nominemus omnes motus appetitus sensitivi, sic ad perfectionem humani boni pertinet quod etiam ipsae passiones sint moderatae per rationem. Cum enim bonum hominis consistat in ratione sicut in radice, tanto istud bonum erit perfectius, quanto ad plura quae homini conveniunt, derivari potest. Unde nullus dubitat quin ad perfectionem moralis boni pertineat quod actus exteriorum membrorum per rationis regulam dirigantur. Unde, cum appetitus sensitivus possit obedire rationi, ut supra dictum est, ad perfectionem moralis sive humani boni pertinet quod etiam ipsae passiones animae sint regulatae per rationem. Sicut igitur melius est quod homo et velit bonum, et faciat exteriori actu; ita etiam ad perfectionem boni moralis pertinet quod homo ad bonum moveatur non solum secundum voluntatem, sed etiam secundum appetitum sensitivum; secundum illud quod in Psalmo LXXXIII, dicitur, cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum, ut cor accipiamus pro appetitu intellectivo, carnem autem pro appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q24A3Respondeo, assert-h2c1b7a6e8492f823f6b0775b6b6c4d0fb35e11262bf89b5cd1cfb28d6f216f87

la · official · sha256:7e51b68408ed27d4586fb624306f6e51f51db8c7d91feb865d872327cecb1b60LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, IX de Civ. Dei, quod passio misericordiae rationi deservit, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conservetur, sive cum indigenti tribuitur, sive cum ignoscitur poenitenti. Sed nihil quod deservit rationi, diminuit bonum morale. Ergo passio animae non diminuit bonum moris.

Referencing norms: assert-h51d7cb0af3837a0067b26b8d367b458f3a952cfd16f8a93c36af439c7cc25d4a

la · official · sha256:6a8df9d0cfdac0219f29300988135cd23d608cbe717ad4b1880d239c120f98c9LA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de passionibus secundum quod pertinent ad speciem naturae, prout scilicet appetitus sensitivus in se consideratur. Secundum vero quod appetitus sensitivus obedit rationi, iam bonum et malum rationis non est in passionibus eius per accidens, sed per se.

Referencing norms: Q24A4Ad1, assert-h06a451c7948e0b3bd152bd981331c63fe39456c777c53c99460619506d3fa980

la · official · sha256:d1b370478e6af4b1dfe88f5fa0dc0b597fc4d86f8156acb6eea7a70a04d8330eLA

Ad secundum dicendum quod passiones quae in bonum tendunt, si sit verum bonum, sunt bonae, et similiter quae a vero malo recedunt. E converso vero passiones quae sunt per recessum a bono, et per accessum ad malum, sunt malae.

Referencing norms: Q24A4Ad2, assert-h1596e633b4bbf7868197dab1dffba7137f748209ef3a05e66a7673e392e22bed

la · official · sha256:ed46e8857b217b5e5a0841f97fb7cd8d37154003ddc968e4c485b5d68a1d2aefLA

Ad tertium dicendum quod in brutis animalibus appetitus sensitivus non obedit rationi. Et tamen inquantum ducitur quadam aestimativa naturali, quae subiicitur rationi superiori, scilicet divinae, est in eis quaedam similitudo moralis boni, quantum ad animae passiones.

Referencing norms: Q24A4Ad3, assert-hafff5baeb126189bf5c57540e7d432936ecd4e5211c965bc25fb0cc5294d3e12

la · official · sha256:976922ba82100d8974c90262220830be42171dc2ea2e5781ae137a0fe4f63476LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod nulla passio animae, secundum speciem suam, sit bona vel mala moraliter. Bonum enim et malum morale attenditur secundum rationem. Sed passiones sunt in appetitu sensitivo, et ita id quod est secundum rationem, accidit eis. Cum ergo nihil quod est per accidens, pertineat ad speciem rei; videtur quod nulla passio secundum suam speciem sit bona vel mala.

Referencing norms: Q24A4Obiectio1, assert-h513d55e758fbba01b1d9f08eeba1aa26e942cead3c7b9670b273baa720d219e3, assert-he3f049989a76c49b8e379bdb4f6411a8ad8acc36b867dbed56f3006156afc912

la · official · sha256:4e7a0987ec8fc18b72173fc28e9e204a5b0941670063495ba80d6bad8a5cd8c1LA

Praeterea, actus et passiones habent speciem ex obiecto. Si ergo aliqua passio secundum suam speciem esset bona vel mala, oporteret quod passiones quarum obiectum est bonum, bonae essent secundum suam speciem, ut amor, desiderium et gaudium; et passiones quarum obiectum est malum essent malae secundum suam speciem, ut odium, timor et tristitia. Sed hoc patet esse falsum. Non ergo aliqua passio est bona vel mala ex sua specie.

Referencing norms: Q24A4Obiectio2, assert-hb99ef801e7b4a41310427c14a8936e971c070e27f18b8af6b97ffcadd942164b, assert-hcefd10719c0fcc6d1b295b4c03dcb60e28c2f177a7fa86442edaa61ea24fa4ab

la · official · sha256:f17ba3f840bd4cfb908d1842611052e5d7779362283f485d07ff85b5ca5a5c91LA

Praeterea, nulla species passionum est quae non inveniatur in aliis animalibus. Sed bonum morale non invenitur nisi in homine. Ergo nulla passio animae bona est vel mala ex sua specie.

Referencing norms: Q24A4Obiectio3, assert-h4b74fbde4b2406f69d0bf99ec6b8c5d97f7f609c86d539b93093ac6c9c2a4559, assert-hb8a6bdc1d4b01e1646c61e1a4c0c492f71e9668fc91d573a1de848c00d03f51f

la · official · sha256:ec01a4c18b4fc67ed359b9eb754820b70a6ff385f2e41bd727fe4ad16eb30666LA

Respondeo dicendum quod sicut de actibus dictum est, ita et de passionibus dicendum videtur, quod scilicet species actus vel passionis dupliciter considerari potest. Uno modo, secundum quod est in genere naturae, et sic bonum vel malum morale non pertinet ad speciem actus vel passionis. Alio modo, secundum quod pertinent ad genus moris, prout scilicet participant aliquid de voluntario et de iudicio rationis. Et hoc modo bonum et malum morale possunt pertinere ad speciem passionis, secundum quod accipitur ut obiectum passionis aliquid de se conveniens rationi, vel dissonum a ratione, sicut patet de verecundia, quae est timor turpis; et de invidia, quae est tristitia de bono alterius. Sic enim pertinent ad speciem exterioris actus.

Referencing norms: Q24A4Respondeo, assert-hb17312e1abe4ed2493a0163fb2ab973fa334e14579791ba9938adea66695e31d

la · official · sha256:23f586124e7c988da7e7923da86952d590a899e10ae478b6907f6c2139d52a26LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, IX de Civ. Dei, quod misericordia pertinet ad virtutem. Philosophus etiam dicit, in II Ethic., quod verecundia est passio laudabilis. Ergo aliquae passiones sunt bonae vel malae secundum suam speciem.

Referencing norms: assert-had0c89866157de36b4604b910250bc451ce86d561abfb11d764c8a6de11a7a61

la · official · sha256:436aca71f1e5dbcbf78e258825c9679dfa0e7f40e1378824e06d2336dd52dcc3LA

Deinde considerandum est de bono et malo circa passiones animae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum bonum et malum morale possit in passionibus animae inveniri. Secundo, utrum omnis passio animae sit mala moraliter. Tertio, utrum omnis passio addat, vel diminuat, ad bonitatem vel malitiam actus. Quarto, utrum aliqua passio sit bona vel mala ex sua specie.

la · official · sha256:26ced5d51566f39c8f5d4a03f599deaaab5910a66a7eedfe1fe23f8b0a300b1fLA

Ad primum ergo dicendum quod illa ratio procederet, si de ratione obiecti concupiscibilis esset aliquid oppositum arduo, sicut de ratione obiecti irascibilis est quod sit arduum. Sed quia obiectum concupiscibilis est bonum absolute, prius naturaliter est quam obiectum irascibilis, sicut commune proprio.

Referencing norms: Q25A1Ad1, assert-h710cf84926acb778916b2176277bff15c9e6672ecc3dac4502fec6289b17f1b2

la · official · sha256:a1727e0679b6f5ab36a1b5239f9f02eae92a74bcbb879e0d5dfc80d1de3deadfLA

Ad secundum dicendum quod removens prohibens non est movens per se, sed per accidens. Nunc autem loquimur de ordine passionum per se. Et praeterea irascibilis removet prohibens quietem concupiscibilis in suo obiecto. Unde ex hoc non sequitur nisi quod passiones irascibilis praecedunt passiones concupiscibilis ad quietem pertinentes.

Referencing norms: Q25A1Ad2, assert-hdb846d63b3e1a2a7cb4438b60889e9c9e2335f99741dafbe6c57cf4f2fb794e6

la · official · sha256:1a474e4d10ed73527d412e919459674594f465f7e6dd76f2c4f44235e6a3ac33LA

De quibus etiam tertia ratio procedit.

Referencing norms: Q25A1Ad3, assert-hd81b1d86b171e8a29c2f5c283b5f2631cbece0de894bae3d78e1fda25422016d

la · official · sha256:63f505cfae23e90429a0cff6a51cb0d1c18f47af9008cf3e1cc18fdfc66c240dLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod passiones irascibilis sint priores passionibus concupiscibilis. Ordo enim passionum est secundum ordinem obiectorum. Sed obiectum irascibilis est bonum arduum, quod videtur esse supremum inter alia bona. Ergo passiones irascibilis videntur praeesse passionibus concupiscibilis.

Referencing norms: Q25A1Obiectio1, assert-h18becddddf33f90c1f8041dc8ed9c770f174f329e9db79025511025d6b0558e1, assert-ha0a94b3e20d51f686cb47b51772c2367330ac2dc99fb733e617bd35ddd6f2ad1

la · official · sha256:3abf6b0626138b66d245acb0bb010c2da077870c08594bd260dbf853fba8553fLA

Praeterea, movens est prius moto. Sed irascibilis comparatur ad concupiscibilem sicut movens ad motum, ad hoc enim datur animalibus, ut tollantur impedimenta quibus concupiscibilis prohibetur frui suo obiecto, ut supra dictum est; removens autem prohibens habet rationem moventis, ut dicitur in VIII Physic. Ergo passiones irascibilis sunt priores passionibus concupiscibilis.

Referencing norms: Q25A1Obiectio2, assert-h3db5da53ef06899ae1bbb30f094165380682831c5425481adbd827b3e8295c92, assert-ha20d2f5a03c26932f4539e8981c3774759338e19fc45452b84af679050266736

la · official · sha256:b2719c29ef7e983e6216bba7fa5b857d65c2281754e2fe35ef0e17237bf4e079LA

Praeterea, gaudium et tristitia sunt passiones concupiscibilis. Sed gaudium et tristitia consequuntur ad passiones irascibilis, dicit enim philosophus, in IV Ethic., quod punitio quietat impetum irae, delectationem loco tristitiae faciens. Ergo passiones concupiscibilis sunt posteriores passionibus irascibilis.

Referencing norms: Q25A1Obiectio3, assert-h1da2153936bace927cbaf2a0371dd9c79f211909ad6735ed06f85a8527caf22f, assert-ha9eac7446c8bba1336eb334140b4db173908f886ad9069c9107847e98c22b9fd

la · official · sha256:ccf4f45098daf7fb82aa51f59241f1a446bfb30b82d277bc2d97433b14f2d779LA

Respondeo dicendum quod passiones concupiscibilis ad plura se habent quam passiones irascibilis. Nam in passionibus concupiscibilis invenitur aliquid pertinens ad motum, sicut desiderium; et aliquid pertinens ad quietem, sicut gaudium et tristitia. Sed in passionibus irascibilis non invenitur aliquid pertinens ad quietem, sed solum pertinens ad motum. Cuius ratio est quia id in quo iam quiescitur, non habet rationem difficilis seu ardui, quod est obiectum irascibilis. Quies autem, cum sit finis motus, est prior in intentione, sed posterior in executione. Si ergo comparentur passiones irascibilis ad passiones concupiscibilis quae significant quietem in bono; manifeste passiones irascibilis praecedunt, ordine executionis, huiusmodi passiones concupiscibilis, sicut spes praecedit gaudium, unde et causat ipsum, secundum illud apostoli, Rom. XII, spe gaudentes. Sed passio concupiscibilis importans quietem in malo, scilicet tristitia, media est inter duas passiones irascibilis. Sequitur enim timorem, cum enim occurrerit malum quod timebatur, causatur tristitia. Praecedit autem motum irae, quia cum ex tristitia praecedente aliquis insurgit in vindictam, hoc pertinet ad motum irae. Et quia rependere vicem malis, apprehenditur ut bonum; cum iratus hoc consecutus fuerit, gaudet. Et sic manifestum est quod omnis passio irascibilis terminatur ad passionem concupiscibilis pertinentem ad quietem, scilicet vel ad gaudium vel ad tristitiam. Sed si comparentur passiones irascibilis ad passiones concupiscibilis quae important motum, sic manifeste passiones concupiscibilis sunt priores, eo quod passiones irascibilis addunt supra passiones concupiscibilis; sicut et obiectum irascibilis addit supra obiectum concupiscibilis arduitatem sive difficultatem. Spes enim supra desiderium addit quendam conatum, et quandam elevationem animi ad consequendum bonum arduum. Et similiter timor addit supra fugam seu abominationem, quandam depressionem animi, propter difficultatem mali. Sic ergo passiones irascibilis mediae sunt inter passiones concupiscibilis quae important motum in bonum vel in malum; et inter passiones concupiscibilis quae important quietem in bono vel in malo. Et sic patet quod passiones irascibilis et principium habent a passionibus concupiscibilis, et in passiones concupiscibilis terminantur.

Referencing norms: Q25A1Respondeo, assert-hc25e6a93a63582e4abc6ec6c724cd99b4ef3e173a651a99bccce1ff16e229993

la · official · sha256:9bd67d91ccec123cf1293feda4f9c76eb55e12f4eb081e9cf80c38d17e60ea02LA

Sed contra, passiones concupiscibilis respiciunt bonum absolutum, passiones autem irascibilis respiciunt bonum contractum, scilicet arduum. Cum igitur bonum simpliciter sit prius quam bonum contractum, videtur quod passiones concupiscibilis sint priores passionibus irascibilis.

Referencing norms: assert-hc181966eee74c23922c7f0960ebc38043abd502ffe8e394f703e7c143ab97311

la · official · sha256:9113225acda2bd568b4e0a8a2bd293cbe1f7f4b481969735149daffc3162d626LA

Ad primum ergo dicendum quod hoc modo nominatur aliquid, secundum quod nobis innotescit, voces enim sunt signa intellectuum, secundum philosophum. Nos autem, ut plurimum, per effectum cognoscimus causam. Effectus autem amoris, quando quidem habetur ipsum amatum, est delectatio, quando vero non habetur, est desiderium vel concupiscentia. Ut autem Augustinus dicit, in X de Trin., amor magis sentitur, cum eum prodit indigentia. Unde inter omnes passiones concupiscibilis, magis sensibilis est concupiscentia. Et propter hoc, ab ea denominatur potentia.

Referencing norms: Q25A2Ad1, assert-h97b7bbd43f508be61a5cb3e426e6218d552a861fdcec65286e10b696c0d54ea5

la · official · sha256:f12732164fd46994bb7669a3f8ec87f950891ba6a47c7312479c8aac92c223b3LA

Ad secundum dicendum quod duplex est unio amati ad amantem. Una quidem realis, secundum scilicet coniunctionem ad rem ipsam. Et talis unio pertinet ad gaudium vel delectationem, quae sequitur desiderium. Alia autem est unio affectiva, quae est secundum aptitudinem vel proportionem, prout scilicet ex hoc quod aliquid habet aptitudinem ad alterum et inclinationem, iam participat aliquid eius. Et sic amor unionem importat. Quae quidem unio praecedit motum desiderii.

Referencing norms: Q25A2Ad2, assert-h0810a494266d030f89d1844223fae0446b7ff5353ba0c2ef76629952ca498cc4

la · official · sha256:6bb854b538ffa255819a1099fdc0176ce17049e4a87666705208f9648e9f0103LA

Ad tertium dicendum quod delectatio causat amorem, secundum quod est prior in intentione.

Referencing norms: Q25A2Ad3, assert-h469a441fd6a9224b0f20142edd1825cbdb4bb320351d28ba5428ce25aedec63f

la · official · sha256:9a16738e126c8bcaaa738449b165bc61fb3c086443bca62cc5026afdf7cb65abLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod amor non sit prima passionum concupiscibilis. Vis enim concupiscibilis a concupiscentia denominatur, quae est eadem passio cum desiderio. Sed denominatio fit a potiori, ut dicitur in II de anima. Ergo concupiscentia est potior amore.

Referencing norms: Q25A2Obiectio1, assert-h4afdd6bc95dae52381b657d728516a5bcc22168d420ecb2cb6a55c148e76f40a, assert-hcefba73e996249107c3f338a9e4caacad5daaa92e7ddbe7fd714ce47010d854c

la · official · sha256:40ccd319fac422ef6dd7ff78dab216484be63a27082d00a203912d550c98b0f4LA

Praeterea, amor unionem quandam importat, est enim vis unitiva et concretiva, ut Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom. Sed concupiscentia vel desiderium est motus ad unionem rei concupitae vel desideratae. Ergo concupiscentia est prior amore.

Referencing norms: Q25A2Obiectio2, assert-hd43ca81364537c3bbc302062f91bfc600273054e3dca9fc569c592a66732b32f, assert-hd50c8594a324db78f2b8ac606df627fea2b6762e9e3c06e0369fa2807006e101

la · official · sha256:5d114911554706ed9a7b8f48063467eb81d3af390493b1f529a4f06cf0dc6c1dLA

Praeterea, causa est prior effectu. Sed delectatio est quandoque causa amoris, quidam enim propter delectationem amant, ut dicitur in VIII Ethic. Ergo delectatio est prior amore. Non ergo prima inter passiones concupiscibilis est amor.

Referencing norms: Q25A2Obiectio3, assert-h1668e41b4adfed20d26e035b17361dd4d413a35a3e56d1d1ad7fbb706bbf70a9, assert-hfbae74673ad2f24af067f53fd72241fc9427c71e7c55cf40aee6c4f6eab70f20, assert-hfec5466151bbff01350451c9664cad0bef62c5b9f63b8c8d0b5a9121368b832f

la · official · sha256:1ad33a06fc0bfcca09b9666a40be0539929094551ade3bd4780c285a6b93968dLA

Respondeo dicendum quod obiectum concupiscibilis sunt bonum et malum. Naturaliter autem est prius bonum malo, eo quod malum est privatio boni. Unde et omnes passiones quarum obiectum est bonum, naturaliter sunt priores passionibus quarum obiectum est malum, unaquaeque scilicet sua opposita, quia enim bonum quaeritur, ideo refutatur oppositum malum. Bonum autem habet rationem finis, qui quidem est prior in intentione, sed est posterior in consecutione. Potest ergo ordo passionum concupiscibilis attendi vel secundum intentionem, vel secundum consecutionem. Secundum quidem consecutionem, illud est prius quod primo fit in eo quod tendit ad finem. Manifestum est autem quod omne quod tendit ad finem aliquem, primo quidem habet aptitudinem seu proportionem ad finem, nihil enim tendit in finem non proportionatum; secundo, movetur ad finem; tertio, quiescit in fine post eius consecutionem. Ipsa autem aptitudo sive proportio appetitus ad bonum est amor, qui nihil aliud est quam complacentia boni; motus autem ad bonum est desiderium vel concupiscentia; quies autem in bono est gaudium vel delectatio. Et ideo secundum hunc ordinem, amor praecedit desiderium, et desiderium praecedit delectationem. Sed secundum ordinem intentionis, est e converso, nam delectatio intenta causat desiderium et amorem. Delectatio enim est fruitio boni, quae quodammodo est finis sicut et ipsum bonum, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q25A2Respondeo, assert-h181cf0f4459da8f29c3a9173639792811772fa0427b64bd71c4a17e252417b77

la · official · sha256:8067fac72503d3a527e5ad86ea8e5648eaae5d1ea246c7f3b4d929b6a19bea0aLA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod omnes passiones ex amore causantur, amor enim inhians habere quod amatur, cupiditas est; id autem habens, eoque fruens, laetitia est. Amor ergo est prima passionum concupiscibilis.

Referencing norms: assert-h737cff8146719b193156c097b9e7046e34a3559cc6ef1c3b773c5241d352c83b

la · official · sha256:58b193b145a18fc1be480652b4deae93a7f1f022ca1486fcf4cd7e44b948af26LA

Ad primum ergo dicendum quod, quia ira causatur ex aliis passionibus sicut effectus a causis praecedentibus, ideo ab ea, tanquam a manifestiori, denominatur potentia.

Referencing norms: Q25A3Ad1, assert-h80753fc274259ef0acdde48e8bd48eb54868655e7f1c749b190619a89f516926

la · official · sha256:914fcf3347ff20f5acdd01a2baf50fe7c839674065acb3d2cf2c5f38abd1f872LA

Ad secundum dicendum quod arduum non est ratio accedendi vel appetendi, sed potius bonum. Et ideo spes, quae directius respicit bonum, est prior, quamvis audacia aliquando sit in magis arduum, vel etiam ira.

Referencing norms: Q25A3Ad2, assert-h5d020104325e7b4db148d9b0257abb2223baa28bf6a27b8202f7a322f2a1a8fe

la · official · sha256:f396eb59bf8882af6b8b73cd42ca8c216317ce24dc0fee915c861623b5275a0dLA

Ad tertium dicendum quod appetitus primo et per se movetur in bonum, sicut in proprium obiectum; et ex hoc causatur quod recedat a malo. Proportionatur enim motus appetitivae partis, non quidem motui naturali, sed intentioni naturae; quae per prius intendit finem quam remotionem contrarii, quae non quaeritur nisi propter adeptionem finis.

Referencing norms: Q25A3Ad3, assert-h34967192ec8ead260a70ea651dc905a0313d748492bf054194103ea1c5ca2eed

la · official · sha256:f887cb26e936cabd2bbbb16f097f3e5c8f2319e0b330b95df0531135e29abe6dLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod spes non sit prima inter passiones irascibilis. Vis enim irascibilis ab ira denominatur. Cum ergo denominatio fiat a potiori, videtur quod ira sit potior et prior quam spes.

Referencing norms: Q25A3Obiectio1, assert-h303430cbd41e65b227ad2160ebe09d1dcf539cf6376dc2f39a60e3399dcc7e44

la · official · sha256:439a40b29439b416f5c28fbe382e67c5374af2744ab8b7b0fc4c90cd2e55e2fcLA

Praeterea, arduum est obiectum irascibilis. Sed magis videtur esse arduum quod aliquis conetur superare malum contrarium quod imminet ut futurum, quod pertinet ad audaciam; vel quod iniacet iam ut praesens, quod pertinet ad iram; quam quod conetur acquirere simpliciter aliquod bonum. Et similiter magis videtur esse arduum quod conetur vincere malum praesens, quam malum futurum. Ergo ira videtur esse potior passio quam audacia, et audacia quam spes. Et sic spes non videtur esse prior.

Referencing norms: Q25A3Obiectio2, assert-h159f3b44668a5e70a19e69802ad1413a2ce76a783e78bf8e31f35c3094f029e6, assert-h569c8d7ff55e7f26481d8d94182863dafcb5a39d1997b8c7ca247f277d59b8de

la · official · sha256:43bfc89a4b3f46a6193e8b2fdc0706d39753e0c5690fe5db60710fb44db9a6dbLA

Praeterea, prius occurrit, in motu ad finem, recessus a termino, quam accessus ad terminum. Sed timor et desperatio important recessum ab aliquo, audacia autem et spes important accessum ad aliquid. Ergo timor et desperatio praecedunt spem et audaciam.

Referencing norms: Q25A3Obiectio3, assert-h269c1d8845353cd82a51c0cfe3484deb344edf4f2bacc08667d415ccc0bcca01, assert-h4093f85e4e791c519a784e2fddca6f55fb95259716b56d36e27389c6670f3e67

la · official · sha256:8611b1188176175744bc8de026fcfeb214b8f487e8a3cc47e0bdd1a1b732935dLA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, omnes passiones irascibilis important motum in aliquid. Motus autem ad aliquid in irascibili potest causari ex duobus, uno modo, ex sola aptitudine seu proportione ad finem, quae pertinet ad amorem vel odium; alio modo, ex praesentia ipsius boni vel mali, quae pertinet ad tristitiam vel gaudium. Et quidem ex praesentia boni non causatur aliqua passio in irascibili, ut dictum est, sed ex praesentia mali causatur passio irae. Quia igitur in via generationis seu consecutionis, proportio vel aptitudo ad finem praecedit consecutionem finis; inde est quod ira, inter omnes passiones irascibilis, est ultima, ordine generationis. Inter alias autem passiones irascibilis, quae important motum consequentem amorem vel odium boni vel mali, oportet quod passiones quarum obiectum est bonum, scilicet spes et desperatio, sint naturaliter priores passionibus quarum obiectum est malum, scilicet audacia et timore. Ita tamen quod spes est prior desperatione, quia spes est motus in bonum secundum rationem boni quod de sua ratione est attractivum, et ideo est motus in bonum per se; desperatio autem est recessus a bono, qui non competit bono secundum quod est bonum, sed secundum aliquid aliud, unde est quasi per accidens. Et eadem ratione, timor, cum sit recessus a malo, est prior quam audacia. Quod autem spes et desperatio sint naturaliter priores quam timor et audacia, ex hoc manifestum est, quod, sicut appetitus boni est ratio quare vitetur malum, ita etiam spes et desperatio sunt ratio timoris et audaciae, nam audacia consequitur spem victoriae, et timor consequitur desperationem vincendi. Ira autem consequitur audaciam, nullus enim irascitur vindictam appetens, nisi audeat vindicare, secundum quod Avicenna dicit, in sexto de naturalibus. Sic ergo patet quod spes est prima inter omnes passiones irascibilis. Et si ordinem omnium passionum secundum viam generationis, scire velimus, primo occurrunt amor et odium; secundo, desiderium et fuga; tertio, spes et desperatio; quarto, timor et audacia; quinto, ira; sexto et ultimo, gaudium et tristitia, quae consequuntur ad omnes passiones, ut dicitur in II Ethic. Ita tamen quod amor est prior odio, et desiderium fuga, et spes desperatione, et timor audacia, et gaudium quam tristitia, ut ex praedictis colligi potest.

Referencing norms: Q25A3Respondeo, assert-h428ab63b3e02e80ea00e347266ba6a5ca078f7758e8fb278bf239173be9a49c7

la · official · sha256:14e4d9d281d67691ef19190dd6a5f1045ef95e4ca6f7a007c616f088f505ddb4LA

Sed contra, quanto aliquid est propinquius primo, tanto est prius. Sed spes est propinquior amori, qui est prima passionum. Ergo spes est prior inter omnes passiones irascibilis.

Referencing norms: assert-hafbb0801d2e4d4a5dbc66474651c521daa6af400ea2a1630551cb4369deb9d41

la · official · sha256:cee186f46a4bff08d908a38741a4d2373340b318885c79aec9399cfc7a9f0512LA

Ad primum ergo dicendum quod Augustinus ponit desiderium vel cupiditatem loco spei, inquantum ad idem pertinere videntur, scilicet ad bonum futurum.

Referencing norms: Q25A4Ad1, assert-hd84533f0905bc999a587af1d1964258dba284b4209aabb9c3aa50a276f38d960

la · official · sha256:dd76b3434f441a0972d6d3beba1d56cd4b0e95d34f70476955f4ed86a2afe42fLA

Ad secundum dicendum quod passiones istae dicuntur principales, secundum ordinem intentionis et complementi. Et quamvis timor et spes non sint ultimae passiones simpliciter, tamen sunt ultimae in genere passionum tendentium in aliud quasi in futurum. Nec potest esse instantia nisi de ira. Quae tamen non potest poni principalis passio, quia est quidam effectus audaciae, quae non potest esse passio principalis, ut infra dicetur.

Referencing norms: Q25A4Ad2, assert-h8837947d234391af7b9b47d28fc6d493dbbd5ee3c4812355d41266eb3feea847

la · official · sha256:97b31f11fc9e3532a909ab89ee61958fe4e9cac45cb93262fe68e7d19919a8ccLA

Ad tertium dicendum quod desperatio importat recessum a bono, quod est quasi per accidens, et audacia importat accessum ad malum, quod etiam est per accidens. Et ideo hae passiones non possunt esse principales, quia quod est per accidens, non potest dici principale. Et sic etiam nec ira potest dici passio principalis, quae consequitur audaciam.

Referencing norms: Q25A4Ad3, assert-h5eb14632b3d0c8b7f84152650f06dacd8066fd581bae91751ae7bbec2e8152e7

la · official · sha256:864e10f8a2888a346afc5b1976572e35a72d6fdba46b55045f194c9919567ea5LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sint istae quatuor principales passiones, gaudium et tristitia, spes et timor. Augustinus enim, in XIV de Civ. Dei, non ponit spem, sed cupiditatem loco eius.

Referencing norms: Q25A4Obiectio1, assert-h1a6a43b75670db1a9d088142ed69512ca35db563f1d97ab34d5a88072e092107

la · official · sha256:b7fd21277ad292ad2fae1ff10b767846a21d3c18a4d1407945720ac43f6898b2LA

Praeterea, in passionibus animae est duplex ordo, scilicet intentionis, et consecutionis seu generationis. Aut ergo principales passiones accipiuntur secundum ordinem intentionis, et sic tantum gaudium et tristitia, quae sunt finales, erunt principales passiones. Aut secundum ordinem consecutionis seu generationis, et sic amor erit principalis passio. Nullo ergo modo debent dici quatuor principales passiones istae quatuor, gaudium et tristitia, spes et timor.

Referencing norms: Q25A4Obiectio2, assert-h87789220462d4a7d757a977d2abb6ddd9b182de2e4abdcd1d5de35822c0dcd49

la · official · sha256:f76568a4e0ca3e2a10b0c53a07b1155515c70591ac74063dd134ba13cb6e378fLA

Praeterea, sicut audacia causatur ex spe, ita timor ex desperatione. Aut ergo spes et desperatio debent poni principales passiones, tanquam causae, aut spes et audacia, tanquam sibi ipsis affines.

Referencing norms: Q25A4Obiectio3, assert-h2cb9b60c30ca172e191f5ce446edf667d1b476c85ee9d469d7722dd5f0d0347e

la · official · sha256:28eb9f468b46afd0c51394036c47000e4b1d2a7a22ece5be0fde23545a4c6d19LA

Respondeo dicendum quod hae quatuor passiones communiter principales esse dicuntur. Quarum duae, scilicet gaudium et tristitia, principales dicuntur, quia sunt completivae et finales simpliciter respectu omnium passionum, unde ad omnes passiones consequuntur, ut dicitur in II Ethic. Timor autem et spes sunt principales, non quidem quasi completivae simpliciter, sed quia sunt completivae in genere motus appetitivi ad aliquid, nam respectu boni, incipit motus in amore, et procedit in desiderium, et terminatur in spe; respectu vero mali, incipit in odio, et procedit ad fugam, et terminatur in timore. Et ideo solet harum quatuor passionum numerus accipi secundum differentiam praesentis et futuri, motus enim respicit futurum, sed quies est in aliquo praesenti. De bono igitur praesenti est gaudium; de malo praesenti est tristitia; de bono vero futuro est spes; de malo futuro est timor. Omnes autem aliae passiones, quae sunt de bono vel de malo praesenti vel futuro, ad has completive reducuntur. Unde etiam a quibusdam dicuntur principales hae praedictae quatuor passiones, quia sunt generales. Quod quidem verum est, si spes et timor designant motum appetitus communiter tendentem in aliquid appetendum vel fugiendum.

Referencing norms: Q25A4Respondeo, assert-h97b86b9c130da0fa670f4c7de9bbe89641c51b0aeb72f77ddf9623bcc3ef9f58

la · official · sha256:5304518bfadda518813389b9ca2686691762a0fb357c0e5470cc933e20a6dd34LA

Sed contra est illud quod Boetius, in libro de Consol., enumerans quatuor principales passiones, dicit, gaudia pelle, pelle timorem, spemque fugato, nec dolor adsit.

Referencing norms: assert-he4d89c03df0fca7d398fbe90826b2199463932d3af1a2ef1f835b331b76763ed

la · official · sha256:07368be4645964a38bd2163352b912e149237688ad576320d46ed580e204a0fcLA

Deinde considerandum est de ordine passionum ad invicem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de ordine passionum irascibilis ad passiones concupiscibilis. Secundo, de ordine passionum concupiscibilis ad invicem. Tertio, de ordine passionum irascibilis ad invicem. Quarto, de quatuor principalibus passionibus.

la · official · sha256:11af495eccf98ecb551defc73c0b037a86fc434b4f3f8f3cfa86116f1b337b5fLA

Ad primum ergo dicendum quod auctoritas illa loquitur de amore intellectivo vel rationali.

Referencing norms: Q26A1Ad1, assert-h07397c40974c060147bac0a2c76cbd438a74a3649c6540d46673aa6321974cb4

la · official · sha256:d931e78d39b8b3d6e5206f44835660cb555c3033d105cda0de4248dd27d9c788LA

Ad secundum dicendum quod amor dicitur esse timor, gaudium, cupiditas et tristitia, non quidem essentialiter, sed causaliter.

Referencing norms: Q26A1Ad2, assert-hfd10337c6b0ba9382bc6d684ac9a7a5fa32341902b4a80b80e6849a030858a64

la · official · sha256:6b92c13652eb08182a53bef9836f2236e1b21d38440c3d675f6a7922b2e6ec7fLA

Ad tertium dicendum quod amor naturalis non solum est in viribus animae vegetativae, sed in omnibus potentiis animae, et etiam in omnibus partibus corporis, et universaliter in omnibus rebus, quia, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., omnibus est pulchrum et bonum amabile; cum unaquaeque res habeat connaturalitatem ad id quod est sibi conveniens secundum suam naturam.

Referencing norms: Q26A1Ad3, assert-h7d0c012f5c258b44c6ad823c8c67e8c84a1e06da54e207cec7363602bcf464d9

la · official · sha256:e992d1ad132535a07c53af3455a557ee8d2b439874d938f3dfe5d6d46554aae7LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod amor non sit in concupiscibili. Dicitur enim Sap. VIII, hanc, scilicet sapientiam, amavi et exquisivi a iuventute mea. Sed concupiscibilis, cum sit pars appetitus sensitivi, non potest tendere in sapientiam, quae non comprehenditur sensu. Ergo amor non est in concupiscibili.

Referencing norms: Q26A1Obiectio1, assert-h208fc6f6dd7a35b2f4d9c9f058b9956f7baad83f61c6bc404d81fe77de4831a3, assert-h849ba154e7ffc2d05cf36f5570327870aac09128592329f31f08ca3ae50fd866

la · official · sha256:baceea72bbd1ab29c9f7ea7fc8e1447cf4f3b7dd477f5e42dcfbb734d034f2fcLA

Praeterea, amor videtur esse idem cuilibet passioni, dicit enim Augustinus, in XIV de Civ. Dei, amor inhians habere quod amatur, cupiditas est; id autem habens, eoque fruens, laetitia; fugiens quod ei adversatur, timor est; idque si acciderit sentiens, tristitia est. Sed non omnis passio est in concupiscibili; sed timor, etiam hic enumeratus, est in irascibili. Ergo non est simpliciter dicendum quod amor sit in concupiscibili.

Referencing norms: Q26A1Obiectio2, assert-h217958068b78cd13ee558ba29edfb4a895979148c5943ba01530307e722e0f29, assert-h73f22e4c44909c60181bd9dbfedacb4ba95fbe61e9a80044193b1c705d5a1a54

la · official · sha256:6e27d6f426922123acb0cdec2bd34816fa3489814ced2ef8fd6b9a37b7dfa4bbLA

Praeterea, Dionysius, in IV cap. de Div. Nom., ponit quendam amorem naturalem. Sed amor naturalis magis videtur pertinere ad vires naturales, quae sunt animae vegetabilis. Ergo amor non simpliciter est in concupiscibili.

Referencing norms: Q26A1Obiectio3, assert-h0b783d9a7d12ef0b20274f8a8e9c55765b5874ae447edcb4ff471238da22dbec, assert-hc7e3a681e6144868782547d05f9756625c1f419dcdd3f0c4c808af0eb7c867bf

la · official · sha256:3171f40f25630b2c125116a444a728b9615a2a9cb0ff3f61706d8b9110b03a77LA

Respondeo dicendum quod amor est aliquid ad appetitum pertinens, cum utriusque obiectum sit bonum. Unde secundum differentiam appetitus est differentia amoris. Est enim quidam appetitus non consequens apprehensionem ipsius appetentis, sed alterius, et huiusmodi dicitur appetitus naturalis. Res enim naturales appetunt quod eis convenit secundum suam naturam, non per apprehensionem propriam, sed per apprehensionem instituentis naturam, ut in I libro dictum est. Alius autem est appetitus consequens apprehensionem ipsius appetentis, sed ex necessitate, non ex iudicio libero. Et talis est appetitus sensitivus in brutis, qui tamen in hominibus aliquid libertatis participat, inquantum obedit rationi. Alius autem est appetitus consequens apprehensionem appetentis secundum liberum iudicium. Et talis est appetitus rationalis sive intellectivus, qui dicitur voluntas. In unoquoque autem horum appetituum, amor dicitur illud quod est principium motus tendentis in finem amatum. In appetitu autem naturali, principium huiusmodi motus est connaturalitas appetentis ad id in quod tendit, quae dici potest amor naturalis, sicut ipsa connaturalitas corporis gravis ad locum medium est per gravitatem, et potest dici amor naturalis. Et similiter coaptatio appetitus sensitivi, vel voluntatis, ad aliquod bonum, idest ipsa complacentia boni, dicitur amor sensitivus, vel intellectivus seu rationalis. Amor igitur sensitivus est in appetitu sensitivo, sicut amor intellectivus in appetitu intellectivo. Et pertinet ad concupiscibilem, quia dicitur per respectum ad bonum absolute, non per respectum ad arduum, quod est obiectum irascibilis.

Referencing norms: LoveInConcupiscible, Q26A1Respondeo, assert-h7a1b4eb418bae1cd62a30793f40ec06512689a0f1f169e59431e1374091a7eec

la · official · sha256:254b13f619c88477330022aa21021938ad1b173fc5740bfacaa7860f52115e7cLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II Topic., quod amor est in concupiscibili.

Referencing norms: assert-h79322504fb9d156fef240a17221fcff20fafe737db4d8e2eac966109abe14926

la · official · sha256:b66bec776e723ebef8120128278a6fa1146367e32266138efbfb8f6855752487LA

Ad primum ergo dicendum quod, quia virtus significat principium motus vel actionis, ideo amor, inquantum est principium appetitivi motus, a Dionysio vocatur virtus.

Referencing norms: Q26A2Ad1, assert-h1bd1a14088308eca61ea24dffce05ea3648a63d36e4fcd08c51ab6478118ff25

la · official · sha256:1adfb0b0b16039f49e8d56b34ad97f55b2ba6d014a28df44eab6f0a681596695LA

Ad secundum dicendum quod unio pertinet ad amorem, inquantum per complacentiam appetitus amans se habet ad id quod amat, sicut ad seipsum, vel ad aliquid sui. Et sic patet quod amor non est ipsa relatio unionis, sed unio est consequens amorem. Unde et Dionysius dicit quod amor est virtus unitiva, et philosophus dicit, in II Polit., quod unio est opus amoris.

Referencing norms: Q26A2Ad2, assert-hc9a9ec560cd6b3cdeb2b8644fbc753962338c649c14c327e21376d2975b07a9b

la · official · sha256:4ec7283a4f3627ed529549f4641638ddab36d832dfd8864d1fc6a4c762e67044LA

Ad tertium dicendum quod amor, etsi non nominet motum appetitus tendentem in appetibile, nominat tamen motum appetitus quo immutatur ab appetibili, ut ei appetibile complaceat.

Referencing norms: Q26A2Ad3, assert-h9df23fdc33f5a8192d10d588a92f97d8816f39afc271d463a5b721b650bf61a3

la · official · sha256:2546ae1ade71ebf232bf30cbf76781d2cf1b0ccfa719bec8294c258a99cba2ceLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod amor non sit passio. Nulla enim virtus passio est. Sed omnis amor est virtus quaedam, ut dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom. Ergo amor non est passio.

