Sancti Thomae de Aquino, Summa theologiae I-II, quaestiones 49-70

la · official · sha256:c6e3b0900007aaee2d8ca2c1da6730ecc7d877819ce80157ccd74b3c9530b693LA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de habere communiter sumpto, sic enim est commune ad multa genera, ut dictum est.

Referencing norms: Q49A1Ad1, assert-hbc64e14e5b43f5baa74bd95c473cf100c0a514942460557c031efcc039b9d9c9

la · official · sha256:ba74e312aa0ec950d18e15449b5d3b4df4b1381ecd72da2bf999063c6f45731bLA

Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de habitu secundum quod intelligitur aliquid medium inter habens et id quod habetur, sic enim est quoddam praedicamentum, ut dictum est.

Referencing norms: Q49A1Ad2, assert-h7921a9440eecdb3537fd800cec53d6a18b1ea4f7a539ba9aad8f4e40c19b09e1

la · official · sha256:e729983f5c88e851e85d378e9732e30dc7ee2b81e584305320f193618ddf47cfLA

Ad tertium dicendum quod dispositio quidem semper importat ordinem alicuius habentis partes, sed hoc contingit tripliciter, ut statim ibidem philosophus subdit, scilicet aut secundum locum, aut secundum potentiam, aut secundum speciem. In quo, ut Simplicius dicit in commento praedicamentorum, comprehendit omnes dispositiones. Corporales quidem, in eo quod dicit secundum locum, et hoc pertinet ad praedicamentum situs, qui est ordo partium in loco. Quod autem dicit secundum potentiam, includit illas dispositiones quae sunt in praeparatione et idoneitate nondum perfecte, sicut scientia et virtus inchoata. Quod autem dicit secundum speciem, includit perfectas dispositiones, quae dicuntur habitus, sicut scientia et virtus complete.

Referencing norms: Q49A1Ad3, assert-hca5c4cdbff85a16e5cbf3f8c8d8857205e3961f32834b991d7de5569ffe6152d

la · official · sha256:8c5845fb69fa5e8242eddb01e2da0d555003e37df63263d88136e108efb11cc8LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod habitus non sit qualitas. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod hoc nomen habitus dictum est ab hoc verbo quod est habere. Sed habere non solum pertinet ad qualitatem, sed ad alia genera, dicimur enim habere etiam quantitatem, et pecuniam, et alia huiusmodi. Ergo habitus non est qualitas.

Referencing norms: Q49A1Obiectio1, assert-h1e08197f488807cc9a2ffdf4626efa775cd5eaa3cc2f3e9ce6e7a7269cc8e2ff, assert-hffedde33a4b3fd384ca99e8dd085799606cc040a68ecc0454ce772bff3f926b7

la · official · sha256:10c810ade48558f729eb27dac3c77876de9b7a578bfcff1f9b81ca3fd0f1e22cLA

Praeterea, habitus ponitur unum praedicamentum; ut patet in libro praedicamentorum. Sed unum praedicamentum non continetur sub alio. Ergo habitus non est qualitas.

Referencing norms: Q49A1Obiectio2, assert-h58ae3b615864110219a41e3056f37f087866724150f6fa078646731fcd081fb8, assert-hfdeadeea38f7077831800090325cfa5ae469c0e60bc8ab663b1e397da7fc490e

la · official · sha256:821aab14a29bb94e5a70f7095a16b6da833194caf3d2665371706140cc558436LA

Praeterea, omnis habitus est dispositio, ut dicitur in praedicamentis. Sed dispositio est ordo habentis partes, ut dicitur in V Metaphys. Hoc autem pertinet ad praedicamentum situs. Ergo habitus non est qualitas.

Referencing norms: Q49A1Obiectio3, assert-h57be5e164cbff5720a05c5a0e7aa4612b92188802383f280a4dde770c14c5eb1, assert-h9d804c1b9d6c7c6d288408ea202f5d8c2413ac2167dbe902fb40124449a4a85a

la · official · sha256:093b26f4a5162827c65f200c27146146f15c992f3c979c578cf6ae765d7e39b7LA

Respondeo dicendum quod hoc nomen habitus ab habendo est sumptum. A quo quidem nomen habitus dupliciter derivatur, uno quidem modo, secundum quod homo, vel quaecumque alia res, dicitur aliquid habere; alio modo, secundum quod aliqua res aliquo modo se habet in seipsa vel ad aliquid aliud. Circa primum autem, considerandum est quod habere, secundum quod dicitur respectu cuiuscumque quod habetur, commune est ad diversa genera. Unde philosophus inter post praedicamenta habere ponit, quae scilicet diversa rerum genera consequuntur; sicut sunt opposita, et prius et posterius, et alia huiusmodi. Sed inter ea quae habentur, talis videtur esse distinctio, quod quaedam sunt in quibus nihil est medium inter habens et id quod habetur, sicut inter subiectum et qualitatem vel quantitatem nihil est medium. Quaedam vero sunt in quibus est aliquid medium inter utrumque, sed sola relatio, sicut dicitur aliquis habere socium vel amicum. Quaedam vero sunt inter quae est aliquid medium, non quidem actio vel passio, sed aliquid per modum actionis vel passionis, prout scilicet unum est ornans vel tegens, et aliud ornatum aut tectum, unde philosophus dicit, in V Metaphys., quod habitus dicitur tanquam actio quaedam habentis et habiti, sicut est in illis quae circa nos habemus. Et ideo in his constituitur unum speciale genus rerum, quod dicitur praedicamentum habitus, de quo dicit philosophus, in V Metaphys., quod inter habentem indumentum, et indumentum quod habetur, est habitus medius. Si autem sumatur habere prout res aliqua dicitur quodam modo se habere in seipsa vel ad aliud; cum iste modus se habendi sit secundum aliquam qualitatem, hoc modo habitus quaedam qualitas est, de quo philosophus, in V Metaphys., dicit quod habitus dicitur dispositio secundum quam bene vel male disponitur dispositum, et aut secundum se aut ad aliud, ut sanitas habitus quidam est. Et sic loquimur nunc de habitu. Unde dicendum est quod habitus est qualitas.

Referencing norms: HabitIsQuality, Q49A1Respondeo, assert-h1f36ca7c7e6408365c99d6fe286636259840fa2c36e873ddc001e752c6ba968f

la · official · sha256:683523117aba3dae7e55c762644869c40e282368ce7ee0fc6c5d925caa66eefeLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in praedicamentis, quod habitus est qualitas de difficili mobilis.

Referencing norms: assert-h9969945c62d536321a3f59ec29aabe36595798e4c16c76f15bc163ad346d8327

la · official · sha256:a38d4e873449f07aca1acd45337b3b04596e79ce0a3f6b105dbec39b765e40fdLA

Ad primum ergo dicendum quod dispositio ordinem quendam importat, ut dictum est. Unde non dicitur aliquis disponi per qualitatem, nisi in ordine ad aliquid. Et si addatur bene vel male, quod pertinet ad rationem habitus, oportet quod attendatur ordo ad naturam, quae est finis. Unde secundum figuram, vel secundum calorem vel frigus, non dicitur aliquis disponi bene vel male, nisi secundum ordinem ad naturam rei, secundum quod est conveniens vel non conveniens. Unde et ipsae figurae et passibiles qualitates, secundum quod considerantur ut convenientes vel non convenientes naturae rei, pertinent ad habitus vel dispositiones, nam figura, prout convenit naturae rei, et color, pertinent ad pulchritudinem; calor autem et frigus, secundum quod conveniunt naturae rei, pertinent ad sanitatem. Et hoc modo caliditas et frigiditas ponuntur a philosopho in prima specie qualitatis.

Referencing norms: Q49A2Ad1, assert-he319b036bd2d06fcace0c68e09927396d0796c88cda39c779380d6d31289926a

la · official · sha256:9644015e87f6e783552ee42fcd12a9f0a5776cd63537522783017e0eced8c3c8LA

Unde patet solutio ad secundum. Licet a quibusdam aliter solvatur, ut Simplicius dicit, in commento praedicamentorum.

Referencing norms: Q49A2Ad2, assert-he31c5fd90163d9da2f8cc002f8d0b3bb372973cb8b98f14775ac336526011b2b

la · official · sha256:547f3e366bda6ee2b2c24d90d0a3cffe800c18bca5e3ce20e16c907fe465cbe9LA

Ad tertium dicendum quod ista differentia, difficile mobile, non diversificat habitum ab aliis speciebus qualitatis, sed a dispositione. Dispositio autem dupliciter accipitur, uno modo, secundum quod est genus habitus, nam in V Metaphys. dispositio ponitur in definitione habitus; alio modo, secundum quod est aliquid contra habitum divisum. Et potest intelligi dispositio proprie dicta condividi contra habitum, dupliciter. Uno modo, sicut perfectum et imperfectum in eadem specie, ut scilicet dispositio dicatur, retinens nomen commune, quando imperfecte inest, ita quod de facile amittitur; habitus autem, quando perfecte inest, ut non de facili amittatur. Et sic dispositio fit habitus, sicut puer fit vir. Alio modo possunt distingui sicut diversae species unius generis subalterni, ut dicantur dispositiones illae qualitates primae speciei, quibus convenit secundum propriam rationem ut de facili amittantur, quia habent causas transmutabiles, ut aegritudo et sanitas; habitus vero dicuntur illae qualitates quae secundum suam rationem habent quod non de facili transmutentur, quia habent causas immobiles, sicut scientiae et virtutes. Et secundum hoc dispositio non fit habitus. Et hoc videtur magis consonum intentioni Aristotelis. Unde ad huius distinctionis probationem inducit communem loquendi consuetudinem, secundum quam qualitates quae secundum rationem suam sunt facile mobiles, si ex aliquo accidenti difficile mobiles reddantur, habitus dicuntur, et e converso est de qualitatibus quae secundum suam rationem sunt difficile mobiles; nam si aliquis imperfecte habeat scientiam, ut de facili possit ipsam amittere, magis dicitur disponi ad scientiam quam scientiam habere. Ex quo patet quod nomen habitus diuturnitatem quandam importat; non autem nomen dispositionis. Nec impeditur quin secundum hoc facile et difficile mobile sint specificae differentiae, propter hoc quod ista pertinent ad passionem et motum, et non ad genus qualitatis. Nam istae differentiae, quamvis per accidens videantur se habere ad qualitatem, designant tamen proprias et per se differentias qualitatum. Sicut etiam in genere substantiae frequenter accipiuntur differentiae accidentales loco substantialium, inquantum per eas designantur principia essentialia.

Referencing norms: Q49A2Ad3, assert-h83933624e7236283d0b1ec9ddd667071857446029a0215af1a3d18dbfd6de78e

la · official · sha256:a83d056611f0024ecc6b43ba8395ec00a9b53b9fafd3f406d6c90d161c0bcdefLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod habitus non sit determinata species qualitatis. Quia, ut dictum est, habitus, secundum quod est qualitas, dicitur dispositio secundum quam bene aut male disponitur dispositum. Sed hoc contingit secundum quamlibet qualitatem, nam et secundum figuram contingit aliquid bene vel male esse dispositum, et similiter secundum calorem et frigus, et secundum omnia huiusmodi. Ergo habitus non est determinata species qualitatis.

Referencing norms: Q49A2Obiectio1, assert-h175bbd8b0fe9258e21485d90dd543c52c064576fadb7faa92e8b7c732b92a6d9, assert-h541adccf34f7b6963da30ab59f2bb671b9ca5732c1cdee3441f9610a55f6dc20

la · official · sha256:598af1ab7549a37aff56af11e28c4f0ba542b1a361a132b775bdf2fba3a94d69LA

Praeterea, philosophus, in praedicamentis, caliditatem et frigiditatem dicit esse dispositiones vel habitus, sicut aegritudinem et sanitatem. Sed calor et frigus sunt in tertia specie qualitatis. Ergo habitus vel dispositio non distinguuntur ab aliis speciebus qualitatis.

Referencing norms: Q49A2Obiectio2, assert-h248d770def51bc0ce3aafa86ed4e1a6d0daaa1ea4320e104d321efcf1c332002, assert-hfc53fef5cd1257b3ab4e91eeb8d339b872979d6e6ccf785ed46f34405398447f

la · official · sha256:02d0aff6dad7f23d521b4b0d50bd859d99a6685ec8924725ef7e9d42ae96cc46LA

Praeterea, difficile mobile non est differentia pertinens ad genus qualitatis, sed magis pertinet ad motum vel passionem. Nullum autem genus determinatur ad speciem per differentiam alterius generis; sed oportet differentias per se advenire generi, ut philosophus dicit, in VII Metaphys. Ergo, cum habitus dicatur esse qualitas difficile mobilis, videtur quod non sit determinata species qualitatis.

Referencing norms: Q49A2Obiectio3, assert-h37ab552e5d28080fec46c5a77f35d8bed75b94da2b62be31dededa8398c2938d

la · official · sha256:4861628009716da5ea0c1c8f280416d318270060ca139165d4669aa650f24f93LA

Respondeo dicendum quod philosophus, in praedicamentis, ponit inter quatuor species qualitatis primam, dispositionem et habitum. Quarum quidem specierum differentias sic assignat Simplicius, in commento praedicamentorum, dicens quod qualitatum quaedam sunt naturales, quae secundum naturam insunt, et semper, quaedam autem sunt adventitiae, quae ab extrinseco efficiuntur, et possunt amitti. Et haec quidem, quae sunt adventitiae, sunt habitus et dispositiones, secundum facile et difficile amissibile differentes. Naturalium autem qualitatum quaedam sunt secundum id quod aliquid est in potentia, et sic est secunda species qualitatis. Quaedam vero secundum quod aliquid est in actu, et hoc vel in profundum, vel secundum superficiem. Si in profundum quidem, sic est tertia species qualitatis, secundum vero superficiem, est quarta species qualitatis, sicut figura et forma, quae est figura animati. Sed ista distinctio specierum qualitatis inconveniens videtur. Sunt enim multae figurae et qualitates passibiles non naturales, sed adventitiae, et multae dispositiones non adventitiae, sed naturales, sicut sanitas et pulchritudo et huiusmodi. Et praeterea hoc non convenit ordini specierum, semper enim quod naturalius est, prius est. Et ideo aliter accipienda est distinctio dispositionum et habituum ab aliis qualitatibus. Proprie enim qualitas importat quendam modum substantiae. Modus autem est, ut dicit Augustinus, super Gen. ad litteram, quem mensura praefigit, unde importat quandam determinationem secundum aliquam mensuram. Et ideo sicut id secundum quod determinatur potentia materiae secundum esse substantiale dicitur qualitas quae est differentia substantiae; ita id secundum quod determinatur potentia subiecti secundum esse accidentale, dicitur qualitas accidentalis, quae est etiam quaedam differentia, ut patet per philosophum in V Metaphys. Modus autem sive determinatio subiecti secundum esse accidentale, potest accipi vel in ordine ad ipsam naturam subiecti; vel secundum actionem et passionem quae consequuntur principia naturae, quae sunt materia et forma; vel secundum quantitatem. Si autem accipiatur modus vel determinatio subiecti secundum quantitatem, sic est quarta species qualitatis. Et quia quantitas, secundum sui rationem, est sine motu, et sine ratione boni et mali; ideo ad quartam speciem qualitatis non pertinet quod aliquid sit bene vel male, cito vel tarde transiens. Modus autem sive determinatio subiecti secundum actionem et passionem, attenditur in secunda et tertia specie qualitatis. Et ideo in utraque consideratur quod aliquid facile vel difficile fiat, vel quod sit cito transiens aut diuturnum. Non autem consideratur in his aliquid pertinens ad rationem boni vel mali, quia motus et passiones non habent rationem finis, bonum autem et malum dicitur per respectum ad finem. Sed modus et determinatio subiecti in ordine ad naturam rei, pertinet ad primam speciem qualitatis, quae est habitus et dispositio, dicit enim philosophus, in VII Physic., loquens de habitibus animae et corporis, quod sunt dispositiones quaedam perfecti ad optimum; dico autem perfecti, quod est dispositum secundum naturam. Et quia ipsa forma et natura rei est finis et cuius causa fit aliquid, ut dicitur in II Physic. ideo in prima specie consideratur et bonum et malum; et etiam facile et difficile mobile, secundum quod aliqua natura est finis generationis et motus. Unde in V Metaphys. philosophus definit habitum, quod est dispositio secundum quam aliquis disponitur bene vel male. Et in II Ethic. dicit quod habitus sunt secundum quos ad passiones nos habemus bene vel male. Quando enim est modus conveniens naturae rei, tunc habet rationem boni, quando autem non convenit, tunc habet rationem mali. Et quia natura est id quod primum consideratur in re, ideo habitus ponitur prima species qualitatis.

Referencing norms: Q49A2Respondeo, assert-h2e10cf30524b733b9d8bcfa6e7fec80b764c8ba85913fdcd02cc5e18c776ebfe

la · official · sha256:46472a8bc4c2d7b10e890f934afcdb579d13520db566e890d8eb53ebf3d27137LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in praedicamentis, quod una species qualitatis est habitus et dispositio.

Referencing norms: assert-h6627b5bf491a625b5cb7dd835e7e9ede021b45cb99e9c3e99c1890eb9d0452c6

la · official · sha256:af0ac176e3bf94bcc03812346c9227c4060768edc318d021fa9324ef08d942b3LA

Ad primum ergo dicendum quod habitus est actus quidam, inquantum est qualitas, et secundum hoc potest esse principium operationis. Sed est in potentia per respectum ad operationem. Unde habitus dicitur actus primus, et operatio actus secundus; ut patet in II de anima.

Referencing norms: Q49A3Ad1, assert-h0c67ac4135e9021b2d0dcf040cf699b69d3f1b86ef99543c4760a23c1e6b93cd

la · official · sha256:42ca34b3f0fe713556d6af925e76446c1d606ad23735d591fcc7f30c066634acLA

Ad secundum dicendum quod non est de ratione habitus quod respiciat potentiam, sed quod respiciat naturam. Et quia natura praecedit actionem, quam respicit potentia; ideo prior species qualitatis ponitur habitus quam potentia.

Referencing norms: Q49A3Ad2, assert-hfd8f2dd7635d7dd367b25d06d266b595b91878aedeaebd215e71aa15756398d3

la · official · sha256:237a89981794e19152f15194a1282fb01477de37973669111808f4ea9c6ecc27LA

Ad tertium dicendum quod sanitas dicitur habitus, vel habitualis dispositio, in ordine ad naturam, sicut dictum est. Inquantum tamen natura est principium actus, ex consequenti importat ordinem ad actum. Unde philosophus dicit, in X de historia Animal., quod homo dicitur sanus, vel membrum aliquod, quando potest facere operationem sani. Et est simile in aliis.

Referencing norms: Q49A3Ad3, assert-h54a06cfa8d63c679552618013fab9b50c71e297527f0863bd9057f6f58e116ca

la · official · sha256:bb6596089fb78c629fdd14930994b1dda0ccb923c6883ad3b62bf3bfa58ebc7fLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod habitus non importet ordinem ad actum. Unumquodque enim agit secundum quod est actu. Sed philosophus dicit, in III de anima, quod cum aliquis fit sciens secundum habitum, est etiam tunc in potentia, aliter tamen quam ante addiscere. Ergo habitus non importat habitudinem principii ad actum.

Referencing norms: Q49A3Obiectio1, assert-ha9d62a9c05918f0cf52d1ea2e2e013a8f66e4619e5a15f4c23ab5dbd67935b1a, assert-hc4571c5fa69e026de88ea7935c02e45eaf0aa1ebcfbb1ea43142674ce6ec0289

la · official · sha256:8cfaf90bf9458ee89830225f21ca3182b2abe225e820dec41c18d5e8641a2bc8LA

Praeterea, illud quod ponitur in definitione alicuius, per se convenit illi. Sed esse principium actionis ponitur in definitione potentiae; ut patet in V Metaphys. Ergo esse principium actus per se convenit potentiae. Quod autem est per se, est primum in unoquoque genere. Si ergo etiam habitus sit principium actus, sequitur quod sit posterior quam potentia. Et sic non erit prima species qualitatis habitus vel dispositio.

Referencing norms: Q49A3Obiectio2, assert-h9f24921f4d701503b1d3abf04a82e8a00c7232650cfd36fd4d7bbba4dfaa0de0, assert-hc2ed751017fc0763a307674c93e7e2fecbf6b0099739bf0fd6cbada41d8f10ce

la · official · sha256:3a011067438bc7e98fadc6ac4b5716b24800181b2eb67f66ac96fb6214db5b39LA

Praeterea, sanitas quandoque est habitus, et similiter macies et pulchritudo. Sed ista non dicuntur per ordinem ad actum. Non ergo est de ratione habitus quod sit principium actus.

Referencing norms: Q49A3Obiectio3, assert-h46fd4ae5da43b1e19f7cf4bcdf5817684a303c3df2aa5b0576ae26b98b31c9ad, assert-he932868e39245a8c4fbb89604e31b233369e1a77ee44303113160516c97e81fd

la · official · sha256:8db223d79dc5c7dda45fddb2a50d97a8798a13ec3966998c8d3ff0cf5aa0ff39LA

Respondeo dicendum quod habere ordinem ad actum potest competere habitui et secundum rationem habitus; et secundum rationem subiecti in quo est habitus. Secundum quidem rationem habitus, convenit omni habitui aliquo modo habere ordinem ad actum. Est enim de ratione habitus ut importet habitudinem quandam in ordine ad naturam rei, secundum quod convenit vel non convenit. Sed natura rei, quae est finis generationis, ulterius etiam ordinatur ad alium finem, qui vel est operatio, vel aliquod operatum, ad quod quis pervenit per operationem. Unde habitus non solum importat ordinem ad ipsam naturam rei, sed etiam consequenter ad operationem, inquantum est finis naturae, vel perducens ad finem. Unde et in V Metaphys. dicitur in definitione habitus, quod est dispositio secundum quam bene vel male disponitur dispositum aut secundum se, idest secundum suam naturam, aut ad aliud, idest in ordine ad finem. Sed sunt quidam habitus qui etiam ex parte subiecti in quo sunt, primo et principaliter important ordinem ad actum. Quia ut dictum est, habitus primo et per se importat habitudinem ad naturam rei. Si igitur natura rei in qua est habitus, consistat in ipso ordine ad actum, sequitur quod habitus principaliter importet ordinem ad actum. Manifestum est autem quod natura et ratio potentiae est ut sit principium actus. Unde omnis habitus qui est alicuius potentiae ut subiecti, principaliter importat ordinem ad actum.

Referencing norms: Q49A3Respondeo, assert-ha77e1e7c414c75d69c0f3b4c0d77e30f8f01f84bf17e1ca6d611bfda3480dc3d

la · official · sha256:8d1d77e50eafb79f62be09b98e66a640438d411465ebed21ab5a086bf1737834LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de bono coniugali, quod habitus est quo aliquid agitur cum opus est. Et Commentator dicit, in III de anima, quod habitus est quo quis agit cum voluerit.

Referencing norms: assert-ha088f774ced5f42b77887b29482785069351aeca3b379e152d02dabb38f2cf66

la · official · sha256:a95f8d399efe821a20318f0edb537af081996df4c91a99b0fe5ae3965cef94a9LA

Ad primum ergo dicendum quod per formam perficitur natura rei, sed oportet quod in ordine ad ipsam formam disponatur subiectum aliqua dispositione. Ipsa tamen forma ordinatur ulterius ad operationem, quae vel est finis, vel via in finem. Et si quidem habeat forma determinate unam tantum operationem determinatam, nulla alia dispositio requiritur ad operationem praeter ipsam formam. Si autem sit talis forma quae possit diversimode operari, sicut est anima; oportet quod disponatur ad suas operationes per aliquos habitus.

Referencing norms: Q49A4Ad1, assert-h2eaebf6786f47f85a500697ff5f7e12e5de64bf54f16c339b4e161b8b8480882

la · official · sha256:858d04198430f1a815e63ecb485284f8744b6363a7cee9eb24f5f06dc806efc8LA

Ad secundum dicendum quod potentia quandoque se habet ad multa, et ideo oportet quod aliquo alio determinetur. Si vero sit aliqua potentia quae non se habeat ad multa, non indiget habitu determinante, ut dictum est. Et propter hoc vires naturales non agunt operationes suas mediantibus aliquibus habitibus, quia secundum seipsas sunt determinatae ad unum.

Referencing norms: Q49A4Ad2, assert-ha24ecc89355b553a9a516d0bfc4d18897db0c2ea58792554cdadda6ba4c18a49

la · official · sha256:d4974f5a9073dfbe45a1cfce791208a39f4c13e6d84328f613accb4614ec74b6LA

Ad tertium dicendum quod non idem habitus se habet ad bonum et malum, sicut infra patebit. Eadem autem potentia se habet ad bonum et malum. Et ideo necessarii sunt habitus ut potentiae determinentur ad bonum.

Referencing norms: Q49A4Ad3, assert-hafb09ea4ebdb5db058e09a01459c239bac6a291a5d7760239551fa6c5816759a

la · official · sha256:45385d36c4e6aa0c5434a3ec37089b41cbf74a06666b2567233feb766bf41be2LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium esse habitus. Habitus enim sunt quibus aliquid disponitur bene vel male ad aliquid, sicut dictum est. Sed per suam formam aliquid bene vel male disponitur, nam secundum formam aliquid est bonum, sicut et ens. Ergo nulla necessitas est habituum.

Referencing norms: Q49A4Obiectio1, assert-h47386aee3d8b0b686c1d60a04fa640d218977e8296e0e3ce73f5463b598f61f6, assert-h54a3b26f3490187ebce56026092eaa617171f46e0c1c51753b1ffcfb014bd3bb

la · official · sha256:f7100bcf39634f3e09fac3599b65714d1284b55134e3942ac3b86d93b540e0aaLA

Praeterea, habitus importat ordinem ad actum. Sed potentia importat principium actus sufficienter, nam et potentiae naturales absque habitibus sunt principia actuum. Ergo non fuit necessarium habitus esse.

Referencing norms: Q49A4Obiectio2, assert-h4fe9299200694d21006d0563127060b32268f25a0e229b6647ebd70fc15124aa, assert-h8a187de63757889d4b5c74ed1203bb68c3909512c536896196c478757441237b

la · official · sha256:fb881aa4d00f8a9bf46e1a7a3c4b2faeedfb051cd1663b6b59240af1c0d032e9LA

Praeterea, sicut potentia se habet ad bonum et malum, ita et habitus, et sicut potentia non semper agit, ita nec habitus. Existentibus igitur potentiis, superfluum fuit habitum esse.

Referencing norms: Q49A4Obiectio3, assert-h5ec912122bfd6365440285f041ff281f4fdd3121c9fa3220608896f592e72245

la · official · sha256:c412a6dbcaf66e67f42c3158781c25e320a8b7d7073f0b8974c37413f6ebd9eeLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus importat dispositionem quandam in ordine ad naturam rei, et ad operationem vel finem eius, secundum quam bene vel male aliquid ad hoc disponitur. Ad hoc autem quod aliquid indigeat disponi ad alterum, tria requiruntur. Primo quidem, ut id quod disponitur, sit alterum ab eo ad quod disponitur; et sic se habeat ad ipsum ut potentia ad actum. Unde si aliquid sit cuius natura non sit composita ex potentia et actu, et cuius substantia sit sua operatio, et ipsum sit propter seipsum; ibi habitus vel dispositio locum non habet, sicut patet in Deo. Secundo requiritur quod id quod est in potentia ad alterum, possit pluribus modis determinari, et ad diversa. Unde si aliquid sit in potentia ad alterum, ita tamen quod non sit in potentia nisi ad ipsum, ibi dispositio et habitus locum non habet, quia tale subiectum ex sua natura habet debitam habitudinem ad talem actum. Unde si corpus caeleste sit compositum ex materia et forma, cum illa materia non sit in potentia ad aliam formam, ut in primo dictum est, non habet ibi locum dispositio vel habitus ad formam; aut etiam ad operationem, quia natura caelestis corporis non est in potentia nisi ad unum motum determinatum. Tertio requiritur quod plura concurrant ad disponendum subiectum ad unum eorum ad quae est in potentia, quae diversis modis commensurari possunt, ut sic disponatur bene vel male ad formam vel ad operationem. Unde qualitates simplices elementorum, quae secundum unum modum determinatum naturis elementorum conveniunt, non dicimus dispositiones vel habitus, sed simplices qualitates, dicimus autem dispositiones vel habitus sanitatem, pulchritudinem et alia huiusmodi, quae important quandam commensurationem plurium quae diversis modis commensurari possunt. Propter quod philosophus dicit, in V Metaphys., quod habitus est dispositio, et dispositio est ordo habentis partes vel secundum locum, vel secundum potentiam, vel secundum speciem; ut supra dictum est. Quia igitur multa sunt entium ad quorum naturas et operationes necesse est plura concurrere quae diversis modis commensurari possunt, ideo necesse est habitus esse.

Referencing norms: Q49A4Respondeo, assert-h73766bbdb144f4f5d028b841169c0ed503fa2972420c3acdad4207ea9af78f1c

la · official · sha256:8f5923c8843d5c19130455528dae7ebe45cbebb94be8e6430234bc571897f493LA

Sed contra est quod habitus sunt perfectiones quaedam, ut dicitur in VII Physic. Sed perfectio est maxime necessaria rei, cum habeat rationem finis. Ergo necessarium fuit habitus esse.

Referencing norms: assert-hc4611bbced93034b3373268dc9780d9f13ffd2944b841ae1462a8ab12769df8e

la · official · sha256:09a8cfabef48b8b62dfe7c8de1d908c38faac0c8def4132ec32576de9b96828aLA

Post actus et passiones, considerandum est de principiis humanorum actuum. Et primo, de principiis intrinsecis; secundo, de principiis extrinsecis. Principium autem intrinsecum est potentia et habitus; sed quia de potentiis in prima parte dictum est, nunc restat de habitibus considerandum. Et primo quidem, in generali; secundo vero, de virtutibus et vitiis, et aliis huiusmodi habitibus, qui sunt humanorum actuum principia. Circa ipsos autem habitus in generali, quatuor consideranda sunt, primo quidem, de ipsa substantia habituum, secundo, de subiecto eorum; tertio, de causa generationis, augmenti et corruptionis ipsorum; quarto, de distinctione ipsorum. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum habitus sit qualitas. Secundo, utrum sit determinata species qualitatis. Tertio, utrum habitus importet ordinem ad actum. Quarto, de necessitate habitus.

la · official · sha256:4a27e6986e27a70778a8f15983dc50af35d10fefe23de7bb65533d5d92d607bcLA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de habitu secundum quod est dispositio ad operationem, et de actibus corporis qui sunt a natura, non autem de his qui sunt ab anima, quorum principium est voluntas.

Referencing norms: Q50A1Ad1, assert-h41818c4f0ae90aed34cd9a2699239da340a0b09148d2bc07ebc5703a019393fd

la · official · sha256:7b0653b4f46c005f9b7ac7d59555bb118203eeb5b99066e0323f28c5f2058916LA

Ad secundum dicendum quod dispositiones corporales non sunt simpliciter difficile mobiles, propter mutabilitatem corporalium causarum. Possunt tamen esse difficile mobiles per comparationem ad tale subiectum, quia scilicet, tali subiecto durante, amoveri non possunt, vel quia sunt difficile mobiles per comparationem ad alias dispositiones. Sed qualitates animae sunt simpliciter difficile mobiles, propter immobilitatem subiecti. Et ideo non dicit quod sanitas difficile mobilis simpliciter sit habitus, sed quod est ut habitus, sicut in Graeco habetur. Qualitates autem animae dicuntur simpliciter habitus.

Referencing norms: Q50A1Ad2, assert-h6d8a43d28d590823ce3a86c2f0be5caada5dfedfb2c9725bc6f6a3762c2af1b4

la · official · sha256:0697de66df6f37bbe5bf77fbfc7c8153e6a794b6777e5b2ac84ee64847cd8c11LA

Ad tertium dicendum quod dispositiones corporales quae sunt in prima specie qualitatis, ut quidam posuerunt, differunt a qualitatibus tertiae speciei in hoc, quod qualitates tertiae speciei sunt ut in fieri et ut in motu, unde dicuntur passiones vel passibiles qualitates. Quando autem iam pervenerint ad perfectum, quasi ad speciem, tunc iam sunt in prima specie qualitatis. Sed hoc improbat Simplicius, in commento praedicamentorum, quia secundum hoc calefactio esset in tertia specie qualitatis, calor autem in prima, Aristoteles autem ponit calorem in tertia. Unde Porphyrius dicit, sicut idem Simplicius refert, quod passio vel passibilis qualitas, et dispositio et habitus, differunt in corporibus secundum intensionem et remissionem. Quando enim aliquid recipit caliditatem secundum calefieri tantum, non autem ut calefacere possit; tunc est passio, si sit cito transiens, vel passibilis qualitas, si sit manens. Quando autem iam ad hoc perducitur quod potest etiam alterum calefacere, tunc est dispositio, si autem ulterius intantum confirmetur quod sit difficile mobilis, tunc erit habitus, ut sic dispositio sit quaedam intensio seu perfectio passionis vel passibilis qualitatis, habitus autem dispositionis. Sed hoc improbat Simplicius, quia talis intensio et remissio non important diversitatem ex parte ipsius formae, sed ex diversa participatione subiecti. Et ita non diversificarentur per hoc species qualitatis. Et ideo aliter dicendum est quod, sicut supra dictum est, commensuratio ipsarum qualitatum passibilium secundum convenientiam ad naturam, habet rationem dispositionis, et ideo, facta alteratione circa ipsas qualitates passibiles, quae sunt calidum et frigidum, humidum et siccum, fit ex consequenti alteratio secundum aegritudinem et sanitatem. Primo autem et per se non est alteratio secundum huiusmodi habitus et dispositiones.

Referencing norms: Q50A1Ad3, assert-he07de0965234d272d05095a70b950abf82ef5687a632584259e99593159bd1da

la · official · sha256:bbb34a98a4eeb0012b22b8385ada058352e5d97f3a01bf5a499300db7a0861daLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod in corpore non sit aliquis habitus. Ut enim Commentator dicit, in III de anima, habitus est quo quis agit cum voluerit. Sed actiones corporales non subiacent voluntati, cum sint naturales. Ergo in corpore non potest esse aliquis habitus.

Referencing norms: Q50A1Obiectio1, assert-h0c30b58cc62a60bb5ba48a36db2d7a52d275f1d8e0ec3ede80e7a55959fdcc3d, assert-h283e6e7c8ac1baeea161f284938dc13e15e830c0182b27e5a6f77135339bb16f

la · official · sha256:d019c5f6bd24264e02bc524450dfcce63b07d3a7bce088cf02399c37026f4800LA

Praeterea, omnes dispositiones corporales sunt facile mobiles. Sed habitus est qualitas difficile mobilis. Ergo nulla dispositio corporalis potest esse habitus.

Referencing norms: Q50A1Obiectio2, assert-h3aa4b75bd4e68543571754013c30a347ada567476982ecee120fd8b6b15449c9, assert-h875805df50c096a15f7831437a7d1168f97bbd81947dbcfcbcaf550454a4deb9

la · official · sha256:5c060667614650a1678c280a29105637301d1559535d209885faca0efbcdd9e6LA

Praeterea, omnes dispositiones corporales subiacent alterationi. Sed alteratio non est nisi in tertia specie qualitatis, quae dividitur contra habitum. Ergo nullus habitus est in corpore.

Referencing norms: Q50A1Obiectio3, assert-h10c94bcd35027c4f346ab4f19d2bc56d7e9195af1efe8a2a379b51a3bdfd2aef, assert-h5a9e9825266e5c2d25400673a8248b1b06a77eccd6e77f0828db37bbe9e54915

la · official · sha256:923ebbff5542ae65eca1790039a4d38216f5fd0bd2730db5a629709b75947b7cLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus est quaedam dispositio alicuius subiecti existentis in potentia vel ad formam, vel ad operationem. Secundum ergo quod habitus importat dispositionem ad operationem, nullus habitus est principaliter in corpore sicut in subiecto. Omnis enim operatio corporis est aut a naturali qualitate corporis; aut est ab anima movente corpus. Quantum igitur ad illas operationes quae sunt a natura, non disponitur corpus per aliquem habitum, quia virtutes naturales sunt determinatae ad unum; dictum est autem quod habitualis dispositio requiritur ubi subiectum est in potentia ad multa. Operationes vero quae sunt ab anima per corpus, principaliter quidem sunt ipsius animae, secundario vero ipsius corporis. Habitus autem proportionantur operationibus, unde ex similibus actibus similes habitus causantur, ut dicitur in II Ethic. Et ideo dispositiones ad tales operationes principaliter sunt in anima. In corpore vero possunt esse secundario, inquantum scilicet corpus disponitur et habilitatur ad prompte deserviendum operationibus animae. Si vero loquamur de dispositione subiecti ad formam, sic habitualis dispositio potest esse in corpore, quod comparatur ad animam sicut subiectum ad formam. Et hoc modo sanitas et pulchritudo, et huiusmodi, habituales dispositiones dicuntur. Non tamen perfecte habent rationem habituum, quia causae eorum ex sua natura de facili transmutabiles sunt. Alexander vero posuit nullo modo habitum vel dispositionem primae speciei esse in corpore, ut Simplicius refert in commento Praedicament., sed dicebat primam speciem qualitatis pertinere tantum ad animam. Et quod Aristoteles inducit in praedicamentis de sanitate et aegritudine, non inducit quasi haec pertineant ad primam speciem qualitatis, sed per modum exempli, ut sit sensus quod sicut aegritudo et sanitas possunt esse facile vel difficile mobiles, ita etiam qualitates primae speciei, quae dicuntur habitus et dispositio. Sed patet hoc esse contra intentionem Aristotelis. Tum quia eodem modo loquendi utitur exemplificando de sanitate et aegritudine, et de virtute et de scientia. Tum quia in VII Physic. expresse ponit inter habitus pulchritudinem et sanitatem.

Referencing norms: Q50A1Respondeo, assert-hf16a70460626cb95d06584cf4f8e82f6b151f38a37ad80bad368515d85b8d5c1

la · official · sha256:ac0f70df202c380a0cefb3066c9b871eb9541fcb41726f229647890dd48681afLA

Sed contra est quod philosophus, in praedicamentis, sanitatem corporis, vel infirmitatem insanabilem, habitum nominari dicit.

Referencing norms: assert-h16d9fbe11e398db29c5cb2d0408d949f4ba2f1e5eee94064c0f9e19501324623

la · official · sha256:615682aeeb311e768f9fa6b5ce1caf763da6bdd173bc79c50e58ebfce57e1234LA

Ad primum ergo dicendum quod essentia animae pertinet ad naturam humanam, non sicut subiectum disponendum ad aliquid aliud, sed sicut forma et natura ad quam aliquis disponitur.

Referencing norms: Q50A2Ad1, assert-h0ebde4df15c3445264a9d3b4e44e9dcb904ffd93f7b530f387f3a3bc58564a87

la · official · sha256:59ce10125bed5ff79e5aec90703cbe33a318710a098b1d1071e680812c7666beLA

Ad secundum dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis. Sed quia etiam in ipsis accidentibus est ordo quidam, subiectum secundum quod est sub uno accidente, intelligitur esse subiectum alterius. Et sic dicitur unum accidens esse subiectum alterius, ut superficies coloris. Et hoc modo potest potentia esse subiectum habitus.

Referencing norms: Q50A2Ad2, assert-hd26bd9e56853759ac117874256f550f8c98381e96b5e3134698d7dbe96c43f55

la · official · sha256:f63e9547fac2603163fa92b05464ff3442fa197c2d5afa186da6d77d902c17bfLA

Ad tertium dicendum quod habitus praemittitur potentiae, secundum quod importat dispositionem ad naturam, potentia autem semper importat ordinem ad operationem, quae est posterior, cum natura sit operationis principium. Sed habitus cuius potentia est subiectum, non importat ordinem ad naturam, sed ad operationem. Unde est posterior potentia. Vel potest dici quod habitus praeponitur potentiae sicut completum incompleto, et actus potentiae. Actus enim naturaliter est prior; quamvis potentia sit prior ordine generationis et temporis, ut dicitur in VII et IX Metaphys.

Referencing norms: Q50A2Ad3, assert-h4b822ee74a8543ae640847e575179bd00dcf5525afe600225ccda75f3ca5b1ae

la · official · sha256:a9d4db640154e259b176f3edd498b7f057f8d622de812a185f995a1854787029LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod habitus sint in anima magis secundum essentiam quam secundum potentiam. Dispositiones enim et habitus dicuntur in ordine ad naturam, ut dictum est. Sed natura magis attenditur secundum essentiam animae quam secundum potentias, quia anima secundum suam essentiam est natura corporis talis, et forma eius. Ergo habitus sunt in anima secundum eius essentiam et non secundum potentiam.

Referencing norms: Q50A2Obiectio1, assert-h50dfd94009d9060e121a0a8508b251170bd7e8b2984df247c18082d4665cc6e5, assert-he0dde2bb65dc841926721b8a317110e14c6edc42fe2c3011e605d3a578e67d8e

la · official · sha256:d0cd0c2fbe1655bb00a3078a6cc6fd661b034117bcfe4d1851504d20855bcf1dLA

Praeterea, accidentis non est accidens. Habitus autem est quoddam accidens. Sed potentiae animae sunt de genere accidentium, ut in primo dictum est. Ergo habitus non est in anima ratione suae potentiae.

Referencing norms: Q50A2Obiectio2, assert-h777be345794671134e1a25ee7e2e0138a12dd5e2a0830cf940145a981a73b7f4, assert-hdc2d7ff45633315dcc98f2e9543d08d9957024c088d66625248e168c0008fda8

la · official · sha256:629d334ea220f5c2d3ea341c897b6f0fc4a7eaba1e97d1beafc0a9ce51705defLA

Praeterea, subiectum est prius eo quod est in subiecto. Sed habitus, cum pertineat ad primam speciem qualitatis, est prior quam potentia, quae pertinet ad secundam speciem. Ergo habitus non est in potentia animae sicut in subiecto.

Referencing norms: Q50A2Obiectio3, assert-h8a15c9d6948a1144384ed2f6d69069c5c70aab47b11fab074379a639b4f051ac, assert-hbd4961d902e2e6b1a9b4873741b82c669acf216a43b87689fe81b9da32244612

la · official · sha256:5060ba56682db15a38bc05e1f48f5f55b31e8e05733eb8b25766f9e8d39aa849LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus importat dispositionem quandam in ordine ad naturam, vel ad operationem. Si ergo accipiatur habitus secundum quod habet ordinem ad naturam, sic non potest esse in anima, si tamen de natura humana loquamur, quia ipsa anima est forma completiva humanae naturae; unde secundum hoc, magis potest esse aliquis habitus vel dispositio in corpore per ordinem ad animam, quam in anima per ordinem ad corpus. Sed si loquamur de aliqua superiori natura, cuius homo potest esse particeps, secundum illud II Petr. I, ut simus consortes naturae divinae, sic nihil prohibet in anima secundum suam essentiam esse aliquem habitum, scilicet gratiam, ut infra dicetur. Si vero accipiatur habitus in ordine ad operationem, sic maxime habitus inveniuntur in anima, inquantum anima non determinatur ad unam operationem, sed se habet ad multas, quod requiritur ad habitum, ut supra dictum est. Et quia anima est principium operationum per suas potentias, ideo secundum hoc, habitus sunt in anima secundum suas potentias.

Referencing norms: Q50A2Respondeo, assert-ha94e516c26d5ecf9b2140d78022b35f18336aad6f30088702a8a940392300942

la · official · sha256:5164333670cd4cf08b13ffe4dabe624af13c7f000d45b8c336aa50e5c14a1636LA

Sed contra est quod philosophus, in I Ethic., ponit diversos habitus in diversis partibus animae.

Referencing norms: assert-h4300eac2a0f12cbcea626f75d93026bb583e5ec4e74f38bd7c727ef12682a403

la · official · sha256:9d2221524d8880d7cd8695ed389793e20e1d4cfed842f1e36572f5c45ee75b29LA

Ad primum ergo dicendum quod vires nutritivae partis non sunt natae obedire imperio rationis, et ideo non sunt in eis aliqui habitus. Sed vires sensitivae natae sunt obedire imperio rationis, et ideo in eis esse possunt aliqui habitus; nam secundum quod obediunt rationi, quodammodo rationales dicuntur, ut in I Ethic. dicitur.

Referencing norms: Q50A3Ad1, assert-h962a8e5009b3839acbadebf543480b31b4f667d48c77277b6b111f96dbecca39

la · official · sha256:0dc6b3ee3a29b3978c52f7c6c02f105f9f818d11d9faf151134b18f97166528dLA

Ad secundum dicendum quod vires sensitivae in brutis animalibus non operantur ex imperio rationis; sed si sibi relinquantur bruta animalia, operantur ex instinctu naturae. Et sic in brutis animalibus non sunt aliqui habitus ordinati ad operationes. Sunt tamen in eis aliquae dispositiones in ordine ad naturam, ut sanitas et pulchritudo. Sed quia bruta animalia a ratione hominis per quandam consuetudinem disponuntur ad aliquid operandum sic vel aliter, hoc modo in brutis animalibus habitus quodammodo poni possunt, unde Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., quod videmus immanissimas bestias a maximis voluptatibus absterreri dolorum metu, quod cum in earum consuetudinem verterit, domitae et mansuetae vocantur. Deficit tamen ratio habitus quantum ad usum voluntatis, quia non habent dominium utendi vel non utendi, quod videtur ad rationem habitus pertinere. Et ideo, proprie loquendo, in eis habitus esse non possunt.

Referencing norms: Q50A3Ad2, assert-h4e11435936532fb1ba9a96f0f7f549bfbe4be9e38167b6f5837d831e1d83139f

la · official · sha256:8a28351f112fe0079ff0382f69f6aaeca1758414a4f48f84b419501a91f36b20LA

Ad tertium dicendum quod appetitus sensitivus natus est moveri ab appetitu rationali, ut dicitur in III de anima, sed vires rationales apprehensivae natae sunt accipere a viribus sensitivis. Et ideo magis convenit quod habitus sint in viribus sensitivis appetitivis quam in viribus sensitivis apprehensivis, cum in viribus sensitivis appetitivis non sint habitus nisi secundum quod operantur ex imperio rationis. Quamvis etiam in ipsis interioribus viribus sensitivis apprehensivis possint poni aliqui habitus, secundum quos homo fit bene memorativus vel cogitativus vel imaginativus, unde etiam philosophus dicit, in cap. de memoria, quod consuetudo multum operatur ad bene memorandum, quia etiam istae vires moventur ad operandum ex imperio rationis. Vires autem apprehensivae exteriores, ut visus et auditus et huiusmodi, non sunt susceptivae aliquorum habituum, sed secundum dispositionem suae naturae ordinantur ad suos actus determinatos; sicut et membra corporis, in quibus non sunt habitus, sed magis in viribus imperantibus motum ipsorum.

Referencing norms: Q50A3Ad3, assert-h428a69df87d4316a3e4574320921ec244c90993aca4f79ee085938ccdb242a06

la · official · sha256:7abb5350e841478a3256441d66414c5ce5a421440ab2b23f587e764261cf89f4LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in potentiis sensitivae partis non possit esse aliquis habitus. Sicut enim potentia nutritiva pars est irrationalis, ita et sensitiva. Sed in potentiis nutritivae partis non ponitur aliquis habitus. Ergo nec in potentiis sensitivae partis aliquis habitus debet poni.

Referencing norms: Q50A3Obiectio1, assert-hde1b5be13473b49609d2ebe774c80c0bd1e609a0115932de2bdfa69477f70740, assert-hf5b42900471ac6ee2b752b23bedc34d5d706df673dee41f54a28d8cffa0f7aab

la · official · sha256:8d179fe33fdb19352fe70b4ae5241f70f232c3e01f5960eeaa14b827459cfc72LA

Praeterea, sensitivae partes sunt communes nobis et brutis. Sed in brutis non sunt aliqui habitus, quia non est in eis voluntas, quae in definitione habitus ponitur, ut supra dictum est. Ergo in potentiis sensitivis non sunt aliqui habitus.

Referencing norms: Q50A3Obiectio2, assert-h23359a3368719cc8d4a5e1856e459ecb823ddab6c17c9c1c7eb14017313ccd53, assert-hac318f1f67beb9ba354b7aa110fdc0eee029f151950dc709ad3022fde4d275f3

la · official · sha256:679a24fc12665a40a6a405772d8758d5c9e6c87a297e07dde03d2453d8eaa0ccLA

Praeterea, habitus animae sunt scientiae et virtutes, et sicut scientia refertur ad vim apprehensivam, ita virtus ad vim appetitivam. Sed in potentiis sensitivis non sunt aliquae scientiae, cum scientia sit universalium, quae vires sensitivae apprehendere non possunt. Ergo etiam nec habitus virtutum in partibus sensitivis esse possunt.

Referencing norms: Q50A3Obiectio3, assert-h367d6ade9d87f20ccc805184305e1dc64e309ac38674af50ec60e26f30fd9214, assert-hf8fc74f1094d0c53426125014059f6f140c3323e4e9b251a949372764561fabc

la · official · sha256:2f18756b0a5b285b900f07c149a47a21bb2686309447b61bb1c8204779c632ddLA

Respondeo dicendum quod vires sensitivae dupliciter possunt considerari, uno modo, secundum quod operantur ex instinctu naturae; alio modo, secundum quod operantur ex imperio rationis. Secundum igitur quod operantur ex instinctu naturae, sic ordinantur ad unum, sicut et natura. Et ideo sicut in potentiis naturalibus non sunt aliqui habitus, ita etiam nec in potentiis sensitivis, secundum quod ex instinctu naturae operantur. Secundum vero quod operantur ex imperio rationis, sic ad diversa ordinari possunt. Et sic possunt in eis esse aliqui habitus, quibus bene aut male ad aliquid disponuntur.

Referencing norms: Q50A3Respondeo, assert-ha6c11a04d8f0fc932cf7db4902963b66122a552316469f0492f8c8b0d4db2a58

la · official · sha256:0abaa50368ebab7b7d82156cdef9b72050c9d42cfa47950481dce845a5b7e7f2LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod aliquae virtutes, scilicet temperantia et fortitudo, sunt irrationabilium partium.

Referencing norms: assert-h052d604c0f5c36b49b8467f75b3aeebcbeb014293f66aa79bfabf0d7b5132b63

la · official · sha256:a06f104dde548ad1da381adfffb76cf72b117920130ded1a46461487b5451fadLA

Ad primum ergo dicendum quod quidam dixerunt, ut Simplicius refert in commento praedicamentorum, quod quia omnis operatio hominis est quodammodo coniuncti, ut philosophus dicit in I de anima; ideo nullus habitus est animae tantum, sed coniuncti. Et per hoc sequitur quod nullus habitus sit in intellectu, cum intellectus sit separatus, ut ratio proposita procedebat. Sed ista ratio non cogit. Habitus enim non est dispositio obiecti ad potentiam, sed magis dispositio potentiae ad obiectum, unde habitus oportet quod sit in ipsa potentia quae est principium actus, non autem in eo quod comparatur ad potentiam sicut obiectum. Ipsum autem intelligere non dicitur commune esse animae et corpori, nisi ratione phantasmatis, ut dicitur in I de anima. Patet autem quod phantasma comparatur ad intellectum possibilem ut obiectum, ut dicitur in III de anima. Unde relinquitur quod habitus intellectivus sit principaliter ex parte ipsius intellectus, non autem ex parte phantasmatis, quod est commune animae et corpori. Et ideo dicendum est quod intellectus possibilis est subiectum habitus, illi enim competit esse subiectum habitus, quod est in potentia ad multa; et hoc maxime competit intellectui possibili. Unde intellectus possibilis est subiectum habituum intellectualium.

Referencing norms: Q50A4Ad1, assert-hd4dbb8c95fd8f7004335be0bed14c63c994b0a626daa5ad137e4f56a6c918de4

la · official · sha256:899f9ea850ff7d8e9f8d7e0ac10fe620fb409db7ed80cfa3e32ffef475cdfadcLA

Ad secundum dicendum quod, sicut potentia ad esse sensibile convenit materiae corporali, ita potentia ad esse intelligibile convenit intellectui possibili. Unde nihil prohibet in intellectu possibili esse habitum, qui est medius inter puram potentiam et actum perfectum.

Referencing norms: Q50A4Ad2, assert-h6c3136e3187fe3fdb4cc256eb611b394f4894bde00b67048fb15997660e9cf37

la · official · sha256:4e6c18cd9c5ea4a0c2e574111dcf7c014a24ae84bcc526964aaa4c74d744da2fLA

Ad tertium dicendum quod, quia vires apprehensivae interius praeparant intellectui possibili proprium obiectum; ideo ex bona dispositione harum virium, ad quam cooperatur bona dispositio corporis, redditur homo habilis ad intelligendum. Et sic habitus intellectivus secundario potest esse in istis viribus. Principaliter autem est in intellectu possibili.

Referencing norms: Q50A4Ad3, assert-h6737cb7be0c310c680d68e014a4b8679bb06082c4228ad4804d50bc968c2c2e5

la · official · sha256:9443f113a62d082b2886900229196d5c390b81862bf49b4ee5d8667fc45eaa48LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in intellectu non sint aliqui habitus. Habitus enim operationibus conformantur, ut dictum est. Sed operationes hominis sunt communes animae et corpori, ut dicitur in I de anima. Ergo et habitus. Sed intellectus non est actus corporis, ut dicitur in III de anima. Ergo intellectus non est subiectum alicuius habitus.

Referencing norms: Q50A4Obiectio1, assert-h8d0ba62aa72efc6cda32ee70003696d7ef138d219d2e91f6705c4a8cb2e155ab, assert-hc5b0ebc9aad0e35a04db2879049fc4b4b7d5784bee2010a2b044d3ab40badf05, assert-hd584f2cbeb5499a25fffe9d71128776144da51e61017bc61c0669f177b56ce84, assert-hfeda02b474855912ad11cf8acaaf244b06e9d46a5e7b2dc535e35f48b519443b

la · official · sha256:da36aa8f74cf71ab9c0a5229928a74f67d489ade8fe4ce683d2c5da71b24fe65LA

Praeterea, omne quod est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed id quod est forma sine materia, est actus tantum, quod autem est compositum ex forma et materia, habet potentiam et actum simul. Ergo in eo quod est forma tantum, non potest esse aliquid quod sit simul in potentia et actu, sed solum in eo quod est compositum ex materia et forma. Sed intellectus est forma sine materia. Ergo habitus, qui habet potentiam simul cum actu, quasi medium inter utrumque existens, non potest esse in intellectu; sed solum in coniuncto, quod est compositum ex anima et corpore.

Referencing norms: Q50A4Obiectio2, assert-h2c537eb2a2a95ca72392db5f628dc58de6abe3d5205e2ee9746fe75571a4339d, assert-h2cc7b5d87e344673ad2184eaaaba7b8c68b162feecc2cfab15038119125094f0, assert-h46ef986f7021cd999de58e3495217416e23646f5078e8ada4552ed3b66697385, assert-h74c0d2e90ab85da7b65f1df5e27885e16e24c46cd620fb64cb75d5b5cf683648

la · official · sha256:0e68ad3bb0873a4bce8afdf83432015846ab8ddd04fc9bb7e1c7c9bb0e966e39LA

Praeterea, habitus est dispositio secundum quam aliquis bene vel male disponitur ad aliquid, ut dicitur in V Metaph. Sed quod aliquis bene vel male sit dispositus ad actum intellectus, provenit ex aliqua corporis dispositione, unde etiam in II de anima dicitur quod molles carne bene aptos mente videmus. Ergo habitus cognoscitivi non sunt in intellectu, qui est separatus; sed in aliqua potentia quae est actus alicuius partis corporis.

Referencing norms: Q50A4Obiectio3, assert-ha286d732e0c2625abe303560206cdd1aadb319f2e74a951b7ec55d35d0130d7c, assert-hb57cfefc4e8329fa0925d479959d964b5b60c8adaa552e10dd206dbd27f00027

la · official · sha256:39d33f76c3170cad6f2ce6def16508e3bd521e0fa2d87e6e89356d5e9085f146LA

Respondeo dicendum quod circa habitus cognoscitivos diversimode sunt aliqui opinati. Quidam enim, ponentes intellectum possibilem esse unum in omnibus hominibus, coacti sunt ponere quod habitus cognoscitivi non sunt in ipso intellectu, sed in viribus interioribus sensitivis. Manifestum est enim quod homines in habitibus diversificantur, unde non possunt habitus cognoscitivi directe poni in eo quod, unum numero existens, est omnibus hominibus commune. Unde si intellectus possibilis sit unus numero omnium hominum, habitus scientiarum, secundum quos homines diversificantur, non poterunt esse in intellectu possibili sicut in subiecto, sed erunt in viribus interioribus sensitivis, quae sunt diversae in diversis. Sed ista positio, primo quidem, est contra intentionem Aristotelis. Manifestum est enim quod vires sensitivae non sunt rationales per essentiam, sed solum per participationem, ut dicitur in I Ethic. Philosophus autem ponit intellectuales virtutes, quae sunt sapientia, scientia et intellectus, in eo quod est rationale per essentiam. Unde non sunt in viribus sensitivis, sed in ipso intellectu. Expresse etiam dicit, in III de anima, quod intellectus possibilis, cum sic fiat singula, idest cum reducatur in actum singulorum per species intelligibiles, tunc fit secundum actum eo modo quo sciens dicitur esse in actu, quod quidem accidit cum aliquis possit operari per seipsum, scilicet considerando. Est quidem igitur et tunc potentia quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire. Ipse ergo intellectus possibilis est in quo est habitus scientiae quo potest considerare etiam cum non considerat. Secundo etiam, haec positio est contra rei veritatem. Sicut enim eius est potentia cuius est operatio, ita etiam eius est habitus cuius est operatio. Intelligere autem et considerare est proprius actus intellectus. Ergo et habitus quo consideratur, est proprie in ipso intellectu.

Referencing norms: Q50A4Respondeo, assert-h2d361e5fc1041eee0637dccb5b8006aecc258776c68d64c4a5ddb799ef4b281e

la · official · sha256:db2101db930d2c26cc9dd667903b60cbdaea012ad423ee357ecb73cfe4138c42LA

Sed contra est quod philosophus, in VI Ethic., ponit scientiam et sapientiam et intellectum, qui est habitus principiorum, in ipsa intellectiva parte animae.

Referencing norms: assert-h1234f0ae2bc8ad1e4c5aa1ccbb0ad0d7693adf8a4145a11a20f806c498a768e5

la · official · sha256:c84991a06fa01668fbfd329a0bf647d48273ae13dff35308b53de246e7cab6c8LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut in intellectu est aliqua species quae est similitudo obiecti, ita oportet in voluntate, et in qualibet vi appetitiva, esse aliquid quo inclinetur in suum obiectum, cum nihil aliud sit actus appetitivae virtutis quam inclinatio quaedam, ut supra dictum est. Ad ea ergo ad quae sufficienter inclinatur per naturam ipsius potentiae, non indiget aliqua qualitate inclinante. Sed quia necessarium est ad finem humanae vitae, quod vis appetitiva inclinetur in aliquid determinatum, ad quod non inclinatur ex natura potentiae, quae se habet ad multa et diversa; ideo necesse est quod in voluntate, et in aliis viribus appetitivis, sint quaedam qualitates inclinantes, quae dicuntur habitus.

Referencing norms: Q50A5Ad1, assert-hb46f753c1a4fca65113e0e002a691ac07c8d9ff85bb373506bc111013794348b

la · official · sha256:be619f508f7b9606098fc6742834825873311a945b2e0e9ecffb6d2152b2e881LA

Ad secundum dicendum quod intellectus agens est agens tantum, et nullo modo patiens. Sed voluntas, et quaelibet vis appetitiva, est movens motum, ut dicitur in III de anima. Et ideo non est similis ratio de utroque, nam esse susceptivum habitus convenit ei quod est quodammodo in potentia.

Referencing norms: Q50A5Ad2, assert-hf688fe3d04f226c712891e6db2188cd3d37f70afd5d5861af0fc8da45a6eef6d

la · official · sha256:f7bb9ef9591e14b543ed36a328324038def29a4da1785a59be477a009f02b472LA

Ad tertium dicendum quod voluntas ex ipsa natura potentiae inclinatur in bonum rationis. Sed quia hoc bonum multipliciter diversificatur, necessarium est ut ad aliquod determinatum bonum rationis voluntas per aliquem habitum inclinetur, ad hoc quod sequatur promptior operatio.

Referencing norms: Q50A5Ad3, assert-he7e0b6b0bb89aece981615b59459e7fcaa85f44f6d093d9bd4d97c7ea6abb1cb

la · official · sha256:749721375e1aa6e188bb60aa1697dec14867e02b4b8d7b30926b70f10f3f751dLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod in voluntate non sit aliquis habitus. Habitus enim qui in intellectu est, sunt species intelligibiles, quibus intelligit actu. Sed voluntas non operatur per aliquas species. Ergo voluntas non est subiectum alicuius habitus.

Referencing norms: Q50A5Obiectio1, assert-h8ebdfd292c346173e1fde8d47c0d5a2916d3efdf7d6363f13a0e25e6e2fac345, assert-hd5181d83d5867889e4876c7921db27539699429b3660d04f572b807b939a403a

la · official · sha256:6dcee503f83e510b616b6ba38ec603761898ed1e381a2dc07397dec4f329029eLA

Praeterea, in intellectu agente non ponitur aliquis habitus, sicut in intellectu possibili, quia est potentia activa. Sed voluntas est maxime potentia activa, quia movet omnes potentias ad suos actus, ut supra dictum est. Ergo in ipsa non est aliquis habitus.

Referencing norms: Q50A5Obiectio2, assert-ha62f8db90519e23db99fe7df779ba3989154cd39dcce8b2649fce68c93fc3379, assert-hed977e652024ce26a41bf95cd828974938905e8caac56f77db022ac72fc32cdb

la · official · sha256:b845d19df763cca04817d94561b253d1977348dc54bf11c451836cebbc8e91afLA

Praeterea, in potentiis naturalibus non est aliquis habitus, quia ex sua natura sunt ad aliquid determinatae. Sed voluntas ex sua natura ordinatur ad hoc quod tendat in bonum ordinatum ratione. Ergo in voluntate non est aliquis habitus.

Referencing norms: Q50A5Obiectio3, assert-he548a64c64af332d43d6d761ee97b487817072e3167748e9088b9a4c72d72104, assert-hf7a0bfd5dabce1bf763db1804a3328eae1e7042887bcbbf7c80bd55cefcadbba

la · official · sha256:abe77f511a7c0dea8482e9b3777729c8e59d357f3f88156e4d07ba2233a56fa5LA

Respondeo dicendum quod omnis potentia quae diversimode potest ordinari ad agendum, indiget habitu quo bene disponatur ad suum actum. Voluntas autem, cum sit potentia rationalis, diversimode potest ad agendum ordinari. Et ideo oportet in voluntate aliquem habitum ponere, quo bene disponatur ad suum actum. Ex ipsa etiam ratione habitus apparet quod habet quendam principalem ordinem ad voluntatem, prout habitus est quo quis utitur cum voluerit, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q50A5Respondeo, assert-h7b2496f0510106fe980f10e1ec0a6cee383a6e195035a7ff5b635c887b097bba

la · official · sha256:a4c95c90015ef929ed042da353b30d9c37f4f31699b43cd297a7db90c3a71de2LA

Sed contra est quod iustitia est habitus quidam. Sed iustitia est in voluntate, est enim iustitia habitus secundum quem aliqui volunt et operantur iusta, ut dicitur in V Ethic. Ergo voluntas est subiectum alicuius habitus.

Referencing norms: assert-h5e5d455c9b26871afba1c7fddfed38d8aee6f84f7beb4129a9ea1f9b6958b9f8

la · official · sha256:0203ae1165bb3d916018a7c00b3a16217a2bdc94df7ff7cce8d67aaefeada2a8LA

Ad primum ergo dicendum quod verbum maximi intelligendum est de habitibus et accidentibus materialibus.

Referencing norms: Q50A6Ad1, assert-hc6c490b05adc361c405c9cf7ac12214e5dc0ec83e25941047c4499cacb6bd172

la · official · sha256:59ad0e0a531b5b68f423808b618a5dff96ffcadb549da36542b476345a89a5e0LA

Ad secundum dicendum quod quantum ad hoc quod convenit Angelis per suam essentiam, non indigent habitu. Sed quia non ita sunt per seipsos entes, quin participent sapientiam et bonitatem divinam; ideo inquantum indigent participare aliquid ab exteriori, intantum necesse est in eis ponere habitus.

Referencing norms: Q50A6Ad2, assert-hebb2ac02961355c8f18c55ac256ae48e395ccbad65de51b68723373bb5d79deb

la · official · sha256:7b3d87f375cc495a315f49e5137c47446151b92d8fd58fa132a98b02984f8df7LA

Ad tertium dicendum quod in Angelis non sunt partes essentiae, sed sunt partes secundum potentiam, inquantum intellectus eorum per plures species perficitur, et voluntas eorum se habet ad plura.

Referencing norms: Q50A6Ad3, assert-h30eff6ff62fede0856cd9e11063f24f268244d4b0f996a9043f2cf42ae5df19d

la · official · sha256:d7d2121345c507751aa8bec86b6e009bce54aecb6dd87d6f19530102e89e420fLA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod in Angelis non sint habitus. Dicit enim maximus, Commentator Dionysii, in VII cap. de Cael. Hier., non convenit arbitrari virtutes intellectuales, idest spirituales, more accidentium, quemadmodum et in nobis sunt, in divinis intellectibus, scilicet Angelis, esse, ut aliud in alio sit sicut in subiecto, accidens enim omne illinc repulsum est. Sed omnis habitus est accidens. Ergo in Angelis non sunt habitus.

Referencing norms: Q50A6Obiectio1, assert-h8877e34285f8f9b0f531d00689ac1ceeba041cda8e41ce68de1df6c329c0f0b4, assert-hfc7c5b3249fd2f93e41108aa0c1c086336b93ae3d7bf00f76ad49dda4f843f0b

la · official · sha256:b624d7fb2b3de7330d90a5afdbee8f9a4f5ee7a8edcca9b602ba3c8001c0176dLA

Praeterea, sicut Dionysius dicit, in IV cap. de Cael. Hier., sanctae caelestium essentiarum dispositiones super omnia alia Dei bonitatem participant. Sed semper quod est per se, est prius et potius eo quod est per aliud. Ergo Angelorum essentiae per seipsas perficiuntur ad conformitatem Dei. Non ergo per aliquos habitus. Et haec videtur esse ratio maximi, qui ibidem subdit, si enim hoc esset, non utique maneret in semetipsa harum essentia, nec deificari per se, quantum foret possibile, valuisset.

Referencing norms: Q50A6Obiectio2, assert-h0dfa6bd7baacde9dc982c17485ad638475c2d9982fd1479499324cff736c9de6, assert-h1ef4b4f98bcc43548dbf728bc49e417603f010bc8583100170620662199ddf60, assert-h6c9afe0e75546bee154a071a243c9d61d214a61d2f862a92644e74a57e921dd3

la · official · sha256:4716c4586b368904fb6e0b9d4d12efdfd0a88e149c330dbef8803c1e2a94fcc4LA

Praeterea, habitus est dispositio quaedam, ut dicitur in V Metaphys. Sed dispositio, ut ibidem dicitur, est ordo habentis partes. Cum ergo Angeli sint simplices substantiae, videtur quod in eis non sint dispositiones et habitus.

Referencing norms: Q50A6Obiectio3, assert-h1eca1bb6e73162de85038dee7d06bc5e85d9398d8b97653ac61b9feaa95c9f3c, assert-h48598f2535766b085689db505cd6facd2e1e42ad83f1b9dd592317d99bc1fa7d

la · official · sha256:535b8ee0e0c5e04d60c397242789c58a6e5606103d8a1366324ad42953f90831LA

Respondeo dicendum quod quidam posuerunt in Angelis non esse habitus; sed quaecumque dicuntur de eis, essentialiter dicuntur. Unde maximus, post praedicta verba quae induximus, dicit, habitudines earum, atque virtutes quae in eis sunt, essentiales sunt, propter immaterialitatem. Et hoc etiam Simplicius dicit, in commento praedicamentorum, sapientia quae est in anima, habitus est, quae autem in intellectu, substantia. Omnia enim quae sunt divina, et per se sufficientia sunt, et in seipsis existentia. Quae quidem positio partim habet veritatem, et partim continet falsitatem. Manifestum est enim ex praemissis quod subiectum habitus non est nisi ens in potentia. Considerantes igitur praedicti commentatores quod Angeli sunt substantiae immateriales, et quod non est in illis potentia materiae; secundum hoc, ab eis habitum excluserunt, et omne accidens. Sed quia, licet in Angelis non sit potentia materiae, est tamen in eis aliqua potentia (esse enim actum purum est proprium Dei); ideo inquantum invenitur in eis de potentia, intantum in eis possunt habitus inveniri. Sed quia potentia materiae et potentia intellectualis substantiae non est unius rationis, ideo per consequens nec habitus unius rationis est utrobique. Unde Simplicius dicit, in commento praedicamentorum, quod habitus intellectualis substantiae non sunt similes his qui sunt hic habitibus; sed magis sunt similes simplicibus et immaterialibus speciebus quas continet in seipsa. Circa huiusmodi tamen habitum aliter se habet intellectus angelicus, et aliter intellectus humanus. Intellectus enim humanus, cum sit infimus in ordine intellectuum, est in potentia respectu omnium intelligibilium, sicut materia prima respectu omnium formarum sensibilium, et ideo ad omnia intelligenda indiget aliquo habitu. Sed intellectus angelicus non se habet sicut pura potentia in genere intelligibilium, sed sicut actus quidam, non autem sicut actus purus (hoc enim solius Dei est), sed cum permixtione alicuius potentiae, et tanto minus habet de potentialitate, quanto est superior. Et ideo, ut in primo dictum est, inquantum est in potentia, indiget perfici habitualiter per aliquas species intelligibiles ad operationem propriam, sed inquantum est actu, per essentiam suam potest aliqua intelligere, ad minus seipsum, et alia secundum modum suae substantiae, ut dicitur in Lib. de causis, et tanto perfectius, quanto est perfectior. Sed quia nullus Angelus pertingit ad perfectionem Dei, sed in infinitum distat; propter hoc, ad attingendum ad ipsum Deum per intellectum et voluntatem, indigent aliquibus habitibus, tanquam in potentia existentes respectu illius puri actus. Unde Dionysius dicit habitus eorum esse deiformes, quibus scilicet Deo conformantur. Habitus autem qui sunt dispositiones ad esse naturale, non sunt in Angelis, cum sint immateriales.

Referencing norms: Q50A6Respondeo, assert-he8b430198bc4b1a50082db3c7a43e4f3929ca2bad043b7995d504059c2b563ac

la · official · sha256:2e548002bf71a323a80bd77152d3c5614e0f9be8c9f03bc9f32569d6655410c2LA

Sed contra est quod Dionysius dicit, VII cap. Cael. Hier., quod Angeli primae hierarchiae nominantur calefacientes et throni et effusio sapientiae, manifestatio deiformis ipsorum habituum.

Referencing norms: assert-hf2efb6f820d19f917ce2ee2c3c23fae5bb84de194074182ab98e86becac1bcd6

la · official · sha256:af1b766e53b36495bd857de22f3de6f22252851dc2f83731bc38280aaed1e6fdLA

Deinde considerandum est de subiecto habituum. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in corpore sit aliquis habitus. Secundo, utrum anima sit subiectum habitus secundum suam essentiam, vel secundum suam potentiam. Tertio, utrum in potentiis sensitivae partis possit esse aliquis habitus. Quarto, utrum in ipso intellectu sit aliquis habitus. Quinto, utrum in voluntate sit aliquis habitus. Sexto, utrum in substantiis separatis.

la · official · sha256:afacb227932f4e6766e7fcb7a234764d6de9365370541465f05ffc68cc472372LA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de natura secundum quod dividitur contra rationem et voluntatem, cum tamen ipsa ratio et voluntas ad naturam hominis pertineant.

Referencing norms: Q51A1Ad1, assert-h65e7b4de0d3afbbdbe00058da3420e92b728591ec0a8f2552cfabf5133ca05ea

la · official · sha256:b802c21e33f0dfc6954ca356c866924b1af3b14ffaa76a298b542dc190f65d14LA

Ad secundum dicendum quod aliquid etiam naturaliter potest superaddi potentiae, quod tamen ad ipsam potentiam pertinere non potest. Sicut in Angelis non potest pertinere ad ipsam potentiam intellectivam quod sit per se cognoscitiva omnium, quia oporteret quod esset actus omnium, quod solius Dei est. Id enim quo aliquid cognoscitur, oportet esse actualem similitudinem eius quod cognoscitur, unde sequeretur, si potentia Angeli per seipsam cognosceret omnia, quod esset similitudo et actus omnium. Unde oportet quod superaddantur potentiae intellectivae ipsius aliquae species intelligibiles, quae sunt similitudines rerum intellectarum, quia per participationem divinae sapientiae, et non per essentiam propriam, possunt intellectus eorum esse actu ea quae intelligunt. Et sic patet quod non omne id quod pertinet ad habitum naturalem, potest ad potentiam pertinere.

Referencing norms: Q51A1Ad2, assert-h6752385a5a9650b98d1e2eab1cd4e7b332dd2beecbcdb16e5a89391e53525714

la · official · sha256:730b7c8192f4874acec32b694d55ee3958f953e6f024322542e2651789f73ba4LA

Ad tertium dicendum quod natura non aequaliter se habet ad causandas omnes diversitates habituum, quia quidam possunt causari a natura, quidam non, ut supra dictum est. Et ideo non sequitur, si aliqui habitus sint naturales, quod omnes sint naturales.

Referencing norms: Q51A1Ad3, assert-hd78faf90208f66f7e164c40a80d9cca83879e36368ee9e2037e2eb2e17a49f68

la · official · sha256:68202b083ab5b0dc03da2b3fda837fd81abbae0476c1ce01fa5cda2a9e9e8b68LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod nullus habitus sit a natura. Eorum enim quae sunt a natura, usus non subiacet voluntati. Sed habitus est quo quis utitur cum voluerit, ut dicit Commentator, in III de anima. Ergo habitus non est a natura.

Referencing norms: Q51A1Obiectio1, assert-h38ff5dc99de594be36ef1ad3bce58b1af7f4181663381744411b0ff3c5eae364, assert-h9f92ce756bcac04e1733f9a94bd95b7837fcc3bda0865d5cdfa22cddb6897eff

la · official · sha256:e641c976fa7cfefa7eccdb881a239685f3565b92f2f97422bbc5ca4b0ddbd94aLA

Praeterea, natura non facit per duo quod per unum potest facere. Sed potentiae animae sunt a natura. Si igitur habitus potentiarum a natura essent, habitus et potentia essent unum.

Referencing norms: Q51A1Obiectio2, assert-hf4bbe751afd887fd1a18adeb89305302f88ca9317be4545cdbd442e59e1c2bfb, assert-hfe21c59bfbae7c1d84f14a7bfd505da61e6ac2d8b3aabba0f4c4c9f0c2869126

la · official · sha256:b52a5fd13d045ef5c055568822dd7c3cab11088249ec845fff027d5925df681aLA

Praeterea, natura non deficit in necessariis. Sed habitus sunt necessarii ad bene operandum, ut supra dictum est. Si igitur habitus aliqui essent a natura, videtur quod natura non deficeret quin omnes habitus necessarios causaret. Patet autem hoc esse falsum. Ergo habitus non sunt a natura.