Referencing norms: Q26A2Obiectio1, assert-ha6f9a99ac85e43546af8e5fa08c81f29e2ded8af8582629efc57069188b01307, assert-hfdf4246e8e6cb1f2349bb1cdc97a27819d89d45582834b6f2e3cfd057ed6c279

la · official · sha256:c8f00afffe413f99f2f265f2b9ef0de6056a5fd0b50dfcb041e2063c04613746LA

Praeterea, amor est unio quaedam vel nexus, secundum Augustinum, in libro de Trin. Sed unio vel nexus non est passio, sed magis relatio. Ergo amor non est passio.

Referencing norms: Q26A2Obiectio2, assert-h4172356bcb92c0e812280b593df1fac4241781928fc92dc06abd80a0e35a39f9, assert-h9aa8c3702dc450a2372a9e3d6db5543840e72f228f6423df12750919f725926a

la · official · sha256:e54d1c14ccfd66d0d9a9578edfeb550dcb8bffa4bfca3f07605ffcd832f516ddLA

Praeterea, Damascenus dicit, in II libro, quod passio est motus quidam. Amor autem non importat motum appetitus, qui est desiderium; sed principium huiusmodi motus. Ergo amor non est passio.

Referencing norms: Q26A2Obiectio3, assert-ha7770229e111dfb79f10aea0808f7b2bf34eac9d4502831d18ec7b5a903bb346

la · official · sha256:681358d053c7cc045d16b28e11774a550d2018383878abcffaf2315c245794b6LA

Respondeo dicendum quod passio est effectus agentis in patiente. Agens autem naturale duplicem effectum inducit in patiens, nam primo quidem dat formam, secundo autem dat motum consequentem formam; sicut generans dat corpori gravitatem, et motum consequentem ipsam. Et ipsa gravitas, quae est principium motus ad locum connaturalem propter gravitatem, potest quodammodo dici amor naturalis. Sic etiam ipsum appetibile dat appetitui, primo quidem, quandam coaptationem ad ipsum, quae est complacentia appetibilis; ex qua sequitur motus ad appetibile. Nam appetitivus motus circulo agitur, ut dicitur in III de anima, appetibile enim movet appetitum, faciens se quodammodo in eius intentione; et appetitus tendit in appetibile realiter consequendum, ut sit ibi finis motus, ubi fuit principium. Prima ergo immutatio appetitus ab appetibili vocatur amor, qui nihil est aliud quam complacentia appetibilis; et ex hac complacentia sequitur motus in appetibile, qui est desiderium; et ultimo quies, quae est gaudium. Sic ergo, cum amor consistat in quadam immutatione appetitus ab appetibili, manifestum est quod amor est passio, proprie quidem, secundum quod est in concupiscibili; communiter autem, et extenso nomine, secundum quod est in voluntate.

Referencing norms: Q26A2Respondeo, assert-h7bb1d8ca6269ff4591d80cf4b289f0bfaa8772b6b1a544e56638f429cbd42314

la · official · sha256:09100b841a35933e2df598636bf7926b8d57a6448e418eae880549df8acee9bcLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in VIII Ethic., quod amor est passio.

Referencing norms: assert-hd00d6067fb6bc8946caba8d48b51c4c18c9c42f582ab553b7a5cf7f36976264e

la · official · sha256:5f05d5e000fa45d198b296dc8a27087db7b48e03273a7f674030eadbe6f579f8LA

Ad primum ergo dicendum quod Dionysius loquitur de amore et dilectione, secundum quod sunt in appetitu intellectivo, sic enim amor idem est quod dilectio.

Referencing norms: Q26A3Ad1, assert-he4008142666c7f7f9350c9f6b2fa3870a59b93d8c4d8cd451a00ce7ab6e4eaa9

la · official · sha256:b44fe5fc395f5832ca89384ef87f9aac5778a35af674f91f3e8628156c88c302LA

Ad secundum dicendum quod obiectum amoris est communius quam obiectum dilectionis, quia ad plura se extendit amor quam dilectio, sicut dictum est.

Referencing norms: Q26A3Ad2, assert-h1f149732ea2eb3f64ecdc12100928ba3a92d31b7ca72f6974406b8a13846d260

la · official · sha256:2b04ad93122b62cfd9d97915a4a9deb29c92b9465609ebc076d5bf2ceeed7020LA

Ad tertium dicendum quod non differunt amor et dilectio secundum differentiam boni et mali, sed sicut dictum est. In parte tamen intellectiva idem est amor et dilectio. Et sic loquitur ibi Augustinus de amore, unde parum post subdit quod recta voluntas est bonus amor, et perversa voluntas est malus amor. Quia tamen amor, qui est passio concupiscibilis, plurimos inclinat ad malum, inde habuerunt occasionem qui praedictam differentiam assignaverunt.

Referencing norms: Q26A3Ad3, assert-hd0cef3b67ddee86638d6d37eb203c06ac0eb5c914dc35318ed5c9213553014a0

la · official · sha256:a9b7c094a79c91f564c947bec0949deca0a19e46cb5b9a924a9dd85f52fd61e2LA

Ad quartum dicendum quod ideo aliqui posuerunt, etiam in ipsa voluntate, nomen amoris esse divinius nomine dilectionis, quia amor importat quandam passionem, praecipue secundum quod est in appetitu sensitivo; dilectio autem praesupponit iudicium rationis. Magis autem homo in Deum tendere potest per amorem, passive quodammodo ab ipso Deo attractus, quam ad hoc eum propria ratio ducere possit, quod pertinet ad rationem dilectionis, ut dictum est. Et propter hoc, divinius est amor quam dilectio.

Referencing norms: Q26A3Ad4Supplement, assert-h00dd2afc5bf6e21d2fc476ffed0dbcb563ff08fb5b0da814e2939bc70c5db8fc

la · official · sha256:2e4634bd2757195ee3d82ce926bc9c0d9db10494d96023ea0f6d951e0db60fbcLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod amor sit idem quod dilectio. Dionysius enim, IV cap. de Div. Nom., dicit quod hoc modo se habent amor et dilectio, sicut quatuor et bis duo, rectilineum et habens rectas lineas. Sed ista significant idem. Ergo amor et dilectio significant idem.

Referencing norms: Q26A3Obiectio1, assert-h350b16bd0d96b4ca7cf74bab57a2744ffd1ed25b368438fe82fe43991d887abd, assert-hf66155ee7d48e6d3e377bc5c78e11f348a92d23dc630689b8402d0225836b3fc

la · official · sha256:489deb5bef18e8260f354406a3da83efafb4bccbe4e07f4821aeac89aab3b8f3LA

Praeterea, appetitivi motus secundum obiecta differunt. Sed idem est obiectum dilectionis et amoris. Ergo sunt idem.

Referencing norms: Q26A3Obiectio2, assert-h5e7f94a9d3df1b800bf6fd5b771717297c26dfc29c50462e6887c5af5437988c, assert-hbfd5e14b6552d5f8c263bd57a350fa5a5c8b50899bbc216ec5bae09739316605

la · official · sha256:18a3cd4c94184cd5e5248f5a0f1df37ccc69f7bcacc723dbdb35eac52aea7facLA

Praeterea, si dilectio et amor in aliquo differunt, maxime in hoc differre videntur, quod dilectio sit in bono accipienda, amor autem in malo, ut quidam dixerunt, secundum quod Augustinus narrat, in XIV de Civ. Dei. Sed hoc modo non differunt, quia, ut ibidem Augustinus dicit, in sacris Scripturis utrumque accipitur in bono et in malo. Ergo amor et dilectio non differunt; sicut ipse Augustinus ibidem concludit quod non est aliud amorem dicere, et aliud dilectionem dicere.

Referencing norms: Q26A3Obiectio3, assert-h11724b5f096c942904afb69c85b7d8a3c18d889437e7604d18306c543e501ae8, assert-h7933e291ce24877dfb5e8e03f9c2c72148bef69b191e5b1d822bc4a7da449f26

la · official · sha256:14940c23505821b2667eba12eeb956e0e1d278a4d16a401a1d899326d3f1f683LA

Respondeo dicendum quod quatuor nomina inveniuntur ad idem quodammodo pertinentia, scilicet amor, dilectio, caritas et amicitia. Differunt tamen in hoc, quod amicitia, secundum philosophum in VIII Ethic., est quasi habitus; amor autem et dilectio significantur per modum actus vel passionis; caritas autem utroque modo accipi potest. Differenter tamen significatur actus per ista tria. Nam amor communius est inter ea, omnis enim dilectio vel caritas est amor, sed non e converso. Addit enim dilectio supra amorem, electionem praecedentem, ut ipsum nomen sonat. Unde dilectio non est in concupiscibili, sed in voluntate tantum, et est in sola rationali natura. Caritas autem addit supra amorem, perfectionem quandam amoris, inquantum id quod amatur magni pretii aestimatur, ut ipsum nomen designat.

Referencing norms: Q26A3Respondeo, assert-h760d49045d7fdca84c4d217bfe6333ab9e8ffffebfc96956313c5a3a645f8c31

la · official · sha256:734d3093acc900168cb150d8303415e0edcebfac2bf7d742933f3f88f0ef5326LA

Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod quibusdam sanctorum visum est divinius esse nomen amoris quam nomen dilectionis.

Referencing norms: assert-hdb01e5a442c303994fdeb4962b04a22cbac94e2da002a97b845c24cfbb1eb3bb

la · official · sha256:55e9c5c3cb9d801006011b7d535c00928ce97db8248354743d14656886c531f6LA

Ad primum ergo dicendum quod amor non dividitur per amicitiam et concupiscentiam, sed per amorem amicitiae et concupiscentiae. Nam ille proprie dicitur amicus, cui aliquod bonum volumus, illud autem dicimur concupiscere, quod volumus nobis.

Referencing norms: Q26A4Ad1, assert-h4646c1bee741b36ad6dd990626fe3b255eef9c17f3322979deee92f7ec6c384e

la · official · sha256:a1d73587df50955710d21b2dd43ca2f4cddb1481c7c633bb055747a2d2c683cfLA

Et per hoc patet solutio ad secundum.

Referencing norms: Q26A4Ad2, assert-h51f442c0ae68db5222aa0dab748be26a89365c4cabe2f97ca3fb9e40d77870fe

la · official · sha256:8d906a836deffadcc7eeb167662ae174df66faf55d962a0f1c132a54ca3b8e88LA

Ad tertium dicendum quod in amicitia utilis et delectabilis, vult quidem aliquis aliquod bonum amico, et quantum ad hoc salvatur ibi ratio amicitiae. Sed quia illud bonum refert ulterius ad suam delectationem vel utilitatem, inde est quod amicitia utilis et delectabilis, inquantum trahitur ad amorem concupiscentiae, deficit a ratione verae amicitiae.

Referencing norms: Q26A4Ad3, assert-h939bbbd93cd113e715654ee3c07b9cc60aae855fb253e1cfee6ded344532b67d

la · official · sha256:aad2cdec7a92763f197eafd8aed28857f383ad48634dd6c59a800c18185f9ecfLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod amor inconvenienter dividatur in amorem amicitiae et concupiscentiae. Amor enim est passio, amicitia vero est habitus, ut dicit philosophus, in VIII Ethic. Sed habitus non potest esse pars divisiva passionis. Ergo amor non convenienter dividitur per amorem concupiscentiae et amorem amicitiae.

Referencing norms: Q26A4Obiectio1, assert-h97816149d8b764aa21a184cd32af23eb5f84f4ffc2984688e23d01940b9121f5, assert-hb3e372ec631fbb51cbb619bc5897e1b6de300bd081858f0f5f0e4c0a61ae5f3b

la · official · sha256:fc4d58b7a4d355a85b81244cc5675938889ad6472f937fbe178658ef064a986dLA

Praeterea, nihil dividitur per id quod ei connumeratur, non enim homo connumeratur animali. Sed concupiscentia connumeratur amori, sicut alia passio ab amore. Ergo amor non potest dividi per concupiscentiam.

Referencing norms: Q26A4Obiectio2, assert-h4009c23ade41e4605e70fea2fa9299e6b78775023b3114de3f8193cd85ed3475, assert-h4b20bc3ac47904a1e9d49189f9e0005f6d3ae7e8c72715c9fd8d818642f6246c

la · official · sha256:868d0e9506fc7fe4bda92796e52b6de95f2a5cb3c0381ed4b71a624fd92f8c2eLA

Praeterea, secundum philosophum, in VIII Ethic., triplex est amicitia, utilis, delectabilis et honesta. Sed amicitia utilis et delectabilis habet concupiscentiam. Ergo concupiscentia non debet dividi contra amicitiam.

Referencing norms: Q26A4Obiectio3, assert-h1ab487f79519f0d0deeaac22a362d7f12a6e9d8702fa164186229fa66bff2094, assert-h1dc180dde9cd0d52cbcaae49f44bcbfbd4bc3e13112a1f99db524fcda59d37e1

la · official · sha256:487b1fad8f69c380ede49824035a272c91723f488d35bce40937709f0d0ad16cLA

Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Rhetoric., amare est velle alicui bonum. Sic ergo motus amoris in duo tendit, scilicet in bonum quod quis vult alicui, vel sibi vel alii; et in illud cui vult bonum. Ad illud ergo bonum quod quis vult alteri, habetur amor concupiscentiae, ad illud autem cui aliquis vult bonum, habetur amor amicitiae. Haec autem divisio est secundum prius et posterius. Nam id quod amatur amore amicitiae, simpliciter et per se amatur, quod autem amatur amore concupiscentiae, non simpliciter et secundum se amatur, sed amatur alteri. Sicut enim ens simpliciter est quod habet esse, ens autem secundum quid quod est in alio; ita bonum, quod convertitur cum ente, simpliciter quidem est quod ipsum habet bonitatem; quod autem est bonum alterius, est bonum secundum quid. Et per consequens amor quo amatur aliquid ut ei sit bonum, est amor simpliciter, amor autem quo amatur aliquid ut sit bonum alterius, est amor secundum quid.

Referencing norms: Q26A4Respondeo, assert-hd680830b7cb7e2aacc2f1841ba0a33e2179b46abdc202c3ae44b0be4901c2b66

la · official · sha256:7447eb51fcf64bfb789c46b12209f44884d5652629f53b0fbe18210ff8252da2LA

Sed contra, quaedam dicimur amare quia ea concupiscimus, sicut dicitur aliquis amare vinum propter dulce quod in eo concupiscit, ut dicitur in II Topic. Sed ad vinum, et ad huiusmodi, non habemus amicitiam, ut dicitur in VIII Ethic. Ergo alius est amor concupiscentiae, et alius est amor amicitiae.

Referencing norms: assert-h4bff8f939503bd486d0dd35c763e79a39135f5fcd52c566a50c7efaee7b71621

la · official · sha256:80d3bc3101f30bfe24e8dee2400ea53d692c4ed6334000dd67a1543da1bb4b91LA

Consequenter considerandum est de passionibus animae in speciali. Et primo, de passionibus concupiscibilis; secundo, de passionibus irascibilis. Prima consideratio erit tripartita, nam primo considerabimus de amore et odio; secundo, de concupiscentia et fuga tertio, de delectatione et tristitia. Circa amorem consideranda sunt tria, primo, de ipso amore; secundo, de causa amoris; tertio, de effectibus eius. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum amor sit in concupiscibili. Secundo, utrum amor sit passio. Tertio, utrum amor sit idem quod dilectio. Quarto, utrum amor convenienter dividatur in amorem amicitiae et amorem concupiscentiae.

la · official · sha256:8600d8bf9e7fc3ae78472e4b9db6d7c0a70f650864cd2dc1a8e959b88e0991caLA

Ad primum ergo dicendum quod malum nunquam amatur nisi sub ratione boni, scilicet inquantum est secundum quid bonum, et apprehenditur ut simpliciter bonum. Et sic aliquis amor est malus, inquantum tendit in id quod non est simpliciter verum bonum. Et per hunc modum homo diligit iniquitatem, inquantum per iniquitatem adipiscitur aliquod bonum, puta delectationem vel pecuniam vel aliquid huiusmodi.

Referencing norms: Q27A1Ad1, assert-ha69efa5ca42822dbbe479fafda3376bc61192d521457ec2ca482f0a4415110cd

la · official · sha256:0520aa06fd9561c264ebba15f7d3038027e8bcdd0816b45b93156df588b26028LA

Ad secundum dicendum quod illi qui mala sua dicunt, non propter mala amantur, sed propter hoc quod dicunt mala, hoc enim quod est dicere mala sua, habet rationem boni, inquantum excludit fictionem seu simulationem.

Referencing norms: Q27A1Ad2, assert-h55d0d5a3ce4d5ff61a361f90c41550e7a72a01927c72ecbafc3bc429502d50b2

la · official · sha256:c3b33fce343d892955d59c9a28adcaf3f91156b5cce75a5aa47111abe2259daeLA

Ad tertium dicendum quod pulchrum est idem bono, sola ratione differens. Cum enim bonum sit quod omnia appetunt, de ratione boni est quod in eo quietetur appetitus, sed ad rationem pulchri pertinet quod in eius aspectu seu cognitione quietetur appetitus. Unde et illi sensus praecipue respiciunt pulchrum, qui maxime cognoscitivi sunt, scilicet visus et auditus rationi deservientes, dicimus enim pulchra visibilia et pulchros sonos. In sensibilibus autem aliorum sensuum, non utimur nomine pulchritudinis, non enim dicimus pulchros sapores aut odores. Et sic patet quod pulchrum addit supra bonum, quendam ordinem ad vim cognoscitivam, ita quod bonum dicatur id quod simpliciter complacet appetitui; pulchrum autem dicatur id cuius ipsa apprehensio placet.

Referencing norms: Q27A1Ad3, assert-h922f39302721cfa1bdb5966d13a1ccee532422f7fd7706b90d266947431ddcaf

la · official · sha256:d1715e908bc8c1e9161dde052e71157c782f680a7baca5374d60968b62feedbfLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod non solum bonum sit causa amoris. Bonum enim non est causa amoris, nisi quia amatur. Sed contingit etiam malum amari, secundum illud Psalmi X, qui diligit iniquitatem, odit animam suam, alioquin omnis amor esset bonus. Ergo non solum bonum est causa amoris.

Referencing norms: Q27A1Obiectio1, assert-h55e3b9de9a0a289621a72fd3e49c43348db5cd51d089beede768933cdc310e97, assert-h76b4c57e98b8ee2ea0acf2f5e5e5ec38a037e3cf3339d76af8cb17c8dbd87d91

la · official · sha256:71df4b2ae82574550f7196375a96ef8eb9c2cb340f753c5aacaf2b1cb090bff2LA

Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod eos qui mala sua dicunt, amamus. Ergo videtur quod malum sit causa amoris.

Referencing norms: Q27A1Obiectio2, assert-hfc2af32bfa8d4e9ba6bd61ffa618240986d314e72f79955257357acadb208cc8

la · official · sha256:7a55ae2fc2cb0f141829d71f615f833e123b1859e7833c76675e8cb1e55874d2LA

Praeterea, Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod non solum bonum, sed etiam pulchrum est omnibus amabile.

Referencing norms: Q27A1Obiectio3, assert-h6308615dcc141c2d9f03f2bbe81a75f1de6a72c8fd5567593a42f79ba124f92c

la · official · sha256:24f1de26b71175d8019e7b29c0b63d31fb43813a3f721e90d029323e404ee9b2LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, amor ad appetitivam potentiam pertinet, quae est vis passiva. Unde obiectum eius comparatur ad ipsam sicut causa motus vel actus ipsius. Oportet igitur ut illud sit proprie causa amoris quod est amoris obiectum. Amoris autem proprium obiectum est bonum, quia, ut dictum est, amor importat quandam connaturalitatem vel complacentiam amantis ad amatum; unicuique autem est bonum id quod est sibi connaturale et proportionatum. Unde relinquitur quod bonum sit propria causa amoris.

Referencing norms: Q27A1Respondeo, assert-hff11363cf520141025ed91c0e50926a14115599007c027218375bbe75fc7636e

la · official · sha256:ff9a0ae7f00b14eee237cafa7212a201eab004b1e446ce15fe33baac72af27a4LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, VIII de Trin., non amatur certe nisi bonum. Solum igitur bonum est causa amoris.

Referencing norms: assert-h841effea2b13ecb023674cd91a4fa0b0f50bdf93dbd13b9799fc689626fd5b9b

la · official · sha256:edf1c0a3eaeaa1202664c23dad78d3342e591a177e9138b5a16cf367c4f74c96LA

Ad primum ergo dicendum quod ille qui quaerit scientiam, non omnino ignorat eam, sed secundum aliquid eam praecognoscit, vel in universali, vel in aliquo eius effectu, vel per hoc quod audit eam laudari, ut Augustinus dicit, X de Trin. Sic autem eam cognoscere non est eam habere; sed cognoscere eam perfecte.

Referencing norms: Q27A2Ad1, assert-h5c37a19c1e62c04b0264976530ff5c0b431613eb4990614c4e3ec84dfeb3cd49

la · official · sha256:5d53fdb1dd99bfa4fed0f5093d21534b3b0ca40d48db34e43333a3610f3a5a4dLA

Ad secundum dicendum quod aliquid requiritur ad perfectionem cognitionis, quod non requiritur ad perfectionem amoris. Cognitio enim ad rationem pertinet, cuius est distinguere inter ea quae secundum rem sunt coniuncta, et componere quodammodo ea quae sunt diversa, unum alteri comparando. Et ideo ad perfectionem cognitionis requiritur quod homo cognoscat singillatim quidquid est in re, sicut partes et virtutes et proprietates. Sed amor est in vi appetitiva, quae respicit rem secundum quod in se est. Unde ad perfectionem amoris sufficit quod res prout in se apprehenditur, ametur. Ob hoc ergo contingit quod aliquid plus amatur quam cognoscatur, quia potest perfecte amari, etiam si non perfecte cognoscatur. Sicut maxime patet in scientiis, quas aliqui amant propter aliquam summariam cognitionem quam de eis habent, puta quod sciunt rhetoricam esse scientiam per quam homo potest persuadere, et hoc in rhetorica amant. Et similiter est dicendum circa amorem Dei.

Referencing norms: Q27A2Ad2, assert-habad713f5bf121c04b747d552e5da33a1c588e8407c8c25d8d98a284111eeb0f

la · official · sha256:36bf90c84f13e5671fbc22f1a697fefe1590068f57302cd81700d14e20a3db0bLA

Ad tertium dicendum quod etiam amor naturalis, qui est in omnibus rebus, causatur ex aliqua cognitione, non quidem in ipsis rebus naturalibus existente, sed in eo qui naturam instituit, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q27A2Ad3, assert-hba839a5aa0b3ed3063be9687001196fafc7b01fc09cd5aab5c540e50218b6078

la · official · sha256:dbdf368998deee8d65138687d93688ee7a9787cd7442b902db0ccbe37dd5e56cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod cognitio non sit causa amoris. Quod enim aliquid quaeratur, hoc contingit ex amore. Sed aliqua quaeruntur quae nesciuntur, sicut scientiae, cum enim in his idem sit eas habere quod eas nosse, ut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., si cognoscerentur, haberentur, et non quaererentur. Ergo cognitio non est causa amoris.

Referencing norms: Q27A2Obiectio1, assert-haa43ccda2daba0a916367a4103dc10ec553adbe60f60895a1c00248bf3d5e7a4, assert-hb8685e63bf67486997c7de2c69377385163799da90a854a6eb1cdbe9a5b10c1f

la · official · sha256:e6b66e204d0e33234c610577f72afca8871b7295c540f8d0c33dd873bc4a5f47LA

Praeterea, eiusdem rationis videtur esse quod aliquid incognitum ametur, et quod aliquid ametur plus quam cognoscatur. Sed aliqua amantur plus quam cognoscantur, sicut Deus, qui in hac vita potest per seipsum amari, non autem per seipsum cognosci. Ergo cognitio non est causa amoris.

Referencing norms: Q27A2Obiectio2, assert-h211f640193057b03baee8eb8e888361c1bfdc97eea0feea488daf6ab60527429, assert-ha83e0bcc4c9a7069df1ec414e92d77170f268c1fb55d106650b58fa553599a07

la · official · sha256:dbb9c6a5b389f7f63044ed7304b26f13ab750ddb60a8dc1b4e4f1f49e42febf3LA

Praeterea, si cognitio esset causa amoris, non posset inveniri amor ubi non est cognitio. Sed in omnibus rebus invenitur amor, ut dicit Dionysius in IV cap. de Div. Nom., non autem in omnibus invenitur cognitio. Ergo cognitio non est causa amoris.

Referencing norms: Q27A2Obiectio3, assert-haba4e78fb5598b357d11010c55204149529ea1baec36e9e08478c3843168a572, assert-hb7ab730a721737befaea9f38324e88559e197ce55b600c3394b8de351262855e

la · official · sha256:3f81e350035e8cd57e449bc340bd185ca21d59a8900d869b4acb9b5e9cd3549eLA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, bonum est causa amoris per modum obiecti. Bonum autem non est obiectum appetitus, nisi prout est apprehensum. Et ideo amor requirit aliquam apprehensionem boni quod amatur. Et propter hoc philosophus dicit, IX Ethic., quod visio corporalis est principium amoris sensitivi. Et similiter contemplatio spiritualis pulchritudinis vel bonitatis, est principium amoris spiritualis. Sic igitur cognitio est causa amoris, ea ratione qua et bonum, quod non potest amari nisi cognitum.

Referencing norms: Q27A2Respondeo, assert-h1c157295fc265a81a00d8ca715f729b600eb0244f53837876ba253d3dcc22f2a

la · official · sha256:d8cb9a0ce0e920024b098a5f6458a0a34fe9e73de250bcb9b1856ee2efa748a6LA

Sed contra est quod Augustinus probat, in X de Trin., quod nullus potest amare aliquid incognitum.

Referencing norms: assert-h6a93864e8cd1b067da775520844734ed6906c4221b07688ece6afca8691d15cf

la · official · sha256:253f149aba54909a724fb1dfac6d9f95f3f8fa55c4c42fb3bb7c7ba2ac27dabaLA

Et per hoc patet responsio ad primum.

Referencing norms: Q27A3Ad1, assert-h3093ed84a9dcf0d24d4532862424bc395c3e91e7a95aa6870b7427565883b814

la · official · sha256:a04105790949a0dde71e4e25076a8aa9db781f44670936f9d237e301ff09b13bLA

Ad secundum dicendum quod in hoc etiam quod aliquis in altero amat quod in se non amat, invenitur ratio similitudinis secundum proportionalitatem, nam sicut se habet alius ad hoc quod in eo amatur, ita ipse se habet ad hoc quod in se amat. Puta si bonus cantor bonum amet scriptorem, attenditur ibi similitudo proportionis, secundum quod uterque habet quod convenit ei secundum suam artem.

Referencing norms: Q27A3Ad2, assert-h1e93b30a1b49bdcb599962671379513807f35de27fcd965c4216ecd2d2ae5ea5

la · official · sha256:f3f53e36b25268b0ba8ff2b2998ed052252bfbd46979286988582513ee75c4ceLA

Ad tertium dicendum quod ille qui amat hoc quo indiget, habet similitudinem ad id quod amat sicut quod est potentia ad actum, ut dictum est.

Referencing norms: Q27A3Ad3, assert-he642e8e62e61ea75fd3c3a114c108e3f682dcd4d08263fa5c6408afc3981021c

la · official · sha256:cfddbf0d5965b1251f5b78fd76429d9f5561aac1a48de1e3c3caa8064c0772f6LA

Ad quartum dicendum quod secundum eandem similitudinem potentiae ad actum, ille qui non est liberalis, amat eum qui est liberalis, inquantum expectat ab eo aliquid quod desiderat. Et eadem ratio est de perseverante in amicitia ad eum qui non perseverat. Utrobique enim videtur esse amicitia propter utilitatem. Vel dicendum quod, licet non omnes homines habeant huiusmodi virtutes secundum habitum completum, habent tamen ea secundum quaedam seminalia rationis, secundum quae, qui non habet virtutem, diligit virtuosum, tanquam suae naturali rationi conformem.

Referencing norms: Q27A3Ad4, assert-h552542ac284cf28a64343024686f197d87c73946e352090285067172e7ab5563

la · official · sha256:e6ec832fc24bcd2e207aee9dcc704d4bc810de6399e2a9e983fe5b12434a51ddLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod similitudo non sit causa amoris. Idem enim non est causa contrariorum. Sed similitudo est causa odii, dicitur enim Prov. XIII, quod inter superbos semper sunt iurgia; et philosophus dicit, in VIII Ethic., quod figuli corrixantur ad invicem. Ergo similitudo non est causa amoris.

Referencing norms: Q27A3Obiectio1, assert-h9d3d428ba89ba7bbb22e515616568e927f2f12b2506a81dbb3a585aa57193aea, assert-hce6bb66db17096da2887857b945450dcd4ad5cba25cd471e4b24ceee168ea61a

la · official · sha256:079c7434b5d2320f2859c6b8bfa2ea4f67e104dd09d0bf3d64a984b935a95fa5LA

Praeterea, Augustinus dicit, in IV Confess., quod aliquis amat in alio quod esse non vellet, sicut homo amat histrionem, qui non vellet esse histrio. Hoc autem non contingeret, si similitudo esset propria causa amoris, sic enim homo amaret in altero quod ipse haberet, vel vellet habere. Ergo similitudo non est causa amoris.

Referencing norms: Q27A3Obiectio2, assert-hc825f5403a5fed344d2c755d206e29d3e8a3bde1f56825ec8735276ba2d15d97

la · official · sha256:b5691d2e715f1c754269f1f10d6bfac9a2697e47d672692dce3d85393145b846LA

Praeterea, quilibet homo amat id quo indiget, etiam si illud non habeat, sicut infirmus amat sanitatem, et pauper amat divitias. Sed inquantum indiget et caret eis, habet dissimilitudinem ad ipsa. Ergo non solum similitudo, sed etiam dissimilitudo est causa amoris.

Referencing norms: Q27A3Obiectio3, assert-h8ae2f93c036dd9c430d78639d495af9d5a5b050c877c91173dfcfa59859e400a, assert-ha8ad4341bd2da2828e739961460b331e9f7cb693362bb14d30d5ea5530430f3c

la · official · sha256:4ac22494080bbbfc36ce5466a6b5b8e9671f5c00cc4fb33fd33348113cf89de5LA

Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod beneficos in pecunias et salutem amamus, et similiter eos qui circa mortuos servant amicitiam, omnes diligunt. Non autem omnes sunt tales. Ergo similitudo non est causa amoris.

Referencing norms: Q27A3Obiectio4, assert-h3dfa8625fb974a4966fcb96732fd226d9590995773f46bbfaa0c783336eb3725

la · official · sha256:8165be2b7d157c698b0410d6e1dfe38cc5c38b0d62c409345b56333e27bf0207LA

Respondeo dicendum quod similitudo, proprie loquendo, est causa amoris. Sed considerandum est quod similitudo inter aliqua potest attendi dupliciter. Uno modo, ex hoc quod utrumque habet idem in actu, sicut duo habentes albedinem, dicuntur similes. Alio modo, ex hoc quod unum habet in potentia et in quadam inclinatione, illud quod aliud habet in actu, sicut si dicamus quod corpus grave existens extra suum locum, habet similitudinem cum corpore gravi in suo loco existenti. Vel etiam secundum quod potentia habet similitudinem ad actum ipsum, nam in ipsa potentia quodammodo est actus. Primus ergo similitudinis modus causat amorem amicitiae, seu benevolentiae. Ex hoc enim quod aliqui duo sunt similes, quasi habentes unam formam, sunt quodammodo unum in forma illa, sicut duo homines sunt unum in specie humanitatis, et duo albi in albedine. Et ideo affectus unius tendit in alterum, sicut in unum sibi; et vult ei bonum sicut et sibi. Sed secundus modus similitudinis causat amorem concupiscentiae, vel amicitiam utilis seu delectabilis. Quia unicuique existenti in potentia, inquantum huiusmodi, inest appetitus sui actus, et in eius consecutione delectatur, si sit sentiens et cognoscens. Dictum est autem supra quod in amore concupiscentiae amans proprie amat seipsum, cum vult illud bonum quod concupiscit. Magis autem unusquisque seipsum amat quam alium, quia sibi unus est in substantia, alteri vero in similitudine alicuius formae. Et ideo si ex eo quod est sibi similis in participatione formae, impediatur ipsemet a consecutione boni quod amat; efficitur ei odiosus, non inquantum est similis, sed inquantum est proprii boni impeditivus. Et propter hoc figuli corrixantur ad invicem, quia se invicem impediunt in proprio lucro, et inter superbos sunt iurgia, quia se invicem impediunt in propria excellentia, quam concupiscunt.

Referencing norms: Q27A3Respondeo, assert-h88dc6cec07c79e000dc96b40dbbc39257bf1ae5768b95a8c92900c90b4973fa6

la · official · sha256:67e3e6d879b0d3399318bd3929d2e1dee485b2bad86d60a6c971f93ea3df1a7cLA

Sed contra est quod dicitur Eccli. XIII, omne animal diligit simile sibi.

Referencing norms: assert-hec1471b3a349fb43a1f377353a26868eed46a3366c5400fd9204f133a4c066de

la · official · sha256:be73224877a19a831eb75b26d5b5f3749f75f435e290346eb866875fd4859120LA

Ad primum ergo dicendum quod, cum aliquis amat aliquid propter delectationem, amor quidem ille causatur ex delectatione, sed delectatio illa iterum causatur ex alio amore praecedente; nullus enim delectatur nisi in re aliquo modo amata.

Referencing norms: Q27A4Ad1, assert-h5fe52b86114c89589bb0b946ac887006dc62955bf71d910cc780c1f5fde3b5f3

la · official · sha256:ab402977678da422735c27f3f7f40c2fbd414785905b7e30cb9aee5718f6a94aLA

Ad secundum dicendum quod desiderium rei alicuius semper praesupponit amorem illius rei. Sed desiderium alicuius rei potest esse causa ut res alia ametur, sicut qui desiderat pecuniam, amat propter hoc eum a quo pecuniam recipit.

Referencing norms: Q27A4Ad2, assert-h4c7a7ae82602e280747d1295a18834f5f4dace896444184d6e1cf35b7ecb7c23

la · official · sha256:e92938c32d0dfa113a72d05d7efb8ac68c23e9a951401ade56211c2ce1d21cdfLA

Ad tertium dicendum quod spes causat vel auget amorem, et ratione delectationis, quia delectationem causat, et etiam ratione desiderii, quia spes desiderium fortificat, non enim ita intense desideramus quae non speramus. Sed tamen et ipsa spes est alicuius boni amati.

Referencing norms: Q27A4Ad3, assert-h82e38101d81849f75bf4c932b25e69942f51e1179b1728bea99591d7952c8c89

la · official · sha256:fd17662f8166762fd5277cb4ddb07c731157dbfe9b76a9196916036ceb82538bLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aliqua alia passio possit esse causa amoris. Dicit enim philosophus, in VIII Ethic., quod aliqui amantur propter delectationem. Sed delectatio est passio quaedam. Ergo aliqua alia passio est causa amoris.

Referencing norms: Q27A4Obiectio1, assert-h5c79b02163192d458f945a02260b55802e448f241cdbd48324529e380e30cdd6, assert-ha4e62b4c17facfac69b00f40f92d87b242931b065a4316a64111c99ff2fa362e

la · official · sha256:0865fe570cbbfe2a2f4d72eaf5d2b6b150b48141a4b4d21edfc07ba77eec46e1LA

Praeterea, desiderium quaedam passio est. Sed aliquos amamus propter desiderium alicuius quod ab eis expectamus, sicut apparet in omni amicitia quae est propter utilitatem. Ergo aliqua alia passio est causa amoris.

Referencing norms: Q27A4Obiectio2, assert-h2df304a6d9c7965c4c537a8697ec77ce9ac154fd9bc9d8449b83109070b3b427, assert-hfa913e8ecdd80c1872e67224c21ed8de9a21445d05a067945fa1978a83ed4460

la · official · sha256:5bcbc9173cea9ac1f188a55e816d9de7d6998c96533f4c0406ff4e1708aa8746LA

Praeterea, Augustinus dicit, in X de Trin., cuius rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Ergo spes etiam est causa amoris.

Referencing norms: Q27A4Obiectio3, assert-h79741dceec2bbd9e3525c33bdeb40d849af554a39f55e56e260c55109a604866

la · official · sha256:e0611e4c86d778db501a878af73d32367182f72076a311f49e0ce8a0d269d813LA

Respondeo dicendum quod nulla alia passio animae est quae non praesupponat aliquem amorem. Cuius ratio est quia omnis alia passio animae vel importat motum ad aliquid, vel quietem in aliquo. Omnis autem motus in aliquid, vel quies in aliquo, ex aliqua connaturalitate vel coaptatione procedit, quae pertinet ad rationem amoris. Unde impossibile est quod aliqua alia passio animae sit causa universaliter omnis amoris. Contingit tamen aliquam aliam passionem esse causam amoris alicuius, sicut etiam unum bonum est causa alterius.

Referencing norms: Q27A4Respondeo, assert-h6622cb6c77685b080f57b3b84733c4777c529b7a885ad53e86bd463a437ca95d

la · official · sha256:d40a39fdb6a208cd9beb3cbe1552999af2964a24f9feaef2d02548a823806bdbLA

Sed contra est quod omnes aliae affectiones animi ex amore causantur, ut Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei.

Referencing norms: assert-hdc10c8598e379beba0cd466c821545655b505849bd8ca157075d2f7d05dc3933

la · official · sha256:83ea2a42fca5550b0baf82d2c07a2daea9d265a4e77026cc3c0046284faf6556LA

Deinde considerandum est de causa amoris. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum bonum sit sola causa amoris. Secundo, utrum cognitio sit causa amoris. Tertio, utrum similitudo. Quarto, utrum aliqua alia animae passionum.

la · official · sha256:e996d0d8678d08a62c560dc5cf4f05d731c22964cd6ddd80cbc1aa7ba5b1909aLA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de unione reali. Quam quidem requirit delectatio sicut causam, desiderium vero est in reali absentia amati, amor vero et in absentia et in praesentia.

Referencing norms: Q28A1Ad1, assert-hfdd742359ff5faec698293a96d787f99b390993d353e359f6aedcc15aaf4a4d6

la · official · sha256:bf6905ae5167a2ceac5162fddf71f7453cfa0dfa5772604a6b212e40d44a9e6fLA

Ad secundum dicendum quod unio tripliciter se habet ad amorem. Quaedam enim unio est causa amoris. Et haec quidem est unio substantialis, quantum ad amorem quo quis amat seipsum, quantum vero ad amorem quo quis amat alia, est unio similitudinis, ut dictum est. Quaedam vero unio est essentialiter ipse amor. Et haec est unio secundum coaptationem affectus. Quae quidem assimilatur unioni substantiali, inquantum amans se habet ad amatum, in amore quidem amicitiae, ut ad seipsum; in amore autem concupiscentiae, ut ad aliquid sui. Quaedam vero unio est effectus amoris. Et haec est unio realis, quam amans quaerit de re amata. Et haec quidem unio est secundum convenientiam amoris, ut enim philosophus refert, II Politic., Aristophanes dixit quod amantes desiderarent ex ambobus fieri unum, sed quia ex hoc accideret aut ambos aut alterum corrumpi, quaerunt unionem quae convenit et decet; ut scilicet simul conversentur, et simul colloquantur, et in aliis huiusmodi coniungantur.

Referencing norms: Q28A1Ad2, assert-ha6698d0ae35ae46e73072799e13fbf78edb8ffd10ed511cfe8b57b80c8e80df6

la · official · sha256:aa0d3ca4d7d3796acc1b95c94da653cbd0167d6e43425427080663cad91325d8LA

Ad tertium dicendum quod cognitio perficitur per hoc quod cognitum unitur cognoscenti secundum suam similitudinem. Sed amor facit quod ipsa res quae amatur, amanti aliquo modo uniatur, ut dictum est. Unde amor est magis unitivus quam cognitio.