Referencing norms: Q51A1Obiectio3, assert-h46cc654715bb4b9b8e3bc02cf4b97c4fcada5b4212c5f4562ce0083b1d3fe486, assert-h795543da12eee26c58172cb47b74c31b3e7ca2dbbe629b3ea18f00c074a5c41e

la · official · sha256:2cfac42ac0301d74070809a655ef7d4cb009aa64af1b567a7b152a6b5d752b94LA

Respondeo dicendum quod aliquid potest esse naturale alicui dupliciter. Uno modo, secundum naturam speciei, sicut naturale est homini esse risibile, et igni ferri sursum. Alio modo, secundum naturam individui, sicut naturale est Socrati vel Platoni esse aegrotativum vel sanativum, secundum propriam complexionem. Rursus, secundum utramque naturam potest dici aliquid naturale dupliciter, uno modo, quia totum est a natura; alio modo, quia secundum aliquid est a natura, et secundum aliquid est ab exteriori principio. Sicut cum aliquis sanatur per seipsum, tota sanitas est a natura, cum autem aliquis sanatur auxilio medicinae, sanitas partim est a natura, partim ab exteriori principio. Sic igitur si loquamur de habitu secundum quod est dispositio subiecti in ordine ad formam vel naturam, quolibet praedictorum modorum contingit habitum esse naturalem. Est enim aliqua dispositio naturalis quae debetur humanae speciei, extra quam nullus homo invenitur. Et haec est naturalis secundum naturam speciei. Sed quia talis dispositio quandam latitudinem habet, contingit diversos gradus huiusmodi dispositionis convenire diversis hominibus secundum naturam individui. Et huiusmodi dispositio potest esse vel totaliter a natura, vel partim a natura et partim ab exteriori principio, sicut dictum est de his qui sanantur per artem. Sed habitus qui est dispositio ad operationem, cuius subiectum est potentia animae, ut dictum est, potest quidem esse naturalis et secundum naturam speciei, et secundum naturam individui. Secundum quidem naturam speciei, secundum quod se tenet ex parte ipsius animae, quae, cum sit forma corporis, est principium specificum. Secundum autem naturam individui, ex parte corporis, quod est materiale principium. Sed tamen neutro modo contingit in hominibus esse habitus naturales ita quod sint totaliter a natura. In Angelis siquidem contingit, eo quod habent species intelligibiles naturaliter inditas, quod non competit animae humanae, ut in primo dictum est. Sunt ergo in hominibus aliqui habitus naturales, tanquam partim a natura existentes et partim ab exteriori principio; aliter quidem in apprehensivis potentiis, et aliter in appetitivis. In apprehensivis enim potentiis potest esse habitus naturalis secundum inchoationem, et secundum naturam speciei, et secundum naturam individui. Secundum quidem naturam speciei, ex parte ipsius animae, sicut intellectus principiorum dicitur esse habitus naturalis. Ex ipsa enim natura animae intellectualis, convenit homini quod statim, cognito quid est totum et quid est pars, cognoscat quod omne totum est maius sua parte, et simile est in ceteris. Sed quid sit totum, et quid sit pars, cognoscere non potest nisi per species intelligibiles a phantasmatibus acceptas. Et propter hoc philosophus, in fine posteriorum, ostendit quod cognitio principiorum provenit nobis ex sensu. Secundum vero naturam individui, est aliquis habitus cognoscitivus secundum inchoationem naturalis, inquantum unus homo, ex dispositione organorum, est magis aptus ad bene intelligendum quam alius, inquantum ad operationem intellectus indigemus virtutibus sensitivis. In appetitivis autem potentiis non est aliquis habitus naturalis secundum inchoationem, ex parte ipsius animae, quantum ad ipsam substantiam habitus, sed solum quantum ad principia quaedam ipsius, sicut principia iuris communis dicuntur esse seminalia virtutum. Et hoc ideo, quia inclinatio ad obiecta propria, quae videtur esse inchoatio habitus, non pertinet ad habitum, sed magis pertinet ad ipsam rationem potentiarum. Sed ex parte corporis, secundum naturam individui, sunt aliqui habitus appetitivi secundum inchoationes naturales. Sunt enim quidam dispositi ex propria corporis complexione ad castitatem vel mansuetudinem, vel ad aliquid huiusmodi.

Referencing norms: Q51A1Respondeo, assert-hfa47582cb94fae8bcd46a910ffceae17fbe0ea78bda8650feee2832fbe05640a

la · official · sha256:81125f58c992a8c84ac056ae83fcd86cfd6b0fcddb1bf291a8eee10955628448LA

Sed contra est quod in VI Ethic., inter alios habitus ponitur intellectus principiorum, qui est a natura, unde et principia prima dicuntur naturaliter cognita.

Referencing norms: assert-h2d24ec9b7835d179d4ad3835e2a9bb1272df0047d6b90c692da6df4c7107d9be

la · official · sha256:7a2fb4b3697f61b6f2df8dad81d594402cb60cc0874926ee9e84903ba93bcb14LA

Ad primum ergo dicendum quod agens, inquantum est agens, non recipit aliquid. Sed inquantum agit motum ab alio, sic recipit aliquid a movente, et sic causatur habitus.

Referencing norms: Q51A2Ad1, assert-h3ed8ca7cbc7edaf3076b78563e528dbaf9394fad14fb08dfa7da06163aeafdc2

la · official · sha256:3a918bd9d6a8a03e61f4ff258ba82bb4ed862506d5889147b07bf619e8ba2a80LA

Ad secundum dicendum quod idem, secundum idem, non potest esse movens et motum. Nihil autem prohibet idem a seipso moveri secundum diversa, ut in VIII Physic. probatur.

Referencing norms: Q51A2Ad2, assert-h753b39595faf624ec7e421597675f9d9610076b6085c54ca1ae889bea09a5019

la · official · sha256:01f67e8b620d88db55474c0280075126938a80961b1137895f2ed77034ec8a0fLA

Ad tertium dicendum quod actus praecedens habitum inquantum procedit a principio activo, procedit a nobiliori principio quam sit habitus generatus, sicut ipsa ratio est nobilius principium quam sit habitus virtutis moralis in vi appetitiva per actuum consuetudines generatus; et intellectus principiorum est nobilius principium quam scientia conclusionum.

Referencing norms: Q51A2Ad3, assert-h6841092580e2c66e890dbce43d999a7ad6df4e2fdc54a27bc33e666a71b58d8b

la · official · sha256:0384466bc8a85be193f5010d970d1334a699a7de1081a240c672f3f40e1de7d8LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod nullus habitus possit ex actu causari. Habitus enim est qualitas quaedam, ut supra dictum est. Omnis autem qualitas causatur in aliquo subiecto, inquantum est alicuius receptivum. Cum igitur agens ex hoc quod agit, non recipiat aliquid, sed magis ex se emittat; videtur quod non possit aliquis habitus in agente ex propriis actibus generari.

Referencing norms: Q51A2Obiectio1, assert-h8842ed714b36cfff00cf361ad9b8c69ea54fb4feaf2fe17f485130191d27b5aa

la · official · sha256:318514d32aa46b27306f2a750122f43245357a741ec9e0890b4ac631b49d829fLA

Praeterea, illud in quo causatur aliqua qualitas, movetur ad qualitatem illam, sicut patet in re calefacta vel infrigidata, quod autem producit actum causantem qualitatem, movet, ut patet de calefaciente vel infrigidante. Si igitur in aliquo causaretur habitus per actum sui ipsius, sequeretur quod idem esset movens et motum, agens et patiens. Quod est impossibile, ut dicitur in VII Physic.

Referencing norms: Q51A2Obiectio2, assert-h3895ce3dcb26a26ea762c04cece658ce0530ffb5a948cf255f5988c0bcc82ee6

la · official · sha256:ca17ba2e19e796ff5cd9d1a5878bd21228a07103e809c4cd6068ecb2d747218eLA

Praeterea, effectus non potest esse nobilior sua causa. Sed habitus est nobilior quam actus praecedens habitum, quod patet ex hoc, quod nobiliores actus reddit. Ergo habitus non potest causari ab actu praecedente habitum.

Referencing norms: Q51A2Obiectio3, assert-h3fb84b64a03c1bdbabb79e3cc21912b7fd81405a76455b76c82e7b2dfa1a6ed9, assert-h60871514be8f6ee328bbd5faf1c1fa3a739bed16584bf35c4d93335f115b6ab3

la · official · sha256:6f91317f91f4a1b6c6a8dd45ce2e6f74583f2a82d756682086d224dc7f697c1eLA

Respondeo dicendum quod in agente quandoque est solum activum principium sui actus, sicut in igne est solum principium activum calefaciendi. Et in tali agente non potest aliquis habitus causari ex proprio actu, et inde est quod res naturales non possunt aliquid consuescere vel dissuescere, ut dicitur in II Ethic. Invenitur autem aliquod agens in quo est principium activum et passivum sui actus, sicut patet in actibus humanis. Nam actus appetitivae virtutis procedunt a vi appetitiva secundum quod movetur a vi apprehensiva repraesentante obiectum, et ulterius vis intellectiva, secundum quod ratiocinatur de conclusionibus, habet sicut principium activum propositionem per se notam. Unde ex talibus actibus possunt in agentibus aliqui habitus causari, non quidem quantum ad primum activum principium, sed quantum ad principium actus quod movet motum. Nam omne quod patitur et movetur ab alio, disponitur per actum agentis, unde ex multiplicatis actibus generatur quaedam qualitas in potentia passiva et mota, quae nominatur habitus. Sicut habitus virtutum moralium causantur in appetitivis potentiis, secundum quod moventur a ratione, et habitus scientiarum causantur in intellectu, secundum quod movetur a primis propositionibus.

Referencing norms: Q51A2Respondeo, assert-h8510044f451084fb89cd5322ce0d3c55186d5e93d6da4d44a71198bf1e7da105

la · official · sha256:12ba28b9d77c8b5b2516fb2153e0dd67ea14a916595bc0d5237959c443a6ad9eLA

Sed contra est quod philosophus, in II Ethic., docet habitus virtutum et vitiorum ex actibus causari.

Referencing norms: assert-ha6e1b07aec38eda303f41a95846f3c85874dc6e29feeedb017bc45832106acb1

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q51A3Ad1, Q51A3Ad2, Q51A3Ad3, assert-h061431e51e76da166efa09a4a64486fec01d044afb42f5e7b11a45fb907a0041, assert-h3b66b37ad207bdbec688b1a5765233529b10a803a81886b19c345a83e7556952, assert-h60a30d296998a6d88f2e9d1b835b20226bf7628ef9bb6cbcd1f423374bad9d8d

la · official · sha256:1c1e34621988d51af4ec52b4840971cdcde4ac1fbb1e1479972ec40876661ee8LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod per unum actum possit habitus generari. Demonstratio enim actus rationis est. Sed per unam demonstrationem causatur scientia quae est habitus conclusionis unius. Ergo habitus potest causari ex uno actu.

Referencing norms: Q51A3Obiectio1, assert-h9fe27c5805db3b718bf5bae3d3ee9b4e0601a8f3c4154a8f00f2ad6ded102472, assert-ha286a65149f3fee094268a3786844d4eec1ac033892dbdad10cee87e5092092d

la · official · sha256:4461ca16625ae995c30c4160c84fab4d2f186bd7634c12d3d00c2e5cc9c6ead6LA

Praeterea, sicut contingit actus crescere per multiplicationem, ita contingit actum crescere per intensionem. Sed multiplicatis actibus, generatur habitus. Ergo etiam si multum intendatur unus actus, poterit esse causa generativa habitus.

Referencing norms: Q51A3Obiectio2, assert-h379ea599c6c7865b6cbdb8680897ecb49dc25acaf3a9bc57f7bac7455ca49045, assert-h6852f5b693dba1d07c8e4046df09baf429b55b52df2dfaf25a0478188599ff27

la · official · sha256:380d3a0a09a02e9d5d8284a46176c7bab5c3f6e4e0336a93fd73ba587a947cb2LA

Praeterea, sanitas et aegritudo sunt habitus quidam. Sed ex uno actu contingit hominem vel sanari vel infirmari. Ergo unus actus potest habitum causare.

Referencing norms: Q51A3Obiectio3, assert-h6418f6b04f65fd3b9287354d5ff49e2569d8d23acfbe2ba374429df53bba64e3, assert-ha311403765337b6583ee72541ae2c600a6cd5903a49bae17c972e11e0f8075fa

la · official · sha256:3bfe08987f1bfa3a02589e598f3f68f704cfa0e82d9f7a4bc17c1158454987e4LA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, habitus per actum generatur inquantum potentia passiva movetur ab aliquo principio activo. Ad hoc autem quod aliqua qualitas causetur in passivo, oportet quod activum totaliter vincat passivum. Unde videmus quod, quia ignis non potest statim vincere suum combustibile, non statim inflammat ipsum, sed paulatim abiicit contrarias dispositiones, ut sic totaliter vincens ipsum, similitudinem suam ipsi imprimat. Manifestum est autem quod principium activum quod est ratio, non totaliter potest supervincere appetitivam potentiam in uno actu, eo quod appetitiva potentia se habet diversimode et ad multa; iudicatur autem per rationem, in uno actu, aliquid appetendum secundum determinatas rationes et circumstantias. Unde ex hoc non totaliter vincitur appetitiva potentia, ut feratur in idem ut in pluribus, per modum naturae, quod pertinet ad habitum virtutis. Et ideo habitus virtutis non potest causari per unum actum, sed per multos. In apprehensivis autem potentiis considerandum est quod duplex est passivum, unum quidem ipse intellectus possibilis; aliud autem intellectus quem vocat Aristoteles passivum, qui est ratio particularis, idest vis cogitativa cum memorativa et imaginativa. Respectu igitur primi passivi, potest esse aliquod activum quod uno actu totaliter vincit potentiam sui passivi, sicut una propositio per se nota convincit intellectum ad assentiendum firmiter conclusioni; quod quidem non facit propositio probabilis. Unde ex multis actibus rationis oportet causari habitum opinativum, etiam ex parte intellectus possibilis, habitum autem scientiae possibile est causari ex uno rationis actu, quantum ad intellectum possibilem. Sed quantum ad inferiores vires apprehensivas, necessarium est eosdem actus pluries reiterari, ut aliquid firmiter memoriae imprimatur. Unde philosophus, in libro de memoria et reminiscentia, dicit quod meditatio confirmat memoriam. Habitus autem corporales possibile est causari ex uno actu, si activum fuerit magnae virtutis, sicut quandoque medicina fortis statim inducit sanitatem.

Referencing norms: Q51A3Respondeo, assert-h47fddda602c933b4e0394a9a7ac73f52705df21736d04d445921108fdad71e8d

la · official · sha256:0bcd9bf169aa664057b9bd5018090b93ea04c0f5d4e21ba127986e9939a4e7e6LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod una hirundo ver non facit, nec una dies, ita utique nec beatum nec felicem una dies, nec paucum tempus. Sed beatitudo est operatio secundum habitum perfectae virtutis, ut dicitur in I Ethic. Ergo habitus virtutis, et eadem ratione alius habitus, non causatur per unum actum.

Referencing norms: assert-hb3f5131ae48307e2e02303f4203e05b6b560446d806b50080ff799f4c5385823

la · official · sha256:a5a423bc656419ed1291ab17ad7181ac9725a233725916e9f0927889ae5b600dLA

Ad primum ergo dicendum quod Deus, quantum ad suam naturam, aequaliter se habet ad omnes, sed secundum ordinem suae sapientiae certa ratione quaedam tribuit aliquibus, quae non tribuit aliis.

Referencing norms: Q51A4Ad1, assert-hf804e3e3798ad23d911e449b09562f39a3e11755e315ecb1f5978543582b7545

la · official · sha256:29f00c1e1a90afb9b5d75fa2171eaefb2ae79476a7bf80bb45faaad1371e04a1LA

Ad secundum dicendum quod hoc quod Deus in omnibus operatur secundum modum eorum, non excludit quin Deus quaedam operetur quae natura operari non potest, sed ex hoc sequitur quod nihil operatur contra id quod naturae convenit.

Referencing norms: Q51A4Ad2, assert-he4ed399089c7649d949f509416e28a4dde707b0b79a7ef0daf5a58f7875586ec

la · official · sha256:5ca76f3422d0919e68b814a6b395c158b1f9bf053d512754e0426771b0d8215fLA

Ad tertium dicendum quod actus qui producuntur ex habitu infuso, non causant aliquem habitum, sed confirmant habitum praeexistentem, sicut medicinalia remedia adhibita homini sano per naturam, non causant aliquam sanitatem, sed sanitatem prius habitam corroborant.

Referencing norms: Q51A4Ad3, assert-he023924deedabbae05083b5f4a5ba1b7eafc3ae16f229fcf5e07810503140ca3

la · official · sha256:cbbf35683c7dc166be1d74e560c00c89df3f5d2c3e234e27e3b6a71a0fa1aa9eLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod nullus habitus hominibus infundatur a Deo. Deus enim aequaliter se habet ad omnes. Si igitur quibusdam infundit habitus aliquos, omnibus eos infunderet. Quod patet esse falsum.

Referencing norms: Q51A4Obiectio1, assert-hd58a882c8c683f7155316f808357bcd6501cb714ad88a0e5364e3757b71d5670

la · official · sha256:b43b241c3f849b91f6e19740bede7d73f083000f8e9d908ff3175c79b49e0253LA

Praeterea, Deus operatur in omnibus secundum modum qui convenit naturae ipsorum, quia divinae providentiae est naturam salvare, ut dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom. Sed habitus in homine naturaliter causantur ex actibus, ut dictum est. Non ergo causat Deus in hominibus aliquos habitus absque actibus.

Referencing norms: Q51A4Obiectio2, assert-h2bc0fcb737984fed6de06fb50cd8e7a04d30c088ab756f9306ac0873e2f8a77f, assert-h7e764bb6b0944ac5ba2db2003faee24a9162516c76d1f8f1af99b069860aa165

la · official · sha256:e14ca52085d5580b28234fa5258fa42819828a4e353fe3d40e572ddd494d560dLA

Praeterea, si aliquis habitus a Deo infunditur, per illum habitum homo potest multos actus producere. Sed ex illis actibus causatur similis habitus, ut in II Ethic. dicitur. Sequitur ergo duos habitus eiusdem speciei esse in eodem, unum acquisitum, et alterum infusum. Quod videtur esse impossibile, non enim duae formae unius speciei possunt esse in eodem subiecto. Non ergo habitus aliquis infunditur homini a Deo.

Referencing norms: Q51A4Obiectio3, assert-h4ddb12ba3b6aad24391cc43a80aed2dcf2c84cf4f6bae302082e74afe9122a13, assert-heb492b3498080c62fc3b36cf62c5baab20e8526e880065e4f5502bb2e0ff8b07

la · official · sha256:3342f6cb67fe124ee263b48c95234fc31e2ade29f8b72db91442eb4d0f205cdfLA

Respondeo dicendum quod duplici ratione aliqui habitus homini a Deo infunduntur. Prima ratio est, quia aliqui habitus sunt quibus homo bene disponitur ad finem excedentem facultatem humanae naturae, qui est ultima et perfecta hominis beatitudo, ut supra dictum est. Et quia habitus oportet esse proportionatos ei ad quod homo disponitur secundum ipsos, ideo necesse est quod etiam habitus ad huiusmodi finem disponentes, excedant facultatem humanae naturae. Unde tales habitus nunquam possunt homini inesse nisi ex infusione divina, sicut est de omnibus gratuitis virtutibus. Alia ratio est, quia Deus potest producere effectus causarum secundarum absque ipsis causis secundis, ut in primo dictum est. Sicut igitur quandoque, ad ostensionem suae virtutis, producit sanitatem absque naturali causa, quae tamen per naturam posset causari; ita etiam quandoque, ad ostendendam suam virtutem, infundit homini illos etiam habitus qui naturali virtute possunt causari. Sicut apostolis dedit scientiam Scripturarum et omnium linguarum, quam homines per studium vel consuetudinem acquirere possunt, licet non ita perfecte.

Referencing norms: Q51A4Respondeo, assert-h7bb9dfd363f816d25c08d47f188e9dc3e96999a7d429e947db376086d1892f8a

la · official · sha256:44d4d268ec4bb3c648a6d4d21ae48ec2d6007a97a0b1aa7555c2c7c1bdc89af8LA

Sed contra est quod dicitur Eccli. XV, implevit eum dominus spiritu sapientiae et intellectus. Sed sapientia et intellectus quidam habitus sunt. Ergo aliqui habitus homini a Deo infunduntur.

Referencing norms: assert-h942a46a1ed3cefa4f1cb59623b2cf4feb5fc4b880b17933f38f8977d06bf8842

la · official · sha256:dc55cbaf56ea01c5e105eef0aeeca5a145f77d51793cb3b925a1778e9bf2f85cLA

Deinde considerandum est de causa habituum. Et primo, quantum ad generationem ipsorum; secundo, quantum ad augmentum; tertio, quantum ad diminutionem et corruptionem. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis habitus sit a natura. Secundo, utrum aliquis habitus ex actibus causetur. Tertio, utrum per unum actum possit generari habitus. Quarto, utrum aliqui habitus sint in hominibus infusi a Deo.

la · official · sha256:56a8f7f92942442fb74f6d29837d928e91382d555b41bf3e64e29ffd504b3744LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut nomen magnitudinis derivatur a quantitatibus corporalibus ad intelligibiles perfectiones formarum; ita etiam et nomen augmenti, cuius terminus est magnum.

Referencing norms: Q52A1Ad1, assert-heeb53c4873dfe4e082dec522a4c28ac4be39925d7c596a715c556f16d3d449d5

la · official · sha256:26adae5e4eb39cb87b654ff1350e64544d774aee0aa4731e110c9f669c34de81LA

Ad secundum dicendum quod habitus quidem perfectio est, non tamen talis perfectio quae sit terminus sui subiecti, puta dans ei esse specificum. Neque etiam in sui ratione terminum includit, sicut species numerorum. Unde nihil prohibet quin recipiat magis et minus.

Referencing norms: Q52A1Ad2, assert-h2760722701665fc5f0abaf88929e236c6a7e88427718446386a93b845471ec30

la · official · sha256:fb71842cf2a6e93fd5acb4f1a6083147c8c8b1bf2e249e24d39e250ab506580cLA

Ad tertium dicendum quod alteratio primo quidem est in qualitatibus tertiae speciei. In qualitatibus vero primae speciei potest esse alteratio per posterius, facta enim alteratione secundum calidum et frigidum, sequitur animal alterari secundum sanum et aegrum. Et similiter, facta alteratione secundum passiones appetitus sensitivi, vel secundum vires sensitivas apprehensivas, sequitur alteratio secundum scientias et virtutes, ut dicitur in VII Physic.

Referencing norms: Q52A1Ad3, assert-hf1c52fd23e4f349e6c9d045656eb756512301495c2bcd009573f0d2c5d7d76ee

la · official · sha256:552ac12a71346fd2f9a755dd801e46bce38037186090dca589738e1a642ac51fLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod habitus augeri non possint. Augmentum enim est circa quantitatem, ut dicitur in V Physic. Sed habitus non sunt in genere quantitatis, sed in genere qualitatis. Ergo circa eos augmentum esse non potest.

Referencing norms: Q52A1Obiectio1, assert-hb54264157fb6dedd516573d3749b4f18fb9527d4ea9e7a8debf83926395709b1, assert-hd9152a4b6531fc87451715edc74a09cf297175cb4e584278809ad3b8c8d7af73

la · official · sha256:d58c697668e50e94063d3a6b6b95825a8c7fb374d19e1b3833baa8815c845cc8LA

Praeterea, habitus est perfectio quaedam, ut dicitur in VII Physic. Sed perfectio, cum importet finem et terminum, non videtur posse recipere magis et minus. Ergo habitus augeri non potest.

Referencing norms: Q52A1Obiectio2, assert-h441143b632a8fdcf10506ba171282984dcb3a86a18fe111aff88c4b5f5038b9f, assert-hf0723a4290d26ce042c70fe7f2b727d8fb257dfdc673b56dfaf803dc32cf74ca

la · official · sha256:49b1cc4589c872ca8f48314910baab13f02e8fa8ca485e289fce26169b8e8ac9LA

Praeterea, in his quae recipiunt magis et minus, contingit esse alterationem, alterari enim dicitur quod de minus calido fit magis calidum. Sed in habitibus non est alteratio, ut probatur in VII Physic. Ergo habitus augeri non possunt.

Referencing norms: Q52A1Obiectio3, assert-h1f038acd480964dc55e097163428f39007cd49fb6934a712ad804ebe0d0ba65c, assert-hde29bf0ebea6fec3c2e04150a337cce76ee8fd38052b3a719ee3353e3dfc8968

la · official · sha256:320de1301fa6c6d09e252993c1f7e47b5938bd053a5d7f9da87d3148bf196f31LA

Respondeo dicendum quod augmentum, sicut et alia ad quantitatem pertinentia, a quantitatibus corporalibus ad res spirituales intelligibiles transfertur; propter connaturalitatem intellectus nostri ad res corporeas, quae sub imaginatione cadunt. Dicitur autem in quantitatibus corporeis aliquid magnum, secundum quod ad debitam perfectionem quantitatis perducitur, unde aliqua quantitas reputatur magna in homine, quae non reputatur magna in elephante. Unde et in formis dicimus aliquid magnum, ex hoc quod est perfectum. Et quia bonum habet rationem perfecti, propter hoc in his quae non mole magna sunt, idem est esse maius quod melius, ut Augustinus dicit, in VI de Trin. Perfectio autem formae dupliciter potest considerari, uno modo, secundum ipsam formam; alio modo, secundum quod subiectum participat formam. Inquantum igitur attenditur perfectio formae secundum ipsam formam, sic dicitur ipsa esse parva vel magna; puta magna vel parva sanitas vel scientia. Inquantum vero attenditur perfectio formae secundum participationem subiecti, dicitur magis et minus; puta magis vel minus album vel sanum. Non autem ista distinctio procedit secundum hoc, quod forma habeat esse praeter materiam aut subiectum, sed quia alia est consideratio eius secundum rationem speciei suae, et alia secundum quod participatur in subiecto. Secundum hoc igitur, circa intensionem et remissionem habituum et formarum, fuerunt quatuor opiniones apud philosophos, ut Simplicius narrat in commento praedicamentorum. Plotinus enim et alii Platonici ponebant ipsas qualitates et habitus suscipere magis et minus, propter hoc quod materiales erant, et ex hoc habebant indeterminationem quandam, propter materiae infinitatem. Alii vero in contrarium ponebant quod ipsae qualitates et habitus secundum se non recipiebant magis et minus; sed qualia dicuntur magis et minus, secundum diversam participationem; puta quod iustitia non dicatur magis et minus, sed iustum. Et hanc opinionem tangit Aristoteles in praedicamentis. Tertia fuit opinio Stoicorum, media inter has. Posuerunt enim quod aliqui habitus secundum se recipiunt magis et minus, sicuti artes; quidam autem non, sicut virtutes. Quarta opinio fuit quorundam dicentium quod qualitates et formae immateriales non recipiunt magis et minus, materiales autem recipiunt. Ut igitur huius rei veritas manifestetur, considerandum est quod illud secundum quod sortitur aliquid speciem, oportet esse fixum et stans, et quasi indivisibile, quaecumque enim ad illud attingunt, sub specie continentur; quaecumque autem recedunt ab illo, vel in plus vel in minus, pertinent ad aliam speciem, vel perfectiorem vel imperfectiorem. Unde philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod species rerum sunt sicut numeri, in quibus additio vel diminutio variat speciem. Si igitur aliqua forma, vel quaecumque res, secundum seipsam vel secundum aliquid sui, sortiatur rationem speciei; necesse est quod, secundum se considerata, habeat determinatam rationem, quae neque in plus excedere, neque in minus deficere possit. Et huiusmodi sunt calor et albedo, et aliae huiusmodi qualitates quae non dicuntur in ordine ad aliud, et multo magis substantia, quae est per se ens. Illa vero quae recipiunt speciem ex aliquo ad quod ordinantur, possunt secundum seipsa diversificari in plus vel in minus, et nihilominus sunt eadem specie, propter unitatem eius ad quod ordinantur, ex quo recipiunt speciem. Sicut motus secundum se est intensior et remissior, et tamen remanet eadem species, propter unitatem termini, ex quo specificatur. Et idem potest considerari in sanitate, nam corpus pertingit ad rationem sanitatis, secundum quod habet dispositionem convenientem naturae animalis, cui possunt dispositiones diversae convenientes esse; unde potest variari dispositio in plus vel in minus, et tamen semper remanet ratio sanitatis. Unde philosophus dicit, in X Ethic., quod sanitas ipsa recipit magis et minus, non enim eadem est commensuratio in omnibus, neque in uno et eodem semper; sed remissa permanet sanitas usque ad aliquid. Huiusmodi autem diversae dispositiones vel commensurationes sanitatis se habent secundum excedens et excessum, unde si nomen sanitatis esset impositum soli perfectissimae commensurationi, tunc ipsa sanitas non diceretur maior vel minor. Sic igitur patet qualiter aliqua qualitas vel forma possit secundum seipsam augeri vel minui, et qualiter non. Si vero consideremus qualitatem vel formam secundum participationem subiecti, sic etiam inveniuntur quaedam qualitates et formae recipere magis et minus, et quaedam non. Huiusmodi autem diversitatis causam Simplicius assignat ex hoc, quod substantia secundum seipsam non potest recipere magis et minus, quia est ens per se. Et ideo omnis forma quae substantialiter participatur in subiecto, caret intensione et remissione, unde in genere substantiae nihil dicitur secundum magis et minus. Et quia quantitas propinqua est substantiae, et figura etiam consequitur quantitatem; inde est quod neque etiam in istis dicitur aliquid secundum magis aut minus. Unde philosophus dicit, in VII Physic., quod cum aliquid accipit formam et figuram, non dicitur alterari, sed magis fieri. Aliae vero qualitates, quae sunt magis distantes a substantia, et coniunguntur passionibus et actionibus, recipiunt magis et minus secundum participationem subiecti. Potest autem et magis explicari huiusmodi diversitatis ratio. Ut enim dictum est, id a quo aliquid habet speciem, oportet manere fixum et stans in indivisibili. Duobus igitur modis potest contingere quod forma non participatur secundum magis et minus. Uno modo, quia participans habet speciem secundum ipsam. Et inde est quod nulla forma substantialis participatur secundum magis et minus. Et propter hoc philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod, sicut numerus non habet magis neque minus, sic neque substantia quae est secundum speciem, idest quantum ad participationem formae specificae; sed si quidem quae cum materia, idest, secundum materiales dispositiones invenitur magis et minus in substantia. Alio modo potest contingere ex hoc quod ipsa indivisibilitas est de ratione formae, unde oportet quod, si aliquid participet formam illam, quod participet illam secundum rationem indivisibilitatis. Et inde est quod species numeri non dicuntur secundum magis et minus, quia unaquaeque species in eis constituitur per indivisibilem unitatem. Et eadem ratio est de speciebus quantitatis continuae quae secundum numeros accipiuntur ut bicubitum et tricubitum; et de relationibus, ut duplum et triplum; et de figuris, ut trigonum et tetragonum. Et hanc rationem ponit Aristoteles in praedicamentis, ubi, assignans rationem quare figurae non recipiunt magis et minus, dicit, quae quidem enim recipiunt trigoni rationem et circuli, similiter trigona vel circuli sunt, quia scilicet indivisibilitas est de ipsa eorum ratione, unde quaecumque participant rationem eorum, oportet quod indivisibiliter participent. Sic igitur patet quod, cum habitus et dispositiones dicantur secundum ordinem ad aliquid, ut dicitur in VII Physic., dupliciter potest intensio et remissio in habitibus et dispositionibus considerari. Uno modo, secundum se, prout dicitur maior vel minor sanitas; vel maior vel minor scientia, quae ad plura vel pauciora se extendit. Alio modo, secundum participationem subiecti, prout scilicet aequalis scientia vel sanitas magis recipitur in uno quam in alio, secundum diversam aptitudinem vel ex natura vel ex consuetudine. Non enim habitus et dispositio dat speciem subiecto, neque iterum in sui ratione includit indivisibilitatem. Quomodo autem circa virtutes se habeat, infra dicetur.

Referencing norms: Q52A1Respondeo, assert-h28943394eacd8d1e6767ecfc21e2b96635492eb918a17efeed1fdd92d3d4f5ee

la · official · sha256:129253b28288c0e5d5718bfe1c3c1cf7af47fb884bf4a3f528295cd31304a2a7LA

Sed contra est quod fides est quidam habitus, et tamen augetur, unde discipuli domino dicunt, domine, adauge nobis fidem, ut habetur Luc. XVII. Ergo habitus augentur.

Referencing norms: assert-hb38b3189dbc7d7a5245c032163413a9267a795ea2ecf085c2026dbad75f27cce

la · official · sha256:c9b24c6c4893d3ca8c4ab3609ce4fed7ca13fa913283e31f00085caa34c0120fLA

Ad primum ergo dicendum quod etiam in magnitudine corporali contingit dupliciter esse augmentum. Uno modo, per additionem subiecti ad subiectum; sicut est in augmento viventium. Alio modo, per solam intensionem, absque omni additione; sicut est in his quae rarefiunt, ut dicitur in IV Physic.

Referencing norms: Q52A2Ad1, assert-h5ffe75b135b240e2af99d8d06d1afe48fb2f7d9944dc5f6b0ff732ebfcbad11f

la · official · sha256:1eafc4de93cdf87b98bac1b9ff6da757688805069d0e7e8b22a9347104a5d7c2LA

Ad secundum dicendum quod causa augens habitum, facit quidem semper aliquid in subiecto, non autem novam formam. Sed facit quod subiectum perfectius participet formam praeexistentem, aut quod amplius se extendat.

Referencing norms: Q52A2Ad2, assert-h4418094e506f8a0e984f620fdf74f1cbbf1f430ad6ac8176a28778b293225fd3

la · official · sha256:dcf4354b99b9ee994ba6eab95c298b3bbc6dea3c54b0f88a568869814e01c6faLA

Ad tertium dicendum quod id quod nondum est album, est in potentia ad formam ipsam, tanquam nondum habens formam, et ideo agens causat novam formam in subiecto. Sed id quod est minus calidum aut album, non est in potentia ad formam, cum iam actu formam habeat, sed est in potentia ad perfectum participationis modum. Et hoc consequitur per actionem agentis.

Referencing norms: Q52A2Ad3, assert-h9f813c2f415c06f734355a45a84d2e769cd61aa25eedde3b0e013b481e8d8c00

la · official · sha256:3cb82d40b243817b268a4274cc7b2d32b2418058055ce4c686e2947a26d708a9LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod augmentum habituum fiat per additionem. Nomen enim augmenti, ut dictum est, a quantitatibus corporalibus transfertur ad formas. Sed in quantitatibus corporalibus non fit augmentum sine additione, unde in I de Generat. dicitur quod augmentum est praeexistenti magnitudini additamentum. Ergo et in habitibus non fit augmentum nisi per additionem.

Referencing norms: Q52A2Obiectio1, assert-h18e65103077fba85e1160f607130474eeea99db5b04dc5fd932e373b4933fa70, assert-hd308470e16256cfe23cd633e49cf7573061d2f1d78974de8ba0acec1b5123640

la · official · sha256:467a86d829349a4c8fcc6954831bb6f9ee77bc38d939592aa4219962e1d59e9fLA

Praeterea, habitus non augetur nisi aliquo agente. Sed omne agens aliquid facit in subiecto patiente, sicut calefaciens facit calorem in ipso calefacto. Ergo non potest esse augmentum nisi aliqua fiat additio.

Referencing norms: Q52A2Obiectio2, assert-he902f1ddd1f6dd35ce56a8ae924c3198e7902c4b9f84bfa932fb55194054e376, assert-hf2edbba9305ee13d3211b1e5229abbc15ef2cc93a8110c3e1a1003fd344df983

la · official · sha256:6aae3ba12d6493e8a9c4e85cce3f5cb11e2bcd17a9f754531374db769ba09a92LA

Praeterea, sicut id quod non est album, est in potentia ad album; ita id quod est minus album, est in potentia ad magis album. Sed id quod non est album, non fit album nisi per adventum albedinis. Ergo id quod est minus album, non fit magis album nisi per aliquam aliam albedinem supervenientem.

Referencing norms: Q52A2Obiectio3, assert-hb8b5f34a625142d500376bb2c35939b212d45666f53e05be0db880a8fbedb463, assert-hf6f7878d630018411e2a7c82a2faa815debbb477a825b29bb816e7aa956956ba

la · official · sha256:ab2109f446766d9dca4ece98e662fe8e6e5e5a419adebb5e4813820f2a485959LA

Respondeo dicendum quod huius quaestionis solutio dependet ex praemissa. Dictum est enim supra quod augmentum et diminutio in formis quae intenduntur et remittuntur, accidit uno modo non ex parte ipsius formae secundum se consideratae, sed ex diversa participatione subiecti. Et ideo huiusmodi augmentum habituum et aliarum formarum, non fit per additionem formae ad formam; sed fit per hoc quod subiectum magis vel minus perfecte participat unam et eandem formam. Et sicut per agens quod est actu, fit aliquid actu calidum, quasi de novo incipiens participare formam, non quod fiat ipsa forma, ut probatur VII Metaphys.; ita per actionem intensam ipsius agentis efficitur magis calidum, tanquam perfectius participans formam, non tanquam formae aliquid addatur. Si enim per additionem intelligeretur huiusmodi augmentum in formis, hoc non posset esse nisi vel ex parte ipsius formae, vel ex parte subiecti. Si autem ex parte ipsius formae, iam dictum est quod talis additio vel subtractio speciem variaret; sicut variatur species coloris, quando de pallido fit album. Si vero huiusmodi additio intelligatur ex parte subiecti, hoc non posset esse nisi vel quia aliqua pars subiecti recipit formam quam prius non habebat, ut si dicatur frigus crescere in homine qui prius frigebat in una parte, quando iam in pluribus partibus friget, vel quia aliquod aliud subiectum additur participans eandem formam, sicut si calidum adiungatur calido, vel album albo. Sed secundum utrumque istorum duorum modorum, non dicitur aliquid magis album vel calidum, sed maius. Sed quia quaedam accidentia augentur secundum seipsa, ut supra dictum est, in quibusdam eorum fieri potest augmentum per additionem. Augetur enim motus per hoc quod ei aliquid additur vel secundum tempus in quo est, vel secundum viam per quam est, et tamen manet eadem species, propter unitatem termini. Augetur etiam nihilominus motus per intensionem, secundum participationem subiecti, inquantum scilicet idem motus potest vel magis vel minus expedite aut prompte fieri. Similiter etiam et scientia potest augeri secundum seipsam per additionem, sicut cum aliquis plures conclusiones geometriae addiscit, augetur in eo habitus eiusdem scientiae secundum speciem. Augetur nihilominus scientia in aliquo, secundum participationem subiecti, per intensionem, prout scilicet expeditius et clarius unus homo se habet alio in eisdem conclusionibus considerandis. In habitibus autem corporalibus non multum videtur fieri augmentum per additionem. Quia non dicitur animal sanum simpliciter, aut pulchrum, nisi secundum omnes partes suas sit tale. Quod autem ad perfectiorem commensurationem perducatur, hoc contingit secundum transmutationem simplicium qualitatum; quae non augentur nisi secundum intensionem, ex parte subiecti participantis. Quomodo autem se habeat circa virtutes, infra dicetur.

Referencing norms: Q52A2Respondeo, assert-h30e90210dca592a4f5cdc52a24b459c75f6db2b193d006887c6489bcd0983d5f

la · official · sha256:6756cde269fbc66e849527a8ddeab0e734da0aa7fd51e170b9d2e2802bb29eddLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in IV Physic., ex calido fit magis calidum, nullo facto in materia calido, quod non esset calidum quando erat minus calidum. Ergo, pari ratione, nec in aliis formis quae augentur, est aliqua additio.

Referencing norms: assert-h73318b70b61e9a08a589d6031b186bbef69d712359ddb8aef6c7471a058c3674

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q52A3Ad1, Q52A3Ad2, Q52A3Ad3, assert-h822c14b0b3c0369bee37ca4a12316845002b1133ae8df71b1b4a3a1277962cd2, assert-h870479f8df122136cb7aed283126484531d907aef5a9c0f846d582e3e4b2cd7f, assert-h9e1fe41a46ddd1db6a230e1ed93cafb50709a3ee0325349a5e38d264dbb9271b

la · official · sha256:c9718c07516bb5a6461a24415aab6e1f7f2fa5943f11de2ed4c5075cc875f04aLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod quilibet actus augeat habitum. Multiplicata enim causa, multiplicatur effectus. Sed actus sunt causa habituum aliquorum, ut supra dictum est. Ergo habitus augetur, multiplicatis actibus.