Referencing norms: Q28A1Ad3, assert-hfa6370cf2f99a9ec2186d0e8fde18f95cbe51334a8d779b025f4e3b3ba0eaa4d

la · official · sha256:aea7d90e9dea47903463bdd3f7c7dc9fc7f134b5ab6f6d065e4e41bb3b7cb2c4LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod unio non sit effectus amoris. Absentia enim unioni repugnat. Sed amor compatitur secum absentiam, dicit enim apostolus, ad Galat. IV, bonum aemulamini in bono semper (loquens de seipso, ut Glossa dicit), et non tantum cum praesens sum apud vos. Ergo unio non est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A1Obiectio1, assert-h6e2ea4c02669fbc3b9e19fdafe0cb25f7a6ee31b2c701fb1adfb1490f1a446de, assert-hb44ae2e38ce7e57c98ec356340f448d69e96785c98cc7c791fd986424fb1cdb9

la · official · sha256:478e8f20cceed20ea4c7c1030f2ca20ff58220a6402a6c8028779537e0120baeLA

Praeterea, omnis unio aut est per essentiam, sicut forma unitur materiae, et accidens subiecto, et pars toti vel alteri parti ad constitutionem totius, aut est per similitudinem vel generis, vel speciei, vel accidentis. Sed amor non causat unionem essentiae, alioquin nunquam haberetur amor ad ea quae sunt per essentiam divisa. Unionem autem quae est per similitudinem, amor non causat, sed magis ab ea causatur. Ut dictum est. Ergo unio non est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A1Obiectio2, assert-h142a9ece862166363b80d65ee88804b6fc5789bc1ea5cc5481f6f3d62e11a6de, assert-h5f59ef0eddae8abf6db7492027d324b7206f69826f10763121186218515cd5a5

la · official · sha256:d32f2908cfd143195adf2de3f012e532da2f103cb1980613701f6cada1d0f2a7LA

Praeterea, sensus in actu fit sensibile in actu, et intellectus in actu fit intellectum in actu. Non autem amans in actu fit amatum in actu. Ergo unio magis est effectus cognitionis quam amoris.

Referencing norms: Q28A1Obiectio3, assert-he21db1bfe83a8a003482bd74114ae4221b8e1ba568cfd6531e82e238550fc3e1

la · official · sha256:f643f5bf5ff1efe2c8a7f961412324da958f0e3fb45a5c1ae8d209bee3d99b8eLA

Respondeo dicendum quod duplex est unio amantis ad amatum. Una quidem secundum rem, puta cum amatum praesentialiter adest amanti. Alia vero secundum affectum. Quae quidem unio consideranda est ex apprehensione praecedente, nam motus appetitivus sequitur apprehensionem. Cum autem sit duplex amor, scilicet concupiscentiae et amicitiae, uterque procedit ex quadam apprehensione unitatis amati ad amantem. Cum enim aliquis amat aliquid quasi concupiscens illud, apprehendit illud quasi pertinens ad suum bene esse. Similiter cum aliquis amat aliquem amore amicitiae, vult ei bonum sicut et sibi vult bonum, unde apprehendit eum ut alterum se, inquantum scilicet vult ei bonum sicut et sibi ipsi. Et inde est quod amicus dicitur esse alter ipse, et Augustinus dicit, in IV Confess., bene quidam dixit de amico suo, dimidium animae suae. Primam ergo unionem amor facit effective, quia movet ad desiderandum et quaerendum praesentiam amati, quasi sibi convenientis et ad se pertinentis. Secundam autem unionem facit formaliter, quia ipse amor est talis unio vel nexus. Unde Augustinus dicit, in VIII de Trin., quod amor est quasi vita quaedam duo aliqua copulans, vel copulare appetens, amantem scilicet et quod amatur. Quod enim dicit copulans, refertur ad unionem affectus, sine qua non est amor, quod vero dicit copulare intendens, pertinet ad unionem realem.

Referencing norms: DelightIsPassion, Q28A1Respondeo, assert-hdd0d4c82ddafbccb0af83c3591b154e296473492f31b100fcb17597b4e592062

la · official · sha256:10271a2640fe41170ffa807471f6fb71f2ce3eda3756e35ab85d2bda7737ad2bLA

Sed contra est quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod amor quilibet est virtus unitiva.

Referencing norms: assert-hec8522b3f5681994c55a8d16fa98f2e2c8402079d34e0330befd11fe2f01bcd6

la · official · sha256:3cd4c0c01d74665a5bb217f7fdcfacb3f189d8646b026a02bc699d685d4436b0LA

Ad primum ergo dicendum quod amatum continetur in amante, inquantum est impressum in affectu eius per quandam complacentiam. E converso vero amans continetur in amato, inquantum amans sequitur aliquo modo illud quod est intimum amati. Nihil enim prohibet diverso modo esse aliquid continens et contentum, sicut genus continetur in specie et e converso.

Referencing norms: Q28A2Ad1, assert-ha7daf6f92c82854ccef869d5cc563a877c075e6b6421ce7cf11b1e9a7182d457

la · official · sha256:bef3404561b860120498579c2527ee93b8ead71661bedb430b9ac7e405ed9d33LA

Ad secundum dicendum quod rationis apprehensio praecedit affectum amoris. Et ideo, sicut ratio disquirit, ita affectus amoris subintrat in amatum, ut ex dictis patet.

Referencing norms: Q28A2Ad2, assert-he1722dfa4eb66e60e1c0c50e30b9700e8dd877aefd47ba871be670f4726598f9

la · official · sha256:3c5d419d6fd7581a019704257982122d56373339fe07f760bb0ef3141042c18fLA

Ad tertium dicendum quod illa ratio procedit de tertio modo mutuae inhaesionis, qui non invenitur in quolibet amore.

Referencing norms: Q28A2Ad3, assert-h032249aed09ba3963380af0d8f8bed1a97bea5332f9c1ace3abe26b03966291e

la · official · sha256:794da6c4f63e93fa0ad4d362105cf935fd58f57c9339c9a05ea632a68998358aLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod amor non causet mutuam inhaesionem, ut scilicet amans sit in amato, et e converso. Quod enim est in altero, continetur in eo. Sed non potest idem esse continens et contentum. Ergo per amorem non potest causari mutua inhaesio, ut amatum sit in amante et e converso.

Referencing norms: Q28A2Obiectio1, assert-h4d122111ec7e063a9323bf76f1fd2f7b98e70572b345b20ce4fff1f4f0756535, assert-hbf89f3c068693f6bc9c9878000b6988aaf72c7ab5dbf0f911b3fa3584173d04c

la · official · sha256:3dd621c1f5eda7cf84f215699a9185f3def20d00146d529d0068d5038743c45fLA

Praeterea, nihil potest penetrare in interiora alicuius integri, nisi per aliquam divisionem. Sed dividere quae sunt secundum rem coniuncta, non pertinet ad appetitum, in quo est amor, sed ad rationem. Ergo mutua inhaesio non est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A2Obiectio2, assert-h76ce2ed832819f638754a9a4f0ab8d98818d3ba4b7b1ba5f46b95935f99a07a6, assert-he2d98c5072fceeda8937b5bf4dd6eb9285a752651ff803067bfe428e4dd0d8c4

la · official · sha256:11d93cb073a739cf9bbdca7129669763ebef53ddb68bed38c0367838cb4918b5LA

Praeterea, si per amorem amans est in amato et e converso, sequetur quod hoc modo amatum uniatur amanti, sicut amans amato. Sed ipsa unio est amor, ut dictum est. Ergo sequitur quod semper amans ametur ab amato, quod patet esse falsum. Non ergo mutua inhaesio est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A2Obiectio3, assert-h1dad98b746c71682f09dbe8a27a158c2260df6017183e67f41c9878d56e50f29, assert-h86372fb689fe31dafc0be89e9c5dd64ff0bf1a411e6965e96a1f1a11f797b52d, assert-hd09d78ae07deed75bb5ea61b34b723ef139842960bc545f13693be494e68a651

la · official · sha256:45d407ee67cb41fa7f5c56dd067225ca512c33861ac6138a000989415392097dLA

Respondeo dicendum quod iste effectus mutuae inhaesionis potest intelligi et quantum ad vim apprehensivam, et quantum ad vim appetitivam. Nam quantum ad vim apprehensivam amatum dicitur esse in amante, inquantum amatum immoratur in apprehensione amantis; secundum illud Philipp. I, eo quod habeam vos in corde. Amans vero dicitur esse in amato secundum apprehensionem inquantum amans non est contentus superficiali apprehensione amati, sed nititur singula quae ad amatum pertinent intrinsecus disquirere, et sic ad interiora eius ingreditur. Sicut de spiritu sancto, qui est amor Dei, dicitur, I ad Cor. II, quod scrutatur etiam profunda Dei. Sed quantum ad vim appetitivam, amatum dicitur esse in amante, prout est per quandam complacentiam in eius affectu, ut vel delectetur in eo, aut in bonis eius, apud praesentiam; vel in absentia, per desiderium tendat in ipsum amatum per amorem concupiscentiae; vel in bona quae vult amato, per amorem amicitiae; non quidem ex aliqua extrinseca causa, sicut cum aliquis desiderat aliquid propter alterum, vel cum aliquis vult bonum alteri propter aliquid aliud; sed propter complacentiam amati interius radicatam. Unde et amor dicitur intimus; et dicuntur viscera caritatis. E converso autem amans est in amato aliter quidem per amorem concupiscentiae, aliter per amorem amicitiae. Amor namque concupiscentiae non requiescit in quacumque extrinseca aut superficiali adeptione vel fruitione amati, sed quaerit amatum perfecte habere, quasi ad intima illius perveniens. In amore vero amicitiae, amans est in amato, inquantum reputat bona vel mala amici sicut sua, et voluntatem amici sicut suam, ut quasi ipse in suo amico videatur bona vel mala pati, et affici. Et propter hoc, proprium est amicorum eadem velle, et in eodem tristari et gaudere secundum philosophum, in IX Ethic. et in II Rhetoric. Ut sic, inquantum quae sunt amici aestimat sua, amans videatur esse in amato, quasi idem factus amato. Inquantum autem e converso vult et agit propter amicum sicut propter seipsum, quasi reputans amicum idem sibi, sic amatum est in amante. Potest autem et tertio modo mutua inhaesio intelligi in amore amicitiae, secundum viam redamationis, inquantum mutuo se amant amici, et sibi invicem bona volunt et operantur.

Referencing norms: Q28A2Respondeo, assert-h7063f00bf24afbe3b08996548f4e0f0c754a392a28a939af0612923899c549bf

la · official · sha256:5c96069132639acf139644afd3536f6b730fdaffb728eba077e87325a0ddfc72LA

Sed contra est quod dicitur I Ioan. IV, qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo. Caritas autem est amor Dei. Ergo, eadem ratione, quilibet amor facit amatum esse in amante, et e converso.

Referencing norms: assert-ha3cb8c7b29693d5920dbbbc42e227ff219c2e1de15a7913e23f6307af32c8535

la · official · sha256:809e7fe48caf39350d0c4f6642e3d820f6d2bec6ea605250d98b5f5902807df7LA

Ad primum ergo dicendum quod illa ratio procedit de prima extasi.

Referencing norms: Q28A3Ad1, assert-he191821575b9e47a70b600d9f33b204b8a82b2fcbe44430a125e4dccdbde3fc4

la · official · sha256:6961c331938e40afe50393d919f8b0728ded6177811f67e8dbebd122e2712474LA

Ad secundum dicendum quod illa ratio procedit de amore concupiscentiae, qui non facit simpliciter extasim, ut dictum est.

Referencing norms: Q28A3Ad2, assert-h0fe853730184ba687418a5094cf7ca3c220f616213eb7760cbe688b9453824ec

la · official · sha256:f3e01fd3e903767cda1fa69156a090e5f8df1b7614a7f66df267e528b77bd3b7LA

Ad tertium dicendum quod ille qui amat, intantum extra se exit, inquantum vult bona amici et operatur. Non tamen vult bona amici magis quam sua. Unde non sequitur quod alterum plus quam se diligat.

Referencing norms: Q28A3Ad3, assert-h61fb3b30f8cb160217971d10259b9355b7e2885ec03b12c4c18040858f47fa64

la · official · sha256:1fb56958d09d691edfb68b8cd657a0a460464fbc3f5ebe8a2ac21538517f5837LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod extasis non sit effectus amoris. Extasis enim quandam alienationem importare videtur. Sed amor non semper facit alienationem, sunt enim amantes interdum sui compotes. Ergo amor non facit extasim.

Referencing norms: Q28A3Obiectio1, assert-h8b4e4e0fb65137ca3a8359aa109c41f19e6da9a0b3f3a3818c3ceac620c1285f, assert-hebbe494541be6dacd8a7593a3c8706dd0f859779cbf11df9a10eff6977dea73c

la · official · sha256:a421b8f0a66e8f80549ee2faf515c8d942bc7b958e37aef5d851e768e1f1d90dLA

Praeterea, amans desiderat amatum sibi uniri. Magis ergo amatum trahit ad se, quam etiam pergat in amatum, extra se exiens.

Referencing norms: Q28A3Obiectio2, assert-h6d55ae602b13c0640094cf26de138a0adf5cbbd6c5c36ea1d00e5002ed010c8f

la · official · sha256:08b01648097cabcc3a06c157545c5d4cb808c3b83995aab820b656b7920594bcLA

Praeterea, amor unit amatum amanti, sicut dictum est. Si ergo amans extra se tendit, ut in amatum pergat, sequitur quod semper plus diligat amatum quam seipsum. Quod patet esse falsum. Non ergo extasis est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A3Obiectio3, assert-h1383359df334c4467ae4a5a3d4f891121d983f0f411ed1b38536801a308d03b8

la · official · sha256:3155718ae238b0d153bde4386b1a89bc24ec62c3f32062ed9ffe4758e1f124c7LA

Respondeo dicendum quod extasim pati aliquis dicitur, cum extra se ponitur. Quod quidem contingit et secundum vim apprehensivam, et secundum vim appetitivam. Secundum quidem vim apprehensivam aliquis dicitur extra se poni, quando ponitur extra cognitionem sibi propriam, vel quia ad superiorem sublimatur, sicut homo, dum elevatur ad comprehendenda aliqua quae sunt supra sensum et rationem, dicitur extasim pati, inquantum ponitur extra connaturalem apprehensionem rationis et sensus; vel quia ad inferiora deprimitur; puta, cum aliquis in furiam vel amentiam cadit, dicitur extasim passus. Secundum appetitivam vero partem dicitur aliquis extasim pati, quando appetitus alicuius in alterum fertur, exiens quodammodo extra seipsum. Primam quidem extasim facit amor dispositive, inquantum scilicet facit meditari de amato, ut dictum est, intensa autem meditatio unius abstrahit ab aliis. Sed secundam extasim facit amor directe, simpliciter quidem amor amicitiae; amor autem concupiscentiae non simpliciter, sed secundum quid. Nam in amore concupiscentiae, quodammodo fertur amans extra seipsum, inquantum scilicet, non contentus gaudere de bono quod habet, quaerit frui aliquo extra se. Sed quia illud extrinsecum bonum quaerit sibi habere, non exit simpliciter extra se, sed talis affectio in fine infra ipsum concluditur. Sed in amore amicitiae, affectus alicuius simpliciter exit extra se, quia vult amico bonum, et operatur, quasi gerens curam et providentiam ipsius, propter ipsum amicum.

Referencing norms: Q28A3Respondeo, assert-ha12ab70aaa80452bd2d3bb240fbc257e2c978d9573e8eee20dc822507a055d5b

la · official · sha256:9bbcfd8f1e17704d10d304edc16f74b815b44db9febe94be3b60c6c02600f6d0LA

Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod divinus amor extasim facit, et quod ipse Deus propter amorem est extasim passus. Cum ergo quilibet amor sit quaedam similitudo participata divini amoris, ut ibidem dicitur, videtur quod quilibet amor causet extasim.

Referencing norms: assert-hbd14ce0b160005b81fef7e1b51c9ede260a186806177fb43cca87c6a064ee933

la · official · sha256:8579beeb1d6b667e31f73439905cdb132f8120eeaf7c30fc179f73c620ed501aLA

Ad primum ergo dicendum quod apostolus ibi loquitur de zelo invidiae; qui quidem est causa contentionis, non contra rem amatam, sed pro re amata contra impedimenta ipsius.

Referencing norms: Q28A4Ad1, assert-hbc0ceca7a7600628ddfc7c4547f402629df8a9d9cae5a932819cbfb974b52fbe

la · official · sha256:561bedc510298bf3a770e19e11c1116bc18a656f2e830105bad9a6bf7118a08dLA

Ad secundum dicendum quod bonum amatur inquantum est communicabile amanti. Unde omne illud quod perfectionem huius communicationis impedit, efficitur odiosum. Et sic ex amore boni zelus causatur. Ex defectu autem bonitatis contingit quod quaedam parva bona non possunt integre simul possideri a multis. Et ex amore talium causatur zelus invidiae. Non autem proprie ex his quae integre possunt a multis possideri, nullus enim invidet alteri de cognitione veritatis, quae a multis integre cognosci potest; sed forte de excellentia circa cognitionem huius.

Referencing norms: Q28A4Ad2, assert-hbc973c3c831c9b71f8f8680e3f64db15a5407c5b0a9f99c4a919e3f437e38821

la · official · sha256:ac0be8e5eaa2febc871a4e67a71b58b003273fec1e7a8a6febca9b210f18e832LA

Ad tertium dicendum quod hoc ipsum quod aliquis odio habet ea quae repugnant amato, ex amore procedit. Unde zelus proprie ponitur effectus amoris magis quam odii.

Referencing norms: Q28A4Ad3, assert-h56e4c7ca7aea1950940a740c992ee00ab2e8ed378869ae044802d1cfba85406a

la · official · sha256:c8df6c7cd2e38996da30809d154259253cac2f6d188600cd64b1dd99ba185c87LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod zelus non sit effectus amoris. Zelus enim est contentionis principium, unde dicitur I ad Cor. III, cum sit inter vos zelus et contentio, et cetera. Sed contentio repugnat amori. Ergo zelus non est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A4Obiectio1, assert-h38c0150fef396dfa764d1ab267c509db985c7195772c0ce40410df1e8825bcf5, assert-hdee0b8fbe351bca66cd4c8f18bdf01f816d0aeeebdbb79c195ee9498dc5cb0d3

la · official · sha256:06d1db0db0131ee634e0b65e54e2fd932ff120ff416ed8f6cbd63a5bdb57dd46LA

Praeterea obiectum amoris est bonum, quod est communicativum sui. Sed zelus repugnat communicationi, ad zelum enim pertinere videtur quod aliquis non patiatur consortium in amato; sicut viri dicuntur zelare uxores, quas nolunt habere communes cum ceteris. Ergo zelus non est effectus amoris.

Referencing norms: Q28A4Obiectio2, assert-h36e0ca2776e05b7e73bf56f058aa72f8f91a5627971c831d01fa6e5a21b6c031, assert-h85bf48ddcbd32608b014af0aaea1480cc67732ebb0ccf66d96cf5b2e85a4fe8f

la · official · sha256:d882db2262a87014b0387264150dc78cf1d6c9a0fda25ad9ab35fb3cc3d99bbdLA

Praeterea, zelus non est sine odio, sicut nec sine amore, dicitur enim in Psalmo LXXII, zelavi super iniquos. Non ergo debet dici magis effectus amoris quam odii.

Referencing norms: Q28A4Obiectio3, assert-he2754e2d198c8bcfafea0a68c5f646046e5579a701e66b1f3d5e5e1babc32bcf

la · official · sha256:1de476b51e83d8a72a651c4bc8220c9d0d64b09f4a84bfb35a491e25e61e6e78LA

Respondeo dicendum quod zelus, quocumque modo sumatur, ex intensione amoris provenit. Manifestum est enim quod quanto aliqua virtus intensius tendit in aliquid, fortius etiam repellit omne contrarium vel repugnans. Cum igitur amor sit quidam motus in amatum, ut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., intensus amor quaerit excludere omne quod sibi repugnat. Aliter tamen hoc contingit in amore concupiscentiae, et aliter in amore amicitiae. Nam in amore concupiscentiae, qui intense aliquid concupiscit, movetur contra omne illud quod repugnat consecutioni vel fruitioni quietae eius quod amatur. Et hoc modo viri dicuntur zelare uxores, ne per consortium aliorum impediatur singularitas quam in uxore quaerunt. Similiter etiam qui quaerunt excellentiam, moventur contra eos qui excellere videntur, quasi impedientes excellentiam eorum. Et iste est zelus invidiae, de quo dicitur in Psalmo XXXVI, noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem. Amor autem amicitiae quaerit bonum amici, unde quando est intensus, facit hominem moveri contra omne illud quod repugnat bono amici. Et secundum hoc, aliquis dicitur zelare pro amico, quando, si qua dicuntur vel fiunt contra bonum amici, homo repellere studet. Et per hunc etiam modum aliquis dicitur zelare pro Deo, quando ea quae sunt contra honorem vel voluntatem Dei, repellere secundum posse conatur; secundum illud III Reg. XIX, zelo zelatus sum pro domino exercituum. Et Ioan. II, super illud, zelus domus tuae comedit me, dicit Glossa quod bono zelo comeditur, qui quaelibet prava quae viderit, corrigere satagit; si nequit, tolerat et gemit.

Referencing norms: Q28A4Respondeo, assert-hdd27b87c9c254b27f86bf504cd09d719a6dc7415b2a46d0bbb8a41652ea59439

la · official · sha256:a18b2de0efaaa292bebc460c7f485d575d394600ff7cd06da115b030efdd02a1LA

Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod Deus appellatur Zelotes propter multum amorem quem habet ad existentia.

Referencing norms: assert-h72591b87fb6f374d23d0d838e8d8fdea9c029f89441a5f58db781ec68e06d723

la · official · sha256:605a61e1fdf2a0d088777f081ce4f31e2af7a8240e6d96800073ad95bfa91005LA

Ad ea vero quae in contrarium obiiciuntur, dicendum quod amori attribui possunt quatuor effectus proximi, scilicet liquefactio, fruitio, languor et fervor. Inter quae primum est liquefactio, quae opponitur congelationi. Ea enim quae sunt congelata, in seipsis constricta sunt, ut non possint de facili subintrationem alterius pati. Ad amorem autem pertinet quod appetitus coaptetur ad quandam receptionem boni amati, prout amatum est in amante, sicut iam supra dictum est. Unde cordis congelatio vel duritia est dispositio repugnans amori. Sed liquefactio importat quandam mollificationem cordis, qua exhibet se cor habile ut amatum in ipsum subintret. Si ergo amatum fuerit praesens et habitum, causatur delectatio sive fruitio. Si autem fuerit absens, consequuntur duae passiones, scilicet tristitia de absentia, quae significatur per languorem (unde et Tullius, in III de Tusculanis quaest., maxime tristitiam aegritudinem nominat); et intensum desiderium de consecutione amati, quod significatur per fervorem. Et isti quidem sunt effectus amoris formaliter accepti, secundum habitudinem appetitivae virtutis ad obiectum. Sed in passione amoris, consequuntur aliqui effectus his proportionati, secundum immutationem organi.

Referencing norms: Q28A5Ad1, Q28A5Ad2, Q28A5Ad3, assert-h5dbf6ffb21c6d352d5b9be74a8f79f03126a0ad18c2a6368f8a912e9a1f31d78, assert-h78aa7bd1c8607cb1a26c04b9e446694daa11cef488c5b34a363cba36321f1676, assert-h78e901e6039a19abc85c7ab1ce2f25405a055634ec7e6cc60df9e671efde1210

la · official · sha256:8467e6bc52c0d0ebf4b7b193563cd9def2f7497464984a50c8b0a8d54c30d934LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod amor sit passio laesiva. Languor enim significat laesionem quandam languentis. Sed amor causat languorem, dicitur enim Cant. II, fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Ergo amor est passio laesiva.

Referencing norms: Q28A5Obiectio1, assert-h6bf18650eb40c23184f9b9ed9a50d3f430429738459533ae313a9c1d07aaf905, assert-h8c466562725ee7dc26ceecc1ec4649d65160ae67142505670b31d08978d26cb7

la · official · sha256:bb628154dc5db88321a0c49e728bfeef5fb433c5efee0a8c01518cad12f25501LA

Praeterea, liquefactio est quaedam resolutio. Sed amor est liquefactivus, dicitur enim Cant. V, anima mea liquefacta est, ut dilectus meus locutus est. Ergo amor est resolutivus. Est ergo corruptivus et laesivus.

Referencing norms: Q28A5Obiectio2, assert-h27ba91cd9331cc11d7b46cb32bf5d2b47f74000af232ffc99a40b88e976e03b4, assert-h7e07b62ea3ab0e5bb88f65d568c53d4a74bf1d0f95158ada9a61fd8cd09a316a

la · official · sha256:6643c30e43540a6a9262ae6eb4ceb63498fa2dfa9707f4b906847312504f4476LA

Praeterea, fervor designat quendam excessum in caliditate, qui quidem excessus corruptivus est. Sed fervor causatur ex amore, Dionysius enim, VII cap. Cael. Hier., inter ceteras proprietates ad amorem Seraphim pertinentes, ponit calidum et acutum et superfervens. Et Cant. VIII, dicitur de amore quod lampades eius sunt lampades ignis atque flammarum. Ergo amor est passio laesiva et corruptiva.

Referencing norms: Q28A5Obiectio3, assert-h3466441a6608a26f59d3344a8bc85b9392d47ecd1fe3ef6765e28c059a165df4, assert-hc4625b6e6ad1a53d746cf25800b95b39754fb3252d00c656708dc7971784110d

la · official · sha256:ae3da24c52dcd6cf15c6deaa3aab409c4ea695bd26680088857e8747279bee7eLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, amor significat coaptationem quandam appetitivae virtutis ad aliquod bonum. Nihil autem quod coaptatur ad aliquid quod est sibi conveniens, ex hoc ipso laeditur, sed magis, si sit possibile, proficit et melioratur. Quod vero coaptatur ad aliquid quod non est sibi conveniens, ex hoc ipso laeditur et deterioratur. Amor ergo boni convenientis est perfectivus et meliorativus amantis, amor autem boni quod non est conveniens amanti, est laesivus et deteriorativus amantis. Unde maxime homo perficitur et melioratur per amorem Dei, laeditur autem et deterioratur per amorem peccati, secundum illud Osee IX, facti sunt abominabiles, sicut ea quae dilexerunt. Et hoc quidem dictum sit de amore, quantum ad id quod est formale in ipso, quod est scilicet ex parte appetitus. Quantum vero ad id quod est materiale in passione amoris, quod est immutatio aliqua corporalis, accidit quod amor sit laesivus propter excessum immutationis, sicut accidit in sensu, et in omni actu virtutis animae qui exercetur per aliquam immutationem organi corporalis.

Referencing norms: Q28A5Respondeo, assert-h118052ffae74964c18bb6d7810f6ce330bca71a88c4c05e45516b3c560e0fa39

la · official · sha256:05664e31bf761b78f8d9c50d6df14b12cb8a6a68c2fac33ae0818137279a065dLA

Sed contra est quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod singula seipsa amant contentive, idest conservative. Ergo amor non est passio laesiva, sed magis conservativa et perfectiva.

Referencing norms: assert-h0a182d186fab870460a7abf7ce3045cb44022e090b2f29ab5475aa5ba5519311

la · official · sha256:c8de92b6c6c5d934360536842ce8b348ccd73a50935efb79ffa09d1af134868bLA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de amore qui est passio in appetitu sensitivo existens. Nos autem loquimur nunc de amore communiter accepto, prout comprehendit sub se amorem intellectualem, rationalem, animalem, naturalem, sic enim Dionysius loquitur de amore in IV cap. de Div. Nom.

Referencing norms: Q28A6Ad1, assert-hae20b196119a0da2102e59876855af4a9c17796a8ce56a8382b3620f14f39d50

la · official · sha256:d3875c6994a3b59c646c8ca61a1fd4d21dfa017262fb486bf1a3557d65d09978LA

Ad secundum dicendum quod ex amore, sicut iam dictum est, causantur et desiderium et tristitia et delectatio, et per consequens omnes aliae passiones. Unde omnis actio quae procedit ex quacumque passione, procedit etiam ex amore, sicut ex prima causa. Unde non superfluunt aliae passiones, quae sunt causae proximae.

Referencing norms: Q28A6Ad2, assert-h644e6dadcd581687998572a54b369b057384b575613a521b47bf972c177edac3

la · official · sha256:32d8dd325e6dc28e093884722697dacdb23c90f7e5bac0076970d553351d134aLA

Ad tertium dicendum quod odium etiam ex amore causatur, sicut infra dicetur.

Referencing norms: Q28A6Ad3, assert-h11584951c90296748e6e73cb1e9e7df2dd985ac6b031a57c9bb6bd478ae54ad7

la · official · sha256:56a2da94e70720e2cd1d5bd0557385ebc30efcd8c710b7475a8d30455eb43b58LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod amans non agat omnia ex amore. Amor enim quaedam passio est, ut supra dictum est. Sed non omnia quae agit homo, agit ex passione, sed quaedam agit ex electione, et quaedam ex ignorantia, ut dicitur in V Ethic. Ergo non omnia quae homo agit, agit ex amore.

Referencing norms: Q28A6Obiectio1, assert-h517cdda8bc264b3a778b88b74224cf4cf4f15b794abd2788dfee01526127e048, assert-hdfad67503e3510f11c330c9e90622186895e3bab252ae4842a231ac24425f888

la · official · sha256:d79c50144c32056b32b3e42d0813452721a6817271ab720945c29dc3b561d9d4LA

Praeterea, appetitus est principium motus et actionis in omnibus animalibus, ut patet in III de anima. Si igitur omnia quae quis agit, agit ex amore, aliae passiones appetitivae partis erunt superfluae.

Referencing norms: Q28A6Obiectio2, assert-h9b5608bc9c3e42ae33bdd39e712b1cb1ca34b8062d6ad290c2f7ea0129c57104

la · official · sha256:6148c9463d6c5c44201b237f9c9e32037465d64885a86ad2b1eba99af19044c6LA

Praeterea, nihil causatur simul a contrariis causis. Sed quaedam fiunt ex odio. Non ergo omnia sunt ex amore.

Referencing norms: Q28A6Obiectio3, assert-h1524a6bb0d5ba0135618ab4300b814b5c0980fcccde6ef20928b3bccb21d1986, assert-ha075ebf5c73800d0e47f610d9d3c5523add3320645197834ff54ebeda50309ac

la · official · sha256:593db2731c463dd58b2ff7478affe56a38ed1b4417cd8deb9e42c8e998dc1b94LA

Respondeo dicendum quod omne agens agit propter finem aliquem, ut supra dictum est. Finis autem est bonum desideratum et amatum unicuique. Unde manifestum est quod omne agens, quodcumque sit, agit quamcumque actionem ex aliquo amore.

Referencing norms: Q28A6Respondeo, assert-hcd81a7971e1c1aade167bbdd7a0f4b3793ab8fdb18e9d775133a2e18b93e1ba9

la · official · sha256:c51f8db892a773550a180a7b15c945168cbb7ed1f3214dc48a1d095ecf54ee2eLA

Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod propter amorem boni omnia agunt quaecumque agunt.

Referencing norms: assert-h78d7b651329dc2f8cff96f791996af74824dfa25ac4815709a91421593dd3b36

la · official · sha256:f13d6d0d4817a6a4d5840c8f50eec483d94c4eff79653ec9b49b89232299cd1eLA

Deinde considerandum est de effectibus amoris. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum unio sit effectus amoris. Secundo, utrum mutua inhaesio. Tertio, utrum extasis sit effectus amoris. Quarto, utrum zelus. Quinto, utrum amor sit passio laesiva amantis. Sexto, utrum amor sit causa omnium quae amans agit.

la · official · sha256:40976e80b4a4352b2ccb0a1d483450c62da79e9f2458632cf15bb68d3bedf0aeLA

Ad primum ergo dicendum quod ens, inquantum ens, non habet rationem repugnantis, sed magis convenientis, quia omnia conveniunt in ente. Sed ens inquantum est hoc ens determinatum, habet rationem repugnantis ad aliquod ens determinatum. Et secundum hoc, unum ens est odibile alteri, et est malum, etsi non in se, tamen per comparationem ad alterum.

Referencing norms: Q29A1Ad1, assert-hf36187cd4bc57a91b793ad06c62c70df529e62d27ee81047a1da667cc0a15601

la · official · sha256:139f6a6a0945a626ca4578eae505e54a602ea518f506d3a6b3c224c7e3c4897cLA

Ad secundum dicendum quod, sicut aliquid apprehenditur ut bonum, quod non est vere bonum; ita aliquid apprehenditur ut malum, quod non est vere malum. Unde contingit quandoque nec odium mali, nec amorem boni esse bonum.

Referencing norms: Q29A1Ad2, assert-h8576092a1cf12685dc3a9a78a02c7d5b0b3ed39e77b9ac1824643347929c53b6

la · official · sha256:68f586dd50ad7df26340b6ef8ef41031b93adb8ffa1fc49a20694fcff4d20817LA

Ad tertium dicendum quod contingit idem esse amabile et odibile diversis, secundum appetitum quidem naturalem, ex hoc quod unum et idem est conveniens uni secundum suam naturam, et repugnans alteri, sicut calor convenit igni, et repugnat aquae. Secundum appetitum vero animalem, ex hoc quod unum et idem apprehenditur ab uno sub ratione boni, et ab alio sub ratione mali.

Referencing norms: Q29A1Ad3, assert-h5a2eb8e392b55a6710c21b7f415c33b14746504dc05e5e7873621923bfa23926

la · official · sha256:7b357490f156bc71546ebc9800b9368e22299c680765e64f46c8f6ac5582e3c2LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod obiectum et causa odii non sit malum. Omne enim quod est, inquantum huiusmodi bonum est. Si igitur obiectum odii sit malum, sequitur quod nulla res odio habeatur, sed solum defectus alicuius rei. Quod patet esse falsum.

Referencing norms: Q29A1Obiectio1, assert-h430255ca74bf6e6b14e5b1aa8a1e240d38788bbb86ac312a3dafa19111d2b813

la · official · sha256:199436208ffc46a15f413a523ff9619bda8b90f6956a4316b79336ee5a9e6cecLA

Praeterea, odire malum est laudabile, unde in laudem quorundam dicitur II Machab. III, quod leges optime custodiebantur, propter Oniae pontificis pietatem, et animos odio habentes mala. Si igitur nihil oditur nisi malum, sequitur quod omne odium sit laudabile. Quod patet esse falsum.

Referencing norms: Q29A1Obiectio2, assert-h689f8861937d60f307968506520fcde530a8675d088af924a53cc6557a85dc8a

la · official · sha256:fc9ee994fab47c442d9a1c17ebb97097e7786841ed069d45cb9c0c613f972813LA

Praeterea, idem non est simul bonum et malum. Sed idem diversis est odibile et amabile. Ergo odium non solum est mali, sed etiam boni.

Referencing norms: Q29A1Obiectio3, assert-h260fa955764eedfc145bdf8e53206c82007dac69134d0bf43e37a282196f6040, assert-h9388548b523e3814bc9a49b0e695197f735ef9b1f9a322327302ad6fe61948d5

la · official · sha256:53c3dc186cf5af23df9174a0dcbcb00973ab947a42fc50f3336847e0e9ea003bLA

Respondeo dicendum quod, cum appetitus naturalis derivetur ab aliqua apprehensione, licet non coniuncta; eadem ratio videtur esse de inclinatione appetitus naturalis, et appetitus animalis, qui sequitur apprehensionem coniunctam, sicut supra dictum est. In appetitu autem naturali hoc manifeste apparet, quod sicut unumquodque habet naturalem consonantiam vel aptitudinem ad id quod sibi convenit, quae est amor naturalis; ita ad id quod est ei repugnans et corruptivum, habet dissonantiam naturalem, quae est odium naturale. Sic igitur et in appetitu animali, seu in intellectivo, amor est consonantia quaedam appetitus ad id quod apprehenditur ut conveniens, odium vero est dissonantia quaedam appetitus ad id quod apprehenditur ut repugnans et nocivum. Sicut autem omne conveniens, inquantum huiusmodi, habet rationem boni; ita omne repugnans, inquantum huiusmodi, habet rationem mali. Et ideo, sicut bonum est obiectum amoris, ita malum est obiectum odii.

Referencing norms: Q29A1Respondeo, assert-hc15f48a074398f45f880ab92901b12ea734bd948c3e23a8f4352955119856ba7

la · official · sha256:500ea1bff3fef5ceaee63430e7825e45ab0b314591c2a10146a7dfc41f1232bbLA

Sed contra, odium contrariatur amori. Sed obiectum amoris est bonum, ut supra dictum est. Ergo obiectum odii est malum.

Referencing norms: assert-hfeabb955323463474aad28549e66f253aa834195cf180a64a5e009e3d0436630

la · official · sha256:8e0ae09b6d0c78a7dd0d2563c6d5aaa97f5d2f15646c2d23fef3b9fbb688e966LA

Ad primum ergo dicendum quod in his quae ex opposito dividuntur, quaedam inveniuntur quae sunt naturaliter simul et secundum rem, et secundum rationem, sicut duae species animalis, vel duae species coloris. Quaedam vero sunt simul secundum rationem, sed unum realiter est prius altero et causa eius, sicut patet in speciebus numerorum, figurarum et motuum. Quaedam vero non sunt simul nec secundum rem, nec secundum rationem, sicut substantia et accidens, nam substantia realiter est causa accidentis; et ens secundum rationem prius attribuitur substantiae quam accidenti, quia accidenti non attribuitur nisi inquantum est in substantia. Amor autem et odium naturaliter quidem sunt simul secundum rationem, sed non realiter. Unde nihil prohibet amorem esse causam odii.

Referencing norms: Q29A2Ad1, assert-h9bf1e9dc444722473dd0cae80127e2c93a6643ca92be3fe22edd237ded394084

la · official · sha256:e305a93e7043db92c417a9bd7a8b1c357f65b37d5eb95e1575d16927e04128a1LA

Ad secundum dicendum quod amor et odium sunt contraria, quando accipiuntur circa idem. Sed quando sunt de contrariis, non sunt contraria, sed se invicem consequentia, eiusdem enim rationis est quod ametur aliquid, et odiatur eius contrarium. Et sic amor unius rei est causa quod eius contrarium odiatur.

Referencing norms: Q29A2Ad2, assert-hd70de498b24c790033d17ca4a160ae923c7e832bf8a33fb048596688fb757955

la · official · sha256:36cd7c54997f4c64524215be94a3355e1c7746dbede86fda36276d20469c4f28LA

Ad tertium dicendum quod in executione prius est recedere ab uno termino, quam accedere ad alterum terminum. Sed in intentione est e converso, propter hoc enim receditur ab uno termino, ut accedatur ad alterum. Motus autem appetitivus magis pertinet ad intentionem quam ad executionem. Et ideo amor est prior odio, cum utrumque sit motus appetitivus.

Referencing norms: Q29A2Ad3, assert-h0501818c45649c264bfa933badd57f8a478ffca6dd6ef9c433888e9b56fb2ddd

la · official · sha256:f264e0c3704aac69e53aaf53e87aec7944835baee12a6e57f4a8837cb6668372LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod amor non sit causa odii. Ea enim quae ex opposito dividuntur, naturaliter sunt simul, ut dicitur in praedicamentis. Sed amor et odium, cum sint contraria, ex opposito dividuntur. Ergo naturaliter sunt simul. Non ergo amor est causa odii.

Referencing norms: Q29A2Obiectio1, assert-h319f1cf52133931140ee43f81dac9d955ca5a6b434a6c8c86909176b444b7764, assert-h920c6d24341013b19aceca5cc685ee19d3826796f36842a6949c3bfa0d558b8f, assert-he4860ee2e6f246c5a37cdc7e44ae681c30cece7b8ca0731ae09ded3bec851c28

la · official · sha256:48b6e0a32964506ba6fcceb14f2c60315c5f4d8d55b12dc60a6d16aedaf30100LA

Praeterea, unum contrariorum non est causa alterius. Sed amor et odium sunt contraria. Ergo amor non est causa odii.

Referencing norms: Q29A2Obiectio2, assert-hc65e2f8daf9e287b07be03b10c7289f1c9560e71f32243a0d8a18de9f379f2cc, assert-hfc13deeced3370d207fef4372e63ac6bfa1ae4e4692b884a65a14f2239dabecc

la · official · sha256:f5e8506a2beaa52a001e2b5519bd1947300d75d76a647cf7c0185712fa806ad5LA

Praeterea, posterius non est causa prioris. Sed odium est prius amore, ut videtur, nam odium importat recessum a malo, amor vero accessum ad bonum. Ergo amor non est causa odii.