Referencing norms: Q52A3Obiectio1, assert-h4ba2e4bd981524fecf33fbb51d018215ed103465c05f27f7e55deb8733912222, assert-hdc1e31bc6331cbe3e746dca46c630ca1aef33236779fb40c6a186ce9c8c9ca6b

la · official · sha256:11311b73a4a068120c6fccbd2fb63b104d3cb512e2e7b3faa8b477386ea02e4eLA

Praeterea, de similibus idem est iudicium. Sed omnes actus ab eodem habitu procedentes sunt similes, ut dicitur in II Ethic. Ergo, si aliqui actus augeant habitum, quilibet actus augebit ipsum.

Referencing norms: Q52A3Obiectio2, assert-h22ca3cbc7f499e3d5d21be9ee51784226de27f33c0221c24928f5a48b9780540, assert-ha346ef06e7bd3b86db7944477d15042d7938874f538fee5444f1c5ef0142025f

la · official · sha256:d9db4d80e04b35748474a8e4f53dfb97e7b659aa00291c9634fa13b9d91ef49fLA

Praeterea, simile augetur suo simili. Sed quilibet actus est similis habitui a quo procedit. Ergo quilibet actus auget habitum.

Referencing norms: Q52A3Obiectio3, assert-ha0861c98c02c79d77ea3f712a9660cf0e17ae725a5befd3c8b5c41f47d43fbfb, assert-hcc62036d125b066dd8d3b0a8b64f92491996de591f0a55d24042a495e13bf949

la · official · sha256:26133cfd1460500061b58278278803b60da79085496ec9286c57f8907d3bc50eLA

Respondeo dicendum quod similes actus similes habitus causant, ut dicitur in II Ethic. Similitudo autem et dissimilitudo non solum attenditur secundum qualitatem eandem vel diversam; sed etiam secundum eundem vel diversum participationis modum. Est enim dissimile non solum nigrum albo, sed etiam minus album magis albo, nam etiam motus fit a minus albo in magis album, tanquam ex opposito in oppositum, ut dicitur in V Physic. Quia vero usus habituum in voluntate hominis consistit, ut ex supradictis patet; sicut contingit quod aliquis habens habitum non utitur illo, vel etiam agit actum contrarium; ita etiam potest contingere quod utitur habitu secundum actum non respondentem proportionaliter intensioni habitus. Si igitur intensio actus proportionaliter aequetur intensioni habitus, vel etiam superexcedat; quilibet actus vel auget habitum, vel disponit ad augmentum ipsius; ut loquamur de augmento habituum ad similitudinem augmenti animalis. Non enim quodlibet alimentum assumptum actu auget animal, sicut nec quaelibet gutta cavat lapidem, sed, multiplicato alimento, tandem fit augmentum. Ita etiam, multiplicatis actibus, crescit habitus. Si vero intensio actus proportionaliter deficiat ab intensione habitus, talis actus non disponit ad augmentum habitus, sed magis ad diminutionem ipsius.

Referencing norms: Q52A3Respondeo, assert-h915521fbba87afef93eb28db8e79abf183c5f6a1892db411983127babaf53c77

la · official · sha256:554768b706369273534c9e4b41fd7820f5d00a9fd14b0f22abb6996f41f577a3LA

Sed contra, idem non est contrariorum causa. Sed, sicut dicitur in II Ethic., aliqui actus ab habitu procedentes diminuunt ipsum; utpote cum negligenter fiunt. Ergo non omnis actus habitum auget.

Referencing norms: assert-h3fbbc4e20b1cd6937b07a2eab3054d2a04078b343be8c1d8b95c35566f95326d

la · official · sha256:3cde7cdf97ae472ab0c78c39865853dee52a4e6c428301b6e789023fa8c1ca82LA

Deinde considerandum est de augmento habituum. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum habitus augeantur. Secundo, utrum augeantur per additionem. Tertio, utrum quilibet actus augeat habitum.

la · official · sha256:d95275746a3fe94f56cedb06a79438b0f2f9828f2194b177293a38fd66ac51e7LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicitur in VII Ethic., habitus similitudinem habet naturae, deficit tamen ab ipsa. Et ideo, cum natura rei nullo modo removeatur ab ipsa, habitus difficile removetur.

Referencing norms: Q53A1Ad1, assert-h94cd6dbb16358304220c14cd410f5f319bc7574920df6df06990db21480c0737

la · official · sha256:d79bc2c21fb31db3c8d85e29473b5835b4e5cbde878e475f1bde5e173f198cf6LA

Ad secundum dicendum quod, etsi speciebus intelligibilibus non sit aliquid contrarium, enuntiationibus tamen et processui rationis potest aliquid esse contrarium, ut dictum est.

Referencing norms: Q53A1Ad2, assert-h0005abedc693251e7199b983b1c57382296603b67ecd5237b5fddf95005bf456

la · official · sha256:bb866490593870da8f35b7712e67e413be13b4207e0ca3a154ada68bc9eb61ccLA

Ad tertium dicendum quod scientia non removetur per motum corporalem quantum ad ipsam radicem habitus, sed solum quantum ad impedimentum actus; inquantum intellectus indiget in suo actu viribus sensitivis, quibus impedimentum affertur per corporalem transmutationem. Sed per intelligibilem motum rationis potest corrumpi habitus scientiae, etiam quantum ad ipsam radicem habitus. Et similiter etiam potest corrumpi habitus virtutis. Tamen quod dicitur, virtutes esse permanentiores disciplinis, intelligendum est non ex parte subiecti vel causae, sed ex parte actus, nam virtutum usus est continuus per totam vitam, non autem usus disciplinarum.

Referencing norms: Q53A1Ad3, assert-he203ca0844dc50a354b4e4b2240b284f82851678e87d4a56e732829e95f562bf

la · official · sha256:f8b2e9909b1dba1b53de47ce3ccdd140d337c353bde9ce5d90391f730df8adf7LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod habitus corrumpi non possit. Habitus enim inest sicut natura quaedam, unde operationes secundum habitum sunt delectabiles. Sed natura non corrumpitur, manente eo cuius est natura. Ergo neque habitus corrumpi potest, manente subiecto.

Referencing norms: Q53A1Obiectio1, assert-h0c9bc96afa924f0a9f976615d4649b7ffe65ebc217ba0e50ab4561e757f648db, assert-h5ef9cac29e0e880155aa13e29635e49e0c27f0967a15c5a770426141451d34b2

la · official · sha256:ded4aeebc2fcf56188ba85a75f851296704038a9fc20fdde8b1bed2da90b4b70LA

Praeterea, omnis corruptio formae vel est per corruptionem subiecti, vel est a contrario, sicut aegritudo corrumpitur corrupto animali, vel etiam superveniente sanitate. Sed scientia, quae est quidam habitus, non potest corrumpi per corruptionem subiecti, quia intellectus, qui est subiectum eius, est substantia quaedam, et non corrumpitur, ut dicitur in I de anima. Similiter etiam non potest corrumpi a contrario, nam species intelligibiles non sunt ad invicem contrariae, ut dicitur in VII Metaphys. Ergo habitus scientiae nullo modo corrumpi potest.

Referencing norms: Q53A1Obiectio2, assert-h4f67f9e06fec8e352b8026a1cdaaf5efa9fa688aeab1893be960fffc0642e0b5, assert-hafbcb7af29b201bf3151c0184594f5e99e6a0cffa51ec5eb34125fc3d7fcbf91

la · official · sha256:4811ef5460ace1f5be34068a82cf780dea19183e8c63b8f678b6761cc112db94LA

Praeterea, omnis corruptio est per aliquem motum. Sed habitus scientiae, qui est in anima, non potest corrumpi per motum per se ipsius animae, quia anima per se non movetur. Movetur autem per accidens per motum corporis. Nulla autem transmutatio corporalis videtur posse corrumpere species intelligibiles existentes in intellectu, cum intellectus sit per se locus specierum, sine corpore, unde ponitur quod nec per senium nec per mortem corrumpuntur habitus. Ergo scientia corrumpi non potest. Et per consequens, nec habitus virtutis, qui etiam est in anima rationali, et, sicut philosophus dicit in I Ethic., virtutes sunt permanentiores disciplinis.

Referencing norms: Q53A1Obiectio3, assert-hb139711ecd4b08ff5e732acd283f2415a4adad17d924344b556e0994d8d1e19f, assert-hc1f7af2fdf99df5a06e17f5c417bede8c6621cee3ca21dd456fb187b943408cf

la · official · sha256:2658b16909372539e406a0e8defaed715e425ef5f57fcdc190296796fe9ba3d8LA

Respondeo dicendum quod secundum se dicitur aliqua forma corrumpi per contrarium suum, per accidens autem, per corruptionem sui subiecti. Si igitur fuerit aliquis habitus cuius subiectum est corruptibile, et cuius causa habet contrarium, utroque modo corrumpi poterit, sicut patet de habitibus corporalibus, scilicet sanitate et aegritudine. Illi vero habitus quorum subiectum est incorruptibile, non possunt corrumpi per accidens. Sunt tamen habitus quidam qui, etsi principaliter sint in subiecto incorruptibili, secundario tamen sunt in subiecto corruptibili, sicut habitus scientiae, qui principaliter est quidem in intellectu possibili, secundario autem in viribus apprehensivis sensitivis, ut supra dictum est. Et ideo ex parte intellectus possibilis, habitus scientiae non potest corrumpi per accidens; sed solum ex parte inferiorum virium sensitivarum. Est igitur considerandum si possunt huiusmodi habitus per se corrumpi. Si igitur fuerit aliquis habitus qui habeat aliquod contrarium, vel ex parte sua vel ex parte suae causae, poterit per se corrumpi, si vero non habet contrarium, non poterit per se corrumpi. Manifestum est autem quod species intelligibilis in intellectu possibili existens, non habet aliquid contrarium. Neque iterum intellectui agenti, qui est causa eius, potest aliquid esse contrarium. Unde si aliquis habitus sit in intellectu possibili immediate ab intellectu agente causatus, talis habitus est incorruptibilis et per se et per accidens. Huiusmodi autem sunt habitus primorum principiorum, tam speculabilium quam practicorum, qui nulla oblivione vel deceptione corrumpi possunt, sicut philosophus dicit, in VI Ethic., de prudentia, quod non perditur per oblivionem. Aliquis vero habitus est in intellectu possibili ex ratione causatus, scilicet habitus conclusionum, qui dicitur scientia, cuius causae dupliciter potest aliquid contrarium esse. Uno modo, ex parte ipsarum propositionum ex quibus ratio procedit, etenim enuntiationi quae est, bonum est bonum, contraria est ea quae est, bonum non est bonum, secundum philosophum, in II Periherm. Alio modo, quantum ad ipsum processum rationis; prout syllogismus sophisticus opponitur syllogismo dialectico vel demonstrativo. Sic igitur patet quod per falsam rationem potest corrumpi habitus verae opinionis, aut etiam scientiae. Unde philosophus dicit quod deceptio est corruptio scientiae, sicut supra dictum est. Virtutum vero quaedam sunt intellectuales, quae sunt in ipsa ratione, ut dicitur in VI Ethic., de quibus est eadem ratio quae est de scientia vel opinione. Quaedam vero sunt in parte animae appetitiva, quae sunt virtutes morales, et eadem ratio est de vitiis oppositis. Habitus autem appetitivae partis causantur per hoc quod ratio nata est appetitivam partem movere. Unde per iudicium rationis in contrarium moventis quocumque modo, scilicet sive ex ignorantia, sive ex passione, vel etiam ex electione, corrumpitur habitus virtutis vel vitii.

Referencing norms: Q53A1Respondeo, assert-heb06ef8374de0729983de1b44fcc30b88efc06b42563689f8c2871b313f547fa

la · official · sha256:dfcd0b397bb44a4c8cbb52b3d4cc1742b1766141276a60bfd1b4e5c4bfa6aa6aLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in libro de longitudine et brevitate vitae, quod scientiae corruptio est oblivio et deceptio. Peccando etiam aliquis habitum virtutis amittit. Et ex contrariis actibus virtutes generantur et corrumpuntur, ut dicitur II Ethic.

Referencing norms: assert-hc02681847796e314fb48e69ad0648d6e5cf1a4dd30a8be8576da7ec49296290a

la · official · sha256:6ff2a2281a21dc4f090b41de5e4784613d8424aad70c92f411f6e8bf1b49bf09LA

Ad primum ergo dicendum quod habitus secundum se consideratus, est forma simplex, et secundum hoc non accidit ei diminutio, sed secundum diversum modum participandi, qui provenit ex indeterminatione potentiae ipsius participantis, quae scilicet diversimode potest unam formam participare, vel quae potest ad plura vel ad pauciora extendi.

Referencing norms: Q53A2Ad1, assert-h3db06a4a004665f50cd4e7fe0f72704308378e544da4486ecaaf6602ca46cc2a

la · official · sha256:705aab3ec40c29cea6f0ce62579173e3d5b33f417f33ac26e8d7e27f05f29478LA

Ad secundum dicendum quod ratio illa procederet, si ipsa essentia habitus nullo modo diminueretur. Hoc autem non ponimus, sed quod quaedam diminutio essentiae habitus non habet principium ab habitu, sed a participante.

Referencing norms: Q53A2Ad2, assert-h965a8305134a05e37986c9444f3fce93d6b2941a1f41e63f3109191a35ce33fe

la · official · sha256:3861dde610b4abf9661caf86d8a1b20063b129a8dc0a569ffdc6035726f4272cLA

Ad tertium dicendum quod, quocumque modo significetur accidens, habet dependentiam ad subiectum secundum suam rationem, aliter tamen et aliter. Nam accidens significatum in abstracto, importat habitudinem ad subiectum quae incipit ab accidente, et terminatur ad subiectum, nam albedo dicitur qua aliquid est album. Et ideo in definitione accidentis abstracti non ponitur subiectum quasi prima pars definitionis, quae est genus; sed quasi secunda, quae est differentia; dicimus enim quod simitas est curvitas nasi. Sed in concretis incipit habitudo a subiecto, et terminatur ad accidens, dicitur enim album quod habet albedinem. Propter quod in definitione huiusmodi accidentis ponitur subiectum tanquam genus, quod est prima pars definitionis, dicimus enim quod simum est nasus curvus. Sic igitur id quod convenit accidentibus ex parte subiecti, non autem ex ipsa ratione accidentis, non attribuitur accidenti in abstracto, sed in concreto. Et huiusmodi est intensio et remissio in quibusdam accidentibus, unde albedo non dicitur magis et minus, sed album. Et eadem ratio est in habitibus et aliis qualitatibus, nisi quod quidam habitus augentur vel diminuuntur per quandam additionem, ut ex supradictis patet.

Referencing norms: Q53A2Ad3, assert-hd89104c4e573538de32a1f99ab78587753630cf8dcd8a0cbc4697508fb5fddb3

la · official · sha256:f5b1707f4eb23afb67cf6963d307bb04c0edfc390844f43dca42c5919b271205LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod habitus diminui non possit. Habitus enim est quaedam qualitas et forma simplex. Simplex autem aut totum habetur, aut totum amittitur. Ergo habitus, etsi corrumpi possit, diminui non potest.

Referencing norms: Q53A2Obiectio1, assert-h9e90492df9a1c30cb3d033bf8748e6220a90f5494b7eb199e3d206a474042b4b

la · official · sha256:79b9851a7b325b41266441af75d4c11e6b5edbe4c7031e179fa4287503c4c086LA

Praeterea, omne quod convenit accidenti, convenit eidem secundum se, vel ratione sui subiecti. Habitus autem secundum seipsum non intenditur et remittitur, alioquin sequeretur quod aliqua species de suis individuis praedicaretur secundum magis et minus. Si igitur secundum participationem subiecti diminui possit, sequeretur quod aliquid accidat habitui proprium, quod non sit commune ei et subiecto. Cuicumque autem formae convenit aliquid proprium praeter suum subiectum, illa forma est separabilis, ut dicitur in I de anima. Sequitur ergo quod habitus sit forma separabilis, quod est impossibile.

Referencing norms: Q53A2Obiectio2, assert-h565f24507bb47fd108f81043476cb5919d9d1d714013faa7f2592a9723826e18

la · official · sha256:c977659e8853dd4def82b6b4dcc3f6afdae9ee7911074201ae11b1ef2d90cfb1LA

Praeterea, ratio et natura habitus, sicut et cuiuslibet accidentis, consistit in concretione ad subiectum, unde et quodlibet accidens definitur per suum subiectum. Si igitur habitus secundum seipsum non intenditur neque remittitur, neque etiam secundum concretionem sui ad subiectum diminui poterit. Et ita nullo modo diminuetur.

Referencing norms: Q53A2Obiectio3, assert-hd4ac3864d7e80e467cde87d3e04243fc32037f28daab3a641b5daf4c6665ec63

la · official · sha256:93497c43d16d46bd30fcdc89753ddd1755192ea790bef5564b6acd3214f0b2d8LA

Respondeo dicendum quod habitus dupliciter diminuuntur, sicut et augentur, ut ex supradictis patet. Et sicut ex eadem causa augentur ex qua generantur, ita ex eadem causa diminuuntur ex qua corrumpuntur, nam diminutio habitus est quaedam via ad corruptionem, sicut e converso generatio habitus est quoddam fundamentum augmenti ipsius.

Referencing norms: Q53A2Respondeo, assert-h9b4aa8f7a14f881180b8cfe2c3a5e5251bb594ef950871b0569d1123a61acd70

la · official · sha256:aa0a2e4e82ceea5cb8fafa18677344e2775b84bd596be222b37ce5f240fe98a8LA

Sed contra est quod contraria nata sunt fieri circa idem. Augmentum autem et diminutio sunt contraria. Cum igitur habitus possit augeri, videtur quod etiam possit diminui.

Referencing norms: assert-h6299ec70116c505b56034a69a4b73ce46199ade6d47856bb4d3e8e64098f66cd

la · official · sha256:a7b7f1149e13d28077c1036750cbb34e49b22aa7aaeb0f149700ee3dc24b5398LA

Ad primum ergo dicendum quod ita etiam calor per cessationem a calefaciendo corrumperetur, si per hoc incresceret frigidum, quod est calidi corruptivum.

Referencing norms: Q53A3Ad1, assert-hfdb2e2e597f71907826ddf7b4fcbbde600004527b48bcc4309ebb817a5496444

la · official · sha256:1a5fc7ee15612b7f5ec0b62e758550fb90df811160bf5602fc18315fcc9bf096LA

Ad secundum dicendum quod cessatio ab actu est movens ad corruptionem vel diminutionem, sicut removens prohibens, ut dictum est.

Referencing norms: Q53A3Ad2, assert-h20b3d578b571a148b3d5b959e55641c7f7fce0d1d726bc685cddb7ae2d7afe78

la · official · sha256:6717207c0ab7463962e23a81e8d914601744dffe308850d8bbb4d47940b954a7LA

Ad tertium dicendum quod pars intellectiva animae secundum se est supra tempus, sed pars sensitiva subiacet tempori. Et ideo per temporis cursum, transmutatur quantum ad passiones appetitivae partis et etiam quantum ad vires apprehensivas. Unde philosophus dicit, in IV Physic., quod tempus est causa oblivionis.

Referencing norms: Q53A3Ad3, assert-h91220052d17c9e0b812066b29b36d30691c5148f041d48092225ec4a95407f9a

la · official · sha256:ef7169d24534e78d79a565c828842dd49c6b8048c89cbf9944c556d2c0b3f2a9LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod habitus non corrumpatur aut diminuatur per solam cessationem ab opere. Habitus enim permanentiores sunt quam passibiles qualitates, ut ex supradictis apparet. Sed passibiles qualitates non corrumpuntur neque diminuuntur per cessationem ab actu, non enim albedo diminuitur si visum non immutet, neque calor si non calefaciat. Ergo neque habitus diminuuntur vel corrumpuntur per cessationem ab actu.

Referencing norms: Q53A3Obiectio1, assert-ha9d4f72d829103cf31c103c146ea214398fce3bda5371689219c906e9c2b03c4, assert-hfb399e710af555ce9e75c284279fcfaea9f157f9986a416551a03a63cfced690

la · official · sha256:2b7734a492fa3832e5d846ecb8c659062348d7aa5496153ef3858a620df1da9aLA

Praeterea, corruptio et diminutio sunt quaedam mutationes. Sed nihil mutatur absque aliqua causa movente. Cum igitur cessatio ab actu non importet aliquam causam moventem, non videtur quod per cessationem ab actu possit esse diminutio vel corruptio habitus.

Referencing norms: Q53A3Obiectio2, assert-h20c767c7f60ba7ce38c3a6662d6a16244838b4bf68008c7e2f5f49a0d940285d, assert-h9ddc71b05d62dc87ccc6570028aa680bf92d979e125087c9e333c5eb046efc89

la · official · sha256:fa4c61634fa9172c9c264facc48e53eb29b37ec39f756077c8b48192a165aa13LA

Praeterea, habitus scientiae et virtutis sunt in anima intellectiva, quae est supra tempus. Ea vero quae sunt supra tempus, non corrumpuntur neque diminuuntur per temporis diuturnitatem. Ergo neque huiusmodi habitus corrumpuntur vel diminuuntur per temporis diuturnitatem, si diu aliquis absque exercitio permaneat.

Referencing norms: Q53A3Obiectio3, assert-hef5ed041e9680e5dfb86c99ac1bf4343ebe6865c6928302534b69a6339fe55d2

la · official · sha256:475037dd5dafeb45bf56e8ea0563fa3e99ead4cd37a041f2c1ea5ee76a003da9LA

Respondeo dicendum quod, sicut dicitur in VIII Physic., aliquid potest esse movens dupliciter, uno modo, per se, quod scilicet movet secundum rationem propriae formae, sicut ignis calefacit; alio modo, per accidens, sicut id quod removet prohibens. Et hoc modo cessatio ab actu causat corruptionem vel diminutionem habituum, inquantum scilicet removetur actus qui prohibebat causas corrumpentes vel diminuentes habitum. Dictum est enim quod habitus per se corrumpuntur vel diminuuntur ex contrario agente. Unde quorumcumque habituum contraria subcrescunt per temporis tractum, quae oportet subtrahi per actum ab habitu procedentem; huiusmodi habitus diminuuntur, vel etiam tolluntur totaliter, per diuturnam cessationem ab actu; ut patet et in scientia et in virtute. Manifestum est enim quod habitus virtutis moralis facit hominem promptum ad eligendum medium in operationibus et passionibus. Cum autem aliquis non utitur habitu virtutis ad moderandas passiones vel operationes proprias, necesse est quod proveniant multae passiones et operationes praeter modum virtutis, ex inclinatione appetitus sensitivi, et aliorum quae exterius movent. Unde corrumpitur virtus, vel diminuitur, per cessationem ab actu. Similiter etiam est ex parte habituum intellectualium, secundum quos est homo promptus ad recte iudicandum de imaginatis. Cum igitur homo cessat ab usu intellectualis habitus, insurgunt imaginationes extraneae, et quandoque ad contrarium ducentes; ita quod, nisi per frequentem usum intellectualis habitus, quodammodo succidantur vel comprimantur, redditur homo minus aptus ad recte iudicandum, et quandoque totaliter disponitur ad contrarium. Et sic per cessationem ab actu diminuitur, vel etiam corrumpitur intellectualis habitus.

Referencing norms: Q53A3Respondeo, assert-hd96d684d742ed00c8bc66168ebe644f07ac46d7fd997698d2c4fd387e5fcf87e

la · official · sha256:3be130644e22ce01e48fd65dd6473564c4c71253fbe9b618a352ed95c8cd1628LA

Sed contra est quod philosophus, in libro de Longit. et Brevit. vitae, dicit quod corruptio scientiae non solum est deceptio, sed etiam oblivio. Et in VIII Ethic. dicitur quod multas amicitias inappellatio dissolvit. Et eadem ratione, alii habitus virtutum per cessationem ab actu diminuuntur vel tolluntur.

Referencing norms: assert-haab716b7d6cf7d32ddb51e48ae467a093381b51d3205d1d598e57beb9a7ca869

la · official · sha256:4c602f329212873fa6f9fb136b1c475fb66376965df19659b2a6da7673e67f05LA

Deinde considerandum est de corruptione et diminutione habituum. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum habitus corrumpi possit. Secundo, utrum possit diminui. Tertio, de modo corruptionis et diminutionis.

la · official · sha256:af990016d5ccdd6d21b94717f3dea29528019536ff340b9d99c8428f04e7d27dLA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut in rebus naturalibus diversitas specierum est secundum formam, diversitas autem generum est secundum materiam, ut dicitur in V Metaphys. (ea enim sunt diversa genere, quorum est materia diversa), ita etiam diversitas obiectorum secundum genus, facit distinctionem potentiarum (unde philosophus dicit, in VI Ethic., quod ad ea quae sunt genere altera, sunt etiam animae particulae aliae); diversitas vero obiectorum secundum speciem, facit diversitatem actuum secundum speciem, et per consequens habituum. Quaecumque autem sunt diversa genere, sunt etiam specie diversa, sed non convertitur. Et ideo diversarum potentiarum sunt diversi actus specie, et diversi habitus, non autem oportet quod diversi habitus sint diversarum potentiarum, sed possunt esse plures unius. Et sicut sunt genera generum, et species specierum; ita etiam contingit esse diversas species habituum et potentiarum.

Referencing norms: Q54A1Ad1, assert-hd96e94a40004914235e1e9d24f8cbd4cc627e4e41b554cda2a9feae4c18d817d

la · official · sha256:7799dd1e81bdb4aac77923f4a165e4f9c6651162d6767c7518b55784617b2109LA

Ad secundum dicendum quod potentia, etsi sit quidem simplex secundum essentiam, est tamen multiplex virtute, secundum quod ad multos actus specie differentes se extendit. Et ideo nihil prohibet in una potentia esse multos habitus specie differentes.

Referencing norms: Q54A1Ad2, assert-h0f89090ee0420fc536684155695ebf4489d49ff258597cab18a0102f5756e6c2

la · official · sha256:f67c3654ebf1c102b7c157abeba4112cc603eb43079e785c7c7c147fe4158fe2LA

Ad tertium dicendum quod corpus formatur per figuram sicut per propriam terminationem, habitus autem non est terminatio potentiae, sed est dispositio ad actum sicut ad ultimum terminum. Et ideo non possunt esse unius potentiae simul plures actus, nisi forte secundum quod unus comprehenditur sub alio, sicut nec unius corporis plures figurae, nisi secundum quod una est in alia, sicut trigonum in tetragono. Non enim potest intellectus simul multa actu intelligere. Potest tamen simul habitu multa scire.

Referencing norms: Q54A1Ad3, assert-h3933e2bb43cacbba93dbbb8872c6072e680b2b94da4bd141080c7bf27067d33f

la · official · sha256:32af9159e78140c9450bcb84466b6b5bdb1a19caccc64952cb8513386eb1d795LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod non possint esse multi habitus in una potentia. Eorum enim quae secundum idem distinguuntur multiplicato uno, multiplicatur et aliud. Sed secundum idem potentiae et habitus distinguuntur, scilicet secundum actus et obiecta. Similiter ergo multiplicantur. Non ergo possunt esse multi habitus in una potentia.

Referencing norms: Q54A1Obiectio1, assert-h8eca9b4b13fdc82a7e5aa8b4396762349e098a8aea2be3ccbd22be6bfebc7093, assert-hb274a071a64e7c8f00a983542909a2b0a12aaf272d15518ab9a14994911fe57d

la · official · sha256:3173c0fe03dcb5547a3ad8719beb6c09da171b008c00f35880faa1535b003758LA

Praeterea, potentia est virtus quaedam simplex. Sed in uno subiecto simplici non potest esse diversitas accidentium, quia subiectum est causa accidentis; ab uno autem simplici non videtur procedere nisi unum. Ergo in una potentia non possunt esse multi habitus.

Referencing norms: Q54A1Obiectio2, assert-h387d6ed45776af84ae87f861ec47d4b0fccf750c010706513fbdf45faed80e9b, assert-h95ce56c126c72948b6b116729df152d9b7ae044b553de7f991b49c479859b8bf

la · official · sha256:cbf93c6edf696997d8b1bdaef0028a71b307898444e5fad44bc9fee76d878142LA

Praeterea, sicut corpus formatur per figuram, ita potentia formatur per habitum. Sed unum corpus non potest simul formari diversis figuris. Ergo neque una potentia potest simul formari diversis habitibus. Non ergo plures habitus possunt simul esse in una potentia.

Referencing norms: Q54A1Obiectio3, assert-h018f1a17ca79153361b5f33cec470a901ceaa1908f5716d9217b63dfc19c8081, assert-h09c0e6f9b1b5dd4581ab4ed69a67364f68e18dd5b19b80f6ef2be3013489029d, assert-hcf36413f724181ea3cfd021c8b69193e43ebbc399e5cbc67a334773956e006a2

la · official · sha256:5a18cdf69adf9767926737b00b12c81259baea4036655c7c7aadc2e3a78f0494LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus sunt dispositiones quaedam alicuius in potentia existentis ad aliquid, sive ad naturam, sive ad operationem vel finem naturae. Et de illis quidem habitibus qui sunt dispositiones ad naturam, manifestum est quod possunt plures esse in uno subiecto, eo quod unius subiecti possunt diversimode partes accipi, secundum quarum dispositionem habitus dicuntur. Sicut, si accipiantur humani corporis partes humores, prout disponuntur secundum naturam humanam, est habitus vel dispositio sanitatis, si vero accipiantur partes similes ut nervi et ossa et carnes, earum dispositio in ordine ad naturam, est fortitudo aut macies, si vero accipiantur membra, ut manus et pes et huiusmodi, earum dispositio naturae conveniens, est pulchritudo. Et sic sunt plures habitus vel dispositiones in eodem. Si vero loquamur de habitibus qui sunt dispositiones ad opera, qui proprie pertinent ad potentias; sic etiam contingit unius potentiae esse habitus plures. Cuius ratio est, quia subiectum habitus est potentia passiva, ut supra dictum est, potentia enim activa tantum non est alicuius habitus subiectum, ut ex supradictis patet. Potentia autem passiva comparatur ad actum determinatum unius speciei, sicut materia ad formam, eo quod, sicut materia determinatur ad unam formam per unum agens, ita etiam potentia passiva a ratione unius obiecti activi determinatur ad unum actum secundum speciem. Unde sicut plura obiecta possunt movere unam potentiam passivam, ita una potentia passiva potest esse subiectum diversorum actuum vel perfectionum secundum speciem. Habitus autem sunt quaedam qualitates aut formae inhaerentes potentiae, quibus inclinatur potentia ad determinatos actus secundum speciem. Unde ad unam potentiam possunt plures habitus pertinere, sicut et plures actus specie differentes.

Referencing norms: HabitsDistinguishedByObjects, Q54A1Respondeo, assert-h654badb4bfd7c713afa526b2c68b8ac3c2ded1583a8518d2f9df74af420497fd

la · official · sha256:f658edd3d12cb55af88bbd8b1a0bf6d5b0aee2dd9d6cb5241451c9bc62413cedLA

Sed contra est quod intellectus est una potentia, in qua tamen sunt diversarum scientiarum habitus.

Referencing norms: assert-h287e1ff1cfd79830d35c133e8bca262eabe7e6205648366c27bddb6cca368c51

la · official · sha256:e38fd20e2e1fd7b706b373f44bcb9176990d2e85590c2f0aae58d2eabe402aa5LA

Ad primum ergo dicendum quod in distinctione potentiarum, vel etiam habituum, non est considerandum ipsum obiectum materialiter; sed ratio obiecti differens specie, vel etiam genere. Quamvis autem contraria specie differant diversitate rerum, tamen eadem ratio est cognoscendi utrumque, quia unum per aliud cognoscitur. Et ideo inquantum conveniunt in una ratione cognoscibilis, pertinent ad unum habitum cognoscitivum.

Referencing norms: Q54A2Ad1, assert-h00937d266305e2e5657a93ad74a3f6983c66043f72f9d7dfbd1ec2aa170e347b

la · official · sha256:786a953d0aeca758b94ff9ccb5cd14328fbfd880ba24c0d523832c5f0f749a40LA

Ad secundum dicendum quod terram esse rotundam per aliud medium demonstrat naturalis, et per aliud astrologus, astrologus enim hoc demonstrat per media mathematica, sicut per figuras eclipsium, vel per aliud huiusmodi; naturalis vero hoc demonstrat per medium naturale, sicut per motum gravium ad medium, vel per aliud huiusmodi. Tota autem virtus demonstrationis, quae est syllogismus faciens scire, ut dicitur in I Poster., dependet ex medio. Et ideo diversa media sunt sicut diversa principia activa, secundum quae habitus scientiarum diversificantur.

Referencing norms: Q54A2Ad2, assert-hf83e6231034cbdb17caf1415c6e5fa6ef85277a4a3a9d752dba9f989364ff1da

la · official · sha256:ab92d084b3698c75c1f301dcb4ffb9fbcf933f1fd09a5eeec69932dbf5de9cedLA

Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Physic. et in VII Ethic., ita se habet finis in operabilibus, sicut principium in demonstrativis. Et ideo diversitas finium diversificat virtutes sicut et diversitas activorum principiorum. Sunt etiam ipsi fines obiecta actuum interiorum, qui maxime pertinent ad virtutes, ut ex supradictis patet.

Referencing norms: Q54A2Ad3, assert-h95ed8de155fa916861489b3a76db6b69ac6b1676c4ddc3310194f9e5d9f1b681

la · official · sha256:23ec7796e54f2e9733fe70b77eb2cad9d51684fefd8f2ab3644ccd8e0b714685LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod habitus non distinguantur secundum obiecta. Contraria enim sunt specie differentia. Sed idem habitus scientiae est contrariorum, sicut medicina sani et aegri. Non ergo secundum obiecta specie differentia, habitus distinguuntur.

Referencing norms: Q54A2Obiectio1, assert-h43a72bfc1062f3db658e125dd92ca3bd7a8a789c88582d91f7289fb2791916ae, assert-hf07474ffb4b92b01733e0b07797ba919feac71b3a7361f5662c5d207aa14755c

la · official · sha256:f5a96058774de1bd2eceb6c47cde1fc7b131a37645a443e1b5a5a9ee95739bd5LA

Praeterea, diversae scientiae sunt diversi habitus. Sed idem scibile pertinet ad diversas scientias, sicut terram esse rotundam demonstrat et naturalis et astrologus, ut dicitur in II Physic. Ergo habitus non distinguuntur secundum obiecta.

Referencing norms: Q54A2Obiectio2, assert-he0a60cce8487d936d5fdf5b5e663744fa13eacaabe05a71693a9f87cf2404eae, assert-hfa91c084d5b8f983ac5f2dbc2b3c5d3d6e600f949c0e3f755270dfb10b3bcc86

la · official · sha256:4e9e76a679046c3bfe865b6643642b07aa2397ee6e5aa490d2bbc01acb272a43LA

Praeterea, eiusdem actus est idem obiectum. Sed idem actus potest pertinere ad diversos habitus virtutum, si ad diversos fines referatur, sicut dare pecuniam alicui, si sit propter Deum, pertinet ad caritatem; si vero sit propter debitum solvendum, pertinet ad iustitiam. Ergo etiam idem obiectum potest ad diversos habitus pertinere. Non ergo est diversitas habituum secundum diversitatem obiectorum.

Referencing norms: Q54A2Obiectio3, assert-h0fbdb2f7bcd075698ab269d0112c7ae8c3c527767c960440d558c548592b4ece, assert-ha59c17aa2e82f8aa79af82b03f7a34c79c5bdce160f2f66f9dce7d8d57eb6de8, assert-hd0219934422d70a31987f71e992723efcad17042014db1312d19ee9628bec4a5

la · official · sha256:72f4fd3a951c6cd6b1b14962a48c16f062113c19505a9e2a29fb1d182553d680LA

Respondeo dicendum quod habitus et est forma quaedam, et est habitus. Potest ergo distinctio habituum secundum speciem attendi aut secundum communem modum quo formae specie distinguuntur; aut secundum proprium modum distinctionis habituum. Distinguuntur siquidem formae ad invicem secundum diversa principia activa, eo quod omne agens facit simile secundum speciem. Habitus autem importat ordinem ad aliquid. Omnia autem quae dicuntur secundum ordinem ad aliquid, distinguuntur secundum distinctionem eorum ad quae dicuntur. Est autem habitus dispositio quaedam ad duo ordinata, scilicet ad naturam, et ad operationem consequentem naturam. Sic igitur secundum tria, habitus specie distinguuntur. Uno quidem modo, secundum principia activa talium dispositionum; alio vero modo, secundum naturam; tertio vero modo, secundum obiecta specie differentia; ut per sequentia explicabitur.

Referencing norms: Q54A2Respondeo, assert-h94f32fded9593a09af4f55dc36c17364992d8379e5fb0e8e9bcd88794da8c5df

la · official · sha256:0be99aa87166f7b89cf0cbbc239b86de5d0a65130619a876d7d26c128527552eLA

Sed contra, actus differunt specie secundum diversitatem obiectorum, ut supra dictum est. Sed habitus sunt dispositiones quaedam ad actus. Ergo etiam habitus distinguuntur secundum diversa obiecta.

Referencing norms: assert-hf0045d03c66b6acf256c183fcda319421dfdab36f42bbfd93e988f10af8e1ca5

la · official · sha256:acebdf60265bd2163ed3a6b1f55b4b965624b2eb0fbd942bf20ffa5916b0fe00LA

Ad primum ergo dicendum quod contrariorum potest esse unus habitus, secundum quod contraria conveniunt in una ratione. Nunquam tamen contingit quod habitus contrarii sint unius speciei, contrarietas enim habituum est secundum contrarias rationes. Et ita secundum bonum et malum habitus distinguuntur, scilicet inquantum unus habitus est bonus et alius malus, non autem ex hoc quod unus est boni et alius mali.

Referencing norms: Q54A3Ad1, assert-hef4d6cf45cd1d05ea0bbb9b11b2038c9f8f3dff1c29f1e31a51b0b4d9b1328e1

la · official · sha256:21fb9a0112033710cb95d6b0c85eef59ae92dc1b3afcccb5d9eb531cf8121a56LA

Ad secundum dicendum quod bonum commune omni enti non est differentia constituens speciem alicuius habitus, sed quoddam bonum determinatum, quod est secundum convenientiam ad determinatam naturam, scilicet humanam. Similiter etiam malum quod est differentia constitutiva habitus, non est privatio pura, sed est aliquid determinatum repugnans determinatae naturae.

Referencing norms: Q54A3Ad2, assert-h5685e93d697adab1dff8e8e65fd89e6ebe6bc9070bb592e688ced11ef3074a12

la · official · sha256:eaa90163650dc04a12fae9389b768ce1357396c9964d1a03f8cdd3f4a342feb4LA

Ad tertium dicendum quod plures habitus boni circa idem specie, distinguuntur secundum convenientiam ad diversas naturas, ut dictum est. Plures vero habitus mali distinguuntur circa idem agendum secundum diversas repugnantias ad id quod est secundum naturam, sicut uni virtuti contrariantur diversa vitia circa eandem materiam.

Referencing norms: Q54A3Ad3, assert-hcad3459ad41c83ce2dfc775a8503277cd8c3e41afcadb33fa5d17ba519746ede

la · official · sha256:4392eea24d483f675e77cae85943486b1d216b6f6b2c015fa2e04288de012fe2LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod habitus non distinguantur secundum bonum et malum. Bonum enim et malum sunt contraria. Sed idem habitus est contrariorum, ut supra habitum est. Ergo habitus non distinguuntur secundum bonum et malum.

Referencing norms: Q54A3Obiectio1, assert-h526ec266d66b58aa94c4088b7650b2999625cfd5fd0474acaad2c94a6c4735ba, assert-h607cc04eefbe3561480e93beb543c72ad75f37282823b2416ce635c1cf2ef74f

la · official · sha256:1564ba2a53a306f47abdd18c610c7bdfe9792ffafe745049fb06c4393b61c036LA

Praeterea, bonum convertitur cum ente, et sic, cum sit commune omnibus, non potest sumi ut differentia alicuius speciei; ut patet per philosophum in IV Topic. Similiter etiam malum, cum sit privatio et non ens, non potest esse alicuius entis differentia. Non ergo secundum bonum et malum possunt habitus specie distingui.

Referencing norms: Q54A3Obiectio2, assert-h4fffa62cb26b24fc1df392e011b78fddded222313270bacf4e551de2e7ff03ed

la · official · sha256:9cabe3bd9119e4a77251f515337c1a796aee350cd468d359f5a3695c5f9f2dc2LA

Praeterea, circa idem obiectum contingit esse diversos habitus malos, sicut circa concupiscentias intemperantiam et insensibilitatem, et similiter etiam plures habitus bonos, scilicet virtutem humanam et virtutem heroicam sive divinam, ut patet per philosophum in VII Ethic. Non ergo distinguuntur habitus secundum bonum et malum.

Referencing norms: Q54A3Obiectio3, assert-h2498e2cdcaa78a503a97bc3ffad7317e079c10480ee6d1c375b7f74e4a1ba3df

la · official · sha256:2220dd68fb6b1d7118808cb35d8f72bc8eedb30207bdd72f41faa4eade23ed90LA

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, habitus specie distinguuntur non solum secundum obiecta et principia activa, sed etiam in ordine ad naturam. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, secundum convenientiam ad naturam, vel etiam secundum disconvenientiam ab ipsa. Et hoc modo distinguuntur specie habitus bonus et malus, nam habitus bonus dicitur qui disponit ad actum convenientem naturae agentis; habitus autem malus dicitur qui disponit ad actum non convenientem naturae. Sicut actus virtutum naturae humanae conveniunt, eo quod sunt secundum rationem, actus vero vitiorum, cum sint contra rationem, a natura humana discordant. Et sic manifestum est quod secundum differentiam boni et mali, habitus specie distinguuntur. Alio modo secundum naturam habitus distinguuntur, ex eo quod habitus unus disponit ad actum convenientem naturae inferiori; alius autem habitus disponit ad actum convenientem naturae superiori. Et sic virtus humana, quae disponit ad actum convenientem naturae humanae, distinguitur a divina virtute vel heroica, quae disponit ad actum convenientem cuidam superiori naturae.

Referencing norms: Q54A3Respondeo, assert-hb7a238d76e8a7e06dbe4408dc2bf14ae8b343b17d45a819642bc7429089f7dea

la · official · sha256:4686412a3e6395c28981c2c0dc5b45495afcc2501114c022366efbeafb3a6d9eLA

Sed contra est quod habitus bonus contrariatur habitui malo, sicut virtus vitio. Sed contraria sunt diversa secundum speciem. Ergo habitus differunt specie secundum differentiam boni et mali.

Referencing norms: assert-hcffd6905764e1af87bd99d66ec88a003a2078c0b9893fa2fcbe90c993ef74597

la · official · sha256:a81543455d96b5477353f1d5bfe503f85f674fb1d51d789e14064d99bdd745ffLA

Ad primum ergo dicendum quod successio in generatione habitus non contingit ex hoc quod pars eius generetur post partem, sed ex eo quod subiectum non statim consequitur dispositionem firmam et difficile mobilem; et ex eo quod primo imperfecte incipit esse in subiecto, et paulatim perficitur. Sicut etiam est de aliis qualitatibus.

Referencing norms: Q54A4Ad1, assert-h791f371835ddaf69a2ca3cabafbedb6421420673918b2952b0ce88eb1b98acad

la · official · sha256:4a8b936035061f1d3309aa3c0aebb95c416000d6e5deb5bb87ec8217d9985764LA

Ad secundum dicendum quod partes quae singulis virtutibus cardinalibus assignantur, non sunt partes integrales, ex quibus constituatur totum sed partes subiectivae sive potentiales, ut infra patebit.

Referencing norms: Q54A4Ad2, assert-h6855bd76810793f9dc3cf2cb8a1bae499c7810aa5835724e185ca96d4b260169

la · official · sha256:7e17e183d0514b10235fb293c7868a96f4c6810c68e6ae92eac47454aa5d1480LA

Ad tertium dicendum quod ille qui in aliqua scientia acquirit per demonstrationem scientiam conclusionis unius, habet quidem habitum, sed imperfecte. Cum vero acquirit per aliquam demonstrationem scientiam conclusionis alterius, non aggeneratur in eo alius habitus; sed habitus qui prius inerat fit perfectior, utpote ad plura se extendens; eo quod conclusiones et demonstrationes unius scientiae ordinatae sunt, et una derivatur ex alia.

Referencing norms: Q54A4Ad3, assert-hf1f3f9e421affa3d4c35b55b881ba6658a5f42c2690b7f29843679cb3e4535a5

la · official · sha256:479c3b42de2d2dd87e0b8a309b737db90af943c6a0356748c2f4bac7a84a3e79LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod unus habitus ex pluribus habitibus constituatur. Illud enim cuius generatio non simul perficitur, sed successive, videtur constitui ex pluribus partibus. Sed generatio habitus non est simul, sed successive ex pluribus actibus, ut supra habitum est. Ergo unus habitus constituitur ex pluribus habitibus.

Referencing norms: Q54A4Obiectio1, assert-h236733cbefff78fee31971852023ef4529c17f951ae8ac9572539f9c0e792781, assert-hef085e25db4c680ff9fe2716ffe8c52f6913a2d0ba611ae842acb20904f28bd9

la · official · sha256:2bd352cbd5fd0af5cd82b65a06cfe63cdc99d3cda2555086984390814538d11bLA

Praeterea, ex partibus constituitur totum. Sed uni habitui assignantur multae partes, sicut Tullius ponit multas partes fortitudinis, temperantiae et aliarum virtutum. Ergo unus habitus constituitur ex pluribus.

Referencing norms: Q54A4Obiectio2, assert-hc72cfebac7aad47599e0b9eabdafa6331bb85a11f8b5c91465a51dc6646cbd2d, assert-hec834e7e76e54aa9ca6bbf7033642d3310f9b249852ac7fcb4eefec6395b2e57

la · official · sha256:47afab4ce9ac8d2e328d8e63fe790f1eee024922daf5b83148cebaeb483f4c87LA

Praeterea, de una sola conclusione potest scientia haberi et actu et habitu. Sed multae conclusiones pertinent ad unam scientiam totam, sicut ad geometriam vel arithmeticam. Ergo unus habitus constituitur ex multis.

Referencing norms: Q54A4Obiectio3, assert-h014194199677d0849495447745ac2fe067319d20609e5a5f97c42ce5dd4a0a55, assert-h7cbe63e18147006b41a06e24e292b9f3e6050fd797704cf93615f6809a2d196d

la · official · sha256:a02288f73c54c9fac1c1e2ae06283707b3a935cb7cad5d36cf84c7444ad5ea2aLA

Respondeo dicendum quod habitus ad operationem ordinatus, de quo nunc principaliter intendimus, est perfectio quaedam potentiae. Omnis autem perfectio proportionatur suo perfectibili. Unde sicut potentia, cum sit una, ad multa se extendit secundum quod conveniunt in aliquo uno, idest in generali quadam ratione obiecti; ita etiam habitus ad multa se extendit secundum quod habent ordinem ad aliquod unum, puta ad unam specialem rationem obiecti, vel unam naturam, vel unum principium, ut ex supradictis patet. Si igitur consideremus habitum secundum ea ad quae se extendit, sic inveniemus in eo quandam multiplicitatem. Sed quia illa multiplicitas est ordinata ad aliquid unum, ad quod principaliter respicit habitus, inde est quod habitus est qualitas simplex, non constituta ex pluribus habitibus, etiam si ad multa se extendat. Non enim unus habitus se extendit ad multa, nisi in ordine ad unum, ex quo habet unitatem.

Referencing norms: Q54A4Respondeo, assert-hc23204738932f0133118c83070151cba2948998a3fc64f0cd1fdcffaefb48c17

la · official · sha256:43568a67ce9464b12648b0d29a64ecb7bfec910fa23badda20a3df12fd549766LA

Sed contra, habitus, cum sit qualitas quaedam, est forma simplex. Sed nullum simplex constituitur ex pluribus. Ergo unus habitus non constituitur ex pluribus habitibus.

Referencing norms: assert-h825d8070dda8b64c838f4c7fac4d54930b4d9081c5a1aa0c1f2568dbf48986e0

la · official · sha256:c05574d7c66fd4ab127dbc883dbc261eb66ef10043cc9335270906922339b31dLA

Deinde considerandum est de distinctione habituum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum multi habitus possint esse in una potentia. Secundo, utrum habitus distinguantur secundum obiecta. Tertio, utrum habitus distinguantur secundum bonum et malum. Quarto, utrum unus habitus ex multis habitibus constituatur.

la · official · sha256:24dd6b04520e314beaefbaf12c91bae23320c156d19493c6634e80fa6950dfaeLA

Ad primum ergo dicendum quod quandoque virtus dicitur id ad quod est virtus, scilicet vel obiectum virtutis, vel actus eius, sicut fides dicitur quandoque id quod creditur, quandoque vero ipsum credere, quandoque autem ipse habitus quo creditur. Unde quando dicitur quod virtus est ultimum potentiae, sumitur virtus pro obiecto virtutis. Id enim in quod ultimo potentia potest, est id ad quod dicitur virtus rei, sicut si aliquis potest ferre centum libras et non plus, virtus eius consideratur secundum centum libras, non autem secundum sexaginta. Obiectio autem procedebat ac si essentialiter virtus esset ultimum potentiae.

Referencing norms: Q55A1Ad1, assert-ha953f19c874f2a0c58b3a941eac20eee44aea903468e0f115d0b84aa3cf3f669

la · official · sha256:1839acd4450843d79851234bf659b34aa8276e04d26831af2e83998e3480519dLA

Ad secundum dicendum quod bonus usus liberi arbitrii dicitur esse virtus, secundum eandem rationem, quia scilicet est id ad quod ordinatur virtus sicut ad proprium actum. Nihil est enim aliud actus virtutis quam bonus usus liberi arbitrii.

Referencing norms: Q55A1Ad2, assert-hb76a20c8e91ca06c73e91dc34551986dfcb982cf00e146d1b42123cc583d5ba1

la · official · sha256:5a15db4a85a4e41b91f391c79de3408ed73ad6b148c690882941b14fc2284452LA

Ad tertium dicendum quod aliquo dicimur mereri dupliciter. Uno modo, sicut ipso merito, eo modo quo dicimur currere cursu, et hoc modo meremur actibus. Alio modo dicimur mereri aliquo sicut principio merendi, sicut dicimur currere potentia motiva, et sic dicimur mereri virtutibus et habitibus.

Referencing norms: Q55A1Ad3, assert-h6a7ef7e578bcdf3d35fe2dc314ffee5bd323887eed1138cb5e38d6f97896cd5b

la · official · sha256:a47e2abcdd4cd3041c22d8c0e2cdf174faf9787dbbb1e8e63fed298b92d71e0eLA

Ad quartum dicendum quod virtus dicitur ordo vel ordinatio amoris, sicut id ad quod est virtus, per virtutem enim ordinatur amor in nobis.

Referencing norms: Q55A1Ad4, assert-h98c2343c367d8ce9dbb77e9be853e98806dcdd1dbb746fbab6ecd3e1a51127c2

la · official · sha256:cc3151d265ddb15ab73e8bd548b8f311852aadf1227c804c0fcb493a835d46e0LA

Ad quintum dicendum quod potentiae naturales sunt de se determinatae ad unum, non autem potentiae rationales. Et ideo non est simile, ut dictum est.

Referencing norms: Q55A1Ad5, assert-h72a4aed00fca19c057cfe6b012a5ccde22b2225b03a89bbf2ee44de6c5d5eb61

la · official · sha256:10cc4e46ec2a40b6a508d061c5db815b7b0f315327960deff43b5fd0cd5e2347LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod virtus humana non sit habitus. Virtus enim est ultimum potentiae, ut dicitur in I de caelo. Sed ultimum uniuscuiusque reducitur ad genus illud cuius est ultimum, sicut punctum ad genus lineae. Ergo virtus reducitur ad genus potentiae, et non ad genus habitus.

Referencing norms: Q55A1Obiectio1, assert-h59ee561a0a841f8c8cb96f31dce396cb94696d6afd41987281c8fe0ef04b0d28, assert-hc2fb70748f5e9ad58ed15c855b4c7c7a4b7d750900b78cc3048a5638f85f6378

la · official · sha256:1e0dd05e5ef57943b4e9e817e1c20abdb412d8abf32a8313dd33b421c32d0327LA

Praeterea, Augustinus dicit, in II de libero Arbit., quod virtus est bonus usus liberi arbitrii. Sed usus liberi arbitrii est actus. Ergo virtus non est habitus, sed actus.

Referencing norms: Q55A1Obiectio2, assert-h5737252d16188d4f96d0e85095ff65e9b2da99af967fcb6a53afeb1a1cdc0b0d, assert-haf36aa6e128ef29403bcf0721146a8568e5825004359351da81f27f35f45b2aa

la · official · sha256:a939dd3893e292674af9254baa520a1da8d7af2002cbf314b95ff0ad6a45af7bLA

Praeterea, habitibus non meremur, sed actibus, alioquin homo mereretur continue, etiam dormiendo. Sed virtutibus meremur. Ergo virtutes non sunt habitus, sed actus.

Referencing norms: Q55A1Obiectio3, assert-h40412c5956227708def010818b6214396a7fd56c12bed0d5a7533be080596a2d, assert-h52bb10a002456ae2f2dd797cb912e4ff9c9eb1008a5a00e160c901504d356d32

la · official · sha256:ebab1128742f188ec5bfbd61abcde9ed495b03e4aa0dd61667e81d3e70357e24LA

Praeterea, Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod virtus est ordo amoris. Et in libro octoginta trium quaest., dicit quod ordinatio quae virtus vocatur, est fruendis frui, et utendis uti. Ordo autem, seu ordinatio, nominat vel actum, vel relationem. Ergo virtus non est habitus, sed actus vel relatio.

Referencing norms: Q55A1Obiectio4, assert-h80f6395fed1434122565852040ec302435a56d0490c81bebb251f35b46eb9a3b

la · official · sha256:d6f2db77ff77ef3913e9d2bdf17c2a8a9db6841b3b715e11cbff0553f1023281LA

Praeterea, sicut inveniuntur virtutes humanae, ita et virtutes naturales. Sed virtutes naturales non sunt habitus, sed potentiae quaedam. Ergo etiam neque virtutes humanae.

Referencing norms: Q55A1Obiectio5, assert-h893ad2c81242c556df0568507884e0d540019a49604f1939399248b6589ce5be, assert-he36a882969e0fbb171a4d96d3c94a10690b3018c51b94b8ff7bb79ea544a2adf

la · official · sha256:f2419cf8cd1b5750025e3e0f528f35f7525ddaccf3e4426f49aeb693b9959803LA

Respondeo dicendum quod virtus nominat quandam potentiae perfectionem. Uniuscuiusque autem perfectio praecipue consideratur in ordine ad suum finem. Finis autem potentiae actus est. Unde potentia dicitur esse perfecta, secundum quod determinatur ad suum actum. Sunt autem quaedam potentiae quae secundum seipsas sunt determinatae ad suos actus; sicut potentiae naturales activae. Et ideo huiusmodi potentiae naturales secundum seipsas dicuntur virtutes. Potentiae autem rationales, quae sunt propriae hominis, non sunt determinatae ad unum, sed se habent indeterminate ad multa, determinantur autem ad actus per habitus, sicut ex supradictis patet. Et ideo virtutes humanae habitus sunt.

Referencing norms: Q55A1Respondeo, VirtueIsHabit, assert-h9f922dc7b77eb84704f0cc7fc36bcba5f6c7249a191b616ab7fc26f8160e62f9

la · official · sha256:6500116bcb7509706614807f175bfec3f151458865f57a809006cb67b8a80434LA

Sed contra est quod philosophus, in libro Praedicament., scientiam et virtutem ponit esse habitus.

Referencing norms: assert-h167d767401017eb567aff86da5aa672af0d776d40dcdd7cfd12137324f8d374f

la · official · sha256:392365fa9f259af10b53113c665b91d96ad15d3db25262b5063894e679a9e530LA

Ad primum ergo dicendum quod modus actionis sequitur dispositionem agentis, unumquodque enim quale est, talia operatur. Et ideo, cum virtus sit principium aliqualis operationis, oportet quod in operante praeexistat secundum virtutem aliqua conformis dispositio. Facit autem virtus operationem ordinatam. Et ideo ipsa virtus est quaedam dispositio ordinata in anima, secundum scilicet quod potentiae animae ordinantur aliqualiter ad invicem, et ad id quod est extra. Et ideo virtus, inquantum est conveniens dispositio animae, assimilatur sanitati et pulchritudini, quae sunt debitae dispositiones corporis. Sed per hoc non excluditur quin virtus etiam sit operationis principium.

Referencing norms: Q55A2Ad1, assert-h41b652027d28aade740b339a6f07af9147744ba33c383fd591774f9e104ebe26

la · official · sha256:5fc5acbc6490c7ac8cdefd74e0d6e78ebabd0adde275e2ff68103f4198456dbcLA

Ad secundum dicendum quod virtus quae est ad esse, non est propria hominis, sed solum virtus quae est ad opera rationis, quae sunt propria hominis.

Referencing norms: Q55A2Ad2, assert-h6ef412e8a4288be8683796bbf5e8b3fc790f774782c2ff91f55c9448ef9d0e3b

la · official · sha256:08e6af2db233e566f2d90c8b776879714fba7310f22c56b64720fedb009e6f71LA

Ad tertium dicendum quod, cum Dei substantia sit eius actio, summa assimilatio hominis ad Deum est secundum aliquam operationem. Unde, sicut supra dictum est, felicitas sive beatitudo, per quam homo maxime Deo conformatur, quae est finis humanae vitae, in operatione consistit.

Referencing norms: Q55A2Ad3, assert-hf2d4fff984bf711e5ea01368e181b233c5750050303c60494c11f61752721a47

la · official · sha256:17bea079cbe43a2876af66821d5ed27dc8014f36eb16392cd703bf5d3b0bee9cLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione virtutis humanae quod sit habitus operativus. Dicit enim Tullius, in IV de Tuscul. quaest., quod sicut est sanitas et pulchritudo corporis, ita est virtus animae. Sed sanitas et pulchritudo non sunt habitus operativi. Ergo neque etiam virtus.

Referencing norms: Q55A2Obiectio1, assert-h134b5f935476af6b8ced2af97a328eea6037e47bf77a023410f861d9fa1396c9, assert-hf4bb2965f5b276bec10b89a40436118a8471180b86b6243f7d941a3935461ad8

la · official · sha256:d18d1ccdf290a6f884a3a59129d6a2c20e70a7a98cc39f7a82a9348f3dec5307LA

Praeterea, in rebus naturalibus invenitur virtus non solum ad agere, sed etiam ad esse, ut patet per philosophum, in I de caelo, quod quaedam habent virtutem ut sint semper, quaedam vero non ad hoc quod sint semper, sed aliquo tempore determinato. Sed sicut se habet virtus naturalis in rebus naturalibus, ita se habet virtus humana in rationalibus. Ergo etiam virtus humana non solum est ad agere, sed etiam ad esse.

Referencing norms: Q55A2Obiectio2, assert-h3d4cc0d28b2748b9e9857019b79f0b3ae8804e848e79829756708ca713f008d3, assert-h9054a0c48fb81cfb6312d2dbc969a030ba67c9273a95e9ee918bf77175ac7ca6

la · official · sha256:83a5cbbc325c79d4d3359dae7a2ba9c589b53b125656e0232abcee6e283e3473LA

Praeterea, philosophus dicit, in VII Physic., quod virtus est dispositio perfecti ad optimum. Optimum autem ad quod hominem oportet disponi per virtutem, est ipse Deus, ut probat Augustinus in libro II de moribus Eccles.; ad quem disponitur anima per assimilationem ad ipsum. Ergo videtur quod virtus dicatur qualitas quaedam animae in ordine ad Deum, tanquam assimilativa ad ipsum, non autem in ordine ad operationem. Non igitur est habitus operativus.

Referencing norms: Q55A2Obiectio3, assert-hff9c28f0d91864812ed02f4b8d67371764436a55ef77bbc3f2a7338f161c8d6a

la · official · sha256:bb90f8a47ab501a0c04ef10507e78d50809ff4453dad97aed61a4af626c91427LA

Respondeo dicendum quod virtus, ex ipsa ratione nominis, importat quandam perfectionem potentiae, ut supra dictum est. Unde, cum duplex sit potentia, scilicet potentia ad esse et potentia ad agere, utriusque potentiae perfectio virtus vocatur. Sed potentia ad esse se tenet ex parte materiae, quae est ens in potentia, potentia autem ad agere se tenet ex parte formae, quae est principium agendi, eo quod unumquodque agit inquantum est actu. In constitutione autem hominis, corpus se habet sicut materia, anima vero sicut forma. Et quantum quidem ad corpus, homo communicat cum aliis animalibus; et similiter quantum ad vires quae sunt animae et corpori communes; solae autem illae vires quae sunt propriae animae, scilicet rationales, sunt hominis tantum. Et ideo virtus humana, de qua loquimur, non potest pertinere ad corpus; sed pertinet tantum ad id quod est proprium animae. Unde virtus humana non importat ordinem ad esse, sed magis ad agere. Et ideo de ratione virtutis humanae est quod sit habitus operativus.

Referencing norms: Q55A2Respondeo, assert-ha4a8f886ee27787274f0c3df75c6bbe17e039f688904d9f2de4994bb60102d56

la · official · sha256:60ee663b13efab2d664a8361a5b528e14473d573d0727238f8051b82371661a8LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II Ethic., quod virtus uniuscuiusque rei est quae opus eius bonum reddit.

Referencing norms: assert-h8338c4fbe7ecf8bb891fffbf4a0cccb7ce6434c45176bbb67ef7ca25ef442266

la · official · sha256:cef71f294b58fb649a95e10cc09771f7d802c6d2eecd6a075ebc73cda226a4dfLA

Ad primum ergo dicendum quod sicut perfectum, ita et bonum dicitur metaphorice in malis, dicitur enim et perfectus fur sive latro, et bonus fur sive latro; ut patet per philosophum, in V Metaphys. Secundum hoc ergo, etiam virtus metaphorice in malis dicitur. Et sic virtus peccati dicitur lex, inquantum scilicet per legem occasionaliter est peccatum augmentatum, et quasi ad maximum suum posse pervenit.

Referencing norms: Q55A3Ad1, assert-h9a6849b1c37b573b1357523afd2e358d5e5b9cbb6cfbd68ee6bd2413307c337e

la · official · sha256:a3c2eaf4a7789e12edea83ecbd6bf17a7afb7a2f735ca39a78774cff8bf6bf50LA

Ad secundum dicendum quod malum ebrietatis et nimiae potationis, consistit in defectu ordinis rationis. Contingit autem, cum defectu rationis, esse aliquam potentiam inferiorem perfectam ad id quod est sui generis, etiam cum repugnantia vel cum defectu rationis. Perfectio autem talis potentiae, cum sit cum defectu rationis, non posset dici virtus humana.

Referencing norms: Q55A3Ad2, assert-h09a9d1ba542c7ba3033a0b9b439cea9fd34d5d49e67f003db35f292784149512

la · official · sha256:ca653199606fdcb2948aea1155ec57dc36d7b26dfb3abbeb565b967780a29ddcLA

Ad tertium dicendum quod tanto ratio perfectior esse ostenditur, quanto infirmitates corporis et inferiorum partium magis potest vincere seu tolerare. Et ideo virtus humana, quae rationi attribuitur, in infirmitate perfici dicitur, non quidem rationis, sed in infirmitate corporis et inferiorum partium.

Referencing norms: Q55A3Ad3, assert-h3f0bba08fa830497a372c9d1e3dca9ab3d4e3f143d475e4acd9bac2e210475b5

la · official · sha256:027b2ad987bae6dce1f6415ae3c8db1b25aacbb6054d3b139874cba6f41f877eLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione virtutis quod sit habitus bonus. Peccatum enim in malo semper sumitur. Sed etiam peccati est aliqua virtus; secundum illud I ad Cor. XV, virtus peccati lex. Ergo virtus non semper est habitus bonus.

Referencing norms: Q55A3Obiectio1, assert-h936191d963c433eeda1e7ffc0c7d08f7e8985254c033c2bf9ce2076f3c247d72, assert-hc6422152539f83b49053d95b762bd89b7f9220e2fac3ae03c51086001a625f29

la · official · sha256:5964b9b438079f92d11663028ac269d7207f12097b50769634ed22ae3f4955daLA

Praeterea, virtus potentiae respondet. Sed potentia non solum se habet ad bonum, sed etiam ad malum; secundum illud Isaiae V, vae, qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem. Ergo etiam virtus se habet et ad bonum et ad malum.

Referencing norms: Q55A3Obiectio2, assert-h808bc9f45cfda356dd67aceccb817a8c8a050192f0e86259b67b6f9c640777f7, assert-h86297d8c57541be963f450324ed837427fb72735a4aecc7daa180b2521479bbb

la · official · sha256:591109fec16924182659662edeb821a9571b6df6823be2ddca8a247c88442486LA

Praeterea, secundum apostolum, II ad Cor. XII, virtus in infirmitate perficitur. Sed infirmitas est quoddam malum. Ergo virtus non solum se habet ad bonum, sed etiam ad malum.

Referencing norms: Q55A3Obiectio3, assert-h2d7887f1f5dc5cc9a08270b61ef42538630bfe3ae2334f10569ac1a27d4e30a1, assert-h6e2a412542dfd65d3aaa2610bb3949e7de482e32c9ece0f160259b1e53b338fd

la · official · sha256:4c1054268e1eee3f02905cce5262d99711f317ea05d633f52c05ce01cb250faeLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, virtus importat perfectionem potentiae, unde virtus cuiuslibet rei determinatur ad ultimum in quod res potest, ut dicitur in I de caelo. Ultimum autem in quod unaquaeque potentia potest, oportet quod sit bonum, nam omne malum defectum quendam importat; unde Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom., quod omne malum est infirmum. Et propter hoc oportet quod virtus cuiuslibet rei dicatur in ordine ad bonum. Unde virtus humana, quae est habitus operativus, est bonus habitus, et boni operativus.

Referencing norms: Q55A3Respondeo, assert-h53091d9d7b4e84d116a12c927824dab8aee4b1dbb55e8b1278b7c26f7511ab48

la · official · sha256:ba0c1cba21524bb09a228a631a071416ec97410403cae67144d35c96f9584538LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., nemo autem dubitaverit quod virtus animam facit optimam. Et philosophus dicit, in II Ethic., quod virtus est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum reddit.

Referencing norms: assert-h94e01666b5015dcba743d4949071c55eea783a3b39c33686a7ed1a1fa04aecbd

la · official · sha256:ec4ace7aca8417bc0aee75c133725f7954e1afca509a3b69703a6213006d9e5aLA

Ad primum ergo dicendum quod id quod primo cadit in intellectu, est ens, unde unicuique apprehenso a nobis attribuimus quod sit ens; et per consequens quod sit unum et bonum, quae convertuntur cum ente. Unde dicimus quod essentia est ens et una et bona; et quod unitas est ens et una et bona; et similiter de bonitate. Non autem hoc habet locum in specialibus formis, sicut est albedo et sanitas, non enim omne quod apprehendimus, sub ratione albi et sani apprehendimus. Sed tamen considerandum quod sicut accidentia et formae non subsistentes dicuntur entia, non quia ipsa habeant esse, sed quia eis aliquid est; ita etiam dicuntur bona vel una, non quidem aliqua alia bonitate vel unitate, sed quia eis est aliquid bonum vel unum. Sic igitur et virtus dicitur bona, quia ea aliquid est bonum.

Referencing norms: Q55A4Ad1, assert-hc231cdd025bbb0a7b79fb8198abd20b6f1267acfe4d8277f3e39d482b56f1791

la · official · sha256:c4add28079bc2af52366cc98f238792d230e9b577da920f510b4de20dc48f35fLA

Ad secundum dicendum quod bonum quod ponitur in definitione virtutis, non est bonum commune, quod convertitur cum ente, et est in plus quam qualitas, sed est bonum rationis, secundum quod Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom., quod bonum animae est secundum rationem esse.

Referencing norms: Q55A4Ad2, assert-h80c9a6152168bc714bf492e5c06d81b0fc4c53e4682db302213fbdeff33181c0

la · official · sha256:0d9849926a252d4bd0f39cf70f9d39a0a58f093e7f99677ef18e4dd819ec28cbLA

Ad tertium dicendum quod virtus non potest esse in irrationali parte animae, nisi inquantum participat rationem, ut dicitur in I Ethic. Et ideo ratio, sive mens, est proprium subiectum virtutis humanae.

Referencing norms: Q55A4Ad3, assert-hc90be8c9a7982a845a2e6011bbc12e652bd36f9e0e9805d33a6a2bd69551b95b

la · official · sha256:b09015f3ad6d9acc598135a8d9fab7b13f1047c0a7cbb32a9ba908a85b5604a0LA

Ad quartum dicendum quod iustitiae est propria rectitudo quae constituitur circa res exteriores quae in usum hominis veniunt, quae sunt propria materia iustitiae, ut infra patebit. Sed rectitudo quae importat ordinem ad finem debitum et ad legem divinam, quae est regula voluntatis humanae, ut supra dictum est, communis est omni virtuti.

Referencing norms: Q55A4Ad4, assert-h0eafb9d0cbe4316344c328d47f0e12da76f25c4bde9fc9a5b742cd9fb76d2bf9

la · official · sha256:ec45a6fe055790c614d88921835d34e10156eb199547a2886a49c1e49a085e00LA

Ad quintum dicendum quod virtute potest aliquis male uti tanquam obiecto, puta cum male sentit de virtute, cum odit eam, vel superbit de ea, non autem tanquam principio usus, ita scilicet quod malus sit actus virtutis.

Referencing norms: Q55A4Ad5, assert-heb45f851cab0c791e9c6418fe7f00c47a4efc7f91c6cac2ecd2a177820c7b9ac

la · official · sha256:3e9f05fe1732d4280804d3eece79a9b186a91a953b4ddeb6a234d7ae5a40dbf7LA

Ad sextum dicendum quod virtus infusa causatur in nobis a Deo sine nobis agentibus, non tamen sine nobis consentientibus. Et sic est intelligendum quod dicitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur. Quae vero per nos aguntur, Deus in nobis causat non sine nobis agentibus, ipse enim operatur in omni voluntate et natura.

Referencing norms: Q55A4Ad6, assert-h43eb271a223444d9e78a8114caa4feea3de675211beb30c15ac74ee4432d9d83

la · official · sha256:52758d0b8d395231a8bff8706bd46c2f425b18801b0859e3920b61cf8ebe771aLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio virtutis quae solet assignari, scilicet, virtus est bona qualitas mentis, qua recte vivitur, qua nullus male utitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur. Virtus enim est bonitas hominis, ipsa enim est quae bonum facit habentem. Sed bonitas non videtur esse bona, sicut nec albedo est alba. Igitur inconvenienter dicitur quod virtus est bona qualitas.

Referencing norms: Q55A4Obiectio1, assert-he647cb79badebacfb748ce015308f1a95071008419f126dbabf6c95db1ad8d3c, assert-he8cd7a5086d85bfce900280aa9d681fbc4ab73dcdad12286eebccc661f24f6eb

la · official · sha256:35cc6a59bfb632151e01f687069549f53db76254a4951b920482850fb74524d5LA

Praeterea, nulla differentia est communior suo genere, cum sit generis divisiva. Sed bonum est communius quam qualitas, convertitur enim cum ente. Ergo bonum non debet poni in definitione virtutis, ut differentia qualitatis.

Referencing norms: Q55A4Obiectio2, assert-h69bf4eea359a1cb0870dfe7abb9924877850940f3231de8ed92c81881867981d, assert-heca9d9b222b3475f132cd0138bc4beefcad4a5f9616090b716419e9aa2d61ecf

la · official · sha256:cd0ff9721b450783f3d0c8e03b3eedbb5f29bb43a579ed4b8c801f1dd61a4d9aLA

Praeterea, sicut Augustinus dicit, in XII de Trin., ubi primo occurrit aliquid quod non sit nobis pecoribusque commune, illud ad mentem pertinet. Sed quaedam virtutes sunt etiam irrationabilium partium; ut philosophus dicit, in III Ethic. Non ergo omnis virtus est bona qualitas mentis.

Referencing norms: Q55A4Obiectio3, assert-h7732ed97dcd35aca4cc9c4a56c5ba0b978178092eb4533650b95af23fa3b4604, assert-hd04a49563668dc95ea59068a873eaa096afeeeacc3a1f645c50bca5ef8554783

la · official · sha256:686af6ba9b3f55f1fb942c49ae0bc5d1424be1004f0ee7c72c848c6a4f23e7e8LA

Praeterea, rectitudo videtur ad iustitiam pertinere, unde idem dicuntur recti, et iusti. Sed iustitia est species virtutis. Inconvenienter ergo ponitur rectum in definitione virtutis, cum dicitur, qua recte vivitur.

Referencing norms: Q55A4Obiectio4, assert-h10b990198c35d41f93bd19a41f8341aa176abce643ad717e1d1410acf8dfc3ec, assert-hdbf33094a0b543d09c90872e4a7385e3205375dc7142ac99ee238e57f27dbd95

la · official · sha256:bae1852859fb93936431dd983b88422b55643f76e0339002bfb8a0cd4fe44f8aLA

Praeterea, quicumque superbit de aliquo, male utitur eo. Sed multi superbiunt de virtute, dicit enim Augustinus, in regula, quod superbia etiam bonis operibus insidiatur, ut pereant. Falsum est ergo quod nemo virtute male utatur.

Referencing norms: Q55A4Obiectio5, assert-h764fde52e322800f425f2bf5ace26c037b0ee5a08828459988522561ad933804, assert-hc3ccb8c48ac914a67944321fe69588d9f1e2f769d26cd2cc32a823ccbd383c74

la · official · sha256:b681135acaaef5bd686c4f9206c4eed0be38cc40a69e4505d5eae2f9a6617544LA

Praeterea, homo per virtutem iustificatur. Sed Augustinus dicit, super illud Ioan., maiora horum faciet, qui creavit te sine te, non iustificabit te sine te. Inconvenienter ergo dicitur quod virtutem Deus in nobis sine nobis operatur.

Referencing norms: Q55A4Obiectio6, assert-h09519b0964341cfa3dca123f79436910c7a71412e0e78b2ae9c49cc9a07afa48, assert-h534cf37184270d59e27d76b1f7ca07f0ff1673825b8b777fd04ae0aa7e9c20ab

la · official · sha256:7805a606775bb07716b978a1b5397051b4bc2d144f97e633e3fcec357f21ab2dLA

Respondeo dicendum quod ista definitio perfecte complectitur totam rationem virtutis. Perfecta enim ratio uniuscuiusque rei colligitur ex omnibus causis eius. Comprehendit autem praedicta definitio omnes causas virtutis. Causa namque formalis virtutis, sicut et cuiuslibet rei, accipitur ex eius genere et differentia, cum dicitur qualitas bona, genus enim virtutis qualitas est, differentia autem bonum. Esset tamen convenientior definitio, si loco qualitatis habitus poneretur, qui est genus propinquum. Virtus autem non habet materiam ex qua, sicut nec alia accidentia, sed habet materiam circa quam; et materiam in qua, scilicet subiectum. Materia autem circa quam est obiectum virtutis; quod non potuit in praedicta definitione poni, eo quod per obiectum determinatur virtus ad speciem; hic autem assignatur definitio virtutis in communi. Unde ponitur subiectum loco causae materialis, cum dicitur quod est bona qualitas mentis. Finis autem virtutis, cum sit habitus operativus, est ipsa operatio. Sed notandum quod habituum operativorum aliqui sunt semper ad malum, sicut habitus vitiosi; aliqui vero quandoque ad bonum, et quandoque ad malum, sicut opinio se habet ad verum et ad falsum; virtus autem est habitus semper se habens ad bonum. Et ideo, ut discernatur virtus ab his quae semper se habent ad malum, dicitur, qua recte vivitur, ut autem discernatur ab his quae se habent quandoque ad bonum, quandoque ad malum, dicitur, qua nullus male utitur. Causa autem efficiens virtutis infusae, de qua definitio datur, Deus est. Propter quod dicitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur. Quae quidem particula si auferatur, reliquum definitionis erit commune omnibus virtutibus, et acquisitis et infusis.

Referencing norms: Q55A4Respondeo, assert-hed43120a570cad224cb80f598b4f241ca12e40ea664f8bc4338954fba9152777

la · official · sha256:c3e9a93f06959bd858bf7c751e20a02604d9a7dd5d3b2cf41a89482a623fa32fLA

Sed contra est auctoritas Augustini, ex cuius verbis praedicta definitio colligitur, et praecipue in II de libero arbitrio.

Referencing norms: assert-hb9588a6f30c1b8e9dbdeaa8b4c440da2efa667331338811d59441fc8075e9ccf

la · official · sha256:3bf827554e9018e43f99aa436310e8041ca8fee1a090275329e58777159ea11cLA

Consequenter considerandum est de habitibus in speciali. Et quia habitus, ut dictum est, distinguuntur per bonum et malum, primo dicendum est de habitibus bonis, qui sunt virtutes et alia eis adiuncta, scilicet dona, beatitudines et fructus; secundo, de habitibus malis, scilicet de vitiis et peccatis. Circa virtutes autem quinque consideranda sunt, primo, de essentia virtutis; secundo, de subiecto eius; tertio, de divisione virtutum; quarto, de causa virtutis; quinto, de quibusdam proprietatibus virtutis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum virtus humana sit habitus. Secundo, utrum sit habitus operativus. Tertio, utrum sit habitus bonus. Quarto, de definitione virtutis.

la · official · sha256:0ce34cbe4523855dc0c31a6c1ba23da0f5a1a1fa5ac1eb75c1221cc7c888d12cLA

Ad primum ergo dicendum quod vivere dupliciter sumitur. Quandoque enim dicitur vivere ipsum esse viventis, et sic pertinet ad essentiam animae, quae est viventi essendi principium. Alio modo vivere dicitur operatio viventis, et sic virtute recte vivitur, inquantum per eam aliquis recte operatur.