Referencing norms: Q29A2Obiectio3, assert-ha316dd446c200747b9f94942eb439292903275d58a6ed382a43070baaaced3dd, assert-hf75a34c2353c191a86a09d3e9866dedf30793ab748443c096098f871587854cf

la · official · sha256:e7dcf3969e588b9fb1d726338b11a73049351f2d4936836c5bcf0af7d9510a22LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, amor consistit in quadam convenientia amantis ad amatum, odium vero consistit in quadam repugnantia vel dissonantia. Oportet autem in quolibet prius considerare quid ei conveniat, quam quid ei repugnet, per hoc enim aliquid est repugnans alteri, quia est corruptivum vel impeditivum eius quod est conveniens. Unde necesse est quod amor sit prior odio; et quod nihil odio habeatur, nisi per hoc quod contrariatur convenienti quod amatur. Et secundum hoc, omne odium ex amore causatur.

Referencing norms: Q29A2Respondeo, assert-h25106b2622e6ebdf24ff4a2d89f56bdad1bc8f2cb258f51716400adb5347a7d0

la · official · sha256:02a84c3145aa764da0c5902197993dcab2bcf5b00a855b0479d8f3e65d2680baLA

Sed contra est quod dicit Augustinus, XIV de Civ. Dei, quod omnes affectiones causantur ex amore. Ergo et odium, cum sit quaedam affectio animae, causatur ex amore.

Referencing norms: assert-h895212251bc0d2c9d01d9dbf5fcd296e902e7e559ee5acb8d4da041256a1e0f8

la · official · sha256:68cbd473ea592aed38ebb888f5041ed6d775cac79a7e9c35c09f2c4da26d2c7fLA

Et per hoc patet responsio ad primum. Nam amor voluptatis est minor quam amor conservationis sui ipsius, cui respondet fuga doloris. Et ideo magis fugitur dolor, quam ametur voluptas.

Referencing norms: Q29A3Ad1, assert-hc420722edb488277282b571ca2fe30da58ee49dcbbde9b141edfa413eb616d5e

la · official · sha256:65efcdcf689be5bbf3b06482a7ca780ee54725c78cc9e8d0f30ff0f90c707435LA

Ad secundum dicendum quod odium nunquam vinceret amorem, nisi propter maiorem amorem cui odium correspondet. Sicut homo magis diligit se quam amicum, et propter hoc quod diligit se, habet odio etiam amicum, si sibi contrarietur.

Referencing norms: Q29A3Ad2, assert-h500b280975a29fed8b54132ca86cc3ec37d4140bcf251b4f4f85bd5855063170

la · official · sha256:e04311a05d2e0a99bea356ca50c56d0fe0916c7001bbc31f0c5987d47797b40eLA

Ad tertium dicendum quod ideo intensius aliquid operatur ad repellendum odiosa, quia odium est magis sensibile.

Referencing norms: Q29A3Ad3, assert-h2cbd4032a8d6729a71c081cdb7e8a4ed50eaa9b0f5380b7651955c7d1135647a

la · official · sha256:1e577e463318f79e175080d6d6490fc216b9e1bdfcb14f8714c1269fccda1302LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod odium sit fortius amore. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., nemo est qui non magis dolorem fugiat, quam appetat voluptatem. Sed fugere dolorem pertinet ad odium, appetitus autem voluptatis pertinet ad amorem. Ergo odium est fortius amore.

Referencing norms: Q29A3Obiectio1, assert-h84e493f3e6d805d6645fd9b5708f766996ea7e609df5841869430bbebc9887ce, assert-hbf6bfc6a3b66b28e4000090d5c599cb2f442ebcc39c61984a0ec99d8458f98c9

la · official · sha256:1d2e6af0ec2630cab78192aa14f6b4cef37d34d52ac0707413401b28299d9cc5LA

Praeterea, debilius vincitur a fortiori. Sed amor vincitur ab odio, quando scilicet amor convertitur in odium. Ergo odium est fortius amore.

Referencing norms: Q29A3Obiectio2, assert-h679f453dcfec28a5ff9062e9e8178bb31d44727c3d553edcc0c2cc7327e99dda, assert-h6ebbd2a8d82bc04a4009ae523e7af8b4c58b9c5336873fc8d9e5642adae619b9

la · official · sha256:a72d3e490a887e5dbe0ff4ea50de4fd0423407ee4e6c0eee6450a1017a0d8677LA

Praeterea, affectio animae per effectum manifestatur. Sed fortius insistit homo ad repellendum odiosum, quam ad prosequendum amatum, sicut etiam bestiae abstinent a delectabilibus propter verbera, ut Augustinus introducit in libro octoginta trium quaest. Ergo odium est fortius amore.

Referencing norms: Q29A3Obiectio3, assert-ha1922bca7e97c97c4fa2f274626d72ab843ef3bff5d7ca0ab75cd9950f0a9a52, assert-ha973d36c49b1a0ab7e91b8ace46024ae045e339ad7aa32ce3c87e99e50d97076

la · official · sha256:0af3b16e59de6336196e205920668cf4b46e116b94ce3e163a4864b1376cf08aLA

Respondeo dicendum quod impossibile est effectum sua causa esse fortiorem. Omne autem odium procedit ex aliquo amore sicut ex causa, ut supra dictum est. Unde impossibile est quod odium sit fortius amore simpliciter. Sed oportet ulterius quod amor, simpliciter loquendo, sit odio fortior. Fortius enim movetur aliquid in finem, quam in ea quae sunt ad finem. Recessus autem a malo ordinatur ad consecutionem boni, sicut ad finem. Unde, simpliciter loquendo, fortior est motus animae in bonum quam in malum. Sed tamen aliquando videtur odium fortius amore, propter duo. Primo quidem, quia odium est magis sensibile quam amor. Cum enim sensus perceptio sit in quadam immutatione, ex quo aliquid iam immutatum est, non ita sentitur sicut quando est in ipso immutari. Unde calor febris hecticae, quamvis sit maior, non tamen ita sentitur sicut calor tertianae, quia calor hecticae iam versus est quasi in habitum et naturam. Propter hoc etiam, amor magis sentitur in absentia amati, sicut Augustinus dicit, in X de Trin., quod amor non ita sentitur, cum non prodit eum indigentia. Et propter hoc etiam, repugnantia eius quod oditur, sensibilius percipitur quam convenientia eius quod amatur. Secundo, quia non comparatur odium ad amorem sibi correspondentem. Secundum enim diversitatem bonorum, est diversitas amorum in magnitudine et parvitate, quibus proportionantur opposita odia. Unde odium quod correspondet maiori amori, magis movet quam minor amor.

Referencing norms: Q29A3Respondeo, assert-h549717e78fd8fe236af54d6fa35ec8a768327fa59ff90042a89d734346252b16

la · official · sha256:2e3533e615608cea2a62bdcf2eb8c85783969332f72298c0ed94a93b0c46ce77LA

Sed contra, bonum est fortius quam malum, quia malum non agit nisi virtute boni, ut Dionysius dicit, cap. IV de Div. Nom. Sed odium et amor differunt secundum differentiam boni et mali. Ergo amor est fortior odio.

Referencing norms: assert-h940eba29f9f7a530d29d2ae4d105412ceb4b1851bb9c03896d7001b3559c328c

la · official · sha256:253f149aba54909a724fb1dfac6d9f95f3f8fa55c4c42fb3bb7c7ba2ac27dabaLA

Et per hoc patet responsio ad primum.

Referencing norms: Q29A4Ad1, assert-h65d98bdf63dad02a857b2e17a4e45e3adc63558867597aeb3fdda72367532158

la · official · sha256:b1adf4bf997d5e9d8ecb0bcf002712ebc82e779ca50dd1482adbc7252c8322f3LA

Ad secundum dicendum quod nullus sibi vult et facit malum, nisi inquantum apprehendit illud sub ratione boni. Nam et illi qui interimunt seipsos, hoc ipsum quod est mori, apprehendunt sub ratione boni, inquantum est terminativum alicuius miseriae vel doloris.

Referencing norms: Q29A4Ad2, assert-ha22e88ae7d1f37a4137d64063dfa607d5698bc110ab43066dcc0b12e49565b3c

la · official · sha256:65610d9a0a2a15d8cc61b5f9e4d372847b35364b5db78e58acbe2af071b98ec2LA

Ad tertium dicendum quod avarus odit aliquod accidens suum, non tamen propter hoc odit seipsum, sicut aeger odit suam aegritudinem, ex hoc ipso quod se amat. Vel dicendum quod avaritia odiosos facit aliis, non autem sibi ipsi. Quinimmo causatur ex inordinato sui amore, secundum quem de bonis temporalibus plus sibi aliquis vult quam debeat.

Referencing norms: Q29A4Ad3, assert-hd6dfc99636d49c5e8eaa93579ad6632bd870d18292b187ee500d4a801118c9e0

la · official · sha256:b74ca7c452ce8cc71bd7a417487067b3606547ec5d1a789bb27d586432983831LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit seipsum odio habere. Dicitur enim in Psalmo X, qui diligit iniquitatem, odit animam suam. Sed multi diligunt iniquitatem. Ergo multi odiunt seipsos.

Referencing norms: Q29A4Obiectio1, assert-h43fbaccd6a5513f0eca1a35bf1a6589cf5a5f2ac92d6b8373007ff8b1c1a4bc9, assert-hf8e19804a0c598ad5402578aa48d8b91e3f7d51b43b5cced7f1ebd0fcd694369

la · official · sha256:59eaa105f5370508c6c46ae27de19b34a5e8ab08831b788d8d1567a803f02109LA

Praeterea, illum odimus, cui volumus et operamur malum. Sed quandoque aliquis vult et operatur sibi ipsi malum, puta qui interimunt seipsos. Ergo aliqui seipsos habent odio.

Referencing norms: Q29A4Obiectio2, assert-h95b5cb655a23728b7c609b0dbb0cdc8f2456db1fd142c9c9235f660e03948606, assert-hb7305aea250b7aec197d7d294971e694e39941b147177c950a32a593905537d2

la · official · sha256:a46d390b16f4f9b5c7db21f1351cbb7177428ee3e42d5b94ba835147f8421ce7LA

Praeterea, Boetius dicit, in II de Consol., quod avaritia facit homines odiosos, ex quo potest accipi quod omnis homo odit avarum. Sed aliqui sunt avari. Ergo illi odiunt seipsos.

Referencing norms: Q29A4Obiectio3, assert-h950c0f8bc93eb355e956b485c1c20be3e610dd4bab31a3c244261375563717ee, assert-h96710663fd0b0db85c34692875749aec26a7bbe671f2cc2c9f92faf40287ad2a

la · official · sha256:3039033ab38083e3aea1e8e6aebc37016ed6ce79fbe580e27fe6b9788127bdd5LA

Respondeo dicendum quod impossibile est quod aliquis, per se loquendo, odiat seipsum. Naturaliter enim unumquodque appetit bonum, nec potest aliquis aliquid sibi appetere nisi sub ratione boni, nam malum est praeter voluntatem, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Amare autem aliquem est velle ei bonum, ut supra dictum est. Unde necesse est quod aliquis amet seipsum; et impossibile est quod aliquis odiat seipsum, per se loquendo. Per accidens tamen contingit quod aliquis seipsum odio habeat. Et hoc dupliciter. Uno modo, ex parte boni quod sibi aliquis vult. Accidit enim quandoque illud quod appetitur ut secundum quid bonum, esse simpliciter malum, et secundum hoc, aliquis per accidens vult sibi malum, quod est odire. Alio modo, ex parte sui ipsius, cui vult bonum. Unumquodque enim maxime est id quod est principalius in ipso, unde civitas dicitur facere quod rex facit, quasi rex sit tota civitas. Manifestum est ergo quod homo maxime est mens hominis. Contingit autem quod aliqui aestimant se esse maxime illud quod sunt secundum naturam corporalem et sensitivam. Unde amant se secundum id quod aestimant se esse, sed odiunt id quod vere sunt, dum volunt contraria rationi. Et utroque modo, ille qui diligit iniquitatem, odit non solum animam suam, sed etiam seipsum.

Referencing norms: Q29A4Respondeo, assert-ha7f8ed6fff4ae0427424a149ba9a9eedac7d6f0d57012a7db3d5cf00cad22d76

la · official · sha256:f38fe7702b7f3a57fb85d67f59ea24207207b65536dd1121df2b83560c8c6d94LA

Sed contra est quod apostolus dicit, ad Ephes. V, quod nemo unquam carnem suam odio habuit.

Referencing norms: assert-hae92e1e853662da9e5322ece4e696e6891c075e912e6b4251935f07d6d43661e

la · official · sha256:253f149aba54909a724fb1dfac6d9f95f3f8fa55c4c42fb3bb7c7ba2ac27dabaLA

Et per hoc patet responsio ad primum.

Referencing norms: Q29A5Ad1, assert-hd79bb029fe6f4e4b416c49230679adb0d2d7d583940f8294a74cf922c08967d6

la · official · sha256:2a8456c0a104adf1aba1480d4f36262ee0cde096fc3ed48a05f4cd6a8be42e0dLA

Ad secundum dicendum quod cognoscere veritatem secundum se est amabile, propter quod dicit Augustinus quod amant eam lucentem. Sed per accidens cognitio veritatis potest esse odibilis, inquantum impedit ab aliquo desiderato.

Referencing norms: Q29A5Ad2, assert-hb267d439d44e485c56859b325a12f2d1a27abe43d79cbe7ec366e75ac139a06d

la · official · sha256:7f9be62c181e56a1e09220f878f52fddc107da7102f311b75a3edca969bc90b8LA

Ad tertium dicendum quod ex hoc procedit quod non ficti amantur, quod homo amat secundum se cognoscere veritatem, quam homines non ficti manifestant.

Referencing norms: Q29A5Ad3, assert-h10cfce668139796d1267299719ee35c75c8525d1af3de4905199c37d286f82c0

la · official · sha256:014e1782014f055766428da23445ab140c7922274b00b54ab559be1cdf6f2fbaLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod aliquis non possit habere odio veritatem. Bonum enim et ens et verum convertuntur. Sed aliquis non potest habere odio bonitatem. Ergo nec veritatem.

Referencing norms: Q29A5Obiectio1, assert-h70c6d5e1bac5439e1053f4b539d922c26b382fa66796c68fd7376447ddfecb50, assert-hc22c47fbac7130898d64bb2006af87368381627304f0857776938be688066ca4

la · official · sha256:b219bcba1d3df76f585d2a001f13c5d14d3c2d013823dde2395fe386efb58b10LA

Praeterea, omnes homines naturaliter scire desiderant, ut dicitur in principio Metaphys. Sed scientia non est nisi verorum. Ergo veritas naturaliter desideratur et amatur. Sed quod naturaliter inest, semper inest. Nullus ergo potest habere odio veritatem.

Referencing norms: Q29A5Obiectio2, assert-h17f3411ebbc8503a925eef778dec6d59c62db83259fac2f350b204ad664aaf42, assert-h41b40ca098d347cf896fc0346fbf35ef3d875a69c3f3fde142b484e0f5116300, assert-hf98f477a799b1b31e52eab311779f5fe78dcca384f519efbe5dff19a017b193b, assert-hfbb539780e392ddc69d7c2bfe61c63962fedc8d49de523fb1445df887f6d2ca6

la · official · sha256:27b1cd1d4572afee5f19a2827c6efc05460a99c25e43a60829eec9306643f1a6LA

Praeterea, philosophus dicit, in II Rhetoric., quod homines amant non fictos. Sed non nisi propter veritatem. Ergo homo naturaliter amat veritatem. Non potest ergo eam odio habere.

Referencing norms: Q29A5Obiectio3, assert-h88b8da1698c7fb359a6cef3007ae8ddff3f5f08fa855c7dbe5b4cd8399308734, assert-ha62513d17eaa8a3eb776ee022ca475d35533e47a417c5c7ae982d980a5a9680c

la · official · sha256:c28707d9c4ee88463e0c963645e6a2b51490b91185102911e9aea5f488fa9146LA

Respondeo dicendum quod bonum et verum et ens sunt idem secundum rem, sed differunt ratione. Bonum enim habet rationem appetibilis, non autem ens vel verum, quia bonum est quod omnia appetunt. Et ideo bonum, sub ratione boni, non potest odio haberi, nec in universali nec in particulari. Ens autem et verum in universali quidem odio haberi non possunt, quia dissonantia est causa odii, et convenientia causa amoris; ens autem et verum sunt communia omnibus. Sed in particulari nihil prohibet quoddam ens et quoddam verum odio haberi, inquantum habet rationem contrarii et repugnantis, contrarietas enim et repugnantia non adversatur rationi entis et veri, sicut adversatur rationi boni. Contingit autem verum aliquod particulare tripliciter repugnare vel contrariari bono amato. Uno modo, secundum quod veritas est causaliter et originaliter in ipsis rebus. Et sic homo quandoque odit aliquam veritatem, dum vellet non esse verum quod est verum. Alio modo, secundum quod veritas est in cognitione ipsius hominis, quae impedit ipsum a prosecutione amati. Sicut si aliqui vellent non cognoscere veritatem fidei, ut libere peccarent, ex quorum persona dicitur Iob XXI, scientiam viarum tuarum nolumus. Tertio modo habetur odio veritas particularis, tanquam repugnans, prout est in intellectu alterius. Puta, cum aliquis vult latere in peccato, odit quod aliquis veritatem circa peccatum suum cognoscat. Et secundum hoc dicit Augustinus, in X Confess., quod homines amant veritatem lucentem, oderunt eam redarguentem.

Referencing norms: Q29A5Respondeo, assert-hc4337a2cd39b2257db739926f1699c9343f64d5dd0c5c4e00f8647c16055162b

la · official · sha256:3e5914710e56c3abe57497d7af317439dcb59c1522b28a58f073e1731f841becLA

Sed contra est quod apostolus dicit, ad Galat. IV, factus sum vobis inimicus, verum dicens vobis.

Referencing norms: assert-h9195d4831bd8879ec0393eb8c591f0c0b3a9943ce3949fc06fd195e7601d3220

la · official · sha256:1c2ed99c15926bad7c43250e7c9c0543e7651b3078ed822e4a193c6e17d60ecfLA

Ad primum ergo dicendum quod sensus non apprehendit universale, prout est universale, apprehendit tamen aliquid cui per abstractionem accidit universalitas.

Referencing norms: Q29A6Ad1, assert-h360822c1dc3db3045972d9fce4c57c563dad9248a7764640d5c17751f2142f5a

la · official · sha256:894243f4300781e302a81a5e96e4b84083837ea76c88a5d361877ebe9f55c6d8LA

Ad secundum dicendum quod id quod commune est omnibus, non potest esse ratio odii. Sed nihil prohibet aliquid esse commune multis, quod tamen dissonat ab aliis, et sic est eis odiosum.

Referencing norms: Q29A6Ad2, assert-hc4e1b368b89fdcaaf5adb593eb99996933188ab907d1f4af54c8c3c00361e67a

la · official · sha256:954623e7870c34c4e3930a45e52699a7afcac8145a6a5984a42644b02c843a75LA

Ad tertium dicendum quod illa obiectio procedit de universali secundum quod substat intentioni universalitatis, sic enim non cadit sub apprehensione vel appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q29A6Ad3, assert-h5a219fcaf5e5b4d7d6f560b627908b3471c545899d01582d63817cedf9b21f1e

la · official · sha256:ff2be2c3cd27149e353ce91cbbce1fcf73779730f6a9fea58f8366e7ecfd102aLA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod odium non possit esse alicuius in universali. Odium enim est passio appetitus sensitivi, qui movetur ex sensibili apprehensione. Sed sensus non potest apprehendere universale. Ergo odium non potest esse alicuius in universali.

Referencing norms: Q29A6Obiectio1, assert-h2c074f3b4451d99c27161dc71fd84b325b488c2b79ad5a290d817f8b36fd8b6e, assert-h7cdfc9b63a3c74973641795762d8f30f8527c1c6c4beaf89c6556a0cada67b59

la · official · sha256:508f730d3a17dd597ab87789fd9c19c985240943f013db04ccadba24412eb545LA

Praeterea, odium causatur ex aliqua dissonantia; quae communitati repugnat. Sed communitas est de ratione universalis. Ergo odium non potest esse alicuius in universali.

Referencing norms: Q29A6Obiectio2, assert-h68368931ca534ef634c3b55d2242ff6ff1657cf22d5c30481fd2bdb25581c6c4, assert-h8c686949eccf0ba3a324ccf43f6d9778ca3bcdf16072fc248df1a8bf4c56e055

la · official · sha256:d92d33163fd39c3eb4a0f88a75fdefa4e090725d7a7e4b8a15ba2e355f05900eLA

Praeterea, obiectum odii est malum. Malum autem est in rebus, et non in mente, ut dicitur in VI Metaphys. Cum ergo universale sit solum in mente, quae abstrahit universale a particulari, videtur quod odium non possit esse alicuius universalis.

Referencing norms: Q29A6Obiectio3, assert-h4de465dd28fc0719b306889cc56f9cbf0779bc07e62da63c1f58bdb394ba84ba

la · official · sha256:5b60591d7060727b342adbebbaedd551185a1c5dd2fdd204ebce59e5345b0928LA

Respondeo dicendum quod de universali dupliciter contingit loqui, uno modo, secundum quod subest intentioni universalitatis; alio autem modo, de natura cui talis intentio attribuitur, alia est enim consideratio hominis universalis, et alia hominis in eo quod homo. Si igitur universale accipiatur primo modo, sic nulla potentia sensitivae partis, neque apprehensiva neque appetitiva, ferri potest in universale, quia universale fit per abstractionem a materia individuali, in qua radicatur omnis virtus sensitiva. Potest tamen aliqua potentia sensitiva, et apprehensiva et appetitiva, ferri in aliquid universaliter. Sicut dicimus quod obiectum visus est color secundum genus, non quia visus cognoscat colorem universalem; sed quia quod color sit cognoscibilis a visu, non convenit colori inquantum est hic color, sed inquantum est color simpliciter. Sic ergo odium etiam sensitivae partis, potest respicere aliquid in universali, quia ex natura communi aliquid adversatur animali, et non solum ex eo quod est particularis, sicut lupus ovi. Unde ovis odit lupum generaliter. Sed ira semper causatur ex aliquo particulari, quia ex aliquo actu laedentis; actus autem particularium sunt. Et propter hoc philosophus dicit quod ira semper est ad aliquid singulare; odium vero potest esse ad aliquid in genere. Sed odium secundum quod est in parte intellectiva, cum consequatur apprehensionem universalem intellectus, potest utroque modo esse respectu universalis.

Referencing norms: Q29A6Respondeo, assert-h410295c3b9c2a742e52cb0c1635e454b23e8642253fc679e3358efab4fbfe190

la · official · sha256:cd6cfddd3b23069f31fde95487a2221a9fa5f78a865056cb74cba370fad87aaaLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II Rhetoric., quod ira semper fit inter singularia odium autem etiam ad genera, furem enim odit et calumniatorem unusquisque.

Referencing norms: assert-hb791e93dcea8bc42eb470044ddef5e42a528cd86eeed633a9d7018d70ccbce6c

la · official · sha256:9dc40b3e557c601014f35a184a025fd283a76808ae56796f9d621740278bf74cLA

Deinde considerandum est de odio. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum causa et obiectum odii sit malum. Secundo, utrum odium causetur ex amore. Tertio, utrum odium sit fortius quam amor. Quarto, utrum aliquis possit habere odio seipsum. Quinto, utrum aliquis possit habere odio veritatem. Sexto, utrum aliquid possit haberi odio in universali.

la · official · sha256:28b7a42e3a00c40c6a97c6d116304963c12036ec9fb3196f6bc9d20ecf84220eLA

Ad primum ergo dicendum quod appetitus sapientiae, vel aliorum spiritualium bonorum, interdum concupiscentia nominatur, vel propter similitudinem quandam, vel propter intensionem appetitus superioris partis, ex quo fit redundantia in inferiorem appetitum, ut simul etiam ipse inferior appetitus suo modo tendat in spirituale bonum consequens appetitum superiorem, et etiam ipsum corpus spiritualibus deserviat; sicut in Psalmo LXXXIII, dicitur, cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum.

Referencing norms: Q30A1Ad1, assert-h88328a4ae1a72fc4893254054638a48af6c4fa70e65c1802c1679fa2acc2b940

la · official · sha256:73427466975b849226f42502cd09d858e77174a02baf37e404cb87b78adc92fcLA

Ad secundum dicendum quod desiderium magis pertinere potest, proprie loquendo, non solum ad inferiorem appetitum, sed etiam ad superiorem. Non enim importat aliquam consociationem in cupiendo, sicut concupiscentia; sed simplicem motum in rem desideratam.

Referencing norms: Q30A1Ad2, assert-hf3a38086ae885a01c4dcfa40aab79c63b7b50dc2c8d5147db54e4dc139e623cd

la · official · sha256:2b27ede3ad42d129ac1dbc2fc137c26987c9526edd1f9dc4e3c2eec9ceb352b6LA

Ad tertium dicendum quod unicuique potentiae animae competit appetere proprium bonum appetitu naturali, qui non sequitur apprehensionem. Sed appetere bonum appetitu animali, qui sequitur apprehensionem, pertinet solum ad vim appetitivam. Appetere autem aliquid sub ratione boni delectabilis secundum sensum, quod proprie est concupiscere, pertinet ad vim concupiscibilem.

Referencing norms: Q30A1Ad3, assert-hb79953cfd854c9bacea987e34a247710d84001aa1c86d8159c27d4c8473c400d

la · official · sha256:0349c6d4d9ef1cf0cae5a815f425672ac46a6584a89b28e04a1f86c7dd0f69ecLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non solum sit in appetitu sensitivo. Est enim quaedam concupiscentia sapientiae, ut dicitur Sap. VI, concupiscentia sapientiae deducit ad regnum perpetuum. Sed appetitus sensitivus non potest ferri in sapientiam. Ergo concupiscentia non est in solo appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q30A1Obiectio1, assert-hac3be4774cc4e481904c1d686272b4c55808bb44e68cbaff291e13347b5f72fb, assert-hb9453656a1f77314d3fc14777ecf09eef611e373bf24e4b2d58e77c36700332b

la · official · sha256:9bf961e3ead81afed7f0b65ccd02e548e5e319ee229d68c67ee9efc167a65562LA

Praeterea, desiderium mandatorum Dei non est in appetitu sensitivo, immo apostolus dicit, Rom. VII, non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Sed desiderium mandatorum Dei sub concupiscentia cadit, secundum illud Psalmi CXVIII, concupivit anima mea desiderare iustificationes tuas. Ergo concupiscentia non est solum in appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q30A1Obiectio2, assert-h344dc62d6f8a2227c4b78a3efd545fb92251ca08cafb8682dff13e5cc33be3c8, assert-hb6b24f58096911981d02080807c68bc9a6620fa7a3298950fee37edd54c8ef14

la · official · sha256:49e6bdbf01570ab0ae1562aed58d23e74b92b7208efed4746a0f4fdb4564568cLA

Praeterea, cuilibet potentiae est concupiscibile proprium bonum. Ergo concupiscentia est in qualibet potentia animae, et non solum in appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q30A1Obiectio3, assert-hf90d91d6d6bcd4c1db241d4b295240f87f03b2c6b91e82df3a1ed5c35d61eff7

la · official · sha256:416ce76c739eddfcaa5fb2b11fb75ddd7009f6d447884586b9f7522ade21b775LA

Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in I Rhetoric., concupiscentia est appetitus delectabilis. Est autem duplex delectatio, ut infra dicetur, una quae est in bono intelligibili, quod est bonum rationis; alia quae est in bono secundum sensum. Prima quidem delectatio videtur esse animae tantum. Secunda autem est animae et corporis, quia sensus est virtus in organo corporeo; unde et bonum secundum sensum est bonum totius coniuncti. Talis autem delectationis appetitus videtur esse concupiscentia, quae simul pertineat et ad animam et ad corpus, ut ipsum nomen concupiscentiae sonat. Unde concupiscentia, proprie loquendo, est in appetitu sensitivo; et in vi concupiscibili, quae ab ea denominatur.

Referencing norms: Q30A1Respondeo, assert-h10fd67a2af85718c81adb7185dd574d3eed5ae8553b17880b691b3dc734c4d8d

la · official · sha256:8381df12acad296e1beccc2f69f7c6ce3f2f6001da7f7cfaae75a4591d104c8eLA

Sed contra est quod Damascenus dicit, quod irrationale obediens et persuasibile rationi, dividitur in concupiscentiam et iram. Haec autem est irrationalis pars animae, passiva et appetitiva. Ergo concupiscentia est in appetitu sensitivo.

Referencing norms: assert-h0d39cfbe1f0a3b25f29927609a82d7b9f23d98441f7acca18b3b809ce3296b00

la · official · sha256:24adc86859a597bc37e3bcba8f3016b3d3a252e288d0f07b6d5f90ad0d9d88d4LA

Ad primum ergo dicendum quod bonum delectabile non est absolute obiectum concupiscentiae, sed sub ratione absentis, sicut et sensibile sub ratione praeteriti, est obiectum memoriae. Huiusmodi enim particulares conditiones diversificant speciem passionum, vel etiam potentiarum sensitivae partis, quae respicit particularia.

Referencing norms: Q30A2Ad1, assert-h82b2615863c3d04ecddf72df94b29498c5a6267398693679dff0a05d76b8d274

la · official · sha256:ed70ce5ba79bb4f305a2f99708ac49e9734da6d391f8374405bd7fe182760e28LA

Ad secundum dicendum quod illa praedicatio est per causam, non per essentiam, non enim cupiditas est per se amor, sed amoris effectus, vel aliter dicendum, quod Augustinus accipit cupiditatem large pro quolibet motu appetitus qui potest esse respectu boni futuri. Unde comprehendit sub se et amorem et spem.

Referencing norms: Q30A2Ad2, assert-hb60fd3a5c591fc5b1294aab38bb7458be25c63bba4baac57de4cf5895b53954f

la · official · sha256:13536420603431c947c1f0c78629fc39977582a1dd749bca4837f57b1c88c779LA

Ad tertium dicendum quod passio quae directe opponitur concupiscentiae, innominata est, quae ita se habet ad malum, sicut concupiscentia ad bonum. Sed quia est mali absentis sicut et timor, quandoque loco eius ponitur timor, sicut et quandoque cupiditas loco spei. Quod enim est parvum bonum vel malum, quasi non reputatur, et ideo pro omni motu appetitus in bonum vel in malum futurum, ponitur spes et timor, quae respiciunt bonum vel malum arduum.

Referencing norms: Q30A2Ad3, assert-h427ed736287e95c5f94760b151c404b60ca7ef8a71a0b7740350e2a87f8d5efe

la · official · sha256:2009318ad7702ba7e72790e20fbd7b118f8a26ec873f299dfb883be61a89e48dLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non sit passio specialis potentiae concupiscibilis. Passiones enim distinguuntur secundum obiecta. Sed obiectum concupiscibilis est delectabile secundum sensum; quod etiam est obiectum concupiscentiae, secundum philosophum, in I Rhetoric. Ergo concupiscentia non est passio specialis in concupiscibili.

Referencing norms: Q30A2Obiectio1, assert-haa3dfd6ee45ebf2b4035862801d2c12187c14b5b1eec7dafc067aa274c3dc09e, assert-hc5ba8b69e4cfd3d314b7dbcbb994ec6f26a9d54d7532ba26489168ae1bfbee75

la · official · sha256:f18af2a2f92eb4bd3700ab5227a5e29a8a988e361abbd227af972e98eda33d01LA

Praeterea, Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., quod cupiditas est amor rerum transeuntium, et sic ab amore non distinguitur. Omnes autem passiones speciales ab invicem distinguuntur. Ergo concupiscentia non est passio specialis in concupiscibili.

Referencing norms: Q30A2Obiectio2, assert-h981087c6f7c45dfbdfcaad5bbde127ed3e15b29ca95658bc8f11cc8992e60bf9

la · official · sha256:fcd06e035b5e6575ba3c6ee1a707117d57dec63c96671c49e607129b1cfdd8bfLA

Praeterea, cuilibet passioni concupiscibilis opponitur aliqua passio specialis in concupiscibili, ut supra dictum est. Sed concupiscentiae non opponitur aliqua passio specialis in concupiscibili. Dicit enim Damascenus quod expectatum bonum concupiscentiam constituit, praesens vero laetitiam, similiter expectatum malum timorem, praesens vero tristitiam, ex quo videtur quod, sicut tristitia contrariatur laetitiae, ita timor contrariatur concupiscentiae. Timor autem non est in concupiscibili, sed in irascibili. Non ergo concupiscentia est specialis passio in concupiscibili.

Referencing norms: Q30A2Obiectio3, assert-h5e8fa591fcad226a7f60b4277cdd33a5932ff495fd2d93bbb62cd86ff0c0169a, assert-hc3ac41f2cb52a1608dfb816732e7379546a16fe0d57a143791fc9f48ffec026c

la · official · sha256:0fd9dacc7444e01a6cafea0326e398a5ec8895e49bfb7e813d7c547fb1eb3d41LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, bonum delectabile secundum sensum est communiter obiectum concupiscibilis. Unde secundum eius differentias, diversae passiones concupiscibilis distinguuntur. Diversitas autem obiecti potest attendi vel secundum naturam ipsius obiecti, vel secundum diversitatem in virtute agendi. Diversitas quidem obiecti activi quae est secundum rei naturam, facit materialem differentiam passionum. Sed diversitas quae est secundum virtutem activam, facit formalem differentiam passionum, secundum quam passiones specie differunt. Est autem alia ratio virtutis motivae ipsius finis vel boni, secundum quod est realiter praesens, et secundum quod est absens, nam secundum quod est praesens, facit in seipso quiescere; secundum autem quod est absens, facit ad seipsum moveri. Unde ipsum delectabile secundum sensum, inquantum appetitum sibi adaptat quodammodo et conformat, causat amorem; inquantum vero absens attrahit ad seipsum, causat concupiscentiam; inquantum vero praesens quietat in seipso, causat delectationem. Sic ergo concupiscentia est passio differens specie et ab amore et a delectatione. Sed concupiscere hoc delectabile vel illud, facit concupiscentias diversas numero.

Referencing norms: Q30A2Respondeo, assert-h1319ea077dab8ecaab31c17ae4e37eff5f71306c4603920f648be211d22527c8

la · official · sha256:02e4bd4470df9e5ad553e849555c0b87bd8dc3c575a5e9e99be519d4308a636bLA

Sed contra est quod concupiscentia causatur ab amore, et tendit in delectationem, quae sunt passiones concupiscibilis. Et sic distinguitur ab aliis passionibus concupiscibilis, tanquam passio specialis.

Referencing norms: assert-hd02910b3bc16d0f840f6633cc1cac840e3a2a1ba0271976a020d8d95cd1bc06c

la · official · sha256:e30ffde0c7138e96918a29709107a3f955d67bf1fca736c69b6f553a009b9ca8LA

Ad primum ergo dicendum quod illud idem quod appetitur appetitu naturali, potest appeti appetitu animali cum fuerit apprehensum. Et secundum hoc cibi et potus et huiusmodi, quae appetuntur naturaliter, potest esse concupiscentia naturalis.

Referencing norms: Q30A3Ad1, assert-h6b8fb4a499add1aaefc8a4aa26de3c6ae077baf69da38af0a37c53bf1ba16d37

la · official · sha256:52e6c2d226625f5e238f7dc06b13be0b744133183f4cec1e91f5777eb88f253bLA

Ad secundum dicendum quod diversitas concupiscentiarum naturalium a non naturalibus, non est materialis tantum; sed etiam quodammodo formalis, inquantum procedit ex diversitate obiecti activi. Obiectum autem appetitus est bonum apprehensum. Unde ad diversitatem activi pertinet diversitas apprehensionis, prout scilicet apprehenditur aliquid ut conveniens absoluta apprehensione, ex qua causantur concupiscentiae naturales, quas philosophus in Rhetoric. vocat irrationales; et prout apprehenditur aliquid cum deliberatione, ex quo causantur concupiscentiae non naturales, quae propter hoc in Rhetoric. dicuntur cum ratione.

Referencing norms: Q30A3Ad2, assert-he2b2c30858ced752df24c25ab7971bd12e75629566c66adf1d9a830bfedcae81

la · official · sha256:b718ede68f86a61e1fb648ccb1778daa31d61b5c159fab522a62b5e180ce0bb8LA

Ad tertium dicendum quod in homine non solum est ratio universalis, quae pertinet ad partem intellectivam; sed etiam ratio particularis, quae pertinet ad partem sensitivam, ut in primo libro dictum est. Et secundum hoc, etiam concupiscentia quae est cum ratione, potest ad appetitum sensitivum pertinere. Et praeterea appetitus sensitivus potest etiam a ratione universali moveri, mediante imaginatione particulari.

Referencing norms: Q30A3Ad3, assert-h0347f985eef1c5bf536d61fe4f9706027e0573484ac63c668ad75ef6d203c45d

la · official · sha256:13fb289cf7d152bc0fb3992657ceb11be151d9ef762a54de384763f865099f98LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod concupiscentiarum non sint quaedam naturales, et quaedam non naturales. Concupiscentia enim pertinet ad appetitum animalem, ut dictum est. Sed appetitus naturalis dividitur contra animalem. Ergo nulla concupiscentia est naturalis.

Referencing norms: Q30A3Obiectio1, assert-h1b8c65fdc05cce45d9467b28af37c60aebb71691b01d687096531ad82000d663, assert-hd250daa2b6b9505b99227f15edc880e6d04d7c16e85633c36a1580a5911a1b9e

la · official · sha256:41ec958f55be950198b8adb8eedefbf1bd9902c829906052795f55fa14b3a26dLA

Praeterea, diversitas materialis non facit diversitatem secundum speciem, sed solum secundum numerum, quae quidem diversitas sub arte non cadit. Sed si quae sint concupiscentiae naturales et non naturales, non differunt nisi secundum diversa concupiscibilia, quod facit materialem differentiam, et secundum numerum tantum. Non ergo dividendae sunt concupiscentiae per naturales et non naturales.

Referencing norms: Q30A3Obiectio2, assert-h06c65bd9be2a89706ac780788b8a29ecdfd2bdb23b91943fb69aa60c8353c127, assert-h517ef3ccfaefc73e32cbb8a1ed7c660fe5428d9991a5344897ec3f3a1123750f

la · official · sha256:bfb712d41bc5534e92bca6f6a689c52b5de3d6edb62e752b822161f585752d6fLA

Praeterea, ratio contra naturam dividitur, ut patet in II Physic. Si igitur in homine est aliqua concupiscentia non naturalis, oportet quod sit rationalis. Sed hoc esse non potest, quia concupiscentia cum sit passio quaedam, pertinet ad appetitum sensitivum, non autem ad voluntatem, quae est appetitus rationis. Non ergo sunt concupiscentiae aliquae non naturales.

Referencing norms: Q30A3Obiectio3, assert-h95f854330696c5484d3a12cdff0918b235bcde7b5998719e34c3f16fb93e5a9b, assert-hac89fe19ecb0e2e99ec73243aa891d75f58a2642ceb759d36ded26dc54466390

la · official · sha256:e06444cbe0ceb44530f36486e1d9ae345dcdcb04967ea9dc114db69c74943758LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, concupiscentia est appetitus boni delectabilis. Dupliciter autem aliquid est delectabile. Uno modo, quia est conveniens naturae animalis, sicut cibus, potus, et alia huiusmodi. Et huiusmodi concupiscentia delectabilis dicitur naturalis. Alio modo aliquid est delectabile, quia est conveniens animali secundum apprehensionem, sicut cum aliquis apprehendit aliquid ut bonum et conveniens, et per consequens delectatur in ipso. Et huiusmodi delectabilis concupiscentia dicitur non naturalis, et solet magis dici cupiditas. Primae ergo concupiscentiae, naturales, communes sunt et hominibus et aliis animalibus, quia utrisque est aliquid conveniens et delectabile secundum naturam. Et in his etiam omnes homines conveniunt, unde et philosophus, in III Ethic., vocat eas communes et necessarias. Sed secundae concupiscentiae sunt propriae hominum, quorum proprium est excogitare aliquid ut bonum et conveniens, praeter id quod natura requirit. Unde et in I Rhetoric., philosophus dicit primas concupiscentias esse irrationales, secundas vero cum ratione. Et quia diversi diversimode ratiocinantur, ideo etiam secundae dicuntur, in III Ethic., propriae et appositae, scilicet supra naturales.

Referencing norms: Q30A3Respondeo, assert-h32e3a48616c477a70943487d35f5c7abd725da58765fd669f8d4eddcd54af5f9

la · official · sha256:172dbc8b980823ab72166889d40b031a6ead352610881b4aad4c84a5233a2a7eLA

Sed contra est quod philosophus, in III Ethic. et in I Rhetoric., ponit quasdam concupiscentias naturales, et quasdam non naturales.

Referencing norms: assert-hc75673258215507a939e42d087d4a46470dbb88e57964cd6995f2e0e1ca9ce53

la · official · sha256:1b4121f01ed9ebdbc3d35590d5ecc66062c934a1c17dabc89e1bc6a83cb9a1daLA

Ad primum ergo dicendum quod omne quod concupiscitur, accipitur ut quoddam finitum, vel quia est finitum secundum rem, prout semel concupiscitur in actu; vel quia est finitum secundum quod cadit sub apprehensione. Non enim potest sub ratione infiniti apprehendi, quia infinitum est, cuius quantitatem accipientibus, semper est aliquid extra sumere, ut dicitur in III Physic.

Referencing norms: Q30A4Ad1, assert-hba142682618b29037eeec17840cfda671508c5bfc9debea05d348ccd30a5c196

la · official · sha256:c938ed4a8fe35cab5002d9a05291fd86a476d468c2e340825bbfd92952af9ec3LA

Ad secundum dicendum quod ratio quodammodo est virtutis infinitae inquantum potest in infinitum aliquid considerare, ut apparet in additione numerorum et linearum. Unde infinitum aliquo modo sumptum, est proportionatum rationi. Nam et universale, quod ratio apprehendit, est quodammodo infinitum, inquantum in potentia continet infinita singularia.

Referencing norms: Q30A4Ad2, assert-h41999f5da5319998b5427bb4a321a0ef443d32250050e92683ea2c9bdbe9f259

la · official · sha256:15378860881e45e1912c5f598983fa3e4be06b9d31c4a6c491f9af2e09936665LA

Ad tertium dicendum quod ad hoc quod aliquis delectetur, non requiritur quod omnia consequatur quae concupiscit, sed in quolibet concupito quod consequitur, delectatur.

Referencing norms: Q30A4Ad3, assert-h06c118a2a6fdfdeaf020c7fce85527577e65e359f44e6994147d469c621a2326

la · official · sha256:86601d10b040f41dcb4f35bfbe683dfa0fc3afb92e80af720d41949ce7f20d75LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod concupiscentia non sit infinita. Obiectum enim concupiscentiae est bonum; quod habet rationem finis. Qui autem ponit infinitum, excludit finem, ut dicitur in II Metaphys. Concupiscentia ergo non potest esse infinita.

Referencing norms: Q30A4Obiectio1, assert-h3890845f6cd46e393f9d76eb4d2a51e4b3a5f9f18781a240b7317a2e058d0d79

la · official · sha256:8f1243f50eea0073d2cc68f22c5fbdb26dc6f2e1afb6057511007c176cba26f4LA

Praeterea, concupiscentia est boni convenientis, cum procedat ex amore. Sed infinitum, cum sit improportionatum, non potest esse conveniens. Ergo concupiscentia non potest esse infinita.

Referencing norms: Q30A4Obiectio2, assert-h978a26878e6409aa41db0ddcb720870a3aaab68f347c34a7ba8cc37afb8df7f8, assert-ha5774c1d951ff6e65aa34c21918470dea0a552e6e4f4cbb4a14458fa2121ff83

la · official · sha256:81d8f3d222e6e97e727083fc72d7ed3347b6f4512e4e908ced1c95c82bbeea37LA

Praeterea, infinita non est transire, et sic in eis non est pervenire ad ultimum. Sed concupiscenti fit delectatio per hoc quod attingit ad ultimum. Ergo si concupiscentia esset infinita, sequeretur quod nunquam fieret delectatio.

Referencing norms: Q30A4Obiectio3, assert-h799de8eea9016553f616e19ec37f61ff6ea5e510fa646e3fd1c465d0658c35d5, assert-had2e7babeb7c47abe7441c38459234bd0e7072785c042bb26b7d5f720ec69cf8

la · official · sha256:c7ec1bd51469d2137100c7c1b4eed171758baceab147d68817261a4180ad2f8fLA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, duplex est concupiscentia, una naturalis, et alia non naturalis. Naturalis quidem igitur concupiscentia non potest esse infinita in actu. Est enim eius quod natura requirit, natura vero semper intendit in aliquid finitum et certum. Unde nunquam homo concupiscit infinitum cibum, vel infinitum potum. Sed sicut in natura contingit esse infinitum in potentia per successionem, ita huiusmodi concupiscentiam contingit infinitam esse per successionem; ut scilicet, post adeptum cibum iterum alia vice desideret cibum, vel quodcumque aliud quod natura requirit, quia huiusmodi corporalia bona, cum adveniunt, non perpetuo manent, sed deficiunt. Unde dixit dominus Samaritanae, Ioan. IV, qui biberit ex hac aqua, sitiet iterum. Sed concupiscentia non naturalis omnino est infinita. Sequitur enim rationem, ut dictum est, rationi autem competit in infinitum procedere. Unde qui concupiscit divitias, potest eas concupiscere, non ad aliquem certum terminum, sed simpliciter se divitem esse, quantumcumque potest. Potest et alia ratio assignari, secundum philosophum in I Polit., quare quaedam concupiscentia sit finita, et quaedam infinita. Semper enim concupiscentia finis est infinita, finis enim per se concupiscitur, ut sanitas; unde maior sanitas magis concupiscitur, et sic in infinitum; sicut, si album per se disgregat, magis album magis disgregat. Concupiscentia vero eius quod est ad finem, non est infinita, sed secundum illam mensuram appetitur qua convenit fini. Unde qui finem ponunt in divitiis, habent concupiscentiam divitiarum in infinitum, qui autem divitias appetunt propter necessitatem vitae, concupiscunt divitias finitas, sufficientes ad necessitatem vitae, ut philosophus dicit ibidem. Et eadem est ratio de concupiscentia, quarumcumque aliarum rerum.

Referencing norms: Q30A4Respondeo, assert-hc24ee3514c683489ddf48a2c1a24ccac8137af6945a028129a83605ba3443bdd

la · official · sha256:8266b50ad936faf80119c304ed20994e6b345fe7c1e2dc9ce4a2c34b46e95244LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in I Polit., quod, in infinitum concupiscentia existente homines infinita desiderant.

Referencing norms: assert-hbfe83babfb1e6c55a722cbd1246dbd7fc63075d26ff66ab1fa06d26cb0a66e10

la · official · sha256:84a80d0f5e5d59ecc861a535bcf3399def5a740b6bcb7dc8a77f294a0c7b9b82LA

Deinde considerandum est de concupiscentia. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum concupiscentia sit in appetitu sensitivo tantum. Secundo, utrum concupiscentia sit passio specialis. Tertio, utrum sint aliquae concupiscentiae naturales, et aliquae non naturales. Quarto, utrum concupiscentia sit infinita.

la · official · sha256:87e3a8ab2b6529236ebc686fca0d6bdc9878b7ca9193c821d371f0c316f7d49aLA

Ad primum ergo dicendum quod operatio connaturalis non impedita, est perfectio secunda, ut habetur in II de anima. Et ideo, quando constituitur res in propria operatione connaturali et non impedita, sequitur delectatio, quae consistit in perfectum esse, ut dictum est. Sic ergo cum dicitur quod delectatio est operatio, non est praedicatio per essentiam, sed per causam.

Referencing norms: Q31A1Ad1, assert-h5446acd52c8d09f476b266b4773a96f29eaa796f56f5c90a93aa7af571de3952

la · official · sha256:cb768103aba4b60c5cd425a6d47b84db8317dbcdfd2c272323231ec1f53e2132LA

Ad secundum dicendum quod in animali duplex motus considerari potest, unus secundum intentionem finis, qui pertinet ad appetitum, alius secundum executionem, qui pertinet ad exteriorem operationem licet ergo in eo qui iam consecutus est bonum in quo delectatur, cesset motus executionis, quo tenditur ad finem; non tamen cessat motus appetitivae partis, quae, sicut prius desiderabat non habitum, ita postea delectatur in habito. Licet enim delectatio sit quies quaedam appetitus, considerata praesentia boni delectantis, quod appetitui satisfacit; tamen adhuc remanet immutatio appetitus ab appetibili, ratione cuius delectatio motus quidam est.

Referencing norms: Q31A1Ad2, assert-h8bc9c58295af8b07df338b135e70c35a64be5da32664a55537268625c446faa0

la · official · sha256:898d9efc96e0ac0e667bb4b87f8bad1d6a368e85b415de66f8a4e275fa4ac761LA

Ad tertium dicendum quod, quamvis nomen passionis magis proprie conveniat passionibus corruptivis et in malum tendentibus, sicut sunt aegritudines corporales, et tristitia et timor in anima; tamen etiam in bonum ordinantur aliquae passiones, ut supra dictum est. Et secundum hoc delectatio dicitur passio.

Referencing norms: Q31A1Ad3, assert-he5030a8f3faaeb8b5fb5d112fd4a43725eaaa22711376ec3227eb31fd100876b

la · official · sha256:5bcdd045f8ec157935278e8353198f8e0d79aa337e67c5caa53bec4fe2e634a9LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod delectatio non sit passio. Damascenus enim, in II libro, distinguit operationem a passione, dicens quod operatio est motus qui est secundum naturam, passio vero est motus contra naturam. Sed delectatio est operatio, ut philosophus dicit, in VII et X Ethic. Ergo delectatio non est passio.

Referencing norms: Q31A1Obiectio1, assert-h0c5dbaeb6e97b999b0c00634d697b929556ae1783aaca549b5d525cc47429178, assert-h21ab5a39a9caddcf5e5afe6aff52d8d94284ff5361d106fde1db34ef215f074a

la · official · sha256:85e551c932a249c96c9d3b75cc775531270a4ccfe1aff4c42af046d18f55cf48LA

Praeterea, pati est moveri, ut dicitur in III Physic. Sed delectatio non consistit in moveri, sed in motum esse, causatur enim delectatio ex bono iam adepto. Ergo delectatio non est passio.

Referencing norms: Q31A1Obiectio2, assert-hb36bbb146a0d5115b8417bab5a5aa93cb6b86ef11b847c5d1d9f0e2ff6d45ef1, assert-he9f47d41c90a650ce71e744413881f0085b802d1c54dcb88b1be04a6f3a27c20

la · official · sha256:f810de285a3eff982c2749f71febcc1563a3d7d514250193692fd10108b4c11eLA

Praeterea, delectatio consistit in quadam perfectione delectati, perficit enim operationem, ut dicitur in X Ethic. Sed perfici non est pati vel alterari, ut dicitur in VII Physic. et in II de anima. Ergo delectatio non est passio.

Referencing norms: Q31A1Obiectio3, assert-h2d09310f07ff48a83650a2a362833323afab721ba7ff7f11abbd9a85f0468dfb, assert-hccac5b2c8473e9c6e9a367ee4487f6538a81bb6d27fffcfdc0b89c5f4d68c12b

la · official · sha256:1d632a14da7930128cfe83f01f259eec6268b783cfa14092cbab9f3b2123d0dcLA

Respondeo dicendum quod motus appetitus sensitivi proprie passio nominatur, sicut supra dictum est. Affectio autem quaecumque ex apprehensione sensitiva procedens, est motus appetitus sensitivi. Hoc autem necesse est competere delectationi. Nam, sicut philosophus dicit in I Rhetoric., delectatio est quidam motus animae, et constitutio simul tota et sensibilis in naturam existentem. Ad cuius intellectum, considerandum est quod, sicut contingit in rebus naturalibus aliqua consequi suas perfectiones naturales, ita hoc contingit in animalibus. Et quamvis moveri ad perfectionem non sit totum simul, tamen consequi naturalem perfectionem est totum simul. Haec autem est differentia inter animalia et alias res naturales, quod aliae res naturales, quando constituuntur in id quod convenit eis secundum naturam, hoc non sentiunt, sed animalia hoc sentiunt. Et ex isto sensu causatur quidam motus animae in appetitu sensitivo, et iste motus est delectatio. Per hoc ergo quod dicitur quod delectatio est motus animae, ponitur in genere. Per hoc autem quod dicitur constitutio in existentem naturam, idest in id quod existit in natura rei, ponitur causa delectationis, scilicet praesentia connaturalis boni. Per hoc autem quod dicitur simul tota, ostendit quod constitutio non debet accipi prout est in constitui, sed prout est in constitutum esse, quasi in termino motus, non enim delectatio est generatio, ut Plato posuit, sed magis consistit in factum esse, ut dicitur in VII Ethic. Per hoc autem quod dicitur sensibilis, excluduntur perfectiones rerum insensibilium, in quibus non est delectatio. Sic ergo patet quod, cum delectatio sit motus in appetitu animali consequens apprehensionem sensus, delectatio est passio animae.

Referencing norms: Q31A1Respondeo, assert-h651874b4d176c9b945bd73d724b3e3b65ac6cb415462cae4a30fbbc14a8acb46

la · official · sha256:86e3a1e4cf353b9f04087aeecadfc6b2f70a3961f618408534cc4ecef64c81abLA

Sed contra est quod Augustinus, in IX et XIV de Civ. Dei, ponit delectationem, sive gaudium vel laetitiam, inter alias passiones animae.

Referencing norms: assert-hcefd12d430196310d123c9a5c9976424be8b7264cff77c386ef2af54f922bcf0

la · official · sha256:f6edf1d61199f6265cd062aa0e1bc3f23e2c13f919b7caeb87f7a3f7dff40d2dLA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, motus dupliciter dicitur. Uno modo, qui est actus imperfecti, scilicet existentis in potentia, inquantum huiusmodi, et talis motus est successivus, et in tempore. Alius autem motus est actus perfecti, idest existentis in actu; sicut intelligere, sentire et velle et huiusmodi, et etiam delectari. Et huiusmodi motus non est successivus, nec per se in tempore.

Referencing norms: Q31A2Ad1, assert-he7381d94a44d5b3a94b3da7f8ba7e8216e921a83f32eab01b314ec11d6f5bf21

la · official · sha256:27ecdd77fc218647fcc1ceaa0943ae203ea9ae304fecd0b9bdf0a81a923ee68cLA

Ad secundum dicendum quod delectatio dicitur diuturna vel morosa, secundum quod per accidens est in tempore.

Referencing norms: Q31A2Ad2, assert-h745c82ba19ed93e89f93c44c26d33da55c3915523b12cd72103d6271094647ea

la · official · sha256:54f3194a42bf72ead18e0b18572a2887bbdbe4b661393355b4c22c4167d4a50fLA

Ad tertium dicendum quod aliae passiones non habent pro obiecto bonum adeptum, sicut delectatio. Unde plus habent de ratione motus imperfecti, quam delectatio. Et per consequens magis delectationi convenit non esse in tempore.

Referencing norms: Q31A2Ad3, assert-hf76a9d303e4cb0f0c40120ea2169fc5b496c8759aadb546918a833ad3c407d0c

la · official · sha256:a23b032933c8998387cb552b51d174634765287cded47d392659257265044023LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod delectatio sit in tempore. Delectatio enim est motus quidam, ut in I Rhetoric. philosophus dicit. Sed motus omnis est in tempore. Ergo delectatio est in tempore.

Referencing norms: Q31A2Obiectio1, assert-h337e062745b38f625b8456ea6a3199c340f29ead7559622439d853ff0003db22, assert-h65ced38c44b3e216680c331bdbf47bc12ed0954ec94f562fcba9a1c69cb4dfe2

la · official · sha256:29e005f683208d8b9eaf2bdf5f4817eec56c6f186e3daeb2c7b0a27afd5c9d37LA

Praeterea, diuturnum, vel morosum, dicitur aliquid secundum tempus. Sed aliquae delectationes dicuntur morosae. Ergo delectatio est in tempore.

Referencing norms: Q31A2Obiectio2, assert-h6896fcf77bd807ce25f3c98a9963bb0603028c815adf8b87ce65c83fb8757bd2, assert-hdac7d0fbb5f0e24f151d44cdc0aa04882d160e661d6097a943ffc62992c07987

la · official · sha256:ad2d2922ef6ccd1b7768675e86804dae9707c3bf2491a8d79032942ef3eed468LA

Praeterea, passiones animae sunt unius generis. Sed aliquae passiones animae sunt in tempore. Ergo et delectatio.

Referencing norms: Q31A2Obiectio3, assert-h522e971fd97bdc5179005a818ecb0514faf4780ba6444186d66f9001c4919809, assert-h7551a170c8f1261da571126c9bda37ff2fb0d30a62bc15b7fef6429b34e8a59e

la · official · sha256:b460ea8e1d1c3c6574dc37bb6547a6a90892a764a655bcbdfde6ff49f06309c3LA

Respondeo dicendum quod aliquid contingit esse in tempore dupliciter, uno modo, secundum se; alio modo, per aliud, et quasi per accidens. Quia enim tempus est numerus successivorum, illa secundum se dicuntur esse in tempore, de quorum ratione est successio, vel aliquid ad successionem pertinens, sicut motus, quies, locutio, et alia huiusmodi. Secundum aliud vero, et non per se, dicuntur esse in tempore illa de quorum ratione non est aliqua successio, sed tamen alicui successivo subiacent. Sicut esse hominem de sui ratione non habet successionem, non enim est motus, sed terminus motus vel mutationis, scilicet generationis ipsius, sed quia humanum esse subiacet causis transmutabilibus, secundum hoc esse hominem est in tempore. Sic igitur dicendum est quod delectatio secundum se quidem non est in tempore, est enim delectatio in bono iam adepto, quod est quasi terminus motus. Sed si illud bonum adeptum transmutationi subiaceat, erit delectatio per accidens in tempore. Si autem sit omnino intransmutabile, delectatio non erit in tempore nec per se, nec per accidens.

Referencing norms: Q31A2Respondeo, assert-h882f2355b0e066dac260bf8e4cc91f24db27fb4d9aaf1ce79a1bf999b2c8845d

la · official · sha256:3474a707f5f8e53de54aa5330c72f9ceeb24ecf3b3cd5a792880d56e59840f07LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in X Ethic., quod secundum nullum tempus accipiet quis delectationem.

Referencing norms: assert-h2957f616fcf4f1059bba5ce3d0261f87ef95f1c9261064590d709f1792f71d28

la · official · sha256:7197f2e26092840c25e251a8688f62bd506d152be45b635575a8e138a2878d27LA

Ad primum ergo dicendum quod, cum obiectum appetitus animalis sit bonum apprehensum, diversitas apprehensionis pertinet quodammodo ad diversitatem obiecti. Et sic delectationes animales, quae dicuntur etiam gaudia, distinguuntur a delectationibus corporalibus, quae dicuntur solum delectationes, sicut et de concupiscentiis supra dictum est.

Referencing norms: Q31A3Ad1, assert-h7559661d9cd51d7040c9cebea9f38a0905277cdb18c19fa394de08b305f202ae

la · official · sha256:b2a5f9661d17de17d3e6aed0427d844ad8a2fd8256e9acad75a7b7bf2330b526LA

Ad secundum dicendum quod similis differentia invenitur etiam in concupiscentiis, ita quod delectatio respondeat concupiscentiae, et gaudium respondeat desiderio, quod magis videtur pertinere ad concupiscentiam animalem. Et sic secundum differentiam motus, est etiam differentia quietis.

Referencing norms: Q31A3Ad2, assert-h9a908de4168903b6d39584d8d2bdd76feb9c68c6d6cc629d4e9d05f5c4ae58d3

la · official · sha256:3a5b42b697509d6484e7769fe16596d6ea5ad4e47af7f19f012166d0e4deeadfLA

Ad tertium dicendum quod alia nomina ad delectationem pertinentia, sunt imposita ab effectibus delectationis, nam laetitia imponitur a dilatatione cordis, ac si diceretur latitia; exultatio vero dicitur ab exterioribus signis delectationis interioris, quae apparent exterius, inquantum scilicet interius gaudium prosilit ad exteriora; iucunditas vero dicitur a quibusdam specialibus laetitiae signis vel effectibus. Et tamen omnia ista nomina videntur pertinere ad gaudium, non enim utimur eis nisi in naturis rationalibus.

Referencing norms: Q31A3Ad3, assert-h2a11c9032aee89a8a22362bd74f5f001e50eea3855b14694a41c49f49ebb6e19

la · official · sha256:58ac75e8cfb5453b45db42abde6090e8dc17f224594a6e5ba17825d7de5296d6LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod gaudium sit omnino idem quod delectatio. Passiones enim animae differunt secundum obiecta. Sed idem est obiectum gaudii et delectationis, scilicet bonum adeptum. Ergo gaudium est omnino idem quod delectatio.

Referencing norms: Q31A3Obiectio1, assert-hd75cd3724dd2b8b83ab203a78db460d724e6308d8ecc14d7c8f0b9de023dc9ab, assert-he07f3c7cb153c4493621eabb952015768c85ff4f037fdb99d8ae3373f04f33e4

la · official · sha256:97420a908dbc10f746662e603736fd760cc13c23609d741759bc6f7bf5ed7df6LA

Praeterea, unus motus non terminatur ad duos terminos. Sed idem est motus qui terminatur ad gaudium et delectationem, scilicet concupiscentia. Ergo delectatio et gaudium sunt omnino idem.

Referencing norms: Q31A3Obiectio2, assert-h4e6e3428567da063f516d43e872bf77b14390e552d00838cacf7bd4dd2a12714, assert-h929d55827bcc45a57215434714773f902fdf6d6ccf0df9c27373331404e0d91b

la · official · sha256:346abf7e872664bd557ab330f0de4791cba1698e4cfdb3973ca33bbea1d9d035LA

Praeterea, si gaudium est aliud a delectatione, videtur quod, pari ratione, et laetitia et exultatio et iucunditas significent aliquid aliud a delectatione, et sic erunt omnes diversae passiones. Quod videtur esse falsum. Non ergo gaudium differt a delectatione.

Referencing norms: Q31A3Obiectio3, assert-hfc4ef1b00723976d4f5f7fcb26c113009a6588cd31db483c7104386774a5839e

la · official · sha256:f13cf6ed5131c0dc662ac3f49a12fc251d91c4079f0a8fd87ee84f35e78c2d13LA

Respondeo dicendum quod gaudium, ut Avicenna dicit in libro suo de anima, est quaedam species delectationis. Est enim considerandum quod, sicut sunt quaedam concupiscentiae naturales, quaedam autem non naturales, sed consequuntur rationem, ut supra dictum est; ita etiam delectationum quaedam sunt naturales, et quaedam non naturales, quae sunt cum ratione. Vel, sicut Damascenus et Gregorius Nyssenus dicunt, quaedam sunt corporales, quaedam animales, quod in idem redit. Delectamur enim et in his quae naturaliter concupiscimus, ea adipiscentes; et in his quae concupiscimus secundum rationem. Sed nomen gaudii non habet locum nisi in delectatione quae consequitur rationem, unde gaudium non attribuimus brutis animalibus, sed solum nomen delectationis. Omne autem quod concupiscimus secundum naturam, possumus etiam cum delectatione rationis concupiscere, sed non e converso. Unde de omnibus de quibus est delectatio, potest etiam esse gaudium in habentibus rationem. Quamvis non semper de omnibus sit gaudium, quandoque enim aliquis sentit aliquam delectationem secundum corpus, de qua tamen non gaudet secundum rationem. Et secundum hoc, patet quod delectatio est in plus quam gaudium.

Referencing norms: Q31A3Respondeo, assert-h4ff5084bb92046cec744dd6d5b6186e0d316137f5d10da82fa26abdbb02ca94e

la · official · sha256:ce718f7ee0569b64ee0a505a0fffdeecd4513cd4d7efe8cc4f3e52468ff14639LA

Sed contra est quod in brutis animalibus non dicimus gaudium. Sed in eis dicimus delectationem. Non ergo est idem gaudium et delectatio.

Referencing norms: assert-h410a6360e185e458b7861473221414696ca64a3307dea04d46a266c0cb224c24

la · official · sha256:95b1c7eb288c97b43975fcfddc5072fd6dc4f32ce1dee85a1e8211d3b77c9513LA

Ad primum ergo dicendum quod in illa definitione philosophi, sensibile ponitur communiter pro quacumque apprehensione. Dicit enim philosophus in X Ethic., quod secundum omnem sensum est delectatio; similiter autem et secundum intellectum et speculationem. Vel potest dici quod ipse definit delectationem appetitus sensitivi.

Referencing norms: Q31A4Ad1, assert-ha3e946f34feb9f8519648b2bbb01088444a2265a0f90014910b65ffc574c0335

la · official · sha256:98fd53051662161bce3ffddc6e1aa2bccb0d0e71071c261e96fdbaeae1e1de05LA

Ad secundum dicendum quod delectatio habet rationem passionis, proprie loquendo, inquantum est cum aliqua transmutatione corporali. Et sic non est in appetitu intellectivo, sed secundum simplicem motum, sic enim etiam est in Deo et in Angelis. Unde dicit philosophus, in VII Ethic., quod Deus una simplici operatione gaudet. Et Dionysius dicit, in fine Cael. Hier., quod Angeli non sunt susceptibiles nostrae passibilis delectationis, sed congaudent Deo secundum incorruptionis laetitiam.

Referencing norms: Q31A4Ad2, assert-h8185c935addc1b45fd215e6a8a3e63f3509caa5cc3bbdd56e2250e8318344cf2

la · official · sha256:abe671f831f317538cdce636515d02c27398473abb1eef84c4d46375e7af22e7LA

Ad tertium dicendum quod in nobis non solum est delectatio in qua communicamus cum brutis, sed etiam in qua communicamus cum Angelis. Unde ibidem Dionysius dicit quod sancti homines multoties fiunt in participatione delectationum angelicarum. Et ita in nobis est delectatio non solum in appetitu sensitivo, in quo communicamus cum brutis; sed etiam in appetitu intellectivo, in quo communicamus cum Angelis.

Referencing norms: Q31A4Ad3, assert-hfce066a5d90970bb5c1dcde72655e5f5ccc9d039a22f77a3df9a3d3b0c003029

la · official · sha256:7cd8b87fc87852dec33da62fe506f0caa2e5dc9b097df3a174ccde2c28d8438dLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod delectatio non sit in appetitu intellectivo. Dicit enim philosophus, in I Rhetoric., quod delectatio est motus quidam sensibilis. Sed motus sensibilis non est in parte intellectiva. Ergo delectatio non est in parte intellectiva.

Referencing norms: Q31A4Obiectio1, assert-h6adc478c3ad5b1d61117931107245da732b8c34113db9a5f5ab683325f82a50d, assert-hdc163745b7836dfd28d4d7d9d50b98cfa326648892626062b4651f9516df597b

la · official · sha256:eb78c5bf0381bbf79925bd59f1728fcd1972e5306bb781ef80ddcd38bfea04cbLA

Praeterea, delectatio est passio quaedam. Sed omnis passio est in appetitu sensitivo. Ergo delectatio non est nisi in appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q31A4Obiectio2, assert-h27074b3a97efd49edac5d599fc31e9d02be2f56704c2c32612817a30cabf30ea, assert-h9c2b001f0caf83d51b7e25f44407f87d22d5b1c0a61614d493e73e2531faefde

la · official · sha256:adcd0606e751ce751e72a3833c0ef602ada92580bcaa77b89ca9d29165c1c3b0LA

Praeterea, delectatio est communis nobis et brutis. Ergo non est nisi in parte quae nobis et brutis communis est.

Referencing norms: Q31A4Obiectio3, assert-hf52432ad0047f81c9f00ede2a3d6af1128561d78c8dcb8f1654cbb068002abc3

la · official · sha256:25bfb58a3f02370fc4c64c3478072ea8b8c2ce14de8b5a54d5dfc40f7c73730bLA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, delectatio quaedam sequitur apprehensionem rationis. Ad apprehensionem autem rationis, non solum commovetur appetitus sensitivus, per applicationem ad aliquid particulare; sed etiam appetitus intellectivus, qui dicitur voluntas. Et secundum hoc, in appetitu intellectivo, sive in voluntate, est delectatio quae dicitur gaudium, non autem delectatio corporalis. Hoc tamen interest inter delectationem utriusque appetitus, quod delectatio appetitus sensibilis est cum aliqua transmutatione corporali, delectatio autem appetitus intellectivi nihil aliud est quam simplex motus voluntatis. Et secundum hoc Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod cupiditas et laetitia non est aliud quam voluntas in eorum consensione quae volumus.

Referencing norms: Q31A4Respondeo, assert-h9ed9e8dd0ddef6468789cdde5ade8b685d4b60ce07035a57c4febf924dff2552

la · official · sha256:af52634a7216c3b56c0bfad0a0acb02ad20154e622d33e3819502e872ceb3e12LA

Sed contra est quod in Psalmo XXXVI, dicitur, delectare in domino. Sed ad Deum non potest extendi appetitus sensitivus, sed solum intellectivus. Ergo delectatio potest esse in appetitu intellectivo.

Referencing norms: assert-h3f19d625c876117463962d5cc558eb134cd084095872765a68c0b22e2ae71500

la · official · sha256:5191ac7ddc7c962fd726c63213528e64fd9c3a5dd82020f13980e8caac04d1a4LA

Ad primum ergo dicendum quod ideo plures sequuntur delectationes corporales, quia bona sensibilia sunt magis et pluribus nota. Et etiam quia homines indigent delectationibus ut medicinis contra multiplices dolores et tristitias, et cum plures hominum non possint attingere ad delectationes spirituales, quae sunt propriae virtuosorum, consequens et quod declinent ad corporales.

Referencing norms: Q31A5Ad1, assert-hea5aa083224cced2d9722c27f7fa5fd244f0564a7325153602cd87b05b0e7933

la · official · sha256:086e19d997a82c32bd02c5a4353434666cb6624e9848421bbe13d827634b1457LA

Ad secundum dicendum quod transmutatio corporis magis contingit ex delectationibus corporalibus, inquantum sunt passiones appetitus sensitivi.

Referencing norms: Q31A5Ad2, assert-h3d80dab150c9472798e0f8fd94b64ce2fb8127c91c3616ee195d76da920fe2d5

la · official · sha256:67d3b83d4676c9bc9bc11a536a925109e20cc226bc91169c726a674e266c5d5bLA

Ad tertium dicendum quod delectationes corporales sunt secundum partem sensitivam, quae regulatur ratione, et ideo indigent temperari et refraenari per rationem. Sed delectationes spirituales sunt secundum mentem, quae est ipsa regula, unde sunt secundum seipsas sobriae et moderatae.

Referencing norms: Q31A5Ad3, assert-hd12e20c864a1fb85a4b54a9618ee59b31b7fbd0d4d53137568ef39722d7bc255

la · official · sha256:f9aebd54d0fd90121450844ac487af1ad95b69672d254954f39338ef2861f219LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod delectationes corporales et sensibiles sint maiores delectationibus spiritualibus intelligibilibus. Omnes enim aliquam delectationem sequuntur, secundum philosophum, in X Ethic. Sed plures sequuntur delectationes sensibiles, quam delectationes spirituales intelligibiles. Ergo delectationes corporales sunt maiores.

Referencing norms: Q31A5Obiectio1, assert-h3bc1863362a72a90c57d94cb52a39eb5ef159a010cbf20732f412102c0f8d75f, assert-h8f6a6d54bfd0f10c0bdcf37d4df1fa1d6f760ce3482a6c4859b19c95a09991be

la · official · sha256:8c77f73f209a068dd05b3c7c95991e27b426e0da44dfb431cf63af9ff6fad249LA

Praeterea, magnitudo causae ex effectu cognoscitur. Sed delectationes corporales habent fortiores effectus, transmutant enim corpus, et quibusdam insanias faciunt, ut dicitur in VII Ethic. Ergo delectationes corporales sunt fortiores.

Referencing norms: Q31A5Obiectio2, assert-h6d9c7e7aeabc5b465e625936b88bc64bc0f3225f50283b9705df905241753c8b, assert-hff85c489db49b887e22ebdd92b1ad07a7f5bb09454cc46982e9f665021a7f448

la · official · sha256:3541fea1a558673a31c31a2a2e6475b3a92afe5d0f12a8338882c95b29a3bef5LA

Praeterea, delectationes corporales oportet temperare et refraenare, propter earum vehementiam. Sed delectationes spirituales non oportet refraenare. Ergo delectationes corporales sunt maiores.

Referencing norms: Q31A5Obiectio3, assert-h11190c85659f8125ae879d3b88bafd53717887381d51484b85834f555b984087, assert-hbc963e12fedee50e09092d6773ee2a5ca6c120a3375ffa07683b14d4bf042bbc

la · official · sha256:af3ca11ae6d79c138a9e835d06ec01c5d2a0e1ccd7732534e1545c9cde38a7abLA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, delectatio provenit ex coniunctione convenientis quae sentitur vel cognoscitur. In operibus autem animae, praecipue sensitivae et intellectivae, est hoc considerandum, quod, cum non transeant in materiam exteriorem, sunt actus vel perfectiones operantis, scilicet intelligere, sentire, velle, et huiusmodi, nam actiones quae transeunt in exteriorem materiam, magis sunt actiones et perfectiones materiae transmutatae; motus enim est actus mobilis a movente. Sic igitur praedictae actiones animae sensitivae et intellectivae, et ipsae sunt quoddam bonum operantis, et sunt etiam cognitae per sensum vel intellectum. Unde etiam ex ipsis consurgit delectatio, et non solum ex eorum obiectis. Si igitur comparentur delectationes intelligibiles delectationibus sensibilibus, secundum quod delectamur in ipsis actionibus, puta in cognitione sensus et in cognitione intellectus; non est dubium quod multo sunt maiores delectationes intelligibiles quam sensibiles. Multo enim magis delectatur homo de hoc quod cognoscit aliquid intelligendo, quam de hoc quod cognoscit aliquid sentiendo. Quia intellectualis cognitio et perfectior est, et etiam magis cognoscitur, quia intellectus magis reflectitur supra actum suum quam sensus. Est etiam cognitio intellectiva magis dilecta, nullus enim est qui non magis vellet carere visu corporali quam visu intellectuali, eo modo quo bestiae vel stulti carent, sicut Augustinus dicit, in libro de Civ. Dei. Sed si comparentur delectationes intelligibiles spirituales delectationibus sensibilibus corporalibus, sic, secundum se et simpliciter loquendo, delectationes spirituales sunt maiores. Et hoc apparet secundum tria quae requiruntur ad delectationem, scilicet bonum coniunctum, et id cui coniungitur, et ipsa coniunctio. Nam ipsum bonum spirituale et est maius quam corporale bonum; et est magis dilectum. Cuius signum est quod homines etiam a maximis corporalibus voluptatibus abstinent, ut non perdant honorem, qui est bonum intelligibile. Similiter etiam ipsa pars intellectiva est multo nobilior, et magis cognoscitiva, quam pars sensitiva. Coniunctio etiam utriusque est magis intima, et magis perfecta, et magis firma. Intimior quidem est, quia sensus sistit circa exteriora accidentia rei, intellectus vero penetrat usque ad rei essentiam; obiectum enim intellectus est quod quid est. Perfectior autem est, quia coniunctioni sensibilis ad sensum adiungitur motus, qui est actus imperfectus, unde et delectationes sensibiles non sunt totae simul, sed in eis aliquid pertransit, et aliquid expectatur consummandum, ut patet in delectatione ciborum et venereorum. Sed intelligibilia sunt absque motu, unde delectationes tales sunt totae simul. Est etiam firmior, quia delectabilia corporalia sunt corruptibilia, et cito deficiunt; bona vero spiritualia sunt incorruptibilia. Sed quoad nos, delectationes corporales sunt magis vehementes, propter tria. Primo, quia sensibilia sunt magis nota, quoad nos, quam intelligibilia. Secundo etiam, quia delectationes sensibiles, cum sint passiones sensitivi appetitus, sunt cum aliqua transmutatione corporali. Quod non contingit in delectationibus spiritualibus, nisi per quandam redundantiam a superiori appetitu in inferiorem. Tertio, quia delectationes corporales appetuntur ut medicinae quaedam contra corporales defectus vel molestias, ex quibus tristitiae quaedam consequuntur. Unde delectationes corporales, tristitiis huiusmodi supervenientes, magis sentiuntur, et per consequens magis acceptantur, quam delectationes spirituales quae non habent tristitias contrarias, ut infra dicetur.

Referencing norms: Q31A5Respondeo, assert-he5d3a96083c378ae52cc9c23ce3b7a4ed015de39ba1400971295163c7685b6ae

la · official · sha256:3adc2f774ab1cf28012cdd0bcb3cf4be4eeffd86c74e92373a0630a71ec149cfLA

Sed contra est quod dicitur in Psalmo CXVIII, quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo. Et philosophus dicit, in X Ethic., quod maxima delectatio est quae est secundum operationem sapientiae.

Referencing norms: assert-h96a4ab1d718e8f23ff0b8066503a70386e5f05e7fffd028fd4ee848a54b950e0

la · official · sha256:fe01ffafa6b957b3ad7156fb92d142c5fc1f3ece8415d16ceaa455cc8808ad2bLA

Ad primum ergo dicendum quod gaudium, sicut supra dictum est, significat animalem delectationem, et haec maxime pertinet ad visum. Sed delectatio naturalis maxime pertinet ad tactum.

Referencing norms: Q31A6Ad1, assert-ha56de697e24c2b2ebe993cb8211331698c9bc57bfcaa15d1ec210aaaa1c0e2b5

la · official · sha256:eebfc79f184a2e151f37ac6c7fa658a3fc5bc0264ac6aa11536b95160b7d2706LA

Ad secundum dicendum quod visus maxime diligitur propter cognitionem, eo quod multas rerum differentias nobis ostendit, ut ibidem dicitur.

Referencing norms: Q31A6Ad2, assert-h0e560c2343504acc5308749fcf339d3659e3fdc84d19d490250528797cac960b

la · official · sha256:fd02735591921c80ca6b4d744adab7efe20e473d7c0e9bd7e6cc649d8cb9c0abLA

Ad tertium dicendum quod alio modo delectatio est causa amoris carnalis, et alio modo visio. Nam delectatio, et maxime quae est secundum tactum, est causa amicitiae delectabilis per modum finis, visio autem est causa sicut unde est principium motus, inquantum per visum amabilis imprimitur species rei, quae allicit ad amandum et ad concupiscendum eius delectationem.

Referencing norms: Q31A6Ad3, assert-hb0b8d3e2b01c611a7975c6461764b2996b74844c319d5260e4dc4d5dc1043f4f

la · official · sha256:c7baf65dc38a651f02b44643d3fda92a567ac346c961f68aae0689af2bf18525LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod delectationes quae sunt secundum tactum, non sint maiores delectationibus quae sunt secundum alios sensus. Illa enim delectatio videtur esse maxima, qua exclusa, omne gaudium cessat. Sed talis est delectatio quae est secundum visum, dicitur enim Tobiae V, quale gaudium erit mihi, qui in tenebris sedeo, et lumen caeli non video? Ergo delectatio quae est per visum, est maxima inter sensibiles delectationes.

Referencing norms: Q31A6Obiectio1, assert-hbddd3361a351ff029a1f0a223b86894b86c0242863aac4b30838d661b6c1150c, assert-hcf7a9ceff615a97141e6b083f2293ee77e694777f72f98e8941e7a871b58bd91

la · official · sha256:474246aa60f5679d21cabaeff47665dcf2422c05ff84dc55aa684bd5fcbe48acLA

Praeterea, unicuique fit delectabile illud quod amat, ut philosophus dicit, in I Rhetoric. Sed inter alios sensus maxime diligitur visus. Ergo delectatio quae est secundum visum, est maxima.

Referencing norms: Q31A6Obiectio2, assert-h8399b803833db4873edc8f2c5c9a69275ff6bea20a0512e382699ee60fbe5a15, assert-h9ab9bf822be9a46b997e576bd1955dc07aa2488309e0aff6adc9ac371264590e

la · official · sha256:61b7770c90e1d3314dfab0879fb902de711179b05c0b8942aed3f008f0021494LA

Praeterea, principium amicitiae delectabilis maxime est visio. Sed causa talis amicitiae est delectatio. Ergo secundum visum videtur esse maxime delectatio.