Referencing norms: Q56A1Ad1, assert-h09352e69b4c676f4ce9b8cb8cf1daaa3725bf475cb8e92c04e31be4307d82c47

la · official · sha256:bcecdcbed419dbcaa187817261b2e157f4f58ec8a14ef1129df18d3756a5414bLA

Ad secundum dicendum quod bonum vel est finis, vel in ordine ad finem dicitur. Et ideo, cum bonum operantis consistat in operatione, hoc etiam ipsum quod virtus facit operantem bonum, refertur ad operationem, et per consequens ad potentiam.

Referencing norms: Q56A1Ad2, assert-h5dd826240ed8f8db113a80b289280cf9a6b1238faead4cd2c1e0208940ff5da2

la · official · sha256:27a873121e09ab1c3cf893cce6c333e82cf8472d9e3223e75a633454c2355166LA

Ad tertium dicendum quod unum accidens dicitur esse in alio sicut in subiecto, non quia accidens per seipsum possit sustentare aliud accidens, sed quia unum accidens inhaeret substantiae mediante alio accidente, ut color corpori mediante superficie; unde superficies dicitur esse subiectum coloris. Et eo modo potentia animae dicitur esse subiectum virtutis.

Referencing norms: Q56A1Ad3, assert-ha53534749706d88f9959006cfd5def09ab5f254d3bcfa66c5535fab5a9b12f33

la · official · sha256:938f8f50e9876ace65fb31c242d1c3ba37dcf6d5cf10100e3037eb586d86e095LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod virtus non sit in potentia animae sicut in subiecto. Dicit enim Augustinus, in II de Lib. Arbit., quod virtus est qua recte vivitur. Vivere autem non est per potentiam animae, sed per eius essentiam. Ergo virtus non est in potentia animae, sed in eius essentia.

Referencing norms: Q56A1Obiectio1, assert-h8ef17bd68e5c620de3c1e02301df58cd88ec564161249792a1de0fce99bf1816

la · official · sha256:7667b75207eb24d72b66f6f313f784818eba5661a5a9c732bdfa91514a4bed5bLA

Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., virtus est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum reddit. Sed sicut opus constituitur per potentiam, ita habens virtutem constituitur per essentiam animae. Ergo virtus non magis pertinet ad potentiam animae, quam ad eius essentiam.

Referencing norms: Q56A1Obiectio2, assert-h63c3417c3171405c5adbd6c5d25b9472b722d36e4bf61ff851bab3d2ca93698e, assert-ha62a1cf42919bca2d69da26c49eb91b499a61154ee6444046b5262f9a1f17dac

la · official · sha256:b5d67e9320ae3ac0f00df426fe5bcbc7e543be2453788e807f9e30b717ee9c32LA

Praeterea, potentia est in secunda specie qualitatis. Virtus autem est quaedam qualitas, ut supra dictum est. Qualitatis autem non est qualitas. Ergo virtus non est in potentia animae sicut in subiecto.

Referencing norms: Q56A1Obiectio3, assert-h560b64546f45db026d8f23bce1fbb32b2e83ae552b74f9fd617f628a93ff5856

la · official · sha256:98fcb0cf96e914e2ea6223da5cfdb1dc281d0e8882fea078b8ae5a44a75ad16bLA

Respondeo dicendum quod virtutem pertinere ad potentiam animae, ex tribus potest esse manifestum. Primo quidem, ex ipsa ratione virtutis, quae importat perfectionem potentiae, perfectio autem est in eo cuius est perfectio. Secundo, ex hoc quod est habitus operativus, ut supra dictum est, omnis autem operatio est ab anima per aliquam potentiam. Tertio, ex hoc quod disponit ad optimum, optimum autem est finis, qui vel est operatio rei, vel aliquid consecutum per operationem a potentia egredientem. Unde virtus humana est in potentia animae sicut in subiecto.

Referencing norms: Q56A1Respondeo, assert-hb90035f64e9c149e81949cc5e178f73e5d13713fac96042d021288603cdb9563

la · official · sha256:54817782ec485acb9fcfc129ad506d353f8006650025e947a35aafbbbcd37d02LA

Sed contra, virtus est ultimum potentiae, ut dicitur in I de caelo. Sed ultimum est in eo cuius est ultimum. Ergo virtus est in potentia animae.

Referencing norms: assert-hc71ce20d101a9f3e545505295cb078eadc2745f97fa52f09ab0adacd875c1bf5

la · official · sha256:f4db0ced914fc16cb3dc814134f2e52a1090bd9054ec9f5e605869cfc9511491LA

Ad primum ergo dicendum quod idem actus non potest aequaliter, et eodem ordine, pertinere ad diversas potentias, sed secundum diversas rationes, et diverso ordine.

Referencing norms: Q56A2Ad1, assert-hbe4bd7bd627baded5f0cc878c128d31e8401f0918d61e68cd8ef9db2a96ada67

la · official · sha256:73bb52a6d9c6adadcbc82fcadee16c3fa5773080ef642ca9301c7ab65db547fcLA

Ad secundum dicendum quod scire praeexigitur ad virtutem moralem, inquantum virtus moralis operatur secundum rationem rectam. Sed essentialiter in appetendo virtus moralis consistit.

Referencing norms: Q56A2Ad2, assert-ha79cf968f619a818198c30a44050aa824b6d5dd892be185bb3245ee6dbf8dec1

la · official · sha256:ab438a0aad0529b5875a639a87811ff3c1611da85b7ef5fd51bc43b3fb057903LA

Ad tertium dicendum quod prudentia realiter est in ratione sicut in subiecto, sed praesupponit rectitudinem voluntatis sicut principium, ut infra dicetur.

Referencing norms: Q56A2Ad3, assert-ha2fb0aaab4255e12e4ed8bb5e715d7cc75e48c72b7678933e0f47f3ca0aada86

la · official · sha256:3532981388a81359c568cb1d4fa3b5c226757e525f9191ba072f3d019571ed86LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod una virtus possit esse in duabus potentiis. Habitus enim cognoscuntur per actus. Sed unus actus progreditur diversimode a diversis potentiis, sicut ambulatio procedit a ratione ut a dirigente, a voluntate sicut a movente, et a potentia motiva sicut ab exequente. Ergo etiam unus habitus virtutis potest esse in pluribus potentiis.

Referencing norms: Q56A2Obiectio1, assert-h3dec0923698f7e02ff1588872f8c1a7d604e2516781448fb45f02374873447bd, assert-h51bb2a51ec1661607914b2c7fa0f78620ec91e05afed74da03716397d121e15b

la · official · sha256:1a7573af4f1c17c95ee27d7bcd9863b17782babfc7ca838e45d18077504fd4feLA

Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., quod ad virtutem tria requiruntur, scilicet scire, velle et immobiliter operari. Sed scire pertinet ad intellectum, velle ad voluntatem. Ergo virtus potest esse in pluribus potentiis.

Referencing norms: Q56A2Obiectio2, assert-h07b71fbb61d089bfa8a376ce6b090561cf9a83f1cf31123ba65eb6c4f8fb460a, assert-hb41f6a9c104c4c90f6bda912583a96757a8135f0d834b9ae8424525d98884268

la · official · sha256:fcd266e452d33701ba07367e23b88d72fe93483448b8e13d86a45bc491566136LA

Praeterea, prudentia est in ratione, cum sit recta ratio agibilium, ut dicitur in VI Ethic. Est etiam in voluntate, quia non potest esse cum voluntate perversa, ut in eodem libro dicitur. Ergo una virtus potest esse in duabus potentiis.

Referencing norms: Q56A2Obiectio3, assert-hd3c36129f11fdc241c307bb5ca4d65854d18c9a9d1a7a5e4a59ced2e62f51aed

la · official · sha256:a91724c4d21ca84005919fef561b06b4c6f624777ae0c25b34d73f9b88c44028LA

Respondeo dicendum quod aliquid esse in duobus, contingit dupliciter. Uno modo, sic quod ex aequo sit in utroque. Et sic impossibile est unam virtutem esse in duabus potentiis, quia diversitas potentiarum attenditur secundum generales conditiones obiectorum, diversitas autem habituum secundum speciales; unde ubicumque est diversitas potentiarum, est diversitas habituum, sed non convertitur. Alio modo potest esse aliquid in duobus vel pluribus, non ex aequo, sed ordine quodam. Et sic una virtus pertinere potest ad plures potentias; ita quod in una sit principaliter, et se extendat ad alias per modum diffusionis, vel per modum dispositionis; secundum quod una potentia movetur ab alia, et secundum quod una potentia accipit ab alia.

Referencing norms: Q56A2Respondeo, assert-h56ab32caf1d7ad83f9dd77f747470e81755ea403d73f462615e86b4dc27b7c9d

la · official · sha256:749c91e059330ad21539e0536dc85068e19b18a894352e151009707890cecc0dLA

Sed contra, virtus est in potentia animae sicut in subiecto. Sed idem accidens non potest esse in pluribus subiectis. Ergo una virtus non potest esse in pluribus potentiis animae.

Referencing norms: assert-h019a375d5842c38b8cc47b7428809547bf1b2d2e674deb4b46f5431915f6e28c

la · official · sha256:47d1f18f8586f49f3e4ea00ed02cae54177213a8837e1ab27ce88d335ff8adc7LA

Ad primum ergo dicendum quod verbum Augustini intelligendum est de virtute simpliciter dicta non quod omnis talis virtus sit simpliciter amor; sed quia dependet aliqualiter ab amore, inquantum dependet a voluntate, cuius prima affectio est amor, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q56A3Ad1, assert-h53976697a608e625b79d43d6c1201f1731d8f02819ce86610425ae0dd63e7ef2

la · official · sha256:0838776f3a6a9098bd7754244f58f237ad5750760134c3b82675336c73975c79LA

Ad secundum dicendum quod bonum uniuscuiusque est finis eius, et ideo, cum verum sit finis intellectus, cognoscere verum est bonus actus intellectus. Unde habitus perficiens intellectum ad verum cognoscendum, vel in speculativis vel in practicis, dicitur virtus.

Referencing norms: Q56A3Ad2, assert-hb7d7ce47ab9d479c178a670aa9cfb99fe1cebaca552bebd2f07fba73ec33a1c0

la · official · sha256:5b74eda726eb51e0e60f5213a0db387482e2956eff0c5e7539fc89224484072aLA

Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de virtute simpliciter dicta.

Referencing norms: Q56A3Ad3, assert-h7ba43b9a0be5a6becc7600fc147af1e65aa064e7b1f33e1c299c40f67c6da462

la · official · sha256:ed7d374ce798ac4503d2043f31ae7aab78b2c933f3ede734dff32570d2a102c2LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit subiectum virtutis. Dicit enim Augustinus, in libro de moribus Eccles., quod omnis virtus est amor. Subiectum autem amoris non est intellectus, sed solum vis appetitiva. Ergo nulla virtus est in intellectu.

Referencing norms: Q56A3Obiectio1, assert-h52913f960aa477ec28fa5cec59562bebde6eda6e2893ed741364b90f32d4fa7b

la · official · sha256:abd7a8a7f638e97f0bbf2fdecfc0e188d92f0437bea8a585d6f7bc822608521dLA

Praeterea, virtus ordinatur ad bonum, sicut ex supradictis patet. Bonum autem non est obiectum intellectus, sed appetitivae virtutis. Ergo subiectum virtutis non est intellectus, sed appetitiva virtus.

Referencing norms: Q56A3Obiectio2, assert-he5028f7a6415f005adc9ae52f454e7c69ae19d252b1073c94fd5447f52b39d82

la · official · sha256:4a9cf444ed6e5f2fba0d313c73a727b1f2c9ad8ca276993f81963cbbeee9ad85LA

Praeterea, virtus est quae bonum facit habentem, ut philosophus dicit. Sed habitus perficiens intellectum non facit bonum habentem, non enim propter scientiam vel artem dicitur homo bonus. Ergo intellectus non est subiectum virtutis.

Referencing norms: Q56A3Obiectio3, assert-h15d47d59b1044e1dc9f9edc6dc1cd8f020da3b08e29d7bb0698e70059ee8a9f8, assert-h8df32856ad7357f44fc9533ce4e96bcc929901a6a1a93e3c5c6733dae8636c5b

la · official · sha256:fd938c35671d41aa6a7644b71426900bd956bd0e1190c11632a7e873c17e5f22LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, virtus est habitus quo quis bene operatur. Dupliciter autem habitus aliquis ordinatur ad bonum actum. Uno modo, inquantum per huiusmodi habitum acquiritur homini facultas ad bonum actum, sicut per habitum grammaticae habet homo facultatem recte loquendi. Non tamen grammatica facit ut homo semper recte loquatur, potest enim grammaticus barbarizare aut soloecismum facere. Et eadem ratio est in aliis scientiis et artibus. Alio modo, aliquis habitus non solum facit facultatem agendi, sed etiam facit quod aliquis recte facultate utatur, sicut iustitia non solum facit quod homo sit promptae voluntatis ad iusta operandum, sed etiam facit ut iuste operetur. Et quia bonum, sicut et ens, non dicitur simpliciter aliquid secundum id quod est in potentia, sed secundum id quod est in actu; ideo ab huiusmodi habitibus simpliciter dicitur homo bonum operari, et esse bonus, puta quia est iustus vel temperatus; et eadem ratio est de similibus. Et quia virtus est quae bonum facit habentem, et opus eius bonum reddit, huiusmodi habitus simpliciter dicuntur virtutes, quia reddunt bonum opus in actu, et simpliciter faciunt bonum habentem. Primi vero habitus non simpliciter dicuntur virtutes, quia non reddunt bonum opus nisi in quadam facultate, nec simpliciter faciunt bonum habentem. Non enim dicitur simpliciter aliquis homo bonus, ex hoc quod est sciens vel artifex, sed dicitur bonus solum secundum quid, puta bonus grammaticus, aut bonus faber. Et propter hoc, plerumque scientia et ars contra virtutem dividitur, quandoque autem virtutes dicuntur, ut patet in VI Ethic. Subiectum igitur habitus qui secundum quid dicitur virtus, potest esse intellectus, non solum practicus, sed etiam intellectus speculativus, absque omni ordine ad voluntatem, sic enim philosophus, in VI Ethic., scientiam, sapientiam et intellectum, et etiam artem, ponit esse intellectuales virtutes. Subiectum vero habitus qui simpliciter dicitur virtus, non potest esse nisi voluntas; vel aliqua potentia secundum quod est mota a voluntate. Cuius ratio est, quia voluntas movet omnes alias potentias quae aliqualiter sunt rationales, ad suos actus, ut supra habitum est, et ideo quod homo actu bene agat, contingit ex hoc quod homo habet bonam voluntatem. Unde virtus quae facit bene agere in actu, non solum in facultate, oportet quod vel sit in ipsa voluntate; vel in aliqua potentia secundum quod est a voluntate mota. Contingit autem intellectum a voluntate moveri, sicut et alias potentias, considerat enim aliquis aliquid actu, eo quod vult. Et ideo intellectus, secundum quod habet ordinem ad voluntatem, potest esse subiectum virtutis simpliciter dictae. Et hoc modo intellectus speculativus, vel ratio, est subiectum fidei, movetur enim intellectus ad assentiendum his quae sunt fidei, ex imperio voluntatis; nullus enim credit nisi volens. Intellectus vero practicus est subiectum prudentiae. Cum enim prudentia sit recta ratio agibilium, requiritur ad prudentiam quod homo se bene habeat ad principia huius rationis agendorum, quae sunt fines; ad quos bene se habet homo per rectitudinem voluntatis, sicut ad principia speculabilium per naturale lumen intellectus agentis. Et ideo sicut subiectum scientiae, quae est ratio recta speculabilium, est intellectus speculativus in ordine ad intellectum agentem; ita subiectum prudentiae est intellectus practicus in ordine ad voluntatem rectam.

Referencing norms: Q56A3Respondeo, assert-h80e2313d21970c52764f02d4dfe48e7fd939fc188fd56a47f64c0950bbb65dae

la · official · sha256:5a9c946a080cc938c26d8ec94fe4338589af8199fff6fc2d5e945893c07e02abLA

Sed contra est quod mens maxime dicitur intellectus. Subiectum autem virtutis est mens; ut patet ex definitione virtutis supra inducta. Ergo intellectus est subiectum virtutis.

Referencing norms: assert-hc21b0b8aefe7150e2ebaad7dcd4ba3ba6bc5d42ac82f4042eac8daa2e8e0c4ed

la · official · sha256:0cbfb3498915474821d0887071c6a80cd45b07ec3e9faf7782730538c9815277LA

Ad primum ergo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis secundum se consideratae, prout sunt partes appetitus sensitivi, communes sunt nobis et brutis. Sed secundum quod sunt rationales per participationem, ut obedientes rationi, sic sunt propriae hominis. Et hoc modo possunt esse subiectum virtutis humanae.

Referencing norms: Q56A4Ad1, assert-h68ab5aeef7ab8dcfb0fa75595caa4cc4dbbc05306ea377d8b0f3581b8876e425

la · official · sha256:74c948a467db1f2ead51bb43f00d0a68af2c9289166c873934af3d82314e09e6LA

Ad secundum dicendum quod, sicut caro hominis ex se quidem non habet bonum virtutis, fit tamen instrumentum virtuosi actus, inquantum, movente ratione, membra nostra exhibemus ad serviendum iustitiae, ita etiam irascibilis et concupiscibilis ex se quidem non habent bonum virtutis sed magis infectionem fomitis; inquantum vero conformantur rationi, sic in eis adgeneratur bonum virtutis moralis.

Referencing norms: Q56A4Ad2, assert-h7816cf3a6a6d56272bc2ded84e391f8c50e34931424e7a47eb2db7cada04245f

la · official · sha256:7b65db7e634ba809cc1dab66477f8adb4d3e75e2beb54afffc72dce883de3141LA

Ad tertium dicendum quod alia ratione regitur corpus ab anima, et irascibilis et concupiscibilis a ratione. Corpus enim ad nutum obedit animae absque contradictione, in his in quibus natum est ab anima moveri, unde philosophus dicit, in I Polit., quod anima regit corpus despotico principatu, idest sicut dominus servum. Et ideo totus motus corporis refertur ad animam. Et propter hoc in corpore non est virtus, sed solum in anima. Sed irascibilis et concupiscibilis non ad nutum obediunt rationi, sed habent proprios motus suos, quibus interdum rationi repugnant, unde in eodem libro philosophus dicit quod ratio regit irascibilem et concupiscibilem principatu politico, quo scilicet reguntur liberi, qui habent in aliquibus propriam voluntatem. Et propter hoc etiam oportet in irascibili et concupiscibili esse aliquas virtutes, quibus bene disponantur ad actum.

Referencing norms: Q56A4Ad3, assert-haa1991183711f972b5ee3c8024823734f7ff93fdd6bc07ef768b6a5e49de71ce

la · official · sha256:99b5d7c3caffa8430dcac4e1a0f0e4fb2450525401859643440c5b984ae199b0LA

Ad quartum dicendum quod in electione duo sunt, scilicet intentio finis, quae pertinet ad virtutem moralem; et praeacceptio eius quod est ad finem, quod pertinet ad prudentiam; ut dicitur in VI Ethic. Quod autem habeat rectam intentionem finis circa passiones animae, hoc contingit ex bona dispositione irascibilis et concupiscibilis. Et ideo virtutes morales circa passiones, sunt in irascibili et concupiscibili, sed prudentia est in ratione.

Referencing norms: Q56A4Ad4, assert-h536ceb1b9097e09bd1534340e75ee11728da0584001730effc6ebc8e8e04f6c3

la · official · sha256:3da980b2afbbf3099c613daa233b62df2f6685db1b247219dfb39cb86b2bc0d3LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non possint esse subiectum virtutis. Huiusmodi enim vires sunt communes nobis et brutis. Sed nunc loquimur de virtute secundum quod est propria homini, sic enim dicitur virtus humana. Non igitur humanae virtutis potest esse subiectum irascibilis et concupiscibilis, quae sunt partes appetitus sensitivi, ut in primo dictum est.

Referencing norms: Q56A4Obiectio1, assert-hc1956539f99068369ec3a82e7f034835f97558794b98f507794aa3977f4a3f20, assert-hd51ed8f656b1a932fd4d46355e8f0feaf72d47bc52ab69933f85a59c1c91cc6a

la · official · sha256:ec0b967458d585d2113c9e9aa5806070a92c5437e9f89a6415bd0becd186149fLA

Praeterea, appetitus sensitivus est vis utens organo corporali. Sed bonum virtutis non potest esse in corpore hominis, dicit enim apostolus, Rom. VII, scio quod non habitat in carne mea bonum. Ergo appetitus sensitivus non potest esse subiectum virtutis.

Referencing norms: Q56A4Obiectio2, assert-hfccc23900b0f4faf35d8397c5592998cf352307f6ae46fdf3ad6bb88cc7333cf, assert-hfcf1f96d9dc89ea652b7783c8baeda3a919308971257c76c9777de8eb9cdb035

la · official · sha256:2d6188462a7aeec3363237dc24434c351db8e21a4c516cb33114422c1f2b5b3bLA

Praeterea, Augustinus probat, in libro de moribus Eccles., quod virtus non est in corpore, sed in anima, eo quod per animam corpus regitur, unde quod aliquis corpore bene utatur, totum refertur ad animam; sicut si mihi auriga obtemperans, equos quibus praeest, recte regit, hoc totum mihi debetur. Sed sicut anima regit corpus, ita etiam ratio regit appetitum sensitivum. Ergo totum rationali parti debetur, quod irascibilis et concupiscibilis recte regantur. Sed virtus est qua recte vivitur, ut supra dictum est. Virtus igitur non est in irascibili et concupiscibili, sed solum in parte rationali.

Referencing norms: Q56A4Obiectio3, assert-hb6371434dd749aa9bee0efe64af502c858e089ea91de7db270b4f982f3b4accb, assert-hbd2d82ee1b8e205fa3b4251a431d44b338d0d4ec36b3b90f18d4ca63d60d9151, assert-hef5436a9d6c98735e40cec23d02c5613c4336a46e3b35f2dc28907e25471e86c, assert-hf34dd9570481b295c74f8d8adfc9b8bb5858762dd9859183fb5ce4d0e8ec1b02

la · official · sha256:8404ad65b98d71d328b87cf891cce51588679d031c34c65fc9608e2799403842LA

Praeterea, principalis actus virtutis moralis est electio, ut dicitur in VIII Ethic. Sed electio non est actus irascibilis et concupiscibilis, sed rationis, ut supra dictum est. Ergo virtus moralis non est in irascibili et concupiscibili, sed in ratione.

Referencing norms: Q56A4Obiectio4, assert-h05ebcc6f564470dadb74fd8b53cb74899f7bb680bcd7b00e5db192305dff1362, assert-h5ac569e32ce5dca406b7b322e53715353be1894600bbcb7782c8c25584279baa

la · official · sha256:1e4e10b6fb109da9b2d1550306cb0dcea7be7d415a803363d49dae29e95b1d57LA

Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis dupliciter considerari possunt. Uno modo secundum se, inquantum sunt partes appetitus sensitivi. Et hoc modo, non competit eis quod sint subiectum virtutis. Alio modo possunt considerari inquantum participant rationem, per hoc quod natae sunt rationi obedire. Et sic irascibilis vel concupiscibilis potest esse subiectum virtutis humanae, sic enim est principium humani actus, inquantum participat rationem. Et in his potentiis necesse est ponere virtutes. Quod enim in irascibili et concupiscibili sint aliquae virtutes, patet. Actus enim qui progreditur ab una potentia secundum quod est ab alia mota, non potest esse perfectus, nisi utraque potentia sit bene disposita ad actum, sicut actus artificis non potest esse congruus, nisi et artifex sit bene dispositus ad agendum, et etiam ipsum instrumentum. In his igitur circa quae operatur irascibilis et concupiscibilis secundum quod sunt a ratione motae, necesse est ut aliquis habitus perficiens ad bene agendum sit non solum in ratione, sed etiam in irascibili et concupiscibili. Et quia bona dispositio potentiae moventis motae, attenditur secundum conformitatem ad potentiam moventem; ideo virtus quae est in irascibili et concupiscibili, nihil aliud est quam quaedam habitualis conformitas istarum potentiarum ad rationem.

Referencing norms: Q56A4Respondeo, assert-hef20136f5df04500d71075760cdba8b1574de88aa49220828876948af8fe9f9a

la · official · sha256:c64e2ce15219829c6e9f6eb4544c59028eca8422bc8529bc83d7e0a14f372682LA

Sed contra est quod fortitudo ponitur esse in irascibili, temperantia autem in concupiscibili. Unde philosophus dicit, in III Ethic., quod hae virtutes sunt irrationabilium partium.

Referencing norms: assert-h44e1f8c74554416213752092aaa3476506c0144f89de2e36e3a1f40789c13b42

la · official · sha256:81b7c5ee4f0a53a50977f6c5cba0bbf14bbe62a5531a1e015930dd8110f9fb0bLA

Ad primum ergo dicendum quod appetitus sensitivus se habet ad voluntatem, quae est appetitus rationis, sicut motus ab eo. Et ideo opus appetitivae virtutis consummatur in appetitu sensitivo. Et propter hoc, appetitus sensitivus est subiectum virtutis. Virtutes autem sensitivae apprehensivae magis se habent ut moventes respectu intellectus, eo quod phantasmata se habent ad animam intellectivam, sicut colores ad visum, ut dicitur in III de anima. Et ideo opus cognitionis in intellectu terminatur. Et propter hoc, virtutes cognoscitivae sunt in ipso intellectu vel ratione.

Referencing norms: Q56A5Ad1, assert-h20ef7f020f213ede768cea56491a617224c906cf0ff2306af8699ba8ca2073b3

la · official · sha256:a1d73587df50955710d21b2dd43ca2f4cddb1481c7c633bb055747a2d2c683cfLA

Et per hoc patet solutio ad secundum.

Referencing norms: Q56A5Ad2, assert-h70e89853884949e05d220564d6cb2d1e2a05ad8fd5951cf803f70e19159de250

la · official · sha256:a2c8237549fc89c848c54233f149ba7ceea3dff51c00f7f9898b04dd5e6876e2LA

Ad tertium dicendum quod memoria non ponitur pars prudentiae, sicut species est pars generis, quasi ipsa memoria sit quaedam virtus per se, sed quia unum eorum quae requiruntur ad prudentiam, est bonitas memoriae; ut sic quodammodo se habeat per modum partis integralis.

Referencing norms: Q56A5Ad3, assert-hc7ff379ec04d100de7283ffa994e49978a6addb86892d0509d47965f6d8e59e5

la · official · sha256:8d72c6a8af6ce9069506fab1743340cec78dabbc2b5a52a3803baab54bf66f19LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod in viribus sensitivis apprehensivis interius, possit esse aliqua virtus. Appetitus enim sensitivus potest esse subiectum virtutis, inquantum obedit rationi. Sed vires sensitivae apprehensivae interius, rationi obediunt, ad imperium enim rationis operatur et imaginativa et cogitativa et memorativa. Ergo in his viribus potest esse virtus.

Referencing norms: Q56A5Obiectio1, assert-h728ee8e12a4744f71f134d8f78cfb839aa664ff35b60445e0a836fb6ad63b6e5, assert-h8631c4681f4e76765928ea60c596e9ea26df29ad7e874568c8cd18a302ff3ad0

la · official · sha256:f2aed420bba80ee1447e77aec360073699c48d1f563ba7287b2944bc313a7a6cLA

Praeterea, sicut appetitus rationalis, qui est voluntas, in suo actu potest impediri, vel etiam adiuvari, per appetitum sensitivum; ita etiam intellectus vel ratio potest impediri, vel etiam iuvari, per vires praedictas. Sicut ergo in viribus sensitivis appetitivis potest esse virtus, ita etiam in apprehensivis.

Referencing norms: Q56A5Obiectio2, assert-h51eaa13f7bf6759babebd5b8c0dfff9ffac294334634e1fbc3db1acb0b217298

la · official · sha256:206577c778811ff3cfcc40d1bf43bf7817e4ca2770a04928ab37f0df9f9d6f32LA

Praeterea, prudentia est quaedam virtus, cuius partem ponit Tullius memoriam, in sua rhetorica. Ergo etiam in vi memorativa potest esse aliqua virtus. Et eadem ratione, in aliis interioribus apprehensivis viribus.

Referencing norms: Q56A5Obiectio3, assert-h65cb83aa9683fd281f0df89811a258abc17eab8819c3dddf4907283ead3ee53a

la · official · sha256:e335410589840b77de5b1f217759ebb63ea1bf1cba28a6aadd550ebc3afad0e9LA

Respondeo dicendum quod in viribus sensitivis apprehensivis interius, ponuntur aliqui habitus. Quod patet ex hoc praecipue quod philosophus dicit, in libro de memoria, quod in memorando unum post aliud, operatur consuetudo, quae est quasi quaedam natura, nihil autem est aliud habitus consuetudinalis quam habitudo acquisita per consuetudinem, quae est in modum naturae. Unde de virtute dicit Tullius, in sua rhetorica, quod est habitus in modum naturae, rationi consentaneus. In homine tamen id quod ex consuetudine acquiritur in memoria, et in aliis viribus sensitivis apprehensivis, non est habitus per se; sed aliquid annexum habitibus intellectivae partis, ut supra dictum est. Sed tamen si qui sunt habitus in talibus viribus, virtutes dici non possunt. Virtus enim est habitus perfectus, quo non contingit nisi bonum operari, unde oportet quod virtus sit in illa potentia quae est consummativa boni operis. Cognitio autem veri non consummatur in viribus sensitivis apprehensivis; sed huiusmodi vires sunt quasi praeparatoriae ad cognitionem intellectivam. Et ideo in huiusmodi viribus non sunt virtutes, quibus cognoscitur verum; sed magis in intellectu vel ratione.

Referencing norms: Q56A5Respondeo, assert-h9e7a89af8e495b6faa77f23c72cfbba27724960549b1afab779d86aae6060aae

la · official · sha256:f398d74bba22c1aac7089e14e698676cdc9a4ec2ce0231082689ecaa545bf72fLA

Sed contra est quod omnes virtutes vel sunt intellectuales, vel morales, ut dicitur in II Ethic. Morales autem virtutes omnes sunt in parte appetitiva, intellectuales autem in intellectu vel ratione, sicut patet in VI Ethic. Nulla ergo virtus est in viribus sensitivis apprehensivis interius.

Referencing norms: assert-h34e6341b7e2efd3dec3f78135f59e433e9d18591bbefed8de6e29717f0843937

la · official · sha256:551cfbe3d4cc792e494bba9b1dc14d474ffc72c08414345b9e3a8f8d44c9d9caLA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa habet locum de virtute quae ordinat ad bonum proprium ipsius volentis, sicut temperantia et fortitudo, quae sunt circa passiones humanas et alia huiusmodi, ut ex dictis patet.

Referencing norms: Q56A6Ad1, assert-hb1378539a7b6c62a06592ad738dff5baf79464989bf0368e11c7dedfe074a2dc

la · official · sha256:bf68107c66104ed82f62063760e9fc3a827db4f445a28d9291759fbb2be79997LA

Ad secundum dicendum quod rationale per participationem non solum est irascibilis et concupiscibilis; sed omnino, idest universaliter, appetitivum, ut dicitur in I Ethic. Sub appetitivo autem comprehenditur voluntas. Et ideo, si qua virtus est in voluntate, erit moralis, nisi sit theologica, ut infra patebit.

Referencing norms: Q56A6Ad2, assert-h0e0752965609336839665e3a4a750ec251e9dcb3db79092fdd0296f199f907b7

la · official · sha256:859beecdf5c036b9a31001c69bde0691da5eff6f69a2af52098b7499496414f5LA

Ad tertium dicendum quod quaedam virtutes ordinantur ad bonum passionis moderatae, quod est proprium huius vel illius hominis, et in talibus non est necessarium quod sit aliqua virtus in voluntate, cum ad hoc sufficiat natura potentiae, ut dictum est. Sed hoc solum necessarium est in illis virtutibus quae ordinantur ad aliquod bonum extrinsecum.

Referencing norms: Q56A6Ad3, assert-hb727c8e225b73f806330115754b26f2dd88599934007fad57bcd380d259c93e5

la · official · sha256:f698a8f487e29f3c60942c3700ba737813dbe9718081c29c525f7efe4134acfbLA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod voluntas non sit subiectum alicuius virtutis. Ad id enim quod convenit potentiae ex ipsa ratione potentiae, non requiritur aliquis habitus. Sed de ipsa ratione voluntatis, cum sit in ratione, secundum philosophum in III de anima, est quod tendat in id quod est bonum secundum rationem, ad quod ordinatur omnis virtus, quia unumquodque naturaliter appetit proprium bonum, virtus enim est habitus per modum naturae, consentaneus rationi, ut Tullius dicit in sua rhetorica. Ergo voluntas non est subiectum virtutis.

Referencing norms: Q56A6Obiectio1, assert-h78f2ea36e3b697d7d6eff3c6107d87c396921c8417decaee4035e5d578301987, assert-hcec9bb07b5bba9ac55650c60fe3e763645c0b875c20861140227e406c4a4c74e

la · official · sha256:2c3e19358f1a267c1c2c4b70cd9f809cf20797b0fbfc0650e505dbb0ef2e32e4LA

Praeterea, omnis virtus aut est intellectualis, aut moralis, ut dicitur in I et II Ethic. Sed virtus intellectualis est, sicut in subiecto, in intellectu et ratione, non autem in voluntate, virtus autem moralis est, sicut in subiecto, in irascibili et concupiscibili, quae sunt rationales per participationem. Ergo nulla virtus est in voluntate sicut in subiecto.

Referencing norms: Q56A6Obiectio2, assert-h028f3e468cedcdf7e117b62919a9722b2afc825674b756b0ff6236fa627291ad, assert-h4d12df62675415a7facf1346f46cc95789004625d762a117b190b3317758a983

la · official · sha256:62cde9bde52cb45edeadc56f685080634ee6a0165a04e615af3d6ef394760abbLA

Praeterea, omnes actus humani, ad quos virtutes ordinantur, sunt voluntarii. Si igitur respectu aliquorum humanorum actuum sit aliqua virtus in voluntate, pari ratione respectu omnium actuum humanorum erit virtus in voluntate. Aut ergo in nulla alia potentia erit aliqua virtus, aut ad eundem actum ordinabuntur duae virtutes, quod videtur inconveniens. Voluntas ergo non potest esse subiectum virtutis.

Referencing norms: Q56A6Obiectio3, assert-ha7bdcdde39fc6d730db44973c88fa82c09f21a78ca0dd786d340ea2a7a40dc82

la · official · sha256:b81aae12be509e3fab94245679b9c74cbf2f709284cb44c432cbeb1474186fe3LA

Respondeo dicendum quod, cum per habitum perficiatur potentia ad agendum, ibi indiget potentia habitu perficiente ad bene agendum, qui quidem habitus est virtus, ubi ad hoc non sufficit propria ratio potentiae. Omnis autem potentiae propria ratio attenditur in ordine ad obiectum. Unde cum, sicut dictum est, obiectum voluntati sit bonum rationis voluntati proportionatum, quantum ad hoc non indiget voluntas virtute perficiente. Sed si quod bonum immineat homini volendum, quod excedat proportionem volentis; sive quantum ad totam speciem humanam, sicut bonum divinum, quod transcendit limites humanae naturae, sive quantum ad individuum, sicut bonum proximi; ibi voluntas indiget virtute. Et ideo huiusmodi virtutes quae ordinant affectum hominis in Deum vel in proximum, sunt in voluntate sicut in subiecto; ut caritas, iustitia et huiusmodi.

Referencing norms: Q56A6Respondeo, assert-h169504fa2196328245ba92977893b9524084cca4cd6d260d2d6e8c3819170dce

la · official · sha256:ea0cd00d5c30be25dd92c062f1efb649ebe1bd0e8b35dc2fb2f5b2f5b68ad87fLA

Sed contra est quod maior perfectio requiritur in movente quam in moto. Sed voluntas movet irascibilem et concupiscibilem. Multo ergo magis debet esse virtus in voluntate, quam in irascibili et concupiscibili.

Referencing norms: assert-h16770aa2269def767cba9f9b2fdd7849e5dcae41e1ec4bb3dce4d0f7da204835

la · official · sha256:6b65b35be584c572bd22c9f1c9754df18bd08bd3ac2e4aef0cd5a83d0b0665ebLA

Deinde considerandum est de subiecto virtutis. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum virtus sit in potentia animae sicut in subiecto. Secundo, utrum una virtus possit esse in pluribus potentiis. Tertio, utrum intellectus possit esse subiectum virtutis. Quarto, utrum irascibilis et concupiscibilis. Quinto, utrum vires apprehensivae sensitivae. Sexto, utrum voluntas.

la · official · sha256:4fcca6e632efe0e5cb8bc1410c47cea70fe79ea4c6013949df6f4194283b346dLA

Ad primum ergo dicendum quod duplex est opus, scilicet exterius, et interius. Practicum ergo, vel operativum, quod dividitur contra speculativum, sumitur ab opere exteriori, ad quod non habet ordinem habitus speculativus. Sed tamen habet ordinem ad interius opus intellectus, quod est speculari verum. Et secundum hoc est habitus operativus.

Referencing norms: Q57A1Ad1, assert-ha2e8ff5f71a6af25797a2236cddc7a44fb8f6beed6b89ce07e9dcb5469a15267

la · official · sha256:91b10151d10a413da07cb7416f9cdd92a98a81d20604962b55b59711b5d2a247LA

Ad secundum dicendum quod virtus est aliquorum dupliciter. Uno modo, sicut obiectorum. Et sic huiusmodi virtutes speculativae non sunt eorum per quae homo fit beatus; nisi forte secundum quod ly per dicit causam efficientem vel obiectum completae beatitudinis, quod est Deus, quod est summum speculabile. Alio modo dicitur virtus esse aliquorum sicut actuum. Et hoc modo virtutes intellectuales sunt eorum per quae homo fit beatus. Tum quia actus harum virtutum possunt esse meritorii, sicut dictum est. Tum etiam quia sunt quaedam inchoatio perfectae beatitudinis, quae in contemplatione veri consistit, sicut supra dictum est.