Referencing norms: Q31A6Obiectio3, assert-h9bed161138bbb02b27360e838025406119bc02cf1bfcf7724a633eb23c184c0e, assert-hfc56eec7b537fe72e24a76983e4a15fba9e0c5fa0bbf8eb68f8bf1606edc6f70

la · official · sha256:db2a9c69a47ffb7baee87140c7088510179e2caf089fb2c61f00560c90c15d9fLA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, unumquodque, inquantum amatur, efficitur delectabile. Sensus autem, ut dicitur in principio Metaphys., propter duo diliguntur, scilicet propter cognitionem, et propter utilitatem. Unde et utroque modo contingit esse delectationem secundum sensum. Sed quia apprehendere ipsam cognitionem tanquam bonum quoddam, proprium est hominis; ideo primae delectationes sensuum, quae scilicet sunt secundum cognitionem, sunt propriae hominum, delectationes autem sensuum inquantum diliguntur propter utilitatem, sunt communes omnibus animalibus. Si igitur loquamur de delectatione sensus quae est ratione cognitionis, manifestum est quod secundum visum est maior delectatio quam secundum aliquem alium sensum. Si autem loquamur de delectatione sensus quae est ratione utilitatis, sic maxima delectatio est secundum tactum. Utilitas enim sensibilium attenditur secundum ordinem ad conservationem naturae animalis. Ad hanc autem utilitatem propinquius se habent sensibilia tactus, est enim tactus cognoscitivus eorum ex quibus consistit animal, scilicet calidi et frigidi, et huiusmodi. Unde secundum hoc, delectationes quae sunt secundum tactum, sunt maiores, quasi fini propinquiores. Et propter hoc etiam, alia animalia, quae non habent delectationem secundum sensum nisi ratione utilitatis, non delectantur secundum alios sensus, nisi in ordine ad sensibilia tactus, neque enim odoribus leporum canes gaudent, sed cibatione; neque leo voce bovis, sed comestione, ut dicitur in III Ethic. Cum igitur delectatio tactus sit maxima ratione utilitatis, delectatio autem visus ratione cognitionis; si quis utramque comparare velit, inveniet simpliciter delectationem tactus esse maiorem delectatione visus, secundum quod sistit infra limites sensibilis delectationis. Quia manifestum est quod id quod est naturale in unoquoque, est potentissimum. Huiusmodi autem delectationes tactus sunt ad quas ordinantur concupiscentiae naturales, sicut cibi, et venerea, et huiusmodi. Sed si consideremus delectationes visus, secundum quod visus deservit intellectui; sic delectationes visus erunt potiores, ea ratione qua et intelligibiles delectationes sunt potiores sensibilibus.

Referencing norms: Q31A6Respondeo, assert-h9aa6bc7fb405769be1da08de386e0c13430f737d2135d268ce3b70ec9452f172

la · official · sha256:31e62affc022e0f984c8b6f16ce4fcc5ead127c14b17cdf6cadcf93f60b0f201LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod maximae delectationes sunt secundum tactum.

Referencing norms: assert-hd60c8fd3b5d24400f722715c780ad710f8e57bcf3db3da8ed4bc316da017c4a3

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q31A7Ad1, Q31A7Ad2, Q31A7Ad3, assert-h3d36e6c524d010a6534ea3eb0a19f42085bbb91d86d866de82798cda30ccdf25, assert-h83fbab9a09dc7f3b93d65b1470eb1a23589bd01b1237d6e6a996181f86dafc98, assert-hb815dab0b4f5a55ea5061af6e97d06daae4b7c6585afa5e449de32369d319c66

la · official · sha256:bcb18439fb9e606abe1776a4289ac33d21a1fba620f5923ab055429611d5f9dcLA

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod nulla delectatio sit innaturalis. Delectatio enim in affectibus animae proportionatur quieti in corporibus. Sed appetitus corporis naturalis non quiescit nisi in loco connaturali. Ergo nec quies appetitus animalis, quae est delectatio, potest esse nisi in aliquo connaturali. Nulla ergo delectatio est non naturalis.

Referencing norms: Q31A7Obiectio1, assert-h20e01115dcdf967af270083716c3a095f5b3a24e7af3de45a159672e99c54e80, assert-hccac1d8b2ba57cf916f4e4be821a573e9c23a849ef6ea2022a159090ef893dd4

la · official · sha256:fe7a9958ca3325776fd9b54a138b9d6d885d612dc228d0e27ea230802932c239LA

Praeterea, illud quod est contra naturam, est violentum. Sed omne violentum est contristans, ut dicitur in V Metaphys. Ergo nihil quod est contra naturam, potest esse delectabile.

Referencing norms: Q31A7Obiectio2, assert-h7b67e0277b6ab24cff9f6f11e64ca4132c6910752fab2647727e0c2c88be8265, assert-hc6f5bf2675edef5eab3b5a0bb55202c49965c48a3a26c53018a7f659148d05da

la · official · sha256:a3a1cbcb4fca04b30b904f4a91bdcf9c11fed5d4e36a87f7c2f9f12076d39304LA

Praeterea, constitui in propriam naturam, cum sentitur, causat delectationem; ut patet ex definitione philosophi supra posita. Sed constitui in naturam, unicuique est naturale, quia motus naturalis est qui est ad terminum naturalem. Ergo omnis delectatio est naturalis.

Referencing norms: Q31A7Obiectio3, assert-h75b20329368c45d82789af926465e1cd904a184c32d72826fdd3a6c24caea307, assert-ha287bafe4f86d50dfcda7714317bd0d1ea58e2d51468ca5c1ac933aa6aa31598

la · official · sha256:d333efcfcaf1f73a9addf2b7ed0b05446778713600afc2a25952be3c58aeaf49LA

Respondeo dicendum quod naturale dicitur quod est secundum naturam, ut dicitur in II Physic. Natura autem in homine dupliciter sumi potest. Uno modo, prout intellectus et ratio est potissime hominis natura, quia secundum eam homo in specie constituitur. Et secundum hoc, naturales delectationes hominum dici possunt quae sunt in eo quod convenit homini secundum rationem, sicut delectari in contemplatione veritatis, et in actibus virtutum, est naturale homini. Alio modo potest sumi natura in homine secundum quod condividitur rationi, id scilicet quod est commune homini et aliis, praecipue quod rationi non obedit. Et secundum hoc, ea quae pertinent ad conservationem corporis, vel secundum individuum, ut cibus, potus, lectus, et huiusmodi, vel secundum speciem, sicut venereorum usus, dicuntur homini delectabilia naturaliter. Secundum utrasque autem delectationes, contingit aliquas esse innaturales, simpliciter loquendo, sed connaturales secundum quid. Contingit enim in aliquo individuo corrumpi aliquod principiorum naturalium speciei; et sic id quod est contra naturam speciei, fieri per accidens naturale huic individuo; sicut huic aquae calefactae est naturale quod calefaciat. Ita igitur contingit quod id quod est contra naturam hominis, vel quantum ad rationem, vel quantum ad corporis conservationem, fiat huic homini connaturale, propter aliquam corruptionem naturae in eo existentem. Quae quidem corruptio potest esse vel ex parte corporis, sive ex aegritudine, sicut febricitantibus dulcia videntur amara et e converso; sive propter malam complexionem, sicut aliqui delectantur in comestione terrae vel carbonum, vel aliquorum huiusmodi, vel etiam ex parte animae, sicut propter consuetudinem aliqui, delectantur in comedendo homines, vel in coitu bestiarum aut masculorum, aut aliorum huiusmodi, quae non sunt secundum naturam humanam.

Referencing norms: Q31A7Respondeo, assert-h56b97ebe87e6f6dae6e12f769614f7ac12dff4112b292c3ceed810f776d429d4

la · official · sha256:941170e6fe2e59d8d666e0b9cc6b3ab115adf069eb58f5e8d66db271f98a9cabLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in VII Ethic., quod quaedam delectationes sunt aegritudinales et contra naturam.

Referencing norms: assert-h40c0d28eb92cba827443539e5cd475f0b8262e9f4a77d4f777fcea01521f6ed9

la · official · sha256:e09ac6ef2650f5636d50cc2425b5787eb4558502f11e61527ffc8f8331d2fefaLA

Ad primum ergo dicendum quod verbum illud philosophi est intelligendum secundum quod bonum et malum accipitur in virtutibus et vitiis, nam inveniuntur duo contraria vitia, non autem invenitur virtus contraria virtuti. In aliis autem nil prohibet duo bona esse ad invicem contraria, sicut calidum et frigidum, quorum unum est bonum igni, alterum aquae. Et per hunc modum delectatio potest esse delectationi contraria. Sed hoc in bono virtutis esse non potest, quia bonum virtutis non accipitur nisi per convenientiam ad aliquid unum, scilicet rationem.

Referencing norms: Q31A8Ad1, assert-hfd882a4d928d36f9cf0a0e320f73772d4676ffd6fdff5a6cb2336c4f1acb931b

la · official · sha256:09cb89e267efdaaaf2aee730d3fe5fbc9bb1583c5469f808ae1a5cc1ec1813c6LA

Ad secundum dicendum quod delectatio se habet in affectibus animae, sicut quies naturalis in corporibus, est enim in aliquo convenienti et quasi connaturali. Tristitia autem se habet sicut quies violenta, tristabile enim repugnat appetitui animali, sicut locus quietis violentae appetitui naturali. Quieti autem naturali opponitur et quies violenta eiusdem corporis, et quies naturalis alterius, ut dicitur in V Physic. Unde delectationi opponitur et delectatio et tristitia.

Referencing norms: Q31A8Ad2, assert-h2bccd58fd41648800e38a64b4eb2c92c8d8f9f5254ee4de9548077b09bbd4031

la · official · sha256:d0fc93bde8ac5d2c53ccf417da64b94d4cfec8d5ab76ab282c7cd7c41d7bb0cbLA

Ad tertium dicendum quod ea in quibus delectamur, cum sint obiecta delectationis, non solum faciunt differentiam materialem, sed etiam formalem, si sit diversa ratio delectabilitatis. Diversa enim ratio obiecti diversificat speciem actus vel passionis, ut ex supradictis patet.

Referencing norms: Q31A8Ad3, assert-head5213876e595a0ce1455fe6015e90560e3f0dc26a377307b96da3cf5f4d2c0

la · official · sha256:ae7928458ad89e0c541e196ad67b5cca85dff4290daefded79009105811e0c89LA

Ad octavum sic proceditur. Videtur quod delectationi non sit delectatio contraria. Passiones enim animae speciem et contrarietatem recipiunt secundum obiecta. Obiectum autem delectationis est bonum. Cum igitur bonum non sit contrarium bono, sed bonum malo contrarietur, et malum malo, ut dicitur in praedicamentis; videtur quod delectatio non sit contraria delectationi.

Referencing norms: Q31A8Obiectio1, assert-he66608a9da6df3fb162850d2168b9747f48cdbd62e8b8eb9f3220e484dd84463

la · official · sha256:1689315f7819f1ad3423509ac3199929ccddc005b97d0afdb975040d6dc62cf7LA

Praeterea, uni unum est contrarium, ut probatur in X Metaphys. Sed delectationi contraria est tristitia. Non ergo delectationi contraria est delectatio.

Referencing norms: Q31A8Obiectio2, assert-h3150e5da3be888c7522ec57c0265bd534ed560b463430e13dbd993379ef0fd59, assert-h47f50b0c102f6e00096ae9381c7290bdc2a82c686326c25a803ce9cb0082db2b

la · official · sha256:f74bdb0f7b260057ede532deeee0d6907ce5e5e6fa4df27778f7697213b594a8LA

Praeterea, si delectationi contraria est delectatio hoc non est nisi propter contrarietatem eorum in quibus aliquis delectatur. Sed haec differentia est materialis, contrarietas autem est differentia secundum formam, ut dicitur in X Metaphys. Ergo contrarietas non est delectationis ad delectationem.

Referencing norms: Q31A8Obiectio3, assert-h7adba422039eac95c2a95a78582e45c49393e676d334138b62fa1fe3d546eb71, assert-h86bd565d9cc94684d002701e0b703f29e0c4c63e9154ee19f7a16ee808307727

la · official · sha256:2f3fb21f3e4ca89763f9a979e58a22d955ed53647054b812ab509ffa19e25843LA

Respondeo dicendum quod delectatio in affectionibus animae, sicut dictum est, proportionatur quieti in corporibus naturalibus. Dicuntur autem duae quietes esse contrariae, quae sunt in contrariis terminis; sicut quies quae est sursum, ei quae est deorsum, ut dicitur V Physic. Unde et contingit in affectibus animae duas delectationes esse contrarias.

Referencing norms: Q31A8Respondeo, assert-h2d78dccfd97191ac2e935705075670a9ec04e4fa08a54e31ec76ac61c1ddcab8

la · official · sha256:b8fb380fed39acfbac0ddd4736184009f1765354db37f892bd4e38fe5d6a759eLA

Sed contra, ea quae se impediunt, in eodem genere existentia, secundum philosophum, sunt contraria. Sed quaedam delectationes se invicem impediunt ut dicitur in X Ethic. Ergo aliquae delectationes sunt contrariae.

Referencing norms: assert-h4abdb52b35865179d2c793fdfbecbde452ee720dd5b5f78bf6c13a198edc4796

la · official · sha256:24f0b5d4080264b9181943cf5f4e06a442a9d5d5abbd772491df43882a1e207eLA

Deinde considerandum est de delectatione et tristitia. Circa delectationem vero consideranda sunt quatuor, primo, de ipsa delectatione secundum se; secundo, de causis delectationis; tertio, de effectibus eius; quarto, de bonitate et malitia ipsius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum delectatio sit passio. Secundo, utrum sit in tempore. Tertio, utrum differat a gaudio. Quarto, utrum sit in appetitu intellectivo. Quinto, de comparatione delectationum superioris appetitus, ad delectationem inferioris. Sexto, de comparatione delectationum sensitivarum ad invicem. Septimo, utrum sit aliqua delectatio non naturalis. Octavo, utrum delectatio possit esse contraria delectationi.

la · official · sha256:f7bf3bd6054b3a883bff3068bfc3a114b935f9b534f1e352fd722e532cbe1630LA

Ad primum ergo dicendum quod ipsa obiecta operationum non sunt delectabilia, nisi inquantum coniunguntur nobis, vel per cognitionem solam, sicut cum delectamur in consideratione vel inspectione aliquorum; vel quocumque alio modo simul cum cognitione, sicut cum aliquis delectatur in hoc quod cognoscit se habere quodcumque bonum, puta divitias vel honorem vel aliquid huiusmodi; quae quidem non essent delectabilia, nisi inquantum apprehenduntur ut habita. Ut enim philosophus dicit, in II Polit., magnam delectationem habet putare aliquid sibi proprium; quae procedit ex naturali amore alicuius ad seipsum. Habere autem huiusmodi nihil est aliud quam uti eis, vel posse uti. Et hoc est per aliquam operationem. Unde manifestum est quod omnis delectatio in operationem reducitur sicut in causam.

Referencing norms: Q32A1Ad1, assert-hed47c77b0c50506887ac544682e0270567743699652bf273f35579b99b0fc194

la · official · sha256:6b7de717b8fadd8c1f2b210622c324f455f5abc40c66ca9711563c265ab117d2LA

Ad secundum dicendum quod etiam in illis in quibus operationes non sunt fines, sed operata, ipsa operata sunt delectabilia inquantum sunt habita vel facta. Quod refertur ad aliquem usum vel operationem.

Referencing norms: Q32A1Ad2, assert-ha13e48266a79c40b1ceeba21fef9fca28a2b975f98f9b07c61688906faa58879

la · official · sha256:7f58ed5e976e85b34730f28b06fd0f2ed822e12f1582b9161e7c6c22f652f8e7LA

Ad tertium dicendum quod operationes sunt delectabiles, inquantum sunt proportionatae et connaturales operanti. Cum autem virtus humana sit finita, secundum aliquam mensuram operatio est sibi proportionata. Unde si excedat illam mensuram, iam non erit sibi proportionata, nec delectabilis, sed magis laboriosa et attaedians. Et secundum hoc, otium et ludus et alia quae ad requiem pertinent, delectabilia sunt, inquantum auferunt tristitiam quae est ex labore.

Referencing norms: Q32A1Ad3, assert-hc1ab346191012f1468f884fe61336c97421ad93d19667a3542710a236a03664e

la · official · sha256:1cf036f816a3d95f04ce297270b30b8953bcd96ce70044e0f179db0b18d91271LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod operatio non sit propria et prima causa delectationis. Ut enim philosophus dicit, in I Rhetoric., delectari consistit in hoc quod sensus aliquid patiatur, requiritur enim ad delectationem cognitio, sicut dictum est. Sed per prius sunt cognoscibilia obiecta operationum quam ipsae operationes. Ergo operatio non est propria causa delectationis.

Referencing norms: Q32A1Obiectio1, assert-h4053e2d0fd58d7561f9910d7409649a6279aa53edff19ee6aeec405c2ae3bc4c, assert-h58005f1ba3b4768a5d57385cecb2ad476e922bbc81cc28b1630989f527357cdd

la · official · sha256:2ff3f6080e4147a790073d9e11c0e4d1ada0ef27d05314336f6c5c5daf028093LA

Praeterea, delectatio potissime consistit in fine adepto, hoc enim est quod praecipue concupiscitur. Sed non semper operatio est finis, sed quandoque ipsum operatum. Non ergo operatio est propria et per se causa delectationis.

Referencing norms: Q32A1Obiectio2, assert-h65b7b6b3d76edc92f9b1c94c00a1d79a0c246e8ce1d7fe35bbaf9069f1482cd4, assert-ha2249155edb34623a09eea0541adca9f2623a5f27b5287445da61f437bed8a54

la · official · sha256:2adf7b560f14d973bc6196f8943f77e3a04b00fa5b39fe81554620a861587d39LA

Praeterea, otium et requies dicuntur per cessationem operationis. Haec autem sunt delectabilia, ut dicitur in I Rhetoric. Non ergo operatio est propria causa delectationis.

Referencing norms: Q32A1Obiectio3, assert-h250c5a285f6f7af432510828bbfb9dd0079244d017b6a11299e2dd5ff789e5dd

la · official · sha256:c75b01dd50e6b2c06925868b523e6082da52bafe47a03cb7cb78027401983cdbLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, ad delectationem duo requiruntur, scilicet consecutio boni convenientis, et cognitio huiusmodi adeptionis. Utrumque autem horum in quadam operatione consistit, nam actualis cognitio operatio quaedam est; similiter bonum conveniens adipiscimur aliqua operatione. Ipsa etiam operatio propria est quoddam bonum conveniens. Unde oportet quod omnis delectatio aliquam operationem consequatur.

Referencing norms: Q32A1Respondeo, assert-h5768d6f63a753f5fac410bf5b5c77339cff8b029bdb437c2aebf04a1a37ad4e1

la · official · sha256:cd05fcd0f02a42c9acbc65e434fdb973c65f92d12116647a5788313d44374a63LA

Sed contra est quod philosophus dicit, VII et X Ethic., quod delectatio est operatio connaturalis non impedita.

Referencing norms: assert-h2a9d5ebb41fee24220eb3e57ceee375008500c9e21ca1b565bf6b63ee9f86a54

la · official · sha256:70fa72e5ec53fd50d01e80a587cf0fff0ed4e58920917c44916ffc7b75f394e8LA

Ad primum ergo dicendum quod id quod movetur, etsi nondum habeat perfecte id ad quod movetur, incipit tamen iam aliquid habere eius ad quod movetur, et secundum hoc, ipse motus habet aliquid delectationis. Deficit tamen a delectationis perfectione, nam perfectiores delectationes sunt in rebus immobilibus. Motus etiam efficitur delectabilis, inquantum per ipsum fit aliquid conveniens quod prius conveniens non erat, vel desinit esse, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q32A2Ad1, assert-hc98d241b20e7ba0c0bfb893deacd905dce2d5a5a2a61c9cb4d6e12bc8e19f7bb

la · official · sha256:18045f499106cd85468b5792e90050c78f4698c9077342cd4f8d9a42183afee0LA

Ad secundum dicendum quod motus laborem et lassitudinem inducit, secundum quod transcendit habitudinem naturalem. Sic autem motus non est delectabilis, sed secundum quod removentur contraria habitudinis naturalis.

Referencing norms: Q32A2Ad2, assert-h5e593b60c7bb1ec847df97d1788dc49849144d1cf2f2c54b480cdd1a331cd083

la · official · sha256:05da6d134d01843a78c7895768d485fded4d7b9bfaacad40e25a5ef04add323fLA

Ad tertium dicendum quod id quod est consuetum, efficitur delectabile, inquantum efficitur naturale, nam consuetudo est quasi altera natura. Motus autem est delectabilis, non quidem quo receditur a consuetudine, sed magis secundum quod per ipsum impeditur corruptio naturalis habitudinis, quae posset provenire ex assiduitate alicuius operationis. Et sic ex eadem causa connaturalitatis efficitur consuetudo delectabilis, et motus.

Referencing norms: Q32A2Ad3, assert-hb900459c90561756ce304e7416525218961fb8a8e7906b452c708849fb53d613

la · official · sha256:a0980b6aef93b41dea175373b7c8c616ddca0aab66e05f1ce2d4c338ca87b0bbLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod motus non sit causa delectationis. Quia, sicut supra dictum est, bonum praesentialiter adeptum est causa delectationis, unde philosophus, in VII Ethic., dicit quod delectatio non comparatur generationi, sed operationi rei iam existentis. Id autem quod movetur ad aliquid, nondum habet illud; sed quodammodo est in via generationis respectu illius, secundum quod omni motui adiungitur generatio et corruptio, ut dicitur in VIII Physic. Ergo motus non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A2Obiectio1, assert-h7a71b2e09a7587803a2742984161efcb2d73bb0a544a8d0704d04619355f0cd3

la · official · sha256:9565976d16a220072b2dc24b986bcd26aac02d7e0dc6a687f1d37bbce8f37518LA

Praeterea, motus praecipue laborem et lassitudinem inducit in operibus. Sed operationes, ex hoc quod sunt laboriosae et lassantes, non sunt delectabiles, sed magis afflictivae. Ergo motus non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A2Obiectio2, assert-h3fc34ee9822006e1efd90ed600d29d6764ce09d01cb7e7f24088c25b23a307ac, assert-h67cac2d81ee6e90c9596f241cb55367475d7b0ccc1f77c8cb348807c9a387970

la · official · sha256:2c41e912aea772dc5f6f3229fe30ed925f0e862a5924f6b88854fef76c2f14fdLA

Praeterea, motus importat innovationem quandam, quae opponitur consuetudini. Sed ea quae sunt consueta, sunt nobis delectabilia, ut philosophus dicit, in I Rhetoric. Ergo motus non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A2Obiectio3, assert-h60bba8694a316a425fa5b0bcbbe5ef8c1843472053de851aa0041738efc31bee, assert-hc25ef6e60193d4f70bbe7c1920506ea343990689158ea29b5b6aff9ab4a68cff

la · official · sha256:a6ee0cfb33e4fe5a68e05c9468594615fdddbc638b52038511070df84cc5d06bLA

Respondeo dicendum quod ad delectationem tria requiruntur, scilicet duo quorum est coniunctio delectabilis; et tertium, quod est cognitio huius coniunctionis. Et secundum haec tria motus efficitur delectabilis, ut philosophus dicit, in VII Ethic. et in I Rhetoric. Nam ex parte nostra qui delectamur, transmutatio efficitur nobis delectabilis propter hoc, quod natura nostra transmutabilis est; et propter hoc, quod est nobis conveniens nunc, non erit nobis conveniens postea; sicut calefieri ad ignem est conveniens homini in hieme, non autem in aestate. Ex parte vero boni delectantis quod nobis coniungitur, fit etiam transmutatio delectabilis. Quia actio continuata alicuius agentis auget effectum, sicut quanto aliquis diutius appropinquat igni, magis calefit et desiccatur. Naturalis autem habitudo in quadam mensura consistit. Et ideo quando continuata praesentia delectabilis superexcedit mensuram naturalis habitudinis, efficitur remotio eius delectabilis. Ex parte vero ipsius cognitionis, quia homo desiderat cognoscere aliquod totum et perfectum. Cum ergo aliqua non poterunt apprehendi tota simul, delectat in his transmutatio, ut unum transeat et alterum succedat, et sic totum sentiatur. Unde Augustinus dicit, in IV Confess., non vis utique stare syllabam, sed transvolare, ut aliae veniant, et totum audias. Ita semper omnia ex quibus unum aliquid constat, et non sunt omnia simul, plus delectant omnia quam singula, si possint sentiri omnia. Si ergo sit aliqua res cuius natura sit intransmutabilis; et non possit in ea fieri excessus naturalis habitudinis per continuationem delectabilis; et quae possit totum suum delectabile simul intueri, non erit ei transmutatio delectabilis. Et quanto aliquae delectationes plus ad hoc accedunt, tanto plus continuari possunt.

Referencing norms: Q32A2Respondeo, assert-h98063c2cb8757b27677552dc7a4b771e74c537b532a71436861b56c7a1965ca7

la · official · sha256:b1e1bc22a88e46bdb991b5fde9a84cb7270a37456660d77a9818692c16109295LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in VIII Confess., quid est hoc, domine Deus meus, cum tu aeternum tibi tu ipse sis gaudium; et quaedam de te circa te semper gaudeant; quod haec rerum pars alterno defectu et profectu, offensionibus et conciliationibus gaudet? Ex quo accipitur quod homines gaudent et delectantur in quibusdam alternationibus. Et sic motus videtur esse causa delectationis.

Referencing norms: assert-h751795194c0f765cd4d96a5911693d42d4faa01e3d7d57970e2010ae64981440

la · official · sha256:19ec8bd926ca03c36542139ee53dc2889a7e433451a6430e7949a0c5fc4c8de2LA

Ad primum ergo dicendum quod spes et memoria sunt quidem eorum quae sunt simpliciter absentia, quae tamen secundum quid sunt praesentia, scilicet vel secundum apprehensionem solam; vel secundum apprehensionem et facultatem, ad minus aestimatam.

Referencing norms: Q32A3Ad1, assert-ha0ff77285e202bb78237b1337a72b26c3a6d8d61a16de7d22b4286d6c2f9f6d1

la · official · sha256:25b3dcf770204c9e8930bb205a48c63053962ca748bc50cdeb48035fdbe90f24LA

Ad secundum dicendum quod nihil prohibet idem, secundum diversa, esse causam contrariorum. Sic igitur spes, inquantum habet praesentem aestimationem boni futuri, delectationem causat, inquantum autem caret praesentia eius, causat afflictionem.

Referencing norms: Q32A3Ad2, assert-h5373865f1d94f5807607878c5b64a95186a47e11d6a48ecbc005e7bfd8a1b8a4

la · official · sha256:da0cd25053cb31a72199bab75e4ec4f7c876aaaaa3a4adeda5810e59bfe4b674LA

Ad tertium dicendum quod etiam amor et concupiscentia delectationem causant. Omne enim amatum fit delectabile amanti, eo quod amor est quaedam unio vel connaturalitas amantis ad amatum. Similiter etiam omne concupitum est delectabile concupiscenti, cum concupiscentia sit praecipue appetitus delectationis. Sed tamen spes, inquantum importat quandam certitudinem realis praesentiae boni delectantis, quam non importat nec amor nec concupiscentia, magis ponitur causa delectationis quam illa. Et similiter magis quam memoria, quae est de eo quod iam transiit.

Referencing norms: Q32A3Ad3, assert-h5d900a27261971c296e8374cff1d6ebd42797e07a9751de075ea6879cc05c899

la · official · sha256:09a53e2b55a161a321ff443eb3921de7e915d1e2b6e643feb09e1deda7065631LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod memoria et spes non sint causae delectationis. Delectatio enim est de bono praesenti, ut Damascenus dicit. Sed memoria et spes sunt de absenti, est enim memoria praeteritorum, spes vero futurorum. Ergo memoria et spes non sunt causa delectationis.

Referencing norms: Q32A3Obiectio1, assert-h12d5a5571598cd8d1f8eedf20647979532e49f5240d7cd018df838e712b76da4, assert-h7172c226e67fcffdfac28a38fdcbd0ed61744b161eeecf8378018a08d0e5d092

la · official · sha256:e8642d94f6a7756dd7a1b4b5f1596c194c4448580660917ad6d7be2ba1699626LA

Praeterea, idem non est causa contrariorum. Sed spes est causa afflictionis, dicitur enim Prov. XIII, spes quae differtur, affligit animam. Ergo spes non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A3Obiectio2, assert-h24988a221258415797c6e8e05e6a35ead4c0a0dc26e54819fe1acf9348f3b5a3, assert-h7f9e026d25c93e50ef15cf9192241c0932e897e312ab2762dd7717174a60977f

la · official · sha256:1d5782df2cf1401a44e910e5967b72d6686ec44162f0a283223915289a21afe1LA

Praeterea, sicut spes convenit cum delectatione in eo quod est de bono, ita etiam concupiscentia et amor. Non ergo magis debet assignari spes causa delectationis, quam concupiscentia vel amor.

Referencing norms: Q32A3Obiectio3, assert-h9045085033736faf5a73ad37df044f6514a2ef138dd722cb272b2b6a616b96be

la · official · sha256:d53c37f659919270a941bac44941325065fa1475dfdd7da46238ccfbe623fff5LA

Respondeo dicendum quod delectatio causatur ex praesentia boni convenientis, secundum quod sentitur, vel qualitercumque percipitur. Est autem aliquid praesens nobis dupliciter, uno modo, secundum cognitionem, prout scilicet cognitum est in cognoscente secundum suam similitudinem; alio modo, secundum rem, prout scilicet unum alteri realiter coniungitur, vel actu vel potentia, secundum quemcumque coniunctionis modum. Et quia maior est coniunctio secundum rem quam secundum similitudinem, quae est coniunctio cognitionis; itemque maior est coniunctio rei in actu quam in potentia, ideo maxima est delectatio quae fit per sensum, qui requirit praesentiam rei sensibilis. Secundum autem gradum tenet delectatio spei, in qua non solum est delectabilis coniunctio secundum apprehensionem, sed etiam secundum facultatem vel potestatem adipiscendi bonum quod delectat. Tertium autem gradum tenet delectatio memoriae, quae habet solam coniunctionem apprehensionis.

Referencing norms: Q32A3Respondeo, assert-hc8ebc5fb8bec53d309b1ecf8703b639154a3631ff52d1befb0711978fca1d726

la · official · sha256:6d2e84f34a1d046a4d6d3dbb28cc5b0332688df8f17778a6226cdf63b3e89e4eLA

Sed contra est quod dicitur Rom. XII, spe gaudentes; et in Psalmo LXXVI, memor fui Dei, et delectatus sum.

Referencing norms: assert-h2b33e82aef21f8b0b45bc22ac0efd918356e5df4398d19362a19815dc62edef4

la · official · sha256:8043ea37d40477c250d1682767fcd005e4521b8d9c56adc3802a1387ccf3295cLA

Ad primum ergo dicendum quod contrarium quandoque per accidens est causa contrarii, sicut frigidum quandoque calefacit, ut dicitur in VIII Physic. Et similiter tristitia per accidens est delectationis causa, inquantum fit per eam apprehensio alicuius delectabilis.

Referencing norms: Q32A4Ad1, assert-ha4c67e3ae93980cca8bdc2ff9a0e10f4a3bb0a7a615f26af72de444299942e23

la · official · sha256:c1c33eb86e32696af226d189efeeaf2da0bca34976b553ce8a74e211ec38a281LA

Ad secundum dicendum quod tristia memorata, inquantum sunt tristia et delectabilibus contraria, non causant delectationem, sed inquantum ab eis homo liberatur. Et similiter memoria delectabilium, ex eo quod sunt amissa, potest causare tristitiam.

Referencing norms: Q32A4Ad2, assert-h8541ddfaad3268d33cf18747e1a331d6f771ffa80e133ff9d04b822e35610844

la · official · sha256:46b1ad4fe95c61f2cd213d2d3c543d10d7e189302fc2dcd859ede58e2320599bLA

Ad tertium dicendum quod odium etiam per accidens potest esse causa amoris, prout scilicet aliqui diligunt se, inquantum conveniunt in odio unius et eiusdem.

Referencing norms: Q32A4Ad3, assert-h6905fb22903452cdbf5859b25f2476f12787a682d5e7f4bcbc49e9a6c08aabfd

la · official · sha256:2ecb537ed4aba594f0b7a1d5215141719c187a18bc36deb16ed0c1b7def82661LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod tristitia non sit causa delectationis. Contrarium enim non est causa contrarii. Sed tristitia contrariatur delectationi. Ergo non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A4Obiectio1, assert-h132fa362d7ebdb1c7924b0528b14de4b15e854adbc5c386b59877dbe0f4359e8, assert-h66931b6a87654cce06a4d44a97ebbcde2684183ee0d93640f3d4dcc1b306f1a8

la · official · sha256:29cd3af0e59917aabd58ce4f0c320261f9aa186c3b6cc84ea1ac21aaf439938aLA

Praeterea, contrariorum contrarii sunt effectus. Sed delectabilia memorata sunt causa delectationis. Ergo tristia memorata sunt causa doloris, et non delectationis.

Referencing norms: Q32A4Obiectio2, assert-h8d66c19886a4045da3258cd4dba0b433de14af491ffe8fd2228c17356d1bf5de, assert-hc0d6cc9ff1a6703752e736e3be455144c95920246da760d12e9757a63610c26b

la · official · sha256:edcc3dd42ba392de465aea63a83cb36f2bc41b8c8eeb01df0fdb42887c70ad4bLA

Praeterea, sicut se habet tristitia ad delectationem, ita odium ad amorem. Sed odium non est causa amoris, sed magis e converso, ut supra dictum est. Ergo tristitia non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A4Obiectio3, assert-h15805dd800e8f55fa3776db2346738677799d34788054ba2116382a69f954f61, assert-h66531279e8910cc4535a265575fe34452dfc9c07d4425c51e816a675f7b5fa84

la · official · sha256:7c0f4c6c429b7f03046a58c9e2d5878590f7df5a43a89345988415b6afa3ca16LA

Respondeo dicendum quod tristitia potest dupliciter considerari, uno modo, secundum quod est in actu; alio modo, secundum quod est in memoria. Et utroque modo tristitia potest esse delectationis causa. Tristitia siquidem in actu existens est causa delectationis, inquantum facit memoriam rei dilectae, de cuius absentia aliquis tristatur, et tamen de sola eius apprehensione delectatur. Memoria autem tristitiae fit causa delectationis, propter subsequentem evasionem. Nam carere malo accipitur in ratione boni, unde secundum quod homo apprehendit se evasisse ab aliquibus tristibus et dolorosis, accrescit ei gaudii materia; secundum quod Augustinus dicit, XXII de Civ. Dei, quod saepe laeti tristium meminimus, et sani dolorum sine dolore, et inde amplius laeti et grati sumus. Et in VIII Confess. dicit quod quanto maius fuit periculum in proelio, tanto maius erit gaudium in triumpho.

Referencing norms: Q32A4Respondeo, assert-ha0f0d28f9b6e2ce4e57f84b9c562d5120cbb0ee83c3a654ef95bea9bef8623f9

la · official · sha256:95e69254eacf02b8953395ea0e1021a15a3d13fcf81184e373837fab47b21c50LA

Sed contra est quod in Psalmo XLI, dicitur, fuerunt mihi lacrimae meae panes die ac nocte. Per panem autem refectio delectationis intelligitur. Ergo lacrimae, quae ex tristitia oriuntur, possunt esse delectabiles.

Referencing norms: assert-h7a8db110df2cffd354e1051cd5e81687ffef99852772c7da803def8c1c2d6210

la · official · sha256:919dd26f6bb7a3249bab9c983c060b4e0f7283b7519608d627bf716b81a6ee0aLA

Ad primum ergo dicendum quod operatio alterius potest esse mihi coniuncta vel per effectum, sicut in primo modo; vel per apprehensionem, sicut in secundo modo; vel per affectionem, sicut in tertio modo.

Referencing norms: Q32A5Ad1, assert-hf033ef25829b7d9b9c68eaceafa81c3a0d622ae71cd2824fd8b1ba890ef44605

la · official · sha256:4fc26203347fd6a645fb581667b407fdec778c50b46d1f6cda67649c251aa41dLA

Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit quantum ad tertium modum, non autem quantum ad duos primos.

Referencing norms: Q32A5Ad2, assert-h70c0c67cdb6a5625f9fd969bb5d533be1757825c40274b281c432f4ca5067f2d

la · official · sha256:0bde97d64302bbe8cfd77b666c23e8d38b89a983b317a6d2aa5974922734b5dcLA

Ad tertium dicendum quod operationes aliorum etsi non procedant ex habitibus qui in me sunt, causant tamen in me aliquid delectabile; vel faciunt mihi aestimationem sive apprehensionem proprii habitus; vel procedunt ex habitu illius qui est unum mecum per amorem.

Referencing norms: Q32A5Ad3, assert-h212f7e733be2bca7d3732aff5941dae024e3779b8f45910c0e35d27289b7bf11

la · official · sha256:fb18d2621331dcf8fddf125c0ffa9d0b05dbc2791d4dae45521176b9b84b4260LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod actiones aliorum non sint nobis delectationis causa. Causa enim delectationis est proprium bonum coniunctum. Sed aliorum operationes non sunt nobis coniunctae. Ergo non sunt nobis causa delectationis.

Referencing norms: Q32A5Obiectio1, assert-h01effb7ae450ae292aa810a92b9f5c938e5bbd4c8de0ebbdd6d9103aa254b842, assert-h4399d7268c7e8ab5fbd2ae75975161f73124c4f6c95a8a4ee68b2ff2b7e1cf81

la · official · sha256:f4286e64024445c79b41a3e840879bce17b8aeece631fcf5f397854943c9baf6LA

Praeterea, operatio est proprium bonum operantis. Si igitur operationes aliorum sint nobis causa delectationis, pari ratione omnia alia bona aliorum erunt nobis delectationis causa. Quod patet esse falsum.

Referencing norms: Q32A5Obiectio2, assert-hb50b6f61714a8b44846e50322c31756981a78565cc5e704adb656d6b4654762d

la · official · sha256:779bb5b28ab48d897abf6f81b505d2ec91bd3019d2953219ebc00c2a1f242b2aLA

Praeterea, operatio est delectabilis, inquantum procedit ex habitu nobis innato, unde dicitur in II Ethic., quod signum generati habitus oportet accipere fientem in opere delectationem. Sed operationes aliorum non procedunt ex habitibus qui in nobis sunt, sed interdum ex habitibus qui sunt in operantibus. Non ergo operationes aliorum sunt nobis delectabiles, sed ipsis operantibus.

Referencing norms: Q32A5Obiectio3, assert-h36218b3ded3ddb016e30f0458a1528b08020656e067de13e5063530363b08d65, assert-hf9300b11fa937eaa82a9c281d07f4b7f7596045b3989439911a6f77c0e50d21b

la · official · sha256:03843dcf6e29c251679dac2b800ec7957e6e886883055f060044c68cbf088a74LA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, ad delectationem duo requiruntur, scilicet consecutio proprii boni, et cognitio proprii boni consecuti. Tripliciter ergo operatio alterius potest esse delectationis causa. Uno modo, inquantum per operationem alicuius consequimur aliquod bonum. Et secundum hoc, operationes illorum qui nobis aliquod bonum faciunt, sunt nobis delectabiles, quia bene pati ab alio est delectabile. Alio modo, secundum quod per operationes aliorum efficitur nobis aliqua cognitio vel aestimatio proprii boni. Et propter hoc homines delectantur in hoc quod laudantur vel honorantur ab aliis, quia scilicet per hoc accipiunt aestimationem in seipsis aliquod bonum esse. Et quia ista aestimatio fortius generatur ex testimonio bonorum et sapientum, ideo in horum laudibus et honoribus homines magis delectantur. Et quia adulator est apparens laudator, propter hoc etiam adulationes quibusdam sunt delectabiles. Et quia amor est alicuius boni, et admiratio est alicuius magni, idcirco amari ab aliis, et in admiratione haberi, est delectabile; inquantum per hoc fit homini aestimatio propriae bonitatis vel magnitudinis, in quibus aliquis delectatur. Tertio modo, inquantum ipsae operationes aliorum, si sint bonae, aestimantur ut bonum proprium, propter vim amoris, qui facit aestimare amicum quasi eundem sibi. Et propter odium, quod facit aestimare bonum alterius esse sibi contrarium, efficitur mala operatio inimici delectabilis. Unde dicitur I ad Cor. XIII, quod caritas non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati.

Referencing norms: Q32A5Respondeo, assert-h669b95fd3d165d6834e60c5b6e9e8597190d0158076d032c3bbffd669856a85e

la · official · sha256:2e6225b19b0b684ab2a57fdabc13ba48066d0b1dc2d4e049d5723682c8cbc54eLA

Sed contra est quod dicitur in secunda canonica Ioannis, gavisus sum valde, quoniam inveni de filiis tuis ambulantes in veritate.