Referencing norms: Q57A1Ad2, assert-hc4d68d7bf132d588ac40452e7ab703e4a97018812bee425a439eac24e176e365

la · official · sha256:6215d4008b5bab6bf4f797592fac4254d6bd053f8821af5d713a57a7a23c1e75LA

Ad tertium dicendum quod scientia dividitur contra virtutem secundo modo dictam, quae pertinet ad vim appetitivam.

Referencing norms: Q57A1Ad3, assert-hf55357a786139e57b8d64fc7ece2cfa4c0a8c5cc8645d028faad775906f6b07a

la · official · sha256:64ea575dcb11e69b0b2fc20096319b20a4b26d88593244d0a09398fb1eb70483LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod habitus intellectuales speculativi non sint virtutes. Virtus enim est habitus operativus, ut supra dictum est. Sed habitus speculativi non sunt operativi, distinguitur enim speculativum a practico, idest operativo. Ergo habitus intellectuales speculativi non sunt virtutes.

Referencing norms: Q57A1Obiectio1, assert-h8880f29a21eadb394a3977bb0a5047a7c867d0901eed2e083816638c4445bafe, assert-hb322c3bb901b6513b4ef321729e3711c7d061205c07cf247f2454cfdd98e2a3d

la · official · sha256:0f33d46248e3c9b3dfbb48ced1e75a1fbf25c23145ed7d5e6c709e955e7bedebLA

Praeterea, virtus est eorum per quae fit homo felix sive beatus, eo quod felicitas est virtutis praemium, ut dicitur in I Ethic. Sed habitus intellectuales non considerant actus humanos, aut alia bona humana, per quae homo beatitudinem adipiscitur, sed magis res naturales et divinas. Ergo huiusmodi habitus virtutes dici non possunt.

Referencing norms: Q57A1Obiectio2, assert-h12cfd47892f70d1a5d807b9cb2c80df61f336d0e721d38a69f6de5ccdf7256b9, assert-h4291007f9825630e65826da2da9c7cdf05613111a0719a11134c17357734bf6a

la · official · sha256:1d6e09ac8063cc65d531e94213b32d75f42d2e8fb2a0695f06c611eec615306cLA

Praeterea, scientia est habitus speculativus. Sed scientia et virtus distinguuntur sicut diversa genera non subalternatim posita; ut patet per philosophum, in IV Topic. Ergo habitus speculativi non sunt virtutes.

Referencing norms: Q57A1Obiectio3, assert-h29c0ad9fe163e25abcc2c124b1b6294bde47ebcdd208bef3829475bda8220a0a, assert-hf19c19918ee3c2b40ba3c4cf1228d8dff0fe002a0315d37184dc14e6f4a4b5d4

la · official · sha256:fb9913b5542004895bb96b1778ac97e38215b5555886732564a1ce7b66455e77LA

Respondeo dicendum quod, cum omnis virtus dicatur in ordine ad bonum, sicut supra dictum est, duplici ratione aliquis habitus dicitur virtus, ut supra dictum est, uno modo, quia facit facultatem bene operandi; alio modo, quia cum facultate, facit etiam usum bonum. Et hoc, sicut supra dictum est, pertinet solum ad illos habitus qui respiciunt partem appetitivam, eo quod vis appetitiva animae est quae facit uti omnibus potentiis et habitibus. Cum igitur habitus intellectuales speculativi non perficiant partem appetitivam, nec aliquo modo ipsam respiciant, sed solam intellectivam; possunt quidem dici virtutes inquantum faciunt facultatem bonae operationis, quae est consideratio veri (hoc enim est bonum opus intellectus), non tamen dicuntur virtutes secundo modo, quasi facientes bene uti potentia seu habitu. Ex hoc enim quod aliquis habet habitum scientiae speculativae, non inclinatur ad utendum, sed fit potens speculari verum in his quorum habet scientiam, sed quod utatur scientia habita, hoc est movente voluntate. Et ideo virtus quae perficit voluntatem, ut caritas vel iustitia, facit etiam bene uti huiusmodi speculativis habitibus. Et secundum hoc etiam, in actibus horum habituum potest esse meritum, si ex caritate fiant, sicut Gregorius dicit, in VI Moral., quod contemplativa est maioris meriti quam activa.

Referencing norms: Q57A1Respondeo, assert-h19eb1cc6b118041f338a8ddd0645300a420f668456d73393f017a5fa3dd1a3ed

la · official · sha256:d68c9ddc4fd1ee325c07130fd1d29ccfe5e2c7d8b88a52e7c803d43b2af472adLA

Sed contra, soli habitus speculativi considerant necessaria quae impossibile est aliter se habere. Sed philosophus ponit, in VI Ethic., quasdam virtutes intellectuales in parte animae quae considerat necessaria quae non possunt aliter se habere. Ergo habitus intellectuales speculativi sunt virtutes.

Referencing norms: assert-h843e1dff59b4a89a7ba01e5475c1c0a645359e9d2dfdcbdf464efbceb3f767e1

la · official · sha256:73f51bd7c27741182f1ad8eae2b7ca414c084bc640c69b0276365241193cbe03LA

Ad primum ergo dicendum quod sapientia est quaedam scientia, inquantum habet id quod est commune omnibus scientiis, ut scilicet ex principiis conclusiones demonstret. Sed quia habet aliquid proprium supra alias scientias, inquantum scilicet de omnibus iudicat; et non solum quantum ad conclusiones, sed etiam quantum ad prima principia, ideo habet rationem perfectioris virtutis quam scientia.

Referencing norms: Q57A2Ad1, assert-hecf11b8323230acc4dc78fffa213163ae80d4fd5e0cfe504ead2e27e1bc6083b

la · official · sha256:aecfa33f685ebf515c60498811f11dfd5160a02c124582e3d3208a4b7bf51b82LA

Ad secundum dicendum quod quando ratio obiecti sub uno actu refertur ad potentiam vel habitum, tunc non distinguuntur habitus vel potentiae penes rationem obiecti et obiectum materiale, sicut ad eandem potentiam visivam pertinet videre colorem, et lumen, quod est ratio videndi colorem et simul cum ipso videtur. Principia vero demonstrationis possunt seorsum considerari, absque hoc quod considerentur conclusiones. Possunt etiam considerari simul cum conclusionibus, prout principia in conclusiones deducuntur. Considerare ergo hoc secundo modo principia, pertinet ad scientiam, quae considerat etiam conclusiones, sed considerare principia secundum seipsa, pertinet ad intellectum. Unde, si quis recte consideret, istae tres virtutes non ex aequo distinguuntur ab invicem, sed ordine quodam; sicut accidit in totis potentialibus, quorum una pars est perfectior altera, sicut anima rationalis est perfectior quam sensibilis, et sensibilis quam vegetabilis. Hoc enim modo, scientia dependet ab intellectu sicut a principaliori. Et utrumque dependet a sapientia sicut a principalissimo, quae sub se continet et intellectum et scientiam, ut de conclusionibus scientiarum diiudicans, et de principiis earundem.

Referencing norms: Q57A2Ad2, assert-hf41fd4d505ae99a43b81cc9f4a370fb7e2e1f62280326373aad7adfe0f1ae1a7

la · official · sha256:e208c9d437a8137569c9fe5115ea207c404c480541efc4f57ab619240c6bb912LA

Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus virtutis determinate se habet ad bonum, nullo autem modo ad malum. Bonum autem intellectus est verum, malum autem eius est falsum. Unde soli illi habitus virtutes intellectuales dicuntur, quibus semper dicitur verum, et nunquam falsum. Opinio vero et suspicio possunt esse veri et falsi. Et ideo non sunt intellectuales virtutes, ut dicitur in VI Ethic.

Referencing norms: Q57A2Ad3, assert-ha747cffd4dd86b05fc685052284256006a1c602791a1825cc0e2e53c40c02caa

la · official · sha256:c043625da18b8e149d9e57ff10fc81f1baac60451b95ac9463d4ca594a8d7309LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur tres virtutes intellectuales speculativae, scilicet sapientia, scientia et intellectus. Species enim non debet condividi generi. Sed sapientia est quaedam scientia, ut dicitur in VI Ethic. Ergo sapientia non debet condividi scientiae, in numero virtutum intellectualium.

Referencing norms: Q57A2Obiectio1, assert-h75c43c92f06162bbec3a15c90f6487e4102e1fde1a01b687caf6c9dacbc9eec9, assert-hffc222ae02dd5b213c00f53343d78a696528efe1c0f24c10edf2984c966e763b

la · official · sha256:fa68f3a847f630fa4ef650b167d686500f57ed41870bd29c452c8f7369b1a161LA

Praeterea, in distinctione potentiarum, habituum et actuum, quae attenditur secundum obiecta, attenditur principaliter distinctio quae est secundum rationem formalem obiectorum, ut ex supradictis patet. Non ergo diversi habitus debent distingui secundum materiale obiectum; sed secundum rationem formalem illius obiecti. Sed principium demonstrationis est ratio sciendi conclusiones. Non ergo intellectus principiorum debet poni habitus alius, aut alia virtus, a scientia conclusionum.

Referencing norms: Q57A2Obiectio2, assert-h037e94982da5758a2f9b18038ae71136a3932b9dddd3e404d48fe21582e74f2f, assert-hb46eb3ae0eeb5bb13d6d6515f5298d0a0ed432efe01bae9d83d7e9e892d82640, assert-hb5d1b0e0eaf750b8f853ae2e0a8413d7e5532ce62be9a7d5268d3572a28747f9

la · official · sha256:12bfe8add1739250253d7d22c160ec59beab7d113287648fa5d42cae8bb0eec9LA

Praeterea, virtus intellectualis dicitur quae est in ipso rationali per essentiam. Sed ratio, etiam speculativa, sicut ratiocinatur syllogizando demonstrative; ita etiam ratiocinatur syllogizando dialectice. Ergo sicut scientia, quae causatur ex syllogismo demonstrativo, ponitur virtus intellectualis speculativa; ita etiam et opinio.

Referencing norms: Q57A2Obiectio3, assert-h493246fe7639b8e7291122561579d9104f49e7d5cd52007edcf07ef18e37d39b, assert-hf4a3f41dca5fa751511f3d54987feb4f62b834c0b9f1ed901ac09ac2838b3462

la · official · sha256:d8fe4d3b12400bf62cce4f1ef0ada75f24a69889c6369a7d6d88be6bd47a4d9bLA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, virtus intellectualis speculativa est per quam intellectus speculativus perficitur ad considerandum verum, hoc enim est bonum opus eius. Verum autem est dupliciter considerabile, uno modo, sicut per se notum; alio modo, sicut per aliud notum. Quod autem est per se notum, se habet ut principium; et percipitur statim ab intellectu. Et ideo habitus perficiens intellectum ad huiusmodi veri considerationem, vocatur intellectus, qui est habitus principiorum. Verum autem quod est per aliud notum, non statim percipitur ab intellectu, sed per inquisitionem rationis, et se habet in ratione termini. Quod quidem potest esse dupliciter, uno modo, ut sit ultimum in aliquo genere; alio modo, ut sit ultimum respectu totius cognitionis humanae. Et quia ea quae sunt posterius nota quoad nos, sunt priora et magis nota secundum naturam, ut dicitur in I Physic.; ideo id quod est ultimum respectu totius cognitionis humanae, est id quod est primum et maxime cognoscibile secundum naturam. Et circa huiusmodi est sapientia, quae considerat altissimas causas, ut dicitur in I Metaphys. Unde convenienter iudicat et ordinat de omnibus, quia iudicium perfectum et universale haberi non potest nisi per resolutionem ad primas causas. Ad id vero quod est ultimum in hoc vel in illo genere cognoscibilium, perficit intellectum scientia. Et ideo secundum diversa genera scibilium, sunt diversi habitus scientiarum, cum tamen sapientia non sit nisi una.

Referencing norms: Q57A2Respondeo, assert-h6fb1ee539b08aff8aafed9153e5e1b4c1de86e38f63a6ba33e0ebe9d3bc6a59f

la · official · sha256:6d92a24572935921bbfb6d7d4b8bd31b29c9aeed8217cf160a3d1a18312d74c3LA

Sed contra est quod philosophus, VI Ethic., ponit has solum tres virtutes intellectuales speculativas, scilicet sapientiam, scientiam et intellectum.

Referencing norms: assert-h1b0e2d6761ada9496f73c56d0310f8f0b24f05ab3e550ddcb947b406e9edddab

la · official · sha256:979efc0d41f2f11725a7f29a159fc9a379f9348b12e6c5f92d835deaabdb9e87LA

Ad primum ergo dicendum quod, cum aliquis habens artem operatur malum artificium, hoc non est opus artis, immo est contra artem, sicut etiam cum aliquis sciens verum mentitur, hoc quod dicit non est secundum scientiam, sed contra scientiam. Unde sicut scientia se habet semper ad bonum, ut dictum est, ita et ars, et secundum hoc dicitur virtus. In hoc tamen deficit a perfecta ratione virtutis, quia non facit ipsum bonum usum, sed ad hoc aliquid aliud requiritur, quamvis bonus usus sine arte esse non possit.

Referencing norms: Q57A3Ad1, assert-hfb5507b086868fb69139d291f70177d01069537c5de576e501915970fe186df1

la · official · sha256:3199d5c0ce83deb64a8f87b440cc1a724d7e09a16b0328f9117ea3117e370fc5LA

Ad secundum dicendum quod, quia ad hoc ut homo bene utatur arte quam habet, requiritur bona voluntas, quae perficitur per virtutem moralem; ideo philosophus dicit quod artis est virtus, scilicet moralis, inquantum ad bonum usum eius aliqua virtus moralis requiritur. Manifestum est enim quod artifex per iustitiam, quae facit voluntatem rectam, inclinatur ut opus fidele faciat.

Referencing norms: Q57A3Ad2, assert-h75addbd4e0378459e848d58c10bc10c12a900687a4d7d934eff65a915f22c7fe

la · official · sha256:4a8895a65aa7c4d4ceb2ae253f8e50a864a7d38a228ddab98c5f90ab677d27c0LA

Ad tertium dicendum quod etiam in ipsis speculabilibus est aliquid per modum cuiusdam operis, puta constructio syllogismi aut orationis congruae aut opus numerandi vel mensurandi. Et ideo quicumque ad huiusmodi opera rationis habitus speculativi ordinantur, dicuntur per quandam similitudinem artes, sed liberales; ad differentiam illarum artium quae ordinantur ad opera per corpus exercita, quae sunt quodammodo serviles, inquantum corpus serviliter subditur animae, et homo secundum animam est liber. Illae vero scientiae quae ad nullum huiusmodi opus ordinantur, simpliciter scientiae dicuntur, non autem artes. Nec oportet, si liberales artes sunt nobiliores, quod magis eis conveniat ratio artis.

Referencing norms: Q57A3Ad3, assert-hc2738b8b57c36b13c406757790799562608704b3b38d23cd122d02bfef4aea50

la · official · sha256:d3f7490b20a0b6712553d2d016f1117b146fdd5d8c9d23ac86388fcd0d95536aLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ars non sit virtus intellectualis. Dicit enim Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod virtute nullus male utitur. Sed arte aliquis male utitur, potest enim aliquis artifex, secundum scientiam artis suae, male operari. Ergo ars non est virtus.

Referencing norms: Q57A3Obiectio1, assert-h46ac3515d2eedf99b85f69bab9631012c9bb01ca57e4f3fa4eb41e5f9e8b5f5e, assert-hf2f0ea01a0c8200b60eac6bc5ffe49f28d732f67af7ab135487b103f96cf2b76

la · official · sha256:3f029e3d9deffd59c7bde2e24c933d17172c3e27828dcc7be63104e22c56a4baLA

Praeterea, virtutis non est virtus. Artis autem est aliqua virtus, ut dicitur in VI Ethic. Ergo ars non est virtus.

Referencing norms: Q57A3Obiectio2, assert-h1631050fc949be482f8b78eed6437787c36653ce0ec39f08a1dd7c02e9049631

la · official · sha256:4c2bcd046f68cafe1dfc09bad342b11524da4a265ab9b3112e6b83d7548bfa90LA

Praeterea, artes liberales sunt excellentiores quam artes mechanicae. Sed sicut artes mechanicae sunt practicae, ita artes liberales sunt speculativae. Ergo si ars esset virtus intellectualis, deberet virtutibus speculativis annumerari.

Referencing norms: Q57A3Obiectio3, assert-ha007ff3e5a8f34955a0b0a48e754ed951cdc5db5579f65665bf21faefb918cf8, assert-hbc0937ae6b0bbbce8a0190bc39745aaf55cf3ee9e091522ce17b65d79e2378bb

la · official · sha256:6f57971ecdea9ea5a9af2734be9ac6a4159c340831c87ad96c2680c93d7fe8ddLA

Respondeo dicendum quod ars nihil aliud est quam ratio recta aliquorum operum faciendorum. Quorum tamen bonum non consistit in eo quod appetitus humanus aliquo modo se habet, sed in eo quod ipsum opus quod fit, in se bonum est. Non enim pertinet ad laudem artificis, inquantum artifex est, qua voluntate opus faciat; sed quale sit opus quod facit. Sic igitur ars, proprie loquendo, habitus operativus est. Et tamen in aliquo convenit cum habitibus speculativis, quia etiam ad ipsos habitus speculativos pertinet qualiter se habeat res quam considerant, non autem qualiter se habeat appetitus humanus ad illas. Dummodo enim verum geometra demonstret, non refert qualiter se habeat secundum appetitivam partem, utrum sit laetus vel iratus, sicut nec in artifice refert, ut dictum est. Et ideo eo modo ars habet rationem virtutis, sicut et habitus speculativi, inquantum scilicet nec ars, nec habitus speculativus, faciunt bonum opus quantum ad usum, quod est proprium virtutis perficientis appetitum; sed solum quantum ad facultatem bene agendi.

Referencing norms: Q57A3Respondeo, assert-ha1f595d8e809a92967ed8e767fec520bb03487fd31c6330f7ede2b8b7f4f4f68

la · official · sha256:cd46592638f2c52d43c18e4d0e4531d4a412a136f057effe016862d493559ce0LA

Sed contra est quod philosophus, in VI Ethic., ponit artem esse virtutem; nec tamen connumerat eam virtutibus speculativis, quarum subiectum ponit scientificam partem animae.

Referencing norms: assert-h5f39d304d8529086fd1843d1325b2d4b2e6874104e86573aff24600d2a066909

la · official · sha256:b1afdfddd2a2ece83a4ad0f38007f2dc87862c0e8f6991fddd909e684ee546faLA

Ad primum ergo dicendum quod diversa genera artificialium omnia sunt extra hominem, et ideo non diversificatur ratio virtutis. Sed prudentia est recta ratio ipsorum actuum humanorum, unde diversificatur ratio virtutis, ut dictum est.

Referencing norms: Q57A4Ad1, assert-hc84f0b69ea2bb46484c2bda6588c92e2647ede10f7c786fba550d3f60fa4cb2e

la · official · sha256:9b810894e0dcb805dfaa7057a4086568591ed72309f67dbc44c4d59a048eb6c3LA

Ad secundum dicendum quod prudentia magis convenit cum arte quam habitus speculativi, quantum ad subiectum et materiam, utrumque enim est in opinativa parte animae, et circa contingens aliter se habere. Sed ars magis convenit cum habitibus speculativis in ratione virtutis, quam cum prudentia, ut ex dictis patet.

Referencing norms: Q57A4Ad2, assert-h98eb049bf29d5673c323ab144656ab116e273ec10b374dccfbd8fd95855c3cdc

la · official · sha256:31949cf160069e91e9b01de9a7c6d446fbbdd2f68bf2a6bff7840ddee37764edLA

Ad tertium dicendum quod prudentia est bene consiliativa de his quae pertinent ad totam vitam hominis, et ad ultimum finem vitae humanae. Sed in artibus aliquibus est consilium de his quae pertinent ad fines proprios illarum artium. Unde aliqui, inquantum sunt bene consiliativi in rebus bellicis vel nauticis, dicuntur prudentes duces vel gubernatores, non autem prudentes simpliciter, sed illi solum qui bene consiliantur de his quae conferunt ad totam vitam.

Referencing norms: Q57A4Ad3, assert-h82385fd8068bc0871b6e5e9913b16b266e1b4d6abe46179ed3b7ace57efdb9d8

la · official · sha256:210bfa7b26d99556913d738300949c4641fd671cea3ab86a5543b9c9435995feLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit alia virtus ab arte. Ars enim est ratio recta aliquorum operum. Sed diversa genera operum non faciunt ut aliquid amittat rationem artis, sunt enim diversae artes circa opera valde diversa. Cum igitur etiam prudentia sit quaedam ratio recta operum, videtur quod etiam ipsa debeat dici ars.

Referencing norms: Q57A4Obiectio1, assert-h6a6f3cc7a1c279ba2f316cd589977428f8d69fe5e06dcd70ac2872664d686957, assert-hbd6731bf5e6c10be7f9b6b6af688e0526157dc2ae7c955a7e64661939dee101e

la · official · sha256:a06ecba3a2515a0b5ad06e42465398fc277fc1bce962b5d5443502c89e61cf25LA

Praeterea, prudentia magis convenit cum arte quam habitus speculativi, utrumque enim eorum est circa contingens aliter se habere, ut dicitur in VI Ethic. Sed quidam habitus speculativi dicuntur artes. Ergo multo magis prudentia debet dici ars.

Referencing norms: Q57A4Obiectio2, assert-h06e5325e5b169f4ac4d5020574111c7001093c7b37dfea2b6c680abeeba1fef3, assert-hcc1d80ed7b02947a63b96d6563f14bc244991def23825e2b9669e2b368c30474

la · official · sha256:14ac0994194b5408b88ed7039f9993c9a98af2c002dc0ccb084a530ac5fb1ff3LA

Praeterea, ad prudentiam pertinet bene consiliari, ut dicitur in VI Ethic. Sed etiam in quibusdam artibus consiliari contingit, ut dicitur in III Ethic., sicut in arte militari, et gubernativa, et medicinali. Ergo prudentia ab arte non distinguitur.

Referencing norms: Q57A4Obiectio3, assert-hbec278c14eb0c1b674322030c9c8911937f187b2bcb380f7cb27f1ea0827cbcb, assert-hee462952ffeb89bbacbfde975a16e4f44c173cb3ca005ac67faaa9dcc02b122a

la · official · sha256:be3d5b523f89f82d475520cd596ce829069aa2d3178e2e3cb0de19b3672946d5LA

Respondeo dicendum quod ubi invenitur diversa ratio virtutis, ibi oportet virtutes distingui. Dictum est autem supra quod aliquis habitus habet rationem virtutis ex hoc solum quod facit facultatem boni operis, aliquis autem ex hoc quod facit non solum facultatem boni operis, sed etiam usum. Ars autem facit solum facultatem boni operis, quia non respicit appetitum. Prudentia autem non solum facit boni operis facultatem, sed etiam usum, respicit enim appetitum, tanquam praesupponens rectitudinem appetitus. Cuius differentiae ratio est, quia ars est recta ratio factibilium; prudentia vero est recta ratio agibilium. Differt autem facere et agere quia, ut dicitur in IX Metaphys., factio est actus transiens in exteriorem materiam, sicut aedificare, secare, et huiusmodi; agere autem est actus permanens in ipso agente, sicut videre, velle, et huiusmodi. Sic igitur hoc modo se habet prudentia ad huiusmodi actus humanos, qui sunt usus potentiarum et habituum, sicut se habet ars ad exteriores factiones, quia utraque est perfecta ratio respectu illorum ad quae comparatur. Perfectio autem et rectitudo rationis in speculativis, dependet ex principiis, ex quibus ratio syllogizat, sicut dictum est quod scientia dependet ab intellectu, qui est habitus principiorum, et praesupponit ipsum. In humanis autem actibus se habent fines sicut principia in speculativis, ut dicitur in VII Ethic. Et ideo ad prudentiam, quae est recta ratio agibilium, requiritur quod homo sit bene dispositus circa fines, quod quidem est per appetitum rectum. Et ideo ad prudentiam requiritur moralis virtus, per quam fit appetitus rectus. Bonum autem artificialium non est bonum appetitus humani, sed bonum ipsorum operum artificialium, et ideo ars non praesupponit appetitum rectum. Et inde est quod magis laudatur artifex qui volens peccat, quam qui peccat nolens; magis autem contra prudentiam est quod aliquis peccet volens, quam nolens, quia rectitudo voluntatis est de ratione prudentiae, non autem de ratione artis. Sic igitur patet quod prudentia est virtus distincta ab arte.

Referencing norms: Q57A4Respondeo, assert-h22238689ffab9461d59b29c98fa04b8bcbc9668e69b11bf1c3b7b6ef9a3fb54f

la · official · sha256:91ffd50bf6028292ea0acf7d4202468d5a8cb06a6cf86f53ab40c6a918bb09d6LA

Sed contra est quod philosophus distinguit prudentiam ab arte, in VI Ethic.

Referencing norms: assert-hdb569252063838f1638e2460dbcd28d39c439ce8228a1231b5ac8393b49eda0e

la · official · sha256:1e57bf4bf61958b40fb952d0382ae66f8502beabfa79d9b0f99b290252944693LA

Ad primum ergo dicendum quod bonum artis consideratur non in ipso artifice, sed magis in ipso artificiato, cum ars sit ratio recta factibilium, factio enim, in exteriorem materiam transiens, non est perfectio facientis, sed facti, sicut motus est actus mobilis; ars autem circa factibilia est. Sed prudentiae bonum attenditur in ipso agente, cuius perfectio est ipsum agere, est enim prudentia recta ratio agibilium, ut dictum est. Et ideo ad artem non requiritur quod artifex bene operetur, sed quod bonum opus faciat. Requireretur autem magis quod ipsum artificiatum bene operaretur, sicut quod cultellus bene incideret, vel serra bene secaret; si proprie horum esset agere, et non magis agi, quia non habent dominium sui actus. Et ideo ars non est necessaria ad bene vivendum ipsi artificis; sed solum ad faciendum artificiatum bonum, et ad conservandum ipsum. Prudentia autem est necessaria homini ad bene vivendum, non solum ad hoc quod fiat bonus.

Referencing norms: Q57A5Ad1, assert-h7fc985bc1e6ff89ae25cf3c6968f55ab588ca70d4662c9b916158b050f2c2896

la · official · sha256:5c7cff51ddf7d79c2a73507c82dfa4393fade655a4028be4e7e1aecd3e1c6d05LA

Ad secundum dicendum quod, cum homo bonum operatur non secundum propriam rationem, sed motus ex consilio alterius; nondum est omnino perfecta operatio ipsius, quantum ad rationem dirigentem, et quantum ad appetitum moventem. Unde si bonum operetur, non tamen simpliciter bene; quod est bene vivere.

Referencing norms: Q57A5Ad2, assert-h7eed03c77b9f3b11e0f639e914ab59d068377f0b7cc9fbe95d964f83ab723deb

la · official · sha256:85354694bc4ced0e4edba4cd29254cd12410e3b0cb9af6a6753b726e73d6d849LA

Ad tertium dicendum quod verum intellectus practici aliter accipitur quam verum intellectus speculativi, ut dicitur in VI Ethic. Nam verum intellectus speculativi accipitur per conformitatem intellectus ad rem. Et quia intellectus non potest infallibiliter conformari rebus in contingentibus, sed solum in necessariis; ideo nullus habitus speculativus contingentium est intellectualis virtus, sed solum est circa necessaria. Verum autem intellectus practici accipitur per conformitatem ad appetitum rectum. Quae quidem conformitas in necessariis locum non habet, quae voluntate humana non fiunt, sed solum in contingentibus quae possunt a nobis fieri, sive sint agibilia interiora, sive factibilia exteriora. Et ideo circa sola contingentia ponitur virtus intellectus practici, circa factibilia quidem, ars; circa agibilia vero prudentia.

Referencing norms: Q57A5Ad3, assert-hc9fa46c8219e8d201bdf2df856008fc9fe63e173e4861b64f045473d13a48c2d

la · official · sha256:651e1fa1fc2c10ad8070a8b91d33d3ea2ec60746c5e8e8fbcf60e8590c39f67bLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit virtus necessaria ad bene vivendum. Sicut enim se habet ars ad factibilia, quorum est ratio recta; ita se habet prudentia ad agibilia, secundum quae vita hominis consideratur, est enim eorum recta ratio prudentia, ut dicitur in VI Ethic. Sed ars non est necessaria in rebus factibilibus nisi ad hoc quod fiant, non autem postquam sunt factae. Ergo nec prudentia est necessaria homini ad bene vivendum, postquam est virtuosus, sed forte solum quantum ad hoc quod virtuosus fiat.

Referencing norms: Q57A5Obiectio1, assert-h06c722fd1a89252223a36fd2a2ae0de2ea65cd09aebb1f8aee8841e362f4e571, assert-h2ef76ab9dadbf31df905ec1fe70f574b0d358b647255fd0f8e1bcaff665ea386

la · official · sha256:473096bc5827739bfc36ce65479416f57ec9b792dea629c9f517e78180bb7a9cLA

Praeterea, prudentia est per quam recte consiliamur, ut dicitur in VI Ethic. Sed homo potest ex bono consilio agere non solum proprio, sed etiam alieno. Ergo non est necessarium ad bene vivendum quod ipse homo habeat prudentiam; sed sufficit quod prudentum consilia sequatur.

Referencing norms: Q57A5Obiectio2, assert-ha8e35d7f3a0b3def50b9c8488b72ae83ca9c46bd9d8e141a895342180ec2ecfc, assert-hb2936a8c813645ff053868d38cec0704790ee35baf42b5de8e30e66b4a714922

la · official · sha256:b17702fe3278edc7df08b74576d15e1ef6653a804fb2cc90d26415c1a5fd8890LA

Praeterea, virtus intellectualis est secundum quam contingit semper dicere verum, et nunquam falsum. Sed hoc non videtur contingere secundum prudentiam, non enim est humanum quod in consiliando de agendis nunquam erretur; cum humana agibilia sint contingentia aliter se habere. Unde dicitur Sap. IX, cogitationes mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae. Ergo videtur quod prudentia non debeat poni intellectualis virtus.

Referencing norms: Q57A5Obiectio3, assert-h14d3830ce2e035cba0e9a04166a210891c321fccafc519048a0ee8b7667dfc8b, assert-h3bc0f00e298e3643507f8d52bcde2fdd48e8a43d1cf08cbf07dca0a852c232d7, assert-hcb667dc4f58c3adeb3297e20318adb3d55e322a2305213418657d01b40d3f56e

la · official · sha256:8468469a41743a9d1b61d0ea127ad2dac26e486464e04dc7d17ab9ba52b2549bLA

Respondeo dicendum quod prudentia est virtus maxime necessaria ad vitam humanam. Bene enim vivere consistit in bene operari. Ad hoc autem quod aliquis bene operetur, non solum requiritur quid faciat, sed etiam quomodo faciat; ut scilicet secundum electionem rectam operetur, non solum ex impetu aut passione. Cum autem electio sit eorum quae sunt ad finem, rectitudo electionis duo requirit, scilicet debitum finem; et id quod convenienter ordinatur ad debitum finem. Ad debitum autem finem homo convenienter disponitur per virtutem quae perficit partem animae appetitivam, cuius obiectum est bonum et finis. Ad id autem quod convenienter in finem debitum ordinatur, oportet quod homo directe disponatur per habitum rationis, quia consiliari et eligere, quae sunt eorum quae sunt ad finem, sunt actus rationis. Et ideo necesse est in ratione esse aliquam virtutem intellectualem, per quam perficiatur ratio ad hoc quod convenienter se habeat ad ea quae sunt ad finem. Et haec virtus est prudentia. Unde prudentia est virtus necessaria ad bene vivendum.

Referencing norms: Q57A5Respondeo, assert-h3697d0a5702ec1c99ea8e9d02e3757553ec9bdd8ef5dead04257277f77e94da8

la · official · sha256:a8e76f90da8199874125beb44b38538b8f2eaee9e4bc966d3f8898e38c0a1518LA

Sed contra est quod Sap. VIII, connumeratur aliis virtutibus necessariis ad vitam humanam, cum dicitur de divina sapientia, sobrietatem et prudentiam docet, iustitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus.

Referencing norms: assert-h2a652898695b796ee20b7871683807c569a26f063358ae147a1e93a89c2613b0

la · official · sha256:386e6b72d51be0d03d7a106cdb7014c956928b732b3c8086d0136396a38b3f58LA

Ad primum ergo dicendum quod prudentia est bene consiliativa, non quasi bene consiliari sit immediate actus eius, sed quia hunc actum perficit mediante virtute sibi subiecta, quae est eubulia.

Referencing norms: Q57A6Ad1, assert-h9d5f2e3de3ce917db242e67762ff639e1a5d9b29e1babeb4b6d864b3ff3f5832

la · official · sha256:331929b755cd3addad1ad2eb016aa013fc6efaafcb0b198e51404fb971e40f5eLA

Ad secundum dicendum quod iudicium in agendis ad aliquid ulterius ordinatur, contingit enim aliquem bene iudicare de aliquo agendo, et tamen non recte exequi. Sed ultimum complementum est, quando ratio iam bene praecipit de agendis.

Referencing norms: Q57A6Ad2, assert-h343b72cde73eee00e3d522a6d79d2e429a51f462cf8c4ed7c1ea4bfd5f708984

la · official · sha256:5e32acc680f8da348704a810813e381b1bae2b412bd2d073de9544811a4582e8LA

Ad tertium dicendum quod iudicium de unaquaque re fit per propria principia eius. Inquisitio autem nondum est per propria principia, quia his habitis, non esset opus inquisitione, sed iam res esset inventa. Et ideo una sola virtus ordinatur ad bene consiliandum, duae autem virtutes ad bene iudicandum, quia distinctio non est in communibus principiis, sed in propriis. Unde et in speculativis una est dialectica inquisitiva de omnibus, scientiae autem demonstrativae, quae sunt iudicativae, sunt diversae de diversis. Distinguuntur autem synesis et gnome secundum diversas regulas quibus iudicatur, nam synesis est iudicativa de agendis secundum communem legem; gnome autem secundum ipsam rationem naturalem, in his in quibus deficit lex communis; sicut plenius infra patebit.

Referencing norms: Q57A6Ad3, assert-h57f054aeaa2c05a2838791fd52acae4e23e6a668e1982fe13d9c6b2e086597bd

la · official · sha256:55de5f0be6704828fb246806d67dc60dfea96d87cdd10b5af3b387d2c6d2becdLA

Ad quartum dicendum quod memoria, intelligentia et providentia, similiter etiam cautio et docilitas, et alia huiusmodi, non sunt virtutes diversae a prudentia, sed quodammodo comparantur ad ipsam sicut partes integrales, inquantum omnia ista requiruntur ad perfectionem prudentiae. Sunt etiam et quaedam partes subiectivae, seu species prudentiae, sicut oeconomica, regnativa, et huiusmodi. Sed praedicta tria sunt quasi partes potentiales prudentiae, quia ordinantur sicut secundarium ad principale. Et de his infra dicetur.

Referencing norms: Q57A6Ad4, assert-ha1f8da6c6ee010865f0725927d93313fe3d777ae453e182926517fc5fea85a0a

la · official · sha256:6e7e481c67672f40b10ed2b96223e421dc94dc020326aad14b2f9e261b37719aLA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter adiungantur prudentiae eubulia, synesis et gnome. Eubulia enim est habitus quo bene consiliamur, ut dicitur in VI Ethic. Sed bene consiliari pertinet ad prudentiam, ut in eodem libro dicitur. Ergo eubulia non est virtus adiuncta prudentiae, sed magis est ipsa prudentia.

Referencing norms: Q57A6Obiectio1, assert-h20296550b60939989d3f4ecd2976697307277d6e1dfc08c94861a8f6a6426bab, assert-h7275ae11e500eb297e2b3a1f96157b52810d7bdbb738dba229de7dcab0c49a36

la · official · sha256:ba233b0c5c54ac0ad04c11b6fbd5e5f19f593e37fe885f59ec7fa85742de7264LA

Praeterea, ad superiorem pertinet de inferioribus iudicare. Illa ergo virtus videtur suprema, cuius est actus iudicium. Sed synesis est bene iudicativa. Ergo synesis non est virtus adiuncta prudentiae, sed magis ipsa est principalis.

Referencing norms: Q57A6Obiectio2, assert-h557036fd7b7bc094e1d97a3fb76275f97f4555e14d283658d6501941da95878e, assert-hfb6b63e1a67511889964f7df092faf82868a28af5f93d485d3973bc1c77287f1

la · official · sha256:d6cdaa59f198fd38510665b9df57a23394c82c8715a691c85f7a75ff76ce5d10LA

Praeterea, sicut diversa sunt ea de quibus est iudicandum, ita etiam diversa sunt ea de quibus est consiliandum. Sed circa omnia consiliabilia ponitur una virtus, scilicet eubulia. Ergo ad bene iudicandum de agendis, non oportet ponere, praeter synesim, aliam virtutem, scilicet gnomen.

Referencing norms: Q57A6Obiectio3, assert-h4643a0f68ee063311e140bd98636a1df2d9b605d424d78e84f787422b45529d8, assert-hb5918b3dd5cca2142541d0ea400dd027dcd7072422d251cc9fb2942bae783523

la · official · sha256:3d9db41a9fcca88866c1c3cb89c806bb4fea29ecd14f3213a731b448b8943d83LA

Praeterea, Tullius ponit, in sua rhetorica, tres alias partes prudentiae, scilicet memoriam praeteritorum, intelligentiam praesentium, et providentiam futurorum. Macrobius etiam ponit, super somnium Scipionis, quasdam alias partes prudentiae, scilicet cautionem, docilitatem, et alia huiusmodi. Non videntur igitur solae huiusmodi virtutes prudentiae adiungi.

Referencing norms: Q57A6Obiectio4, assert-h438cd18a10e76a77cfbd03698a5607b1c413cd1a6945d3ba16f8c51af6f4c2d4

la · official · sha256:713e46562d5b69a569d4ec78a0e51a8aca8d1b890d5637513cf385b07e900d20LA

Respondeo dicendum quod in omnibus potentiis ordinatis illa est principalior, quae ad principaliorem actum ordinatur. Circa agibilia autem humana tres actus rationis inveniuntur, quorum primus est consiliari, secundus iudicare, tertius est praecipere. Primi autem duo respondent actibus intellectus speculativi qui sunt inquirere et iudicare, nam consilium inquisitio quaedam est. Sed tertius actus proprius est practici intellectus, inquantum est operativus, non enim ratio habet praecipere ea quae per hominem fieri non possunt. Manifestum est autem quod in his quae per hominem fiunt, principalis actus est praecipere, ad quem alii ordinantur. Et ideo virtuti quae est bene praeceptiva, scilicet prudentiae, tanquam principaliori, adiunguntur tanquam secundariae, eubulia, quae est bene consiliativa, et synesis et gnome, quae sunt partes iudicativae; de quarum distinctione dicetur.