Referencing norms: assert-h9445e466e9bab50cd1ee1caaebbaaf00b42f716dadfc20c30468adf0fb9315ca

la · official · sha256:68c290d6842559d3d6533eea7ec84de01cd02831457bdd71931cacb413e18d5eLA

Ad primum ergo dicendum quod emissio, inquantum est indicativa proprii boni, est delectabilis. Sed inquantum evacuat proprium bonum potest esse contristans; sicut quando est immoderata.

Referencing norms: Q32A6Ad1, assert-hb0afd074f4fe5e7bf80af3b6c64f46762b9a72111c44949ad82251ab4c0b8f1f

la · official · sha256:a7c5593a3555d2ce406d74a5259692ee3a729fc81c1ad52f4ec170378c3d0a21LA

Ad secundum dicendum quod prodigalitas habet immoderatam emissionem, quae repugnat naturae. Et ideo prodigalitas dicitur esse contra naturam.

Referencing norms: Q32A6Ad2, assert-hb3a51a0086524b8a8c2814e1b3e64b7ba752593812a407fba38aa7fc44b3abcc

la · official · sha256:965fb90b1c97564b207c5fa61dc26a647d992d3f9ac783e4db01837b064d6a30LA

Ad tertium dicendum quod vincere, redarguere et punire, non est delectabile inquantum est in malum alterius, sed inquantum pertinet ad proprium bonum, quod plus homo amat quam odiat malum alterius. Vincere enim est delectabile naturaliter, inquantum per hoc homini fit aestimatio propriae excellentiae. Et propter hoc, omnes ludi in quibus est concertatio, et in quibus potest esse victoria, sunt maxime delectabiles, et universaliter omnes concertationes, secundum quod habent spem victoriae. Redarguere autem et increpare potest esse dupliciter delectationis causa. Uno modo, inquantum facit homini imaginationem propriae sapientiae et excellentiae, increpare enim et corripere est sapientum et maiorum alio modo, secundum quod aliquis, increpando et reprehendendo, alteri benefacit, quod est delectabile, ut dictum est. Irato autem est delectabile punire, inquantum videtur removere apparentem minorationem, quae videtur esse ex praecedenti laesione. Cum enim aliquis est ab aliquo laesus, videtur per hoc ab illo minoratus esse, et ideo appetit ab hac minoratione liberari per retributionem laesionis. Et sic patet quod benefacere alteri per se potest esse delectabile, sed malefacere alteri non est delectabile, nisi inquantum videtur pertinere ad proprium bonum.

Referencing norms: Q32A6Ad3, assert-hfb5a5ead0cabc955b068dec06d898a085be67e6d1bb1a52c93a2a00a7e8ba4a1

la · official · sha256:d86ff22218c2b8bf90fb49cbff50a4b1cbc92709676d68b618fe15702ada70c0LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod benefacere alteri non sit delectationis causa. Delectatio enim causatur ex consecutione proprii boni, sicut supra dictum est. Sed benefacere non pertinet ad consecutionem proprii boni, sed magis ad emissionem. Ergo magis videtur esse causa tristitiae quam delectationis.

Referencing norms: Q32A6Obiectio1, assert-h4c1f268463565a37d196bd891b832f58ab99c519862421558630d6655b21b912, assert-hefba6ffb9db489aa158b0a7c87ed6c9b4fc3eedd017fb6b6f1028c4539f856fd

la · official · sha256:1e42a74c8c1284c4c952564c55ae385cb9376aee59569d6469cd3ae4ed93903bLA

Praeterea, philosophus dicit, in IV Ethic., quod illiberalitas connaturalior est hominibus quam prodigalitas. Sed ad prodigalitatem pertinet benefacere aliis, ad illiberalitatem autem pertinet desistere a benefaciendo. Cum ergo operatio connaturalis sit delectabilis unicuique, ut dicitur in VII et X Ethic., videtur quod benefacere aliis non sit causa delectationis.

Referencing norms: Q32A6Obiectio2, assert-h27d1b590b12ef126b74375774700a4bf27dd60395d60814a527bf8c58d18f28e, assert-h59b5124386768225ffe60e264b6a5d7d20f8f739b77c85b8e706e21bc836c663

la · official · sha256:f70df652a8553c22780254474d53c5ece755649bed32d93d0b4785bfccc3d0caLA

Praeterea, contrarii effectus ex contrariis causis procedunt. Sed quaedam quae pertinent ad malefacere, sunt naturaliter homini delectabilia, sicut vincere, redarguere vel increpare alios, et etiam punire, quantum ad iratos, ut dicit philosophus in I Rhetoric. Ergo benefacere magis est causa tristitiae quam delectationis.

Referencing norms: Q32A6Obiectio3, assert-h6a071946654d89ab50a04daa36c09b9a8d0d00fad73d81c1a4563ff80c682c0f, assert-h7ecb3528dbd2d6640f6f9ab0f0e13cabd47299026d8604f59eb486bfdc4d254b

la · official · sha256:bd945223f16b466b8aab16b452459904305c3088714cebc27c8171169df60729LA

Respondeo dicendum quod hoc ipsum quod est benefacere alteri, potest tripliciter esse delectationis causa. Uno modo, per comparationem ad effectum, quod est bonum in altero constitutum. Et secundum hoc, inquantum bonum alterius reputamus quasi nostrum bonum, propter unionem amoris, delectamur in bono quod per nos fit aliis, praecipue amicis, sicut in bono proprio. Alio modo, per comparationem ad finem, sicut cum aliquis, per hoc quod alteri benefacit, sperat consequi aliquod bonum sibi ipsi, vel a Deo vel ab homine. Spes autem delectationis est causa. Tertio modo, per comparationem ad principium. Et sic hoc quod est benefacere alteri, potest esse delectabile per comparationem ad triplex principium. Quorum unum est facultas benefaciendi, et secundum hoc, benefacere alteri fit delectabile, inquantum per hoc fit homini quaedam imaginatio abundantis boni in seipso existentis, ex quo possit aliis communicare. Et ideo homines delectantur in filiis et in propriis operibus, sicut quibus communicant proprium bonum. Aliud principium est habitus inclinans, secundum quem benefacere fit alicui connaturale. Unde liberales delectabiliter dant aliis. Tertium principium est motivum, puta cum aliquis movetur ab aliquo quem diligit, ad benefaciendum alicui, omnia enim quae facimus vel patimur propter amicum, delectabilia sunt, quia amor praecipua causa delectationis est.

Referencing norms: Q32A6Respondeo, assert-h4f56eab08161e2fb045d1b55b00bebafcead4f949b736bcfbec92be867568f4e

la · official · sha256:e0b11f096ef2657d90cf1c71fb65aecfae96d8ef21ad4117bcb706039a380a1eLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II Polit., quod largiri et auxiliari amicis aut extraneis, est delectabilissimum.

Referencing norms: assert-hf37dfe5ea42ad51becccaf65d5c37c8dec6f82936a4d1ecee7c43237c44d60ec

la · official · sha256:9a8bb4d54c65775ccd3a76b2db8e9709ccfb26aaa15d5e2fd0e4e465489a9f88LA

Ad primum ergo dicendum quod, cum sit quaedam communicatio principantis ad subiectum, est ibi quaedam similitudo. Tamen secundum quandam excellentiam, eo quod principari et praeesse pertinent ad excellentiam proprii boni, sapientum enim et meliorum est principari et praeesse. Unde per hoc fit homini propriae bonitatis imaginatio. Vel quia per hoc quod homo principatur et praeest, aliis benefacit, quod est delectabile.

Referencing norms: Q32A7Ad1, assert-h75671e52d235a4531841e4f27dcd6dc7a50c0b102fb9e87aff2ffaba13f0bef9

la · official · sha256:70c8607fe8b7fa0cc1f6fdc2c8b17da8aa5ac06ea9aa2225ab6704e3d570329aLA

Ad secundum dicendum quod id in quo delectatur tristatus, etsi non sit simile tristitiae, est tamen simile homini contristato. Quia tristitiae contrariantur proprio bono eius qui tristatur. Et ideo appetitur delectatio ab his qui in tristitia sunt, ut conferens ad proprium bonum, inquantum est medicativa contrarii. Et ista est causa quare delectationes corporales, quibus sunt contrariae quaedam tristitiae, magis appetuntur, quam delectationes intellectuales, quae non habent contrarietatem tristitiae, ut infra dicetur. Exinde etiam est quod omnia animalia naturaliter appetunt delectationem, quia semper animal laborat per sensum et motum. Et propter hoc etiam iuvenes maxime delectationes appetunt; propter multas transmutationes in eis existentes, dum sunt in statu augmenti. Et etiam melancholici vehementer appetunt delectationes, ad expellendum tristitiam, quia corpus eorum quasi pravo humore corroditur, ut dicitur in VII Ethic.

Referencing norms: Q32A7Ad2, assert-haf848ff63c7d4ef07b29b68b2fad09e4ca75bfba3eda44e59e021cc24eaffbba

la · official · sha256:18ca5ed0436fbe07373c9466738fb2dda411064eea8425d089162a36643b5b98LA

Ad tertium dicendum quod bona corporalia in quadam mensura consistunt, et ideo superexcessus similium corrumpit proprium bonum. Et propter hoc efficitur fastidiosum et contristans, inquantum contrariatur bono proprio hominis.

Referencing norms: Q32A7Ad3, assert-h4b0b52b6928c04c4e5a80a9f3bb40d96a11236b31d77bb1c52d3664d33b069b9

la · official · sha256:4cc83d145d3ec0722faf2abed769a78c38647891b8c3dc0b7bc3044cf6f4ee21LA

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod similitudo non sit causa delectationis. Principari enim et praeesse quandam dissimilitudinem importat. Sed principari et praeesse naturaliter est delectabile, ut dicitur in I Rhetoric. Ergo dissimilitudo magis est causa delectationis quam similitudo.

Referencing norms: Q32A7Obiectio1, assert-h2674ce3aeedc9ab531407859559b53fd82c2d842d3cf0a1234b9d72d551631e3, assert-h6bba6685bd77973a0b81adb56c59c03cb9ab1fe049fedc91d677eb5cbf5774b7

la · official · sha256:50404385d8604df59e7c83954fc95c89eb524ffddc46bd908fbaf3ec2cb36d0aLA

Praeterea, nihil magis est dissimile delectationi quam tristitia. Sed illi qui patiuntur tristitias, maxime sequuntur delectationes, ut dicitur in VII Ethic. Ergo dissimilitudo est magis causa delectationis quam similitudo.

Referencing norms: Q32A7Obiectio2, assert-h4e630ad9acd699efb3adbb5ae33bad199ce5ef186538bdeb661fe8b5639b5862, assert-hec83a77ede2cff513176554f5a94139bba247252d5f6fa73e90d5bf044dce0a0

la · official · sha256:ca1fbb7becd48439b660f83cc106f3fc1c1ccc9a0d1a126bf83965a5ddb0ee0cLA

Praeterea, illi qui sunt repleti aliquibus delectabilibus, non delectantur in eis, sed magis fastidiunt ea, sicut patet in repletione ciborum. Non ergo similitudo est delectationis causa.

Referencing norms: Q32A7Obiectio3, assert-h04dbfe61289ec0652a306cb28908a50cdb542b6d255c3462e3ad0409a3b64656

la · official · sha256:9519a5f3b4f481beb0ef2120c914cc4f1912a539cfd6aa604214c01149e751ecLA

Respondeo dicendum quod similitudo est quaedam unitas, unde id quod est simile, inquantum est unum, est delectabile, sicut et amabile, ut supra dictum est. Et si quidem id quod est simile, proprium bonum non corrumpat, sed augeat, est simpliciter delectabile, puta homo homini, et iuvenis iuveni. Si vero sit corruptivum proprii boni, sic per accidens efficitur fastidiosum vel contristans; non quidem inquantum est simile et unum, sed inquantum corrumpit id quod est magis unum. Quod autem aliquid simile corrumpat proprium bonum, contingit dupliciter. Uno modo, quia corrumpit mensuram proprii boni per quendam excessum, bonum enim, praecipue corporale, ut sanitas, in quadam commensuratione consistit. Et propter hoc, superabundantes cibi, vel quaelibet delectationes corporales, fastidiuntur. Alio modo, per directam contrarietatem ad proprium bonum, sicut figuli abominantur alios figulos, non inquantum sunt figuli, sed inquantum per eos amittunt excellentiam propriam, sive proprium lucrum, quae appetunt sicut proprium bonum.

Referencing norms: Q32A7Respondeo, assert-hf89ea3dfe6ba7e825b0cf389ad75b385a4b4052d37cef5bebf815e4de49e93a8

la · official · sha256:d772749d3836faf1b87718fb2524d506da12b22966eec7daabad92775de2d97cLA

Sed contra est quod similitudo est causa amoris, ut dictum est supra. Amor autem est causa delectationis. Ergo similitudo est causa delectationis.

Referencing norms: assert-hf9bccaed57f7531bb644b2d11f24a500986ce8284f6b136ade099cd34113d927

la · official · sha256:0b77128a5e28487858d502ce218504834b4ded777806fffb9ec1942b2790d45dLA

Ad primum ergo dicendum quod admiratio non est delectabilis inquantum habet ignorantiam, sed inquantum habet desiderium addiscendi causam; et inquantum admirans aliquid novum addiscit, scilicet talem esse quem non aestimabat.

Referencing norms: Q32A8Ad1, assert-ha98f93be6d5ba84d0e0056e6b3be695bbfc214205c054c752a3004357df9208b

la · official · sha256:1eb8bfc3a10e453886976302249b3e210cc352e4c88680f15a02cc15e78add1dLA

Ad secundum dicendum quod delectatio duo habet, scilicet quietem in bono, et huiusmodi quietis perceptionem. Quantum igitur ad primum, cum sit perfectius contemplari veritatem cognitam quam inquirere ignotam, contemplationes rerum scitarum, per se loquendo, sunt magis delectabiles quam inquisitiones rerum ignotarum. Tamen per accidens, quantum ad secundum, contingit quod inquisitiones sunt quandoque delectabiliores, secundum quod ex maiori desiderio procedunt, desiderium autem maius excitatur ex perceptione ignorantiae. Unde maxime homo delectatur in his quae de novo invenit aut addiscit.

Referencing norms: Q32A8Ad2, assert-h3756de75b9b5f68765b9a14d27bf72c0bd990cee87f4dfd794e8ba2cbf83ca35

la · official · sha256:d10ea5127facb59cfdfb7021a7e570c409d2421354727ae264f68798e422b547LA

Ad tertium dicendum quod ea quae sunt consueta, sunt delectabilia ad operandum, inquantum sunt quasi connaturalia. Sed tamen ea quae sunt rara, possunt esse delectabilia, vel ratione cognitionis, quia desideratur eorum scientia, inquantum sunt mira; vel ratione operationis, quia ex desiderio magis inclinatur mens ad hoc quod intense in novitate operetur, ut dicitur in X Ethic.; perfectior enim operatio causat perfectiorem delectationem.

Referencing norms: Q32A8Ad3, assert-hdb37bf2e5bc53b213898d205ea5ab1b1bf1a6356c97097c57752e748bdf6f5bf

la · official · sha256:da0269efcef447ac98b9709deb372087d0b43a25cf81fde8b4a59c265f7a9171LA

Ad octavum sic proceditur. Videtur quod admiratio non sit causa delectationis. Admirari enim est ignorantis naturae, ut Damascenus dicit. Sed ignorantia non est delectabilis, sed magis scientia. Ergo admiratio non est causa delectationis.

Referencing norms: Q32A8Obiectio1, assert-h2438ea20d9a862cbda37e060fd40fb95bd58ce927a6d12a5e05eb27c53f4d55d, assert-hed3342f3fb7348553590b35ef68e40a3f2004f0bfaa73912885019adbb4f3a65

la · official · sha256:c5876505e5decaabb6eddf14409696fe280089890d206ca186842f4c4c92bb20LA

Praeterea, admiratio est principium sapientiae, quasi via ad inquirendum veritatem, ut dicitur in principio Metaphys. Sed delectabilius est contemplari iam cognita, quam inquirere ignota, ut philosophus dicit in X Ethic., cum hoc habeat difficultatem et impedimentum, illud autem non habeat; delectatio autem causatur ex operatione non impedita, ut dicitur in VII Ethic. Ergo admiratio non est causa delectationis, sed magis delectationem impedit.

Referencing norms: Q32A8Obiectio2, assert-h9f9daa1c4df60bd6336b67c647eb1d5cbc6ee03ea94331fa1b6e6613a052a338, assert-hcd4c1ccbdef91a184df0a50eda1397534ca4f415c21608c8c82ebc9a0cca236e

la · official · sha256:32dc2a298c7d58242e79d0629571cfde76e7117fee160f6c5c0615d91c451026LA

Praeterea, unusquisque in consuetis delectatur, unde operationes habituum per consuetudinem acquisitorum, sunt delectabiles. Sed consueta non sunt admirabilia, ut dicit Augustinus, super Ioan. Ergo admiratio contrariatur causae delectationis.

Referencing norms: Q32A8Obiectio3, assert-h96f4334e4dec0462502639c97e43a03b01137311368fc9972c8e8e8d454f29f6, assert-hf10a5317adddc33da91f2577ccbff11fbb2d1acbee048c627a6f4ea941c9c337

la · official · sha256:fa127d9f4cfc8f92db1e52932d4e5e22177ceea2c741d8faecd19502ebbff4abLA

Respondeo dicendum quod adipisci desiderata est delectabile, ut supra dictum est. Et ideo quanto alicuius rei amatae magis crescit desiderium, tanto magis per adeptionem crescit delectatio. Et etiam in ipso augmento desiderii fit augmentum delectationis, secundum quod fit etiam spes rei amatae; sicut supra dictum est quod ipsum desiderium ex spe est delectabile. Est autem admiratio desiderium quoddam sciendi, quod in homine contingit ex hoc quod videt effectum et ignorat causam, vel ex hoc quod causa talis effectus excedit cognitionem aut facultatem ipsius. Et ideo admiratio est causa delectationis inquantum habet adiunctam spem consequendi cognitionem eius quod scire desiderat. Et propter hoc omnia mirabilia sunt delectabilia, sicut quae sunt rara, et omnes repraesentationes rerum, etiam quae in se non sunt delectabiles; gaudet enim anima in collatione unius ad alterum, quia conferre unum alteri est proprius et connaturalis actus rationis, ut philosophus dicit in sua poetica. Et propter hoc etiam liberari a magnis periculis magis est delectabile, quia est admirabile, ut dicitur in I Rhetoric.

Referencing norms: Q32A8Respondeo, assert-h0a14e16ed7259c7aa728bb453c1cc7eb6b258f6bf2b354740441f5f15dff7b08

la · official · sha256:5d491bcf796d87537efda217ea4c86cb5a899f1299f56e403d49c301fb36d68dLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in I Rhetoric., quod admiratio est delectationis causa.

Referencing norms: assert-h8777c06af30f52ca8064422b906b47fb911197fbcbdab6b83501b9f24e9b8079

la · official · sha256:5dd95893f62b9db5b8b7a793ae1747ee9794fe67c5485f0bc4f92983c421c0f0LA

Deinde considerandum est de causis delectationis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum operatio sit causa propria delectationis. Secundo, utrum motus sit causa delectationis. Tertio, utrum spes et memoria. Quarto, utrum tristitia. Quinto, utrum actiones aliorum sint nobis delectationis causa. Sexto, utrum benefacere alteri sit causa delectationis. Septimo, utrum similitudo sit causa delectationis. Octavo, utrum admiratio sit causa delectationis.

la · official · sha256:52ae0416761429cdcbbaec59a94c4e28c84dca5a00eda8454bc72f3986f4d6deLA

Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet in his quae dicuntur metaphorice, idem diversis attribui secundum diversas similitudines. Et secundum hoc, dilatatio pertinet ad amorem ratione cuiusdam extensionis, inquantum affectus amantis ad alios extenditur, ut curet non solum quae sua sunt, sed quae aliorum. Ad delectationem vero pertinet dilatatio, inquantum aliquid in seipso ampliatur, ut quasi capacius reddatur.

Referencing norms: Q33A1Ad1, assert-ha27be0c55dce146cd008049be5cf8440c6f61837ec3feff39ff7d5e3a12303aa

la · official · sha256:5bc73530495de36b3957c5b403807dbb94fda234e414d3ec974a806f71390c88LA

Ad secundum dicendum quod desiderium habet quidem aliquam ampliationem ex imaginatione rei desideratae, sed multo magis ex praesentia rei iam delectantis. Quia magis praebet se animus rei iam delectanti, quam rei non habitae desideratae, cum delectatio sit finis desiderii.

Referencing norms: Q33A1Ad2, assert-h1ac07bde0f1ef486343ccbcd7f06b0514a69de36bff4a04c9f4895d23fc49ff9

la · official · sha256:640b97e2224fe55f58accaa3055d8203733400cc6fe083a5aeeaccfe6371f69aLA

Ad tertium dicendum quod ille qui delectatur, constringit quidem rem delectantem, dum ei fortiter inhaeret, sed cor suum ampliat, ut perfecte delectabili fruatur.

Referencing norms: Q33A1Ad3, assert-h6409708857a8237ac3ed435949dea5163b6d3b46c11a578ba53b4f59369b02ce

la · official · sha256:91fffdcf0af67d523234814336714604f7cead562ad1ad319676f61660012a84LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod dilatatio non sit effectus delectationis. Dilatatio enim videtur ad amorem magis pertinere, secundum quod dicit apostolus, II ad Cor. VI, cor nostrum dilatatum est. Unde et de praecepto caritatis in Psalmo CXVIII, dicitur, latum mandatum tuum nimis. Sed delectatio est alia passio ab amore. Ergo dilatatio non est effectus delectationis.

Referencing norms: Q33A1Obiectio1, assert-h2398c8351024911ff1fc13632809a40eb72f615ef4c4895e312082b35d631191, assert-hb4d38017fa09697b1c2cb11314879cd766f7e37f336947e04857605b480c576b, assert-hf3b207a91a261276f86bfa8ca06a4b2b41fe74d17fc77795a857652c2dff1801

la · official · sha256:b2c5bd5351155444a510a1d1b825f4dfe65e501c3804ceedf02025e159ace7c2LA

Praeterea, ex hoc quod aliquid dilatatur, efficitur capacius ad recipiendum. Sed receptio pertinet ad desiderium, quod est rei nondum habitae. Ergo dilatatio magis videtur pertinere ad desiderium quam ad delectationem.

Referencing norms: Q33A1Obiectio2, assert-hb5ca3cd121036e6606a475a6673580933fbd1510131d2943b269db69a58ee3f4, assert-hc66ece1f4a786433d285b5c4ebe139605dd1dd018930cf43d3ba23784b653380

la · official · sha256:b81fcb942a6984094a296a43cd5bd997f3c618ae73ec762bd1ad63980098b4bdLA

Praeterea, constrictio dilatationi opponitur. Sed constrictio videtur ad delectationem pertinere, nam illud constringimus quod firmiter volumus retinere; et talis est affectio appetitus circa rem delectantem. Ergo dilatatio ad delectationem non pertinet.

Referencing norms: Q33A1Obiectio3, assert-h448744ad74a8f4c34d59f2368208b9041ec993aaea9b12ed93084fb233eed746, assert-h87250ee92ee821c4be8d853af94f3895d1e6aa1ddb8dba11747c17c61dab01a6

la · official · sha256:7fc1f6f7d4492cfa9eb3b0f49e4e112e64e30946b46568902d7910ed5f65293bLA

Respondeo dicendum quod latitudo est quaedam dimensio magnitudinis corporalis, unde in affectionibus animae non nisi secundum metaphoram dicitur. Dilatatio autem dicitur quasi motus ad latitudinem. Et competit delectationi secundum duo quae ad delectationem requiruntur. Quorum unum est ex parte apprehensivae virtutis, quae apprehendit coniunctionem alicuius boni convenientis. Ex hac autem apprehensione apprehendit se homo perfectionem quandam adeptum, quae est spiritualis magnitudo, et secundum hoc, animus hominis dicitur per delectationem magnificari, seu dilatari. Aliud autem est ex parte appetitivae virtutis, quae assentit rei delectabili, et in ea quiescit, quodammodo se praebens ei ad eam interius capiendam. Et sic dilatatur affectus hominis per delectationem, quasi se tradens ad continendum interius rem delectantem.

Referencing norms: Q33A1Respondeo, assert-h107dc45ba359348f99b0e1452d040838d2023858195104b742b74bd0639f0b31

la · official · sha256:d24cb9c522999fd06e722a1ad05254dd79d5d53ccda860777ef789483846e070LA

Sed contra est quod, ad expressionem gaudii, dicitur Isaiae LX, videbis, et affluens, et mirabitur et dilatabitur cor tuum. Ipsa etiam delectatio ex dilatatione nomen accepit ut laetitia nominetur sicut supra dictum est.

Referencing norms: assert-hf2cd8a5944c75fe66a48ce8d47901a481c8e5e18674584af00cada19d8fc1e3a

la · official · sha256:dd02033938fc95670222f71b0f6bd14f58622cb1e8153ff03964655eb501f1ceLA

Ad primum ergo dicendum quod, quando delectatio est perfecta, tunc habet omnimodam quietem, et cessat motus desiderii tendentis in non habitum. Sed quando imperfecte habetur, tunc non omnino cessat motus desiderii tendentis in non habitum.

Referencing norms: Q33A2Ad1, assert-h3d922355aa36adfcc6595d196b396146362bb8f104954530b3e50e83fd219d91

la · official · sha256:4827dbd185c8dab12289cf41450196299f2485dea89b238a2a559e01a9982bb1LA

Ad secundum dicendum quod id quod imperfecte habetur, secundum quid habetur, et secundum quid non habetur. Et ideo simul de eo potest esse et desiderium et delectatio.

Referencing norms: Q33A2Ad2, assert-h5f7212509c856a4bcbdbb1340fe22c0dd17d43917b127c57d558f63be6e44313

la · official · sha256:0f604d535ee9eccd76643bd72d91114b333df18ef75a1ea453d2d2e6a1c9f0d6LA

Ad tertium dicendum quod delectationes alio modo causant fastidium, et alio modo desiderium, ut dictum est.

Referencing norms: Q33A2Ad3, assert-h04caf32f87b3dc4a1856b667b7b15f8531f3c15fdc23b74a26177dc988f4d824

la · official · sha256:855f388953147deb2c1b5689971d4f2cff71bd3384df59e7f7a5d9bd062b2a2bLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod delectatio non causet desiderium sui ipsius. Omnis enim motus cessat, cum pervenerit ad quietem. Sed delectatio est quasi quaedam quies motus desiderii, ut supra dictum est. Cessat ergo motus desiderii, cum ad delectationem pervenerit. Non ergo delectatio causat desiderium.

Referencing norms: Q33A2Obiectio1, assert-h522d0a306d5e366eab0d8521673d3812af493ea41b3d9548b85ad2ce2c40d3e3, assert-h969081afa82ec9b17b614b322811ccb22afa2623c1719d4705d1d06f81abae2f

la · official · sha256:4aa82194248e466103d496e2687c170e74d93c757aec61e51bb0f7d4d3fa0b63LA

Praeterea, oppositum non est causa sui oppositi. Sed delectatio quodammodo desiderio opponitur, ex parte obiecti, nam desiderium est boni non habiti, delectatio vero boni iam habiti. Ergo delectatio non causat desiderium sui ipsius.

Referencing norms: Q33A2Obiectio2, assert-hc5656897be3a60e92636c453aad198db69bd7405bff086f6dae7d367928ce81b, assert-hfcee87db7dc7d95a9998d5f1ba3a9812a944f9215484b76184437f2b2470b627

la · official · sha256:04c3e28bec1a34dd937a6b054235c148e7448960a915b83b00f5ad4c5c3897a6LA

Praeterea, fastidium desiderio repugnat. Sed delectatio plerumque causat fastidium. Non ergo facit sui desiderium.

Referencing norms: Q33A2Obiectio3, assert-he2cdd65e5a12100b8b6278aea6f676bf721cfe9c588e7c42480060cbffcc85fe, assert-hf91ff81225c2143147077e4e897490c0a98d8008b13b85f171f26edc30a27bf3

la · official · sha256:889016f4fbd866b0cecdcf48bf855abe4ec126089c0257bf4690798757b1e8a3LA

Respondeo dicendum quod delectatio dupliciter potest considerari, uno modo, secundum quod est in actu; alio modo, secundum quod est in memoria. Item sitis, vel desiderium, potest dupliciter accipi, uno modo, proprie, secundum quod importat appetitum rei non habitae; alio modo, communiter, secundum quod importat exclusionem fastidii. Secundum quidem igitur quod est in actu, delectatio non causat sitim vel desiderium sui ipsius, per se loquendo, sed solum per accidens, si tamen sitis vel desiderium dicatur rei non habitae appetitus, nam delectatio est affectio appetitus circa rem praesentem. Sed contingit rem praesentem non perfecte haberi. Et hoc potest esse vel ex parte rei habitae, vel ex parte habentis. Ex parte quidem rei habitae, eo quod res habita non est tota simul, unde successive recipitur, et dum aliquis delectatur in eo quod habet, desiderat potiri eo quod restat; sicut qui audit primam partem versus, et in hoc delectatur, desiderat alteram partem versus audire, ut Augustinus dicit, IV Confess. Et hoc modo omnes fere delectationes corporales faciunt sui ipsarum sitim, quousque consummentur, eo quod tales delectationes consequuntur aliquem motum, sicut patet in delectationibus ciborum. Ex parte autem ipsius habentis, sicut cum aliquis aliquam rem in se perfectam existentem, non statim perfecte habet, sed paulatim acquirit. Sicut in mundo isto, percipientes aliquid imperfecte de divina cognitione, delectamur; et ipsa delectatio excitat sitim vel desiderium perfectae cognitionis; secundum quod potest intelligi quod habetur Eccli. XXIV, qui bibunt me, adhuc sitient. Si vero per sitim vel desiderium intelligatur sola intensio affectus tollens fastidium, sic delectationes spirituales maxime faciunt sitim vel desiderium sui ipsarum. Delectationes enim corporales, quia augmentatae, vel etiam continuatae, faciunt superexcrescentiam naturalis habitudinis, efficiuntur fastidiosae; ut patet in delectatione ciborum. Et propter hoc, quando aliquis iam pervenit ad perfectum in delectationibus corporalibus, fastidit eas, et quandoque appetit aliquas alias. Sed delectationes spirituales non superexcrescunt naturalem habitudinem, sed perficiunt naturam. Unde cum pervenitur ad consummationem in ipsis, tunc sunt magis delectabiles, nisi forte per accidens, inquantum operationi contemplativae adiunguntur aliquae operationes virtutum corporalium, quae per assiduitatem operandi lassantur. Et per hunc etiam modum potest intelligi quod dicitur Eccli. XXIV qui bibit me, adhuc sitiet. Quia etiam de Angelis, qui perfecte Deum cognoscunt, et delectantur in ipso, dicitur I Petri I, quod desiderant in eum conspicere. Si vero consideretur delectatio prout est in memoria et non in actu, sic per se nata est causare sui ipsius sitim et desiderium, quando scilicet homo redit ad illam dispositionem in qua erat sibi delectabile quod praeteriit. Si vero immutatus sit ab illa dispositione, memoria delectationis non causat in eo delectationem, sed fastidium, sicut pleno existenti memoria cibi.

Referencing norms: Q33A2Respondeo, assert-hb67534d0df5a4ebef000608da7886b360752c482c5d53b2b5f6e5457441a4409

la · official · sha256:4cf8903df1849f71629a1c0995807ee8b7c4d35a9452d7cfa3649b5c6567ca44LA

Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. IV, qui biberit ex hac aqua, sitiet iterum, per aquam autem significatur, secundum Augustinum, delectatio corporalis.

Referencing norms: assert-hfbaedd295a726b89f620566287a448e3b7703998fe535937429e9b7f023fb506

la · official · sha256:79c2a210ea8b9bc7d99678891dc1cea40b16d1f06cecdb0e8c6c7ca9a829c619LA

Ad primum ergo dicendum quod delectatio corporalis habet quidem quietem appetitus in delectabili, quae quies interdum contrariatur rationi; sed ex parte corporis, semper habet transmutationem. Et quantum ad utrumque, impedit rationis usum.

Referencing norms: Q33A3Ad1, assert-hb547533271289fdc161b4ff880c96508d51864df45225546803b1b87b4fb20cd

la · official · sha256:bea5761a2eebae0f942b812bf981aab5e916670f22c72e811886f278c20d4cb7LA

Ad secundum dicendum quod vis appetitiva et apprehensiva sunt quidem diversae partes, sed unius animae. Et ideo cum intentio animae vehementer applicatur ad actum unius, impeditur ab actu contrario alterius.

Referencing norms: Q33A3Ad2, assert-h0aa236d332ccfcb12aeac291e9facb976a1c220046e166942a904e9563396716

la · official · sha256:179b4983b69ca82c7990a82e839b7f221ec830a65432335b617fc2640cb726bcLA

Ad tertium dicendum quod usus rationis requirit debitum usum imaginationis et aliarum virium sensitivarum, quae utuntur organo corporali. Et ideo ex transmutatione corporali usus rationis impeditur, impedito actu virtutis imaginativae et aliarum sensitivarum.

Referencing norms: Q33A3Ad3, assert-h5675f6f588adde21770c9081f9aaf237be147d692f96b69b7a46cf93de2b2307

la · official · sha256:bb02883e1c0e77dd0ab36001de0a1256f60770e68bef274b8cd065e8ab843155LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod delectatio non impediat usum rationis. Quies enim maxime confert ad debitum rationis usum, unde dicitur in VII Physic., quod in sedendo et quiescendo fit anima sciens et prudens; et Sap. VIII, intrans in domum meam, conquiescam cum illa, scilicet sapientia. Sed delectatio est quaedam quies. Ergo non impedit, sed magis iuvat rationis usum.

Referencing norms: Q33A3Obiectio1, assert-h25470d776ca9f58c6db66b7af9c5661bd929f6fabb0cfe866528a07d4e404146, assert-h9ad9114a337ccf94dd40217bc896dff88ea93dd4bb9938fce34294560b1e716a

la · official · sha256:3fa838bff42183e6f5440268f02cd7b6384319df8059b11cfcda3a4adcee9923LA

Praeterea, ea quae non sunt in eodem, etiam si sint contraria, non se impediunt. Sed delectatio est in parte appetitiva, usus autem rationis in parte apprehensiva. Ergo delectatio non impedit rationis usum.

Referencing norms: Q33A3Obiectio2, assert-h07043bfac6d9789e5d121581c293e1a0db2746b7d60cb5279d7f2653b046b8e3, assert-h2408265d05c9a3809e5ab212cb9f46a9ffca712f6ed8379a46736ad54dd34b2a

la · official · sha256:03d1e4df561d7ced850ef9f71734c3a290f10e811447ace127126ca0fd777fcbLA

Praeterea, quod impeditur ab alio, videtur quodammodo transmutari ab ipso. Sed usus apprehensivae virtutis magis movet delectationem quam a delectatione moveatur, est enim causa delectationis. Ergo delectatio non impedit usum rationis.

Referencing norms: Q33A3Obiectio3, assert-hf629c839a3d80e8698e4a5dbd73d837104ff67b3af2bfb4531656615210dd6b6, assert-hf62c40791bf1a415f343e62dbcf76d23dbf5a4335d40e7a6323e87584aed7192

la · official · sha256:29f537be9930ca45090749e6017089dffbc5993e3b510296b5d163137bdb83beLA

Respondeo dicendum quod, sicut dicitur in X Ethic., delectationes propriae adaugent operationes, extraneae vero impediunt. Est ergo quaedam delectatio quae habetur de ipso actu rationis, sicut cum aliquis delectatur in contemplando vel ratiocinando. Et talis delectatio non impedit usum rationis, sed ipsum adiuvat, quia illud attentius operamur in quo delectamur; attentio autem adiuvat operationem. Sed delectationes corporales impediunt usum rationis triplici ratione. Primo quidem, ratione distractionis. Quia, sicut iam dictum est, ad ea in quibus delectamur, multum attendimus, cum autem attentio fortiter inhaeserit alicui rei, debilitatur circa alias res, vel totaliter ab eis revocatur. Et secundum hoc, si delectatio corporalis fuerit magna, vel totaliter impediet usum rationis, ad se intentionem animi attrahendo; vel multum impediet. Secundo, ratione contrarietatis. Quaedam enim delectationes, maxime superexcedentes, sunt contra ordinem rationis. Et per hunc modum philosophus dicit, in VI Ethic., quod delectationes corporales corrumpunt existimationem prudentiae, non autem existimationem speculativam, cui non contrariantur, puta quod triangulus habet tres angulos aequales duobus rectis. Secundum autem primum modum, utramque impedit. Tertio modo, secundum quandam ligationem, inquantum scilicet ad delectationem corporalem sequitur quaedam transmutatio corporalis, maior etiam quam in aliis passionibus, quanto vehementius afficitur appetitus ad rem praesentem quam ad rem absentem. Huiusmodi autem corporales perturbationes impediunt usum rationis, sicut patet in vinolentis, qui habent usum rationis ligatum vel impeditum.

Referencing norms: Q33A3Respondeo, assert-hd0cedc315fbcd8ef52714cb8e4659abaa39b46a17f3e199d2d6d8c9ff03b29f7

la · official · sha256:3a2a424fb6781f34363384348196a7ebbc3ac9b72f6c8d2aba50b8a750e9de1eLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod delectatio corrumpit existimationem prudentiae.

Referencing norms: assert-h5f1fa20064e2f45c4f7049553a694cc4e92b868fde21b252424d10da4acd26b8

la · official · sha256:9edb1aa8d1b58dc4d9c12eb3d2c577cb2f7aabed4d8d9c5b5905a0b090e3528aLA

Ad primum ergo dicendum quod non omnis delectatio impedit actum rationis, sed delectatio corporalis; quae non consequitur actum rationis, sed actum concupiscibilis, qui per delectationem augetur. Delectatio autem quae consequitur actum rationis, fortificat rationis usum.

Referencing norms: Q33A4Ad1, assert-hd28c59c569a3094e29f4b485f9e2900468dd7236feb652cc83985442081ed245

la · official · sha256:ad5ee06008c637e6ceb4104d7424ec82f9d7677bffa2897209288aed2c8a4bd5LA

Ad secundum dicendum quod, sicut dicitur in II Physic., contingit quod duo sibi invicem sunt causa, ita quod unum sit causa efficiens, et aliud causa finalis alterius. Et per hunc modum, operatio causat delectationem sicut causa efficiens; delectatio autem perficit operationem per modum finis, ut dictum est.

Referencing norms: Q33A4Ad2, assert-h3900fee775fdc9c3d3eeaf94369d6ff3abd73feab06865f8f7b7e1ee97be216e

la · official · sha256:afd2976b535cea5215d2b3c01259de1e1dd791b1f113d79c754d294b33a529ceLA

Ad tertium patet responsio ex dictis.

Referencing norms: Q33A4Ad3, assert-h687a05289d989a256e2c69d326d2357c98927d85fd693815d7597791d7612787

la · official · sha256:062d6f40a9d6a8e955ede9ad0d9b73196479c7018f3e92adf8e9114d2e992a63LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod delectatio non perficiat operationem. Omnis enim humana operatio ab usu rationis dependet. Sed delectatio impedit usum rationis, ut dictum est. Ergo delectatio non perficit, sed debilitat operationem humanam.

Referencing norms: Q33A4Obiectio1, assert-h1664735bc94e1437acac5fc0abe1b1f424de4ea9f78e14952dbb33b17e212b4b, assert-h70fcbbb1928f80bee12fe8633b051d1e9b14ff5f590509404b81882c0d78df84

la · official · sha256:5c870deec0c7e3921106cb7eeb08311cadc2d3b8d16c769af4cdf44312fa0fe4LA

Praeterea, nihil est perfectivum sui ipsius, vel suae causae. Sed delectatio est operatio, ut dicitur in VII et X Ethic., quod oportet ut intelligatur vel essentialiter, vel causaliter. Ergo delectatio non perficit operationem.

Referencing norms: Q33A4Obiectio2, assert-h809ccc28b038b1f8ac23a1029b4a559914ba79a391708f4129b3bf1709036b78, assert-h80e0e0d4862ac1d9a9a9f5256526f8c24a2d1d78b1ebf91c312a2200f63c06a5

la · official · sha256:f083a976dd1acbc7803b33e846d210b0c71d933be8445a7dfe4341a28baff191LA

Praeterea, si delectatio perficit operationem, aut perficit ipsam sicut finis, aut sicut forma, aut sicut agens. Sed non sicut finis, quia operationes non quaeruntur propter delectationem, sed magis e converso, ut supra dictum est. Nec iterum per modum efficientis, quia magis operatio est causa efficiens delectationis. Nec iterum sicut forma, non enim perficit delectatio operationem ut habitus quidam, secundum philosophum, in X Ethic. Delectatio ergo non perficit operationem.

Referencing norms: Q33A4Obiectio3, assert-h012db08bb6ab4e4bb63912a44d01312eaa719c3308fd608b1eada733cd64230b, assert-h9201c638ed6efd0ad00f17e3ba6e8381ed6bffc9b4033265d97976648b889cab

la · official · sha256:41dafe067bbb02a6ccdbcefe60956422f805bd951eea48742ccfa7afd33c32b3LA

Respondeo dicendum quod delectatio dupliciter operationem perficit. Uno modo, per modum finis, non quidem secundum quod finis dicitur id propter quod aliquid est; sed secundum quod omne bonum completive superveniens, potest dici finis. Et secundum hoc dicit philosophus, in X Ethic., quod delectatio perficit operationem sicut quidam superveniens finis, inquantum scilicet super hoc bonum quod est operatio, supervenit aliud bonum quod est delectatio, quae importat quietationem appetitus in bono praesupposito. Secundo modo, ex parte causae agentis. Non quidem directe, quia philosophus dicit, in X Ethic., quod perficit delectatio operationem, non sicut medicus sanum, sed sicut sanitas. Indirecte autem, inquantum scilicet agens, quia delectatur in sua actione, vehementius attendit ad ipsam, et diligentius eam operatur. Et secundum hoc dicitur in X Ethic., quod delectationes adaugent proprias operationes, et impediunt extraneas.

Referencing norms: Q33A4Respondeo, assert-h132beab00e4f248a4f514e2553a65253640e762d2b620100dfae69627219ddc9

la · official · sha256:81b657a7d695ae9aff936c8147fe0879f237a4e35e8be9832377ca37f7b92b38LA

Sed contra est quod dicitur ibidem, quod delectatio operationem perficit.

Referencing norms: assert-h83bd33098267169074508015f5fb29852aba31a52e0ebd78e9a925613e46006b

la · official · sha256:273f62714d683d12838dedc5a18b3524ffabd72f5eb78a2fd1726834eab40b44LA

Deinde considerandum est de effectibus delectationis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum delectationis sit dilatare. Secundo, utrum delectatio causet sui sitim, vel desiderium. Tertio, utrum delectatio impediat usum rationis. Quarto, utrum delectatio perficiat operationem.

la · official · sha256:244a7197681c575219f7b0d73aa794bc080156d30a3e4cd032286174456183aeLA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, delectationes quae sunt de actu rationis, non impediunt rationem, neque corrumpunt prudentiam; sed delectationes extraneae, cuiusmodi sunt delectationes corporales. Quae quidem rationis usum impediunt, sicut supra dictum est, et per contrarietatem appetitus, qui quiescit in eo quod repugnat rationi, et ex hoc habet delectatio quod sit moraliter mala, vel secundum quandam ligationem rationis, sicut in concubitu coniugali delectatio, quamvis sit in eo quod convenit rationi, tamen impedit rationis usum, propter corporalem transmutationem adiunctam. Sed ex hoc non consequitur malitiam moralem, sicut nec somnus quo ligatur usus rationis, moraliter est malus, si sit secundum rationem receptus, nam et ipsa ratio hoc habet, ut quandoque rationis usus intercipiatur. Dicimus tamen quod huiusmodi ligamentum rationis ex delectatione in actu coniugali, etsi non habeat malitiam moralem, quia non est peccatum mortale nec veniale; provenit tamen ex quadam morali malitia, scilicet ex peccato primi parentis, nam hoc in statu innocentiae non erat, ut patet ex his quae in primo dicta sunt.

Referencing norms: Q34A1Ad1, assert-hf55d3fd86da2744b857b474f5c8359cb121305630f00095c9149b216f55e3f85

la · official · sha256:88e160cdf3a7a8ef7a9631bdc9e31396d51bb3df900354c33acdfc0098560fa0LA

Ad secundum dicendum quod temperatus non fugit omnes delectationes, sed immoderatas, et rationi non convenientes. Quod autem pueri et bestiae delectationes prosequantur, non ostendit eas universaliter esse malas, quia in eis est naturalis appetitus a Deo, qui movetur in id quod est eis conveniens.

Referencing norms: Q34A1Ad2, assert-hf724b99bc06efaab3445dc9c3a72ad3b84b3f03bc952be6804dc477170b1b405

la · official · sha256:5c6266dcf3a887025088b84a4a1a499c941ea0706986b1b05969c1bea8826395LA

Ad tertium dicendum quod non omnis boni est ars, sed exteriorum factibilium, ut infra dicetur. Circa operationes autem et passiones quae sunt in nobis, magis est prudentia et virtus quam ars. Et tamen aliqua ars est factiva delectationis; scilicet pulmentaria et pigmentaria, ut dicitur in VII Ethic.

Referencing norms: Q34A1Ad3, assert-hd0271caabec9dbb383a78403f796bc1801e8b9174b37d0c1a7364a60fc4bb5f7

la · official · sha256:a04d10e9a508886a91d478446f2a269ad7c8f5073443fb575895a52e3d92d32eLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod omnis delectatio sit mala. Illud enim quod corrumpit prudentiam, et impedit rationis usum, videtur esse secundum se malum, quia bonum hominis est secundum rationem esse, ut Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom. Sed delectatio corrumpit prudentiam, et impedit rationis usum, et tanto magis, quanto delectationes sunt maiores. Unde in delectationibus venereis, quae sunt maximae, impossibile est aliquid intelligere, ut dicitur in VII Ethic. Et Hieronymus etiam dicit, super Matth., quod illo tempore quo coniugales actus geruntur, praesentia sancti spiritus non dabitur, etiam si propheta esse videatur qui officio generationis obsequitur. Ergo delectatio est secundum se malum. Ergo omnis delectatio mala.

Referencing norms: Q34A1Obiectio1, assert-h29e321aeacde4dc32827181127aa98726d09754c7e2c8d81ae354e6d608d1ee3, assert-h570c882bd16838a63a1bb95607aca180dfba54f6fb58a48f9b87983390093762, assert-hd80e8e50344a7c2a8107b348cb5660d4c152cfda770f7f7d7f2e4722ab373950, assert-he50e17c500cbe2dde27b80cbb99cb3b1dec2851f9f6c1f5ff7be3a54baf63a22

la · official · sha256:8c6a0a979561d7ece21d089aa31b006d2f7ab36b0b354679ebaca5c3bea6ec54LA

Praeterea, illud quod fugit virtuosus, et prosequitur deficiens a virtute, videtur esse secundum se malum, et fugiendum, quia, ut dicitur in X Ethic., virtuosus est quasi mensura et regula humanorum actuum; et apostolus dicit, I ad Cor. II, spiritualis iudicat omnia. Sed pueri et bestiae, in quibus non est virtus, prosequuntur delectationes, fugit autem eas temperatus. Ergo delectationes secundum se sunt malae, et fugiendae.

Referencing norms: Q34A1Obiectio2, assert-h331e08d617eb9c0f3dfaf4c2b35f60fee83cb97845c6e81b12bf96581f86d66c, assert-hfd2ed3e9b4189603b2a44fc1b7b646a3898a9d953e16cee1c986c5ed26a48019

la · official · sha256:87f0d556fae458886bdad4ad1f0831e98aa63f75afa11271f4664bf79d178156LA

Praeterea, virtus et ars sunt circa difficile et bonum, ut dicitur in II Ethic. Sed nulla ars ordinata est ad delectationem. Ergo delectatio non est aliquid bonum.

Referencing norms: Q34A1Obiectio3, assert-h5298aa3d1f7aaf90784a8b2624e3f703c92da63da06aeca417ba0218dce2431c, assert-h79a4ad0a250ad262223f176917850cd5917345b0fe105ba0a8ce0ba4e50af020

la · official · sha256:df9f835acc3ebceb311cc7ee6de7f4056d5d4bba62ee20b6e4d59f67f63e9f22LA

Respondeo dicendum quod, sicut dicitur in X Ethic., aliqui posuerunt omnes delectationes esse malas. Cuius ratio videtur fuisse, quia intentionem suam referebant ad solas delectationes sensibiles et corporales, quae sunt magis manifestae, nam et in ceteris intelligibilia a sensibilibus antiqui philosophi non distinguebant, nec intellectum a sensu, ut dicitur in libro de anima. Delectationes autem corporales ut dicitur in libro de anima. Delectationes autem corporales arbitrabantur dicendum omnes esse malas, ut sic homines, qui ad delectationes immoderatas sunt proni, a delectationibus se retrahentes, ad medium virtutis perveniant. Sed haec existimatio non fuit conveniens. Cum enim nullus possit vivere sine aliqua sensibili et corporali delectatione, si illi qui docent omnes delectationes esse malas, deprehendantur aliquas delectationes suscipere; magis homines ad delectationes erunt proclives exemplo operum, verborum doctrina praetermissa. In operationibus enim et passionibus humanis, in quibus experientia plurimum valet, magis movent exempla quam verba. Dicendum est ergo aliquas delectationes esse bonas, et aliquas esse malas. Est enim delectatio quies appetitivae virtutis in aliquo bono amato, et consequens aliquam operationem. Unde huius ratio duplex accipi potest. Una quidem ex parte boni in quo aliquis quiescens delectatur. Bonum enim et malum in moralibus dicitur secundum quod convenit rationi vel discordat ab ea, ut supra dictum est, sicut in rebus naturalibus aliquid dicitur naturale ex eo quod naturae convenit, innaturale vero ex eo quod est a natura discordans. Sicut igitur in naturalibus est quaedam quies naturalis, quae scilicet est in eo quod convenit naturae, ut cum grave quiescit deorsum; et quaedam innaturalis, quae est in eo quod repugnat naturae, sicut cum grave quiescit sursum, ita et in moralibus est quaedam delectatio bona, secundum quod appetitus superior aut inferior requiescit in eo quod convenit rationi; et quaedam mala, ex eo quod quiescit in eo quod a ratione discordat, et a lege Dei. Alia ratio accipi potest ex parte operationum, quarum quaedam sunt bonae, et quaedam malae. Operationibus autem magis sunt affines delectationes, quae sunt eis coniunctae, quam concupiscentiae, quae tempore eas praecedunt. Unde, cum concupiscentiae bonarum operationum sint bonae, malarum vero malae; multo magis delectationes bonarum operationum sunt bonae, malarum vero malae.

Referencing norms: Q34A1Respondeo, assert-h27c4eecfed0c21fd9055f2534877c5de410fe1a6bd188046345ef3d03ad6a796

la · official · sha256:9331fea99f9bf56fe9001050a21fd9629b9693fc3e036e0ad953360917f7387dLA

Sed contra est quod in Psalmo XXXVI, dicitur, delectare in domino. Cum igitur ad nihil mali auctoritas divina inducat, videtur quod non omnis delectatio sit mala.

Referencing norms: assert-hdb14bd1d2ce1b8bc1c2e78e289885b94bb65e0c9581b8328a3e65240f680e219

la · official · sha256:094da9f7ca47afe4efdee2b3d98e48becdf4032b06ebf76dc29fad4b666231d4LA

Ad primum ergo dicendum quod honestum et utile dicuntur secundum rationem, et ideo nihil est honestum vel utile, quod non sit bonum. Delectabile autem dicitur secundum appetitum, qui quandoque in illud tendit quod non est conveniens rationi. Et ideo non omne delectabile est bonum bonitate morali, quae attenditur secundum rationem.

Referencing norms: Q34A2Ad1, assert-hae1dcf7490d5b4d5131f91aace84fcfe834e80660f1c21e59fdb1a08d8c5d7de

la · official · sha256:f0eacdbe5f859454139e70daaaa42d6d07ea46dedf859355f8e0a518af91c141LA

Ad secundum dicendum quod ideo delectatio non quaeritur propter aliud, quia est quies in fine. Finem autem contingit esse bonum et malum quamvis nunquam sit finis nisi secundum quod est bonum quoad hunc. Ita etiam est de delectatione.

Referencing norms: Q34A2Ad2, assert-hf9740a9778c86a976054b1d53692f243681f4688253fd8c11c72c7dd618c93be

la · official · sha256:b92e24dd1e65db7c8cc36a5fab2e085463274ca51d003790d8bb1c6767623825LA

Ad tertium dicendum quod hoc modo omnia appetunt delectationem, sicut et bonum, cum delectatio sit quies appetitus in bono. Sed sicut contingit non omne bonum quod appetitur, esse per se et vere bonum; ita non omnis delectatio est per se et vere bona.

Referencing norms: Q34A2Ad3, assert-h667b5d7cce0ddc76fef9a0a7d09150214173dbda860fcabd49878073924afea0

la · official · sha256:a7eae73393392525e7f5889c48d4f511da03f93121ba13f4f6da3497a08e2c37LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod omnis delectatio sit bona. Sicut enim in primo dictum est, bonum in tria dividitur, scilicet honestum, utile et delectabile. Sed honestum omne est bonum; et similiter omne utile. Ergo et omnis delectatio est bona.

Referencing norms: Q34A2Obiectio1, assert-h29aee3e4813e862cd60305d37abb60925657f6f5d8728bde05b6ef2034b54491, assert-hbff5585a97bdc9b391a6c7797312f019c803d4b3d9b06eac41d2eaebb5fdc460

la · official · sha256:a1f3f32cd2f95293cbb27d5c982f3ca5bee2516e6a71416fbbbb48e625895913LA

Praeterea, illud est per se bonum, quod non quaeritur propter aliud, ut dicitur in I Ethic. Sed delectatio non quaeritur propter aliud, ridiculum enim videtur ab aliquo quaerere quare vult delectari. Ergo delectatio est per se bonum. Sed quod per se praedicatur de aliquo, universaliter praedicatur de eo. Ergo omnis delectatio est bona.

Referencing norms: Q34A2Obiectio2, assert-h1279016011a17d37cb18ce84c1cc9269d673a9411fc2481f47dc609a1e8d675b, assert-h27598459fc17f21dd569ff1fbe1f28360364da1ad3cab5b6d506a791ca1a7242, assert-h6878c7895d15f5633d6a43e71a781d06dbcc21ab9b10cb1f3d56607786c793b5, assert-haa2a0bfada8901b8d816a84edfb80522a459c3a720c59921c229f46c25a94c42

la · official · sha256:50609e44ae3c5114c03cf9fe542ceac422cf6221541d2eeea1133aab145d1de7LA

Praeterea, id quod ab omnibus desideratur, videtur esse per se bonum, nam bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic. Sed omnes appetunt aliquam delectationem, etiam pueri et bestiae. Ergo delectatio est secundum se bonum. Omnis ergo delectatio est bona.

Referencing norms: Q34A2Obiectio3, assert-h0d8bad782e6c103d164e167923551e4d3318c52df053edb4f3a22f9bef7ce25f, assert-h74413a0cea79c472985c786016874d161a1fc046ec28f68361aa2834380e69d3

la · official · sha256:b23d15c330653a798ae886321945d5e88475948d06edef2ec2507ac04da79b6aLA

Respondeo dicendum quod, sicut aliqui Stoicorum posuerunt omnes delectationes esse malas, ita Epicurei posuerunt delectationem secundum se esse bonum, et per consequens delectationes omnes esse bonas. Qui ex hoc decepti esse videntur, quod non distinguebant inter id quod est bonum simpliciter, et id quod est bonum quoad hunc. Simpliciter quidem bonum est quod secundum se bonum est. Contingit autem quod non est secundum se bonum, esse huic bonum, dupliciter. Uno modo, quia est ei conveniens secundum dispositionem in qua nunc est, quae tamen non est naturalis, sicut leproso bonum est quandoque comedere aliqua venenosa, quae non sunt simpliciter convenientia complexioni humanae. Alio modo, quia id quod non est conveniens, aestimatur ut conveniens. Et quia delectatio est quies appetitus in bono, si sit bonum simpliciter illud in quo quiescit appetitus, erit simpliciter delectatio, et simpliciter bona. Si autem non sit bonum simpliciter, sed quoad hunc, tunc nec delectatio est simpliciter, sed huic, nec simpliciter est bona, sed bona secundum quid, vel apparens bona.

Referencing norms: Q34A2Respondeo, assert-h60afd09f3e9d282c8dc9b234c227cc4e60600bf65012ff793e7701abd994bf2f

la · official · sha256:f41cf9c44c8070909191dc3640d6f2322c32682f4ad8b7e4e9bb1b685617c7a2LA

Sed contra est quod dicitur Prov. II, qui laetantur cum malefecerint, et exultant in rebus pessimis.

Referencing norms: assert-h7563668d0cc2fdf26cf32b26c0156f3f2e0b46f555d1d601718a0427e4a12f99

la · official · sha256:bef72aca06a0fc170440035fd4efbcbc343aca832a7339364ecaadf680509790LA

Ad primum ergo dicendum quod non omnis delectatio consequitur generationem; sed aliquae delectationes consequuntur operationes perfectas, ut dictum est. Et ideo nihil prohibet aliquam delectationem esse optimum, etsi non omnis sit talis.

Referencing norms: Q34A3Ad1, assert-h89a8cf210ea2ac74a5c30f6ea523155ce75f99c239c79c548004edaee5f38d12

la · official · sha256:b623453c810299c7eb461c90aa69ad93bd1a136f2743dde950c1f33d285b8648LA

Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de optimo simpliciter, per cuius participationem omnia sunt bona, unde ex nullius additione fit melius. Sed in aliis bonis universaliter verum est quod quodlibet bonum ex additione alterius fit melius. Quamvis posset dici quod delectatio non est aliquid extraneum ab operatione virtutis, sed concomitans ipsam, ut in I Ethic. dicitur.

Referencing norms: Q34A3Ad2, assert-hce91a066d748aa50bfb97c804f8bdc7331bceb16f8d96ea94eb93573570a8232

la · official · sha256:429cf1725fcfac82fc6fb67cab1246500f6df5c7e244061b38b143be83bd55a9LA

Ad tertium dicendum quod delectatio non habet quod sit optimum ex hoc quod est delectatio, sed ex hoc quod est perfecta quies in optimo. Unde non oportet quod omnis delectatio sit optima, aut etiam bona. Sicut aliqua scientia est optima, non tamen omnis.

Referencing norms: Q34A3Ad3, assert-ha1bebdabb15a2321dfd91154d58b07c31e6b286eb3a5b6aa759b3fdf9d7bfe1d

la · official · sha256:b717073675fcfdd94da44ffd5c72df08c622dbb473acf529586506248f11956bLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod nulla delectatio sit optimum. Nulla enim generatio est optimum, nam generatio non potest esse ultimus finis. Sed delectatio consequitur generationem, nam ex eo quod aliquid constituitur in suam naturam, delectatur, ut supra dictum est. Ergo nulla delectatio potest esse optimum.

Referencing norms: Q34A3Obiectio1, assert-h75967d5c3b0ff22228e63d14c3dc970426f685ba2d84bff7136f8ee0e3c346e9, assert-h7b24a6550dd03cadc973008a864e73b24cad273fe12e77821025c633974896ce

la · official · sha256:4024353fec62bf30047b38ad68b532a4387667750b8cbb2f4c11021dba9c9604LA

Praeterea, illud quod est optimum, nullo addito potest fieri melius. Sed delectatio aliquo addito fit melior, est enim melior delectatio cum virtute quam sine virtute. Ergo delectatio non est optimum.

Referencing norms: Q34A3Obiectio2, assert-h110d4b7b00e87d101ae544e0fee206dfc9a130d6349b4543b0f75d2766cabcd7, assert-hc41970151283cf23c2f8d22ceb316f0b52fe3a49faff0f35b4bf4e3eb100faad

la · official · sha256:08c21ecd07185e83bc57d52e2a68daf723b0d662794ae90e42a312fff022b4edLA

Praeterea, id quod est optimum, est universaliter bonum, sicut per se bonum existens, nam quod est per se, est prius et potius eo quod est per accidens. Sed delectatio non est universaliter bonum, ut dictum est. Ergo delectatio non est optimum.

Referencing norms: Q34A3Obiectio3, assert-h801b4b6da3a2bb87b17a5b3bbeaf03d098a79cb9a51d3cf8a3ebfa389d86415e, assert-hff06905f989cef0d5accdb36e4dc03ca0389e905c27c4439f970c2ffcdfdca76

la · official · sha256:b0194669b8aa412f1aec816025e808e47ec85789f0177e2a12fa4a8efd10833aLA

Respondeo dicendum quod Plato non posuit omnes delectationes esse malas, sicut Stoici; neque omnes esse bonas, sicut Epicurei; sed quasdam esse bonas, et quasdam esse malas; ita tamen quod nulla sit summum bonum, vel optimum. Sed quantum ex eius rationibus datur intelligi, in duobus deficit. In uno quidem quia, cum videret delectationes sensibiles et corporales in quodam motu et generatione consistere, sicut patet in repletione ciborum et huiusmodi; aestimavit omnes delectationes consequi generationem et motum. Unde, cum generatio et motus sint actus imperfecti, sequeretur quod delectatio non haberet rationem ultimae perfectionis. Sed hoc manifeste apparet falsum in delectationibus intellectualibus. Aliquis enim non solum delectatur in generatione scientiae, puta cum addiscit aut miratur, sicut supra dictum est; sed etiam in contemplando secundum scientiam iam acquisitam. Alio vero modo, quia dicebat optimum illud quod est simpliciter summum bonum, quod scilicet est ipsum bonum quasi abstractum et non participatum, sicut ipse Deus est summum bonum. Nos autem loquimur de optimo in rebus humanis. Optimum autem in unaquaque re est ultimus finis. Finis autem, ut supra dictum est, dupliciter dicitur, scilicet ipsa res, et usus rei; sicut finis avari est vel pecunia, vel possessio pecuniae. Et secundum hoc, ultimus finis hominis dici potest vel ipse Deus, qui est summum bonum simpliciter; vel fruitio ipsius, quae importat delectationem quandam in ultimo fine. Et per hunc modum aliqua delectatio hominis potest dici optimum inter bona humana.

Referencing norms: Q34A3Respondeo, assert-hc754467d8612ba070ba22adb3ce74f5b9976254e1876873325959ec89bccca05

la · official · sha256:0ac89a817d0b84d88ac5b3142b299a522bb6d4892cb47eb0ba7361f8815a1d32LA

Sed contra beatitudo est optimum, cum sit finis humanae vitae. Sed beatitudo non est sine delectatione, dicitur enim in Psalmo XV, adimplebis me laetitia cum vultu tuo; delectationes in dextera tua usque in finem.

Referencing norms: assert-h06dbd755d8a45eee8ce590ba33ea009d454855c5cf8e6199ac9cd25558aafd31

la · official · sha256:e3de6ff363dd984d7b11fb756f4a7c5c00042fc73951ecb0f12bec6b8c6a5e2fLA

Ad primum ergo dicendum quod amor et desiderium sunt priora delectatione in via generationis. Sed delectatio est prior secundum rationem finis, qui in operabilibus habet rationem principii, a quo maxime sumitur iudicium, sicut a regula vel mensura.

Referencing norms: Q34A4Ad1, assert-hfd4a66d3391df098a81da90f85b5632205a29a5ed3a8204aa9804cd59f2c2bbd

la · official · sha256:8ba16b9ce0298f1b04a1d1f3c74b951317254e71f539c9cea91da7e4bd27287aLA

Ad secundum dicendum quod omnis delectatio in hoc est uniformis, quod est quies in aliquo bono, et secundum hoc potest esse regula vel mensura. Nam ille bonus est cuius voluntas quiescit in vero bono; malus autem, cuius voluntas quiescit in malo.

Referencing norms: Q34A4Ad2, assert-h48c1fae50125eabe8924fe422a7a33d304b337d73ec20677191e99701df7acdf

la · official · sha256:a280ae664c0c0e880d552402bfe888ff59169aa4f2310177dd515b622eea3f0dLA

Ad tertium dicendum quod, cum delectatio perficiat operationem per modum finis, ut supra dictum est; non potest esse operatio perfecte bona, nisi etiam adsit delectatio in bono, nam bonitas rei dependet ex fine. Et sic quodammodo bonitas delectationis est causa bonitas in operatione.

Referencing norms: Q34A4Ad3, assert-h39ae066fdf2e89ef62dbbd311206413da383788e9ed4475dd66a7c6b4d4a2602

la · official · sha256:96b742f81e771ccd090e324784a4508c4b485838189f0e0e956beaae9482b7f9LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod delectatio non sit mensura vel regula boni et mali moralis. Omnia enim mensurantur primo sui generis, ut dicitur in X Metaphys. Sed delectatio non est primum in genere moralium, sed praecedunt ipsam amor et desiderium. Non ergo est regula bonitatis et malitiae in moralibus.

Referencing norms: Q34A4Obiectio1, assert-h7842127a16fd4511ef1fac348b0a750cb962e6149025e4be73639184d90c3490, assert-hcbc84f80b661cee8e32b240dd8056651457c5734cbff168046b8622e6456ac3c

la · official · sha256:73225d1c5b96c419296b13723ed3df8fffba947e2095617bfbc8b1dbbd727db1LA

Praeterea, mensuram et regulam oportet esse uniformem, et ideo motus qui est maxime uniformis, est mensura et regula omnium motuum, ut dicitur in X Metaphys. Sed delectatio est varia et multiformis, cum quaedam earum sint bonae, et quaedam malae. Ergo delectatio non est mensura et regula moralium.

Referencing norms: Q34A4Obiectio2, assert-h73ff27af59f7c98f9534b0a17803f656cb90186206a046153fcca68c7505fd73, assert-ha08a5b17262e6e1a8284f1215d78293a88ee2378d0ba79fd2239382710706967

la · official · sha256:a77d18ef8a3753443fdf5b1d2334f7ddda8888ae16f7cba4045062cd58b0d785LA

Praeterea, certius iudicium sumitur de effectu per causam, quam e converso. Sed bonitas vel malitia operationis est causa bonitatis vel malitiae delectationis, quia bonae delectationes sunt quae consequuntur bonas operationes, malae autem quae malas, ut dicitur in X Ethic. Ergo delectationes non sunt regula et mensura bonitatis et malitiae in moralibus.

Referencing norms: Q34A4Obiectio3, assert-h3e7cf4885d5f1ef64d526457ca81de12c86cdc7d8aab4b54b245dab776b494e9, assert-hca1f230629ef380fd89e6e4e93cf88df724ef3b4c30be17f9d4909654e424367

la · official · sha256:6a07ace29ebff9e9111549d791e4d32ee10bcf1c55b721e6624f9d7c2b0d0b1dLA

Respondeo dicendum quod bonitas vel malitia moralis principaliter in voluntate consistit, ut supra dictum est. Utrum autem voluntas sit bona vel mala, praecipue ex fine cognoscitur. Id autem habetur pro fine, in quo voluntas quiescit. Quies autem voluntatis, et cuiuslibet appetitus, in bono, est delectatio. Et ideo secundum delectationem voluntatis humanae, praecipue iudicatur homo bonus vel malus; est enim bonus et virtuosus qui gaudet in operibus virtutum; malus autem qui in operibus malis. Delectationes autem appetitus sensitivi non sunt regula bonitatis vel malitiae moralis, nam cibus communiter delectabilis est secundum appetitum sensitivum, bonis et malis. Sed voluntas bonorum delectatur in eis secundum convenientiam rationis, quam non curat voluntas malorum.

Referencing norms: Q34A4Respondeo, assert-h13db3ca9c3f973fea892820becbf80e5a2775475d9020283463d3077976ee539

la · official · sha256:1279a00b398b2e15a0c29a63d5e5454ea8391a3f86cd3e12fb03b885017ea9e4LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, super illud Psalmi VII, scrutans corda et renes Deus, finis curae et cogitationis est delectatio ad quam quis nititur pervenire. Et philosophus dicit, in VII Ethic., quod delectatio est finis architecton, idest principalis, ad quem respicientes, unumquodque hoc quidem malum, hoc autem bonum simpliciter dicimus.

Referencing norms: assert-h6338f36f5081c3f8504e71234c6a36d50bd5dde0bf170d6c7690f3cabcd5994c

la · official · sha256:41e13121c37e209ab8c5b4af586b3a51a8616ff89ac1facf6efb59f774d1b325LA

Deinde considerandum est de bonitate et malitia delectationum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum omnis delectatio sit mala. Secundo, dato quod non, utrum omnis delectatio sit bona. Tertio, utrum aliqua delectatio sit optimum. Quarto, utrum delectatio sit mensura vel regula secundum quam iudicetur bonum vel malum in moralibus.

la · official · sha256:71894028b1f8706af8e1f7bc4c6f58502ff1cff9c81cd1f1d371de3b411d1b8eLA

Ad primum ergo dicendum quod dolor dicitur esse corporis, quia causa doloris est in corpore, puta cum patimur aliquod nocivum corpori. Sed motus doloris semper est in anima, nam corpus non potest dolere nisi dolente anima, ut Augustinus dicit.

Referencing norms: Q35A1Ad1, assert-ha9c0924086da57db5995771cf2321a3fec3cdf19166ddbd354876b954d7a3c49

la · official · sha256:d1279a0bea429d9e2ea4ee78c4c62bdb1f67168d7e4c04ff059f7a2281e5ebc1LA

Ad secundum dicendum quod dolor dicitur esse sensus, non quia sit actus sensitivae virtutis, sed quia requiritur ad dolorem corporalem, sicut ad delectationem.

Referencing norms: Q35A1Ad2, assert-haa352d5e4c23e9948bd59c30a1a77094b8651832beb81b18bd57bf69a40112a8

la · official · sha256:2fcbec81f1d8c83d7f7eed7754f40b0fed45e3f44f62b8a87d29cd73f957a6ceLA

Ad tertium dicendum quod dolor de amissione boni demonstrat bonitatem naturae, non quia dolor sit actus naturalis appetitus, sed quia natura aliquid appetit ut bonum, quod cum removeri sentitur, sequitur doloris passio in appetitu sensitivo.

Referencing norms: Q35A1Ad3, assert-hd0fe0127bd08e8e489001e135f17583591935afdddc2a35c41ac6bc899f15b15

la · official · sha256:40e62ebb872b8f472f77a863bf8c5d720069c69fe9dce7c54323c5973798d472LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod dolor non sit passio animae. Nulla enim passio animae est in corpore. Sed dolor potest esse in corpore, dicit enim Augustinus, in libro de vera Relig., quod dolor qui dicitur corporis, est corruptio repentina salutis eius rei, quam, male utendo, anima corruptioni obnoxiavit. Ergo dolor non est passio animae.

Referencing norms: Q35A1Obiectio1, assert-h1b962ecf473ce4c59b6fc09b514b7e90f5000c6c90d59de9c3db64ed5bfde2fe, assert-h2dcb40dbbc8528bba2c719e2d99cc9a7b468d9a7d24083cec37017d66fb69ec6

la · official · sha256:1da969c5753b055525d398c32c8f621efb173f1d910375bbea243e8bf56e2d2bLA

Praeterea, omnis passio animae pertinet ad vim appetitivam. Sed dolor non pertinet ad vim appetitivam, sed magis ad apprehensivam, dicit enim Augustinus, in libro de natura boni, quod dolorem in corpore facit sensus resistens corpori potentiori. Ergo dolor non est passio animae.

Referencing norms: Q35A1Obiectio2, assert-h2c4a45ae3c38c2a7079d57d3239075f8a59e9ce27061b093fc8e91e27a511294, assert-h80ab450efc7290917d8dfa1ebc8642d64da7c8f5b562757af62049babc9bfd85

la · official · sha256:2490182ca0f99b01f15b9d73e79e7954488e42d4bbeff1142bee85035dd42425LA

Praeterea, omnis passio animae pertinet ad appetitum animalem. Sed dolor non pertinet ad appetitum animalem, sed magis ad appetitum naturalem, dicit enim Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullius boni amissi esset dolor in poena. Ergo dolor non est passio animae.

Referencing norms: Q35A1Obiectio3, assert-h345fb95fb8a2387251dabc15863f44b8d63a6521c113f291554b4e833cd7ee11, assert-h4e32f4c8792feb1be6e417b6181d32f3dc86fc1efbaa9e4976c4a3ae8c707b8a

la · official · sha256:109652eb0921fc9c89ec5c59cfe88ca6c257328fa30e6ef3a1efd43893a2200aLA

Respondeo dicendum quod, sicut ad delectationem duo requiruntur, scilicet coniunctio boni, et perceptio huiusmodi coniunctionis; ita etiam ad dolorem duo requiruntur, scilicet coniunctio alicuius mali (quod ea ratione est malum, quia privat aliquod bonum); et perceptio huiusmodi coniunctionis. Quidquid autem coniungitur, si non habeat, respectu eius cui coniungitur, rationem boni vel mali, non potest causare delectationem vel dolorem. Ex quo patet quod aliquid sub ratione boni vel mali, est obiectum delectationis et doloris. Bonum autem et malum, inquantum huiusmodi, sunt obiecta appetitus. Unde patet quod delectatio et dolor ad appetitum pertinent. Omnis autem motus appetitivus, seu inclinatio consequens apprehensionem, pertinet ad appetitum intellectivum vel sensitivum, nam inclinatio appetitus naturalis non consequitur apprehensionem ipsius appetentis, sed alterius, ut in primo dictum est. Cum igitur delectatio et dolor praesupponant in eodem subiecto sensum vel apprehensionem aliquam, manifestum est quod dolor, sicut et delectatio, est in appetitu intellectivo vel sensitivo. Omnis autem motus appetitus sensitivi dicitur passio, ut supra dictum est. Et praecipue illi qui in defectum sonant. Unde dolor, secundum quod est in appetitu sensitivo, propriissime dicitur passio animae, sicut molestiae corporales proprie passiones corporis dicuntur. Unde et Augustinus, XIV de Civ. Dei, dolorem specialiter aegritudinem nominat.

Referencing norms: Q35A1Respondeo, assert-h4c2b825737d2d576071af31381ce11a83f3a98cb55a657d9d56aa2ebd24d4af7

la · official · sha256:be5524ca83cbd3885ef17901c89fbb143f3528f696e0dfd8b21e5a2ab77d21c1LA

Sed contra est quod Augustinus, XIV de Civ. Dei, ponit dolorem inter passiones animae, inducens illud Virgilii, hinc metuunt, cupiunt, gaudentque dolentque.

Referencing norms: assert-h7b5d3318879a3d8aed688f53c4f127b0d9ce8b85ee32bc3e536f5f2a6250655e

la · official · sha256:a480cd2a22cc97ff4d0008fb146d04cda73df24bbcdcd4b01d78b64df5afc1e8LA

Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur ibi quantum ad usum vocabuli, quia dolor magis usitatur in corporalibus doloribus, qui sunt magis noti, quam in doloribus spiritualibus.

Referencing norms: Q35A2Ad1, assert-h0998202b1499f06ec643a3f4c33722385e99683cfafc001ef16e02c4e9f9ef38

la · official · sha256:8f55af790b15968591b35aa9139005f9a9c44f0a1ff3da53697ed082d61f940fLA

Ad secundum dicendum quod sensus exterior non percipit nisi praesens, vis autem cognitiva interior potest percipere praesens, praeteritum et futurum. Et ideo tristitia potest esse de praesenti, praeterito et futuro, dolor autem corporalis, qui sequitur apprehensionem sensus exterioris, non potest esse nisi de praesenti.

Referencing norms: Q35A2Ad2, assert-hf9bfeaf6eb32326cb5dbba1492db6918c62dbdcb0bf3f2a48b5bb484ca4bc41f

la · official · sha256:5b8641b35e4db578b9e40d110b14a6d4e128ca0cd34060a440975d8e2c2cf383LA

Ad tertium dicendum quod sensibilia tactus sunt dolorosa, non solum inquantum sunt improportionata virtuti apprehensivae, sed etiam inquantum contrariantur naturae. Aliorum vero sensuum sensibilia possunt quidem esse improportionata virtuti apprehensivae, non tamen contrariantur naturae, nisi in ordine ad sensibilia tactus. Unde solus homo, qui est animal perfectum in cognitione, delectatur in sensibilibus aliorum sensuum secundum se ipsa, alia vero animalia non delectantur in eis nisi secundum quod referuntur ad sensibilia tactus, ut dicitur in III Ethic. Et ideo de sensibilibus aliorum sensuum non dicitur esse dolor, secundum quod contrariatur delectationi naturali, sed magis tristitia, quae contrariatur gaudio animali. Sic igitur si dolor accipiatur pro corporali dolore, quod usitatius est, dolor ex opposito dividitur contra tristitiam, secundum distinctionem apprehensionis interioris et exterioris; licet, quantum ad obiecta, delectatio ad plura se extendat quam dolor corporalis. Si vero dolor accipiatur communiter, sic dolor est genus tristitiae, ut dictum est.

Referencing norms: Q35A2Ad3, assert-h129142df4e575b2de7e9e11f50600b093e855a4fa30db2b77da8a353a6dd6f20

la · official · sha256:7bf66c3c553d158218789ce30fa7aa085496dfaf9fd5195f2cf1fc58621a090cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod tristitia non sit dolor. Dicit enim Augustinus, XIV de Civ. Dei, quod dolor in corporibus dicitur. Tristitia autem dicitur magis in anima. Ergo tristitia non est dolor.

Referencing norms: Q35A2Obiectio1, assert-h5fddccf9704bf01d105564dbb9cb7365e9a83336bb600206463801d8fa22f361

la · official · sha256:a09d82df8accfe835d14be8361e99b23ebda28a9506e34c83024436d5ea4bfeaLA

Praeterea, dolor non est nisi de praesenti malo. Sed tristitia potest esse de praeterito et de futuro, sicut poenitentia est tristitia de praeterito, et anxietas de futuro. Ergo tristitia omnino a dolore differt.

Referencing norms: Q35A2Obiectio2, assert-h4f52dd1cba26aa5718f059739ee1a784b5143ce868dbbf83ae8efa9f58649c82, assert-heee54a5b28bbad0691f6047e79eee952ea29c54bf33628d2d15f482c3e72f7dc

la · official · sha256:410356d46573d0f836481dff65c43e7ff0607b3f5ffa1a030f3f42deb5439855LA

Praeterea, dolor non videtur consequi nisi sensum tactus. Sed tristitia potest consequi ex omnibus sensibus. Ergo tristitia non est dolor, sed se habet in pluribus.

Referencing norms: Q35A2Obiectio3, assert-h7a4cd99e823dc776f4e5164960bd626653fa267a55a7b8760b8c98bae9c4b391, assert-he84881ce23286fba38a8734e5797779487e5eff8122fdd806aac7401a89eda52

la · official · sha256:cd771a0113fa0dfc5964d8f1a6e3456bc3dc00a84c747a1adb0acb995ec464a9LA

Respondeo dicendum quod delectatio et dolor ex duplici apprehensione causari possunt, scilicet ex apprehensione exterioris sensus, et ex apprehensione interiori sive intellectus sive imaginationis. Interior autem apprehensio ad plura se extendit quam exterior, eo quod quaecumque cadunt sub exteriori apprehensione, cadunt sub interiori, sed non e converso. Sola igitur illa delectatio quae ex interiori apprehensione causatur, gaudium nominatur, ut supra dictum est. Et similiter ille solus dolor qui ex apprehensione interiori causatur, nominatur tristitia. Et sicut illa delectatio quae ex exteriori apprehensione causatur, delectatio quidem nominatur, non autem gaudium; ita ille dolor qui ex exteriori apprehensione causatur, nominatur quidem dolor, non autem tristitia. Sic igitur tristitia est quaedam species doloris, sicut gaudium delectationis.

Referencing norms: Q35A2Respondeo, assert-h5ca471bfb73ef690f4a3bc8be072c53451a37b0efb28f77a6d9c420380c5e4eb

la · official · sha256:02df397b8e4f879a74a1889aa530cff463fd8cdee3a10deeed1c313b022157b2LA

Sed contra est quod apostolus dicit, ad Rom. IX, tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo, pro eodem utens tristitia et dolore.

Referencing norms: assert-hd9e82d40e2ef8d35bc363ea2b6d08ed5dd83334b21af4d0d8672d10b62153e46

la · official · sha256:f6d4e4f3bbd7656049da08131700649e685a95fd6e31cf4da06ead44c11e826cLA