Referencing norms: Q57A6Respondeo, assert-h2e967d79e09dbaddcde2a0513e855ebad3d18508fb3c92644fad299c45995d11

la · official · sha256:e6748aa56408df84c7ef8c6a4d403fe22031a0bceadf3ea87838116e72f65df8LA

Sed contra est auctoritas philosophi, in VI Ethic., qui has tres virtutes ponit prudentiae adiunctas.

Referencing norms: assert-h48d6631e46fdf66e4adf84c3504a9a879ff24ccef3ad9c3c3ef826338f795f5d

la · official · sha256:b8607c4cf4e7e4fa1014cc29a3e0a733e0150736e711068848d22553a3c750beLA

Deinde considerandum est de distinctione virtutum. Et primo, quantum ad virtutes intellectuales; secundo, quantum ad morales; tertio, quantum ad theologicas. Circa primum quaeruntur sex. Primo, utrum habitus intellectuales speculativi sint virtutes. Secundo, utrum sint tres, scilicet sapientia, scientia et intellectus. Tertio, utrum habitus intellectualis qui est ars, sit virtus. Quarto, utrum prudentia sit virtus distincta ab arte. Quinto, utrum prudentia sit virtus necessaria homini. Sexto, utrum eubulia, synesis et gnome sint virtutes adiunctae prudentiae.

la · official · sha256:4ecc1b2374970e18667f6e8a4bc3337a0684fbf5164dc6cb67bd53565eee2ad2LA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de more, secundum quod significat consuetudinem.

Referencing norms: Q58A1Ad1, assert-he6c7167a6f1cbfe64bc9131e6fc95facdea7303587546163a5527edd0a7f7d96

la · official · sha256:f59af33f817f40d8a9dfc7519e77c20c549a09fa45f2a73e455cbc0f764993eaLA

Ad secundum dicendum quod omnis actus virtutis potest ex electione agi, sed electionem rectam agit sola virtus quae est in appetitiva parte animae, dictum est enim supra quod eligere est actus appetitivae partis. Unde habitus electivus, qui scilicet est electionis principium, est solum ille qui perficit vim appetitivam, quamvis etiam aliorum habituum actus sub electione cadere possint.

Referencing norms: Q58A1Ad2, assert-h37bf38cd1747b4b0de5a638db2ccd6e88503c9970ee12ae591631f086193ca4e

la · official · sha256:8c4e75a12a2f1d7d553718da8674427e0b2b34ffa880a1810a6e0bf366e67617LA

Ad tertium dicendum quod natura est principium motus, sicut dicitur in II Physic. Movere autem ad agendum proprium est appetitivae partis. Et ideo assimilari naturae in consentiendo rationi, est proprium virtutum quae sunt in vi appetitiva.

Referencing norms: Q58A1Ad3, assert-h4d62aa6ec21e58adfd4cdfc0b3eda3ad88f641183800fa4e4bfd1abf4f6d77f0

la · official · sha256:a8d2017863937e709fe1b0c5ef9e50afdc27d818354b043eda963ef81d486049LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod omnis virtus sit moralis. Virtus enim moralis dicitur a more, idest consuetudine. Sed omnium virtutum actus consuescere possumus. Ergo omnis virtus est moralis.

Referencing norms: Q58A1Obiectio1, assert-h5310fdf6cb8b34138ad4ecc6ee87406bc67ef3b324310df9c416fcb3d9eb6116, assert-hcb3bde0906e75bcc18e2b219c5b081f11dbfd8c97885a80d40fa2c784a27935c

la · official · sha256:d6afbd3be3ed8fe76cc96f441f58d041a81b4559f9f4780d5ea8ebfe8ca419deLA

Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., quod virtus moralis est habitus electivus in medietate rationis consistens. Sed omnis virtus videtur esse habitus electivus, quia actus cuiuslibet virtutis possumus ex electione facere. Omnis etiam virtus aliqualiter in medio rationis consistit, ut infra patebit. Ergo omnis virtus est moralis.

Referencing norms: Q58A1Obiectio2, assert-h187fb8689a4e2f342c07ef9d9d8c432b37c97539e9fcc902a465e44565caa02d, assert-h25fb7cf280f4656bc547f08b93f75f9d16f2b9a52bab7b64ac7557610af9b15b

la · official · sha256:a3b93d529408add9e656b7cacd4a0bfdef4c8705032f1cde19ec82b0ba3bcc1eLA

Praeterea, Tullius dicit, in sua rhetorica, quod virtus est habitus in modum naturae, rationi consentaneus. Sed cum omnis virtus humana ordinetur ad bonum hominis, oportet quod sit consentanea rationi, cum bonum hominis sit secundum rationem esse, ut Dionysius dicit. Ergo omnis virtus est moralis.

Referencing norms: Q58A1Obiectio3, assert-h0d4d1b243e8e237fe111eb17761ed77a77ffd194a258f93833d50e2da8d82f0b, assert-h6ad40687f33ec5d99d513d402eaab858609fb2db2a03758ea073d8dbea78fbb6

la · official · sha256:ccf11c967d3562f07971e7ec9792dbd72d3e9adf95d92ad89b636a282ae45ff4LA

Respondeo dicendum quod ad huius evidentiam, considerare oportet quid sit mos, sic enim scire poterimus quid sit moralis virtus. Mos autem duo significat. Quandoque enim significat consuetudinem, sicut dicitur Act. XV, nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non poteritis salvi fieri. Quandoque vero significat inclinationem quandam naturalem, vel quasi naturalem, ad aliquid agendum, unde etiam et brutorum animalium dicuntur aliqui mores; unde dicitur II Machab. XI, quod leonum more irruentes in hostes, prostraverunt eos. Et sic accipitur mos in Psalmo LXVII, ubi dicitur, qui habitare facit unius moris in domo. Et hae quidem duae significationes in nullo distinguuntur, apud Latinos, quantum ad vocem. In Graeco autem distinguuntur, nam ethos, quod apud nos morem significat, quandoque habet primam longam, et scribitur per eta, Graecam litteram; quandoque habet primam correptam, et scribitur per epsilon. Dicitur autem virtus moralis a more, secundum quod mos significat quandam inclinationem naturalem, vel quasi naturalem, ad aliquid agendum. Et huic significationi moris propinqua est alia significatio, qua significat consuetudinem, nam consuetudo quodammodo vertitur in naturam, et facit inclinationem similem naturali. Manifestum est autem quod inclinatio ad actum proprie convenit appetitivae virtuti, cuius est movere omnes potentias ad agendum, ut ex supradictis patet. Et ideo non omnis virtus dicitur moralis, sed solum illa quae est in vi appetitiva.

Referencing norms: Q58A1Respondeo, assert-hb31dab4806d0f9b964bac37041f4d4790b55c7ee53a1e0d55ecb2edd45bda5a8

la · official · sha256:a9dd8664bceee0c680a3e8dfb5bf466750cd6863e75e17b2673219510c9bb865LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in I Ethic., dicentes de moribus, non dicimus quoniam sapiens vel intelligens; sed quoniam mitis vel sobrius. Sic igitur sapientia et intellectus non sunt morales. Quae tamen sunt virtutes, sicut supra dictum est. Non ergo omnis virtus est moralis.

Referencing norms: assert-h9b7c3816902bb09892bebbe03e55c9f512d68c0d05950e202e4be49c2ca035f5

la · official · sha256:c31bc555f1517ceaf1af8b72e4e4c9520d0e390fbaf5240f2c0ced6436e69ebcLA

Ad primum ergo dicendum quod Augustinus communiter accipit artem, pro qualibet recta ratione. Et sic sub arte includitur etiam prudentia, quae ita est recta ratio agibilium, sicut ars est recta ratio factibilium. Et secundum hoc, quod dicit quod virtus est ars recte vivendi, essentialiter convenit prudentiae, participative autem aliis virtutibus, prout secundum prudentiam diriguntur.

Referencing norms: Q58A2Ad1, assert-h6f3a9ea61f8fca8636ba8694104d7471e9a576c3ed0cc673889c3c02c5c853c8

la · official · sha256:698bca428f6c546cb19ab66547cbaba6c991579889fdece87b44620f02ecadc8LA

Ad secundum dicendum quod tales definitiones, a quibuscumque inveniantur datae, processerunt ex opinione Socratica, et sunt exponendae eo modo quo de arte praedictum est.

Referencing norms: Q58A2Ad2, assert-h9962f07e6357c913cfcfb15e7bea09c73a46819ee8c52632e782ba4f1f5e03b5

la · official · sha256:7fccc57a04349e390e6e565b46c25e0cf9fe6b787f21c7734f2a4513b3878f8fLA

Et similiter dicendum est ad tertium.

Referencing norms: Q58A2Ad3, assert-h1f12d064eb9cf819ca8987b82a3fb167babcfb47534d8f06c9bd1073f7d24768

la · official · sha256:7b2a8bc251545a5f20f51d01f82e9cb77b98bd49df2e02725cb2d7142f9f2f45LA

Ad quartum dicendum quod recta ratio, quae est secundum prudentiam, ponitur in definitione virtutis moralis, non tanquam pars essentiae eius, sed sicut quiddam participatum in omnibus virtutibus moralibus, inquantum prudentia dirigit omnes virtutes morales.

Referencing norms: Q58A2Ad4, assert-h2ab0c1b31c32556b2c8bbf14dab6c85c8195f90470c12aab70982ea9c4db99ec

la · official · sha256:25c2ddf3595c0ace220dff217948eb92fa6a67a831241ef313a08b3054533f73LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod virtus moralis ab intellectuali non distinguatur. Dicit enim Augustinus, in libro de Civ. Dei, quod virtus est ars recte vivendi. Sed ars est virtus intellectualis. Ergo virtus moralis ab intellectuali non differt.

Referencing norms: Q58A2Obiectio1, assert-h77049173124dc693c539ab0cb373a8b4cec0beedcf8478a2321f9d71ce533eeb, assert-hb149643b9c063ab5d03f77501127a7b8f297a31129f6e7dce1fc13d2c5617e3e

la · official · sha256:274ad73fa3039101c4172db4845043028379f43b9063234a260725314ecc8d5dLA

Praeterea, plerique in definitione virtutum moralium ponunt scientiam, sicut quidam definiunt quod perseverantia est scientia vel habitus eorum quibus est immanendum vel non immanendum; et sanctitas est scientia faciens fideles et servantes quae ad Deum iusta. Scientia autem est virtus intellectualis. Ergo virtus moralis non debet distingui ab intellectuali.

Referencing norms: Q58A2Obiectio2, assert-hc24830c3cab4a7ab8f7b6c1d424f1fee531e0098df9f71954d71207a4dff732c

la · official · sha256:99e2349481a6b3e18cdfac7784f100b4cc28ac558b88e6807aba1fab2e4c28b3LA

Praeterea, Augustinus dicit, in I Soliloq., quod virtus est recta et perfecta ratio. Sed hoc pertinet ad virtutem intellectualem, ut patet in VI Ethic. ergo virtus moralis non est distincta ab intellectuali.

Referencing norms: Q58A2Obiectio3, assert-h56ac507932d47ab14f05477f5bd1c37014be4bf7c47c3457a0ab8a5a32c08435, assert-hd31d71455379d8c4794abcbf67aa2b5a855298aded91ab589cb5867ef816ba7a

la · official · sha256:3689f23691fc13e3e6f8508f50f4c8e400462e68c4454fc48391535ad81315a0LA

Praeterea, nihil distinguitur ab eo quod in eius definitione ponitur. Sed virtus intellectualis ponitur in definitione virtutis moralis, dicit enim philosophus, in II Ethic., quod virtus moralis est habitus electivus existens in medietate determinata ratione, prout sapiens determinabit. Huiusmodi autem recta ratio determinans medium virtutis moralis, pertinet ad virtutem intellectualem, ut dicitur in VI Ethic. Ergo virtus moralis non distinguitur ab intellectuali.

Referencing norms: Q58A2Obiectio4, assert-h1c1fdc7dd8ed491354b630751e6ce8ea3dac61ee414335c67ae900f3b058470f, assert-ha76b9809c686fe7abd941a972031e8f1bc44f8502a69b1a30b380a4ee0f13b0b

la · official · sha256:0ae0e5ebfa390230a2d3d18ddb9bdd83ad804ae35dbb807f4feae1176e2b767fLA

Respondeo dicendum quod omnium humanorum operum principium primum ratio est, et quaecumque alia principia humanorum operum inveniantur, quodammodo rationi obediunt; diversimode tamen. Nam quaedam rationi obediunt omnino ad nutum, absque omni contradictione, sicut corporis membra, si fuerint in sua natura consistentia; statim enim ad imperium rationis, manus aut pes movetur ad opus. Unde philosophus dicit, in I Polit., quod anima regit corpus despotico principatu, idest sicut dominus servum, qui ius contradicendi non habet. Posuerunt igitur quidam quod omnia principia activa quae sunt in homine, hoc modo se habent ad rationem. Quod quidem si verum esset, sufficeret quod ratio esset perfecta, ad bene agendum. Unde, cum virtus sit habitus quo perficimur ad bene agendum, sequeretur quod in sola ratione esset, et sic nulla virtus esset nisi intellectualis. Et haec fuit opinio Socratis, qui dixit omnes virtutes esse prudentias, ut dicitur in VI Ethic. Unde ponebat quod homo, scientia in eo existente, peccare non poterat; sed quicumque peccabat, peccabat propter ignorantiam. Hoc autem procedit ex suppositione falsi. Pars enim appetitiva obedit rationi non omnino ad nutum, sed cum aliqua contradictione, unde philosophus dicit, in I Polit., quod ratio imperat appetitivae principatu politico, quo scilicet aliquis praeest liberis, qui habent ius in aliquo contradicendi. Unde Augustinus dicit, super Psalm., quod interdum praecedit intellectus, et sequitur tardus aut nullus affectus, intantum quod quandoque passionibus vel habitibus appetitivae partis hoc agitur, ut usus rationis in particulari impediatur. Et secundum hoc, aliqualiter verum est quod Socrates dixit, quod scientia praesente, non peccatur, si tamen hoc extendatur usque ad usum rationis in particulari eligibili. Sic igitur ad hoc quod homo bene agat, requiritur quod non solum ratio sit bene disposita per habitum virtutis intellectualis; sed etiam quod vis appetitiva sit bene disposita per habitum virtutis moralis. Sicut igitur appetitus distinguitur a ratione, ita virtus moralis distinguitur ab intellectuali. Unde sicut appetitus est principium humani actus secundum quod participat aliqualiter rationem, ita habitus moralis habet rationem virtutis humanae, inquantum rationi conformatur.

Referencing norms: Q58A2Respondeo, assert-h6989c2ead929969a9cdc3530bd81510762533049e5535b8fa139b621d4069839

la · official · sha256:860dc6bff4e30ce15d1de472810ea1e6486316d89fc094b7e12005fe972655d6LA

Sed contra est quod dicitur in I Ethic., determinatur virtus secundum differentiam hanc, dicimus enim harum has quidem intellectuales, has vero morales.

Referencing norms: assert-h28c5a507873519a87cb1abcb7e5e6e60ce8799d3b735574de74591ebf1a55949

la · official · sha256:042794e4ea84442beded13eafb4bef62bfa7cdde93dd199f631c2531216ad0b9LA

Ad primum ergo dicendum quod prudentia, secundum essentiam suam, est intellectualis virtus. Sed secundum materiam, convenit cum virtutibus moralibus, est enim recta ratio agibilium, ut supra dictum est. Et secundum hoc, virtutibus moralibus connumeratur.

Referencing norms: Q58A3Ad1, assert-ha9b93ed5b3cebc4c3fcbf6587be4719ebe2249322c3e0d032908e91603211cb2

la · official · sha256:744dabb4a8fd53dae80930a018297033a22244536c44217c1b50d927cecde3a7LA

Ad secundum dicendum quod continentia et perseverantia non sunt perfectiones appetitivae virtutis sensitivae. Quod ex hoc patet, quod in continente et perseverante superabundant inordinatae passiones, quod non esset, si appetitus sensitivus esset perfectus aliquo habitu conformante ipsum rationi. Est autem continentia, seu perseverantia, perfectio rationalis partis, quae se tenet contra passiones ne deducatur. Deficit tamen a ratione virtutis, quia virtus intellectiva quae facit rationem se bene habere circa moralia, praesupponit appetitum rectum finis, ut recte se habeat circa principia, idest fines, ex quibus ratiocinatur; quod continenti et perseveranti deest. Neque etiam potest esse perfecta operatio quae a duabus potentiis procedit, nisi utraque potentia perficiatur per debitum habitum, sicut non sequitur perfecta actio alicuius agentis per instrumentum, si instrumentum non sit bene dispositum, quantumcumque principale agens sit perfectum. Unde si appetitus sensitivus, quem movet rationalis pars, non sit perfectus; quantumcumque rationalis pars sit perfecta, actio consequens non erit perfecta. Unde nec principium actionis erit virtus. Et propter hoc, continentia a delectationibus, et perseverantia a tristitiis, non sunt virtutes, sed aliquid minus virtute, ut philosophus dicit, in VII Ethic.

Referencing norms: Q58A3Ad2, assert-h35f4a857417ac26d9bf22561270a5c4bcec0af7d4f92bda3875c7ef14811ae16

la · official · sha256:84155752d826c206cfa4c996e29c2090d4523d6881a8b53358dbc0bfed2bab78LA

Ad tertium dicendum quod fides, spes et caritas sunt supra virtutes humanas, sunt enim virtutes hominis prout est factus particeps divinae gratiae.

Referencing norms: Q58A3Ad3, assert-h5540bfb1f35275dbc1edec6da4dbefba03b6561ed238ad272dacc539488dca5f

la · official · sha256:79a4497cabcf586fa87c60b0704ece51600797ba653a04b16305025c48990837LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod virtus humana non sufficienter dividatur per virtutem moralem et intellectualem. Prudentia enim videtur esse aliquid medium inter virtutem moralem et intellectualem, connumeratur enim virtutibus intellectualibus in VI Ethic.; et etiam ab omnibus communiter connumeratur inter quatuor virtutes cardinales, quae sunt morales, ut infra patebit. Non ergo sufficienter dividitur virtus per intellectualem et moralem, sicut per immediata.

Referencing norms: Q58A3Obiectio1, assert-h7c76ea43e18ce783a323768457d26456c1d41222b09c65e9b80d33c21604ee86

la · official · sha256:5b5ca781e3d2bb67d6c690838084ef0b36d15df68fc1beeb45928c625adb3583LA

Praeterea, continentia et perseverantia, et etiam patientia, non computantur inter virtutes intellectuales. Nec etiam sunt virtutes morales, quia non tenent medium in passionibus, sed abundant in eis passiones. Non ergo sufficienter dividitur virtus per intellectuales et morales.

Referencing norms: Q58A3Obiectio2, assert-he893ab7a12877a65665e91e4e0c91044c95d93389934fd5c916021db0184f920

la · official · sha256:0292cdf0f5f6ab3c351b013c91f0269905dd99543f1d7a55541737a99e3fe59bLA

Praeterea, fides, spes et caritas quaedam virtutes sunt. Non tamen sunt virtutes intellectuales, hae enim solum sunt quinque, scilicet scientia, sapientia, intellectus, prudentia et ars, ut dictum est. Nec etiam sunt virtutes morales, quia non sunt circa passiones, circa quas maxime est moralis virtus. Ergo virtus non sufficienter dividitur per intellectuales et morales.

Referencing norms: Q58A3Obiectio3, assert-h618d79c30b1f9b9faed833d7c51bb7c38e3851aa049dd0d3cbc6cff8ad5a8820

la · official · sha256:482d4cdb6b3c0fdb97f15eb04a702eab1f1a4241dec27703f8dd944412c0a07eLA

Respondeo dicendum quod virtus humana est quidam habitus perficiens hominem ad bene operandum. Principium autem humanorum actuum in homine non est nisi duplex, scilicet intellectus sive ratio, et appetitus, haec enim sunt duo moventia in homine, ut dicitur in III de anima. Unde omnis virtus humana oportet quod sit perfectiva alicuius istorum principiorum. Si quidem igitur sit perfectiva intellectus speculativi vel practici ad bonum hominis actum, erit virtus intellectualis, si autem sit perfectiva appetitivae partis, erit virtus moralis. Unde relinquitur quod omnis virtus humana vel est intellectualis vel moralis.

Referencing norms: Q58A3Respondeo, assert-hf4b2d305a186ce54ddf421039e9054f6865d4a9a7b6ac3b4cf9cff483d81e5ac

la · official · sha256:69e22702f03db3c12fd620056818f392c67eca80583971a342f3b9e521e4d14dLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II Ethic., duplicem esse virtutem, hanc quidem intellectualem, illam autem moralem.

Referencing norms: assert-hb0138499c2a1eadf615dfc8a8bd44f41773cd1dc00c716e02242916a1254c74e

la · official · sha256:c2c67db970084a79fd23a59d13c7fec85223391d5426eb2638fa9b794f8615afLA

Ad primum ergo dicendum quod inclinatio naturae in rebus carentibus ratione, est absque electione, et ideo talis inclinatio non requirit ex necessitate rationem. Sed inclinatio virtutis moralis est cum electione, et ideo ad suam perfectionem indiget quod sit ratio perfecta per virtutem intellectualem.

Referencing norms: Q58A4Ad1, assert-h0b2ba7f83390a4f9ea6fa7173087b93e81b3c93b17d1d414bcfc78e3d7f74abc

la · official · sha256:bd7d53c445f056055ebc87d3d84a0c96e4372d5de057e9b589625a99e6e1916fLA

Ad secundum dicendum quod in virtuoso non oportet quod vigeat usus rationis quantum ad omnia, sed solum quantum ad ea quae sunt agenda secundum virtutem. Et sic usus rationis viget in omnibus virtuosis. Unde etiam qui videntur simplices, eo quod carent mundana astutia, possunt esse prudentes; secundum illud Matth. X, estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae.

Referencing norms: Q58A4Ad2, assert-h78d83489f81053610f4e01b81ff89f3a02d6a5c4af37c04e7e6b70af5589863e

la · official · sha256:f48e8dfcdbbd9f5293c6139361c4aaa00e4f780e7ecca10b0b6b204010b75b89LA

Ad tertium dicendum quod naturalis inclinatio ad bonum virtutis, est quaedam inchoatio virtutis, non autem est virtus perfecta. Huiusmodi enim inclinatio, quanto est fortior, tanto potest esse periculosior, nisi recta ratio adiungatur, per quam fiat recta electio eorum quae conveniunt ad debitum finem, sicut equus currens, si sit caecus, tanto fortius impingit et laeditur, quanto fortius currit. Et ideo, etsi virtus moralis non sit ratio recta, ut Socrates dicebat; non tamen solum est secundum rationem rectam, inquantum inclinat ad id quod est secundum rationem rectam, ut Platonici posuerunt; sed etiam oportet quod sit cum ratione recta, ut Aristoteles dicit, in VI Ethic.

Referencing norms: Q58A4Ad3, assert-h1ec3679e27464e8bab4a13cbfc94d3ba3382432a64d60af95ed5e02633668726

la · official · sha256:23c3ae893817465b0bb223fb9b3205f442ed0cba7dbe89aa09283cade6ed4f2fLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod virtus moralis possit esse sine intellectuali. Virtus enim moralis, ut dicit Tullius, est habitus in modum naturae, rationi consentaneus. Sed natura etsi consentiat alicui superiori rationi moventi, non tamen oportet quod illa ratio naturae coniungatur in eodem, sicut patet in rebus naturalibus cognitione carentibus. Ergo potest esse in homine virtus moralis in modum naturae, inclinans ad consentiendum rationi, quamvis illius hominis ratio non sit perfecta per virtutem intellectualem.

Referencing norms: Q58A4Obiectio1, assert-hb2dfb461b41fb584907bef149a513ea92129bad87363d6b8e5aa475b596770f3, assert-hf73c6f7289bf4031a1390ba3981118955421a9c7bfe95b0ce170f8248b4414e6

la · official · sha256:46cfbde02a141e4a0e071ccc8aad5b8218b085a3fe0d343509188364e7a509a9LA

Praeterea, per virtutem intellectualem homo consequitur rationis usum perfectum. Sed quandoque contingit quod aliqui in quibus non multum viget usus rationis, sunt virtuosi et Deo accepti. Ergo videtur quod virtus moralis possit esse sine virtute intellectuali.

Referencing norms: Q58A4Obiectio2, assert-hf4ecfa174c824ca65cbdb7944650a15a2cab82f894c7372396fbc38f28d91641, assert-hfc00eda1638d079a530664b23f7da1614f65d054daa3921af357124478b42c52

la · official · sha256:83d4f350797c5d1a088b32b07d894f545f0676534137394accd9395f4b66ded7LA

Praeterea, virtus moralis facit inclinationem ad bene operandum. Sed quidam habent naturalem inclinationem ad bene operandum, etiam absque rationis iudicio. Ergo virtutes morales possunt esse sine intellectuali.

Referencing norms: Q58A4Obiectio3, assert-h414160d049e785bd9e1aa9c52fff663fb575f66459b251c21fa318be846c28f2, assert-h4812f656642f5cef800bdd06d6cf90325989bba568efb033cc0b77b4b0c71fb6

la · official · sha256:214f1b26d6784dadf313b23d52f07a84118b2fe9478826a0e3a0a49cc14f7df6LA

Respondeo dicendum quod virtus moralis potest quidem esse sine quibusdam intellectualibus virtutibus, sicut sine sapientia, scientia et arte, non autem potest esse sine intellectu et prudentia. Sine prudentia quidem esse non potest moralis virtus, quia moralis virtus est habitus electivus, idest faciens bonam electionem. Ad hoc autem quod electio sit bona, duo requiruntur. Primo, ut sit debita intentio finis, et hoc fit per virtutem moralem, quae vim appetitivam inclinat ad bonum conveniens rationi, quod est finis debitus. Secundo, ut homo recte accipiat ea quae sunt ad finem, et hoc non potest esse nisi per rationem recte consiliantem, iudicantem et praecipientem; quod pertinet ad prudentiam et ad virtutes sibi annexas, ut supra dictum est. Unde virtus moralis sine prudentia esse non potest. Et per consequens nec sine intellectu. Per intellectum enim cognoscuntur principia naturaliter nota, tam in speculativis quam in operativis. Unde sicut recta ratio in speculativis, inquantum procedit ex principiis naturaliter cognitis, praesupponit intellectum principiorum; ita etiam prudentia, quae est recta ratio agibilium.

Referencing norms: Q58A4Respondeo, assert-hf62febdec09aba142ac39097096356246399d1d1361cd44b5dbf4e01d5e5bf0a

la · official · sha256:89b3b91a30c17a2b5332722e8d9743b6aeebbe9c82874a5dd17766623cd26f68LA

Sed contra est quod Gregorius dicit, in XXII Moral., quod ceterae virtutes, nisi ea quae appetunt, prudenter agant, virtutes esse nequaquam possunt. Sed prudentia est virtus intellectualis, ut supra dictum est. Ergo virtutes morales non possunt esse sine intellectualibus.

Referencing norms: assert-h9b776077a56a01be9ad2324201ae6b7c3effcf27da80a0314fe82c5b1b9a6112

la · official · sha256:c4497b50e2ef82016f9e7f111534778a725500be1e886d4c6546ce591a217671LA

Ad primum ergo dicendum quod ratio, secundum quod est apprehensiva finis, praecedit appetitum finis, sed appetitus finis praecedit rationem ratiocinantem ad eligendum ea quae sunt ad finem, quod pertinet ad prudentiam. Sicut etiam in speculativis, intellectus principiorum est principium rationis syllogizantis.

Referencing norms: Q58A5Ad1, assert-h8228cc38bbe10b140bf5884b03d37a4449411c5fca0cd9067f4c3302124ef62c

la · official · sha256:3901d86cecd7ee83fb997f2a5d8ed30393540d8a7f1052eeb947dc87f9a1119bLA

Ad secundum dicendum quod principia artificialium non diiudicantur a nobis bene vel male secundum dispositionem appetitus nostri, sicut fines, qui sunt moralium principia, sed solum per considerationem rationis. Et ideo ars non requirit virtutem perficientem appetitum, sicut requirit prudentia.

Referencing norms: Q58A5Ad2, assert-h4f3dbd11e8432015a760fec0ed208c34917d085e84ecdacad75f3bd138224f2c

la · official · sha256:6605a6f7f865a8339d8ee34108e90c2b0c0c56d940397624cbdfd3c1e2c9f6e5LA

Ad tertium dicendum quod prudentia non solum est bene consiliativa, sed etiam bene iudicativa et bene praeceptiva. Quod esse non potest, nisi removeatur impedimentum passionum corrumpentium iudicium et praeceptum prudentiae; et hoc per virtutem moralem.

Referencing norms: Q58A5Ad3, assert-haae76978d67f3751c1b1946c4e3b458e0e1a4d4df239d15a77d712a44664bacb

la · official · sha256:e944a18228f0f7c1f8245fa4775419a83f5175946fb1cc03b26a2a978ddc7aeaLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod virtus intellectualis possit esse sine virtute morali. Perfectio enim prioris non dependet a perfectione posterioris. Sed ratio est prior appetitu sensitivo, et movens ipsum. Ergo virtus intellectualis quae est perfectio rationis, non dependet a virtute morali, quae est perfectio appetitivae partis. Potest ergo esse sine ea.

Referencing norms: Q58A5Obiectio1, assert-h41273a7cf1571f85c14c67cd68713b7c729b1a436da2b1afce5d4030e1beaae2, assert-h8ab2e9bc788d67be75d928a63beec72bbdd0e9da9f859ba1c1b80d3cf347e036

la · official · sha256:b86f3290b46a679872289e0c49dc79a80c4b3b16c755d4460e3c68c3eb5e12bdLA

Praeterea, moralia sunt materia prudentiae, sicut factibilia sunt materia artis. Sed ars potest esse sine propria materia, sicut faber sine ferro. Ergo et prudentia potest esse sine virtutibus moralibus, quae tamen inter omnes intellectuales virtutes, maxime moralibus coniuncta videtur.

Referencing norms: Q58A5Obiectio2, assert-h557674eb71f904ef9175798859a3cc8da7ac520ae9d30d186d1a36dbad7e39a2, assert-heb33513ff8018650ba1c512e2cf9f4dd22d5716dfaa3725327c8fb19d4be3f28

la · official · sha256:52d75dc22b1f0636ee5bfa340375bff305cb9c4f7d1f0e89a4fc119961dfe947LA

Praeterea, prudentia est virtus bene consiliativa, ut dicitur in VI Ethic. Sed multi bene consiliantur, quibus tamen virtutes morales desunt. Ergo prudentia potest esse sine virtute morali.

Referencing norms: Q58A5Obiectio3, assert-h31d02f84d73f4bfcfb79b8000feccb3a8273e774c20777767d07018e8efa7ed0, assert-h8865e2965c18c2287fc75a1d4148a68b17854c4c1e60346611bac89f220418c4

la · official · sha256:e1e76511b99ed2011d0a9fb0149598df4c3704927c1e4593b9ca00a4e124b6faLA

Respondeo dicendum quod aliae virtutes intellectuales sine virtute morali esse possunt, sed prudentia sine virtute morali esse non potest. Cuius ratio est, quia prudentia est recta ratio agibilium; non autem solum in universali, sed etiam in particulari, in quibus sunt actiones. Recta autem ratio praeexigit principia ex quibus ratio procedit. Oportet autem rationem circa particularia procedere non solum ex principiis universalibus, sed etiam ex principiis particularibus. Circa principia quidem universalia agibilium, homo recte se habet per naturalem intellectum principiorum, per quem homo cognoscit quod nullum malum est agendum; vel etiam per aliquam scientiam practicam. Sed hoc non sufficit ad recte ratiocinandum circa particularia. Contingit enim quandoque quod huiusmodi universale principium cognitum per intellectum vel scientiam, corrumpitur in particulari per aliquam passionem, sicut concupiscenti, quando concupiscentia vincit, videtur hoc esse bonum quod concupiscit, licet sit contra universale iudicium rationis. Et ideo, sicut homo disponitur ad recte se habendum circa principia universalia, per intellectum naturalem vel per habitum scientiae; ita ad hoc quod recte se habeat circa principia particularia agibilium, quae sunt fines, oportet quod perficiatur per aliquos habitus secundum quos fiat quodammodo homini connaturale recte iudicare de fine. Et hoc fit per virtutem moralem, virtuosus enim recte iudicat de fine virtutis, quia qualis unusquisque est, talis finis videtur ei, ut dicitur in III Ethic. Et ideo ad rectam rationem agibilium, quae est prudentia, requiritur quod homo habeat virtutem moralem.

Referencing norms: Q58A5Respondeo, assert-hb2d44f0088cc69031ad2f28993c0f9b74ee68754835ec3363446badb58fe4820

la · official · sha256:5fcd02632eb01e6522b155ef4f02dc67e718a6444e155d2e23362daef1fd73e2LA

Sed contra, velle malum facere opponitur directe virtuti morali; non autem opponitur alicui quod sine virtute morali esse potest. Opponitur autem prudentiae quod volens peccet, ut dicitur in VI Ethic. Non ergo prudentia potest esse sine virtute morali.

Referencing norms: assert-h880ec7377fab9cbddd22dd6c0c9ad56b70084e51603413c6b426f20ae9d868c7

la · official · sha256:d3431f50efdb9098d14d52b4a605dedf70d948983b0fb1a1911cd8138d4b9e86LA

Deinde considerandum est de virtutibus moralibus. Et primo, de distinctione earum a virtutibus intellectualibus; secundo, de distinctione earum ab invicem, secundum propriam materiam; tertio, de distinctione principalium, vel cardinalium, ab aliis. Circa primum quaeruntur quinque. Primo, utrum omnis virtus sit virtus moralis. Secundo, utrum virtus moralis distinguatur ab intellectuali. Tertio, utrum sufficienter dividatur virtus per intellectualem et moralem. Quarto, utrum moralis virtus possit esse sine intellectuali. Quinto, utrum e converso, intellectualis virtus possit esse sine morali.

la · official · sha256:5f5e8ee5c9e4c2d9c3377805f7434156eff44a41d2818a4288c3fc31fdd65fabLA

Ad primum ergo dicendum quod virtus, secundum suam essentiam, non est medium inter passiones, sed secundum suum effectum, quia scilicet inter passiones medium constituit.

Referencing norms: Q59A1Ad1, assert-hcc93886c06ad362048b37f1d72f20345e3430d01d882aa0cfb720e05e26981ef

la · official · sha256:83beec72e85f893f4e7781f5752337d3ae4ebef6e71afc289f49c3c9ccacd8b9LA

Ad secundum dicendum quod, si vitium dicatur habitus secundum quem quis male operatur, manifestum est quod nulla passio est vitium. Si vero dicatur vitium peccatum, quod est actus vitiosus, sic nihil prohibet passionem esse vitium, et e contrario concurrere ad actum virtutis; secundum quod passio vel contrariatur rationi, vel sequitur actum rationis.

Referencing norms: Q59A1Ad2, assert-hd925187eee6e7eec534f80bbb9de8c3b71e3bf0d36f19bec2996d0164688afdb

la · official · sha256:8a26733a7862b26946aa3d9ff396bbe7de5803ea0c0316fc8decab52f4439de9LA

Ad tertium dicendum quod misericordia dicitur esse virtus, idest virtutis actus, secundum quod motus ille animi rationi servit, quando scilicet ita praebetur misericordia, ut iustitia conservetur, sive cum indigenti tribuitur, sive cum ignoscitur poenitenti, ut Augustinus dicit ibidem. Si tamen misericordia dicatur aliquis habitus quo homo perficitur ad rationabiliter miserendum, nihil prohibet misericordiam sic dictam esse virtutem. Et eadem est ratio de similibus passionibus.

Referencing norms: Q59A1Ad3, assert-h3914f0e43803167661a245ca9236711d3cafe3450f885ddf5db83321b5d0e3f8

la · official · sha256:b1e0cddce0c88bbd1df0caff8859afcad5a759d6f8d34a6ddaa91975eceacaf6LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod virtus moralis sit passio. Medium enim est eiusdem generis cum extremis. Sed virtus moralis est medium inter passiones. Ergo virtus moralis est passio.

Referencing norms: Q59A1Obiectio1, assert-h340cafccb3f480170db211e45c3210abdd087b7bd07a908c47b4a2429e3d6fcd, assert-h531422a1684ee2982a522d38b9cafde6ba5902a348bf5267db08c8ed596bd054

la · official · sha256:ec4231ec43ed9ac431a7817b70be76378aa8e567a0bf0cfa95ac586acd22926fLA

Praeterea, virtus et vitium, cum sint contraria, sunt in eodem genere. Sed quaedam passiones vitia esse dicuntur, ut invidia et ira. Ergo etiam quaedam passiones sunt virtutes.

Referencing norms: Q59A1Obiectio2, assert-hb152c0130b9b518ce59652e26256a3c7562c66689946837c53fa6a6dcba22042, assert-he3d75777f37a5acd3d0aed1d84f5537195403e440d2ab15971a30b8f228707d1

la · official · sha256:b5d81c5cb0c6a3c952033931d37ac12e63765cd4ef2ffd1f97d454d3f065d7bdLA

Praeterea, misericordia quaedam passio est, est enim tristitia de alienis malis, ut supra dictum est. Hanc autem Cicero, locutor egregius, non dubitavit appellare virtutem; ut Augustinus dicit, in IX de Civ. Dei. Ergo passio potest esse virtus moralis.

Referencing norms: Q59A1Obiectio3, assert-h9a9750256896a9e64c5cb42f91da0bcda811f1d3b2bd04170d7996802e1014cd

la · official · sha256:512e8c3dc05ee213b87088d5009d341d8fe2226de9b7237f33a6644ef83050ceLA

Respondeo dicendum quod virtus moralis non potest esse passio. Et hoc patet triplici ratione. Primo quidem, quia passio est motus quidam appetitus sensitivi, ut supra dictum est. Virtus autem moralis non est motus aliquis, sed magis principium appetitivi motus, habitus quidam existens. Secundo quia passiones ex seipsis non habent rationem boni vel mali. Bonum enim vel malum hominis est secundum rationem, unde passiones, secundum se consideratae, se habent et ad bonum et ad malum, secundum quod possunt convenire rationi vel non convenire. Nihil autem tale potest esse virtus, cum virtus solum ad bonum se habeat, ut supra dictum est. Tertio quia, dato quod aliqua passio se habeat solum ad bonum, vel solum ad malum, secundum aliquem modum; tamen motus passionis, inquantum passio est, principium habet in ipso appetitu, et terminum in ratione, in cuius conformitatem appetitus tendit. Motus autem virtutis est e converso, principium habens in ratione et terminum in appetitu, secundum quod a ratione movetur. Unde in definitione virtutis moralis dicitur, in II Ethic., quod est habitus electivus in medietate consistens determinata ratione, prout sapiens determinabit.

Referencing norms: Q59A1Respondeo, assert-h20971fff0acf3d0ea84a66c61c2bb0d34b8930ddfae8c0067427b3025b1c00fe

la · official · sha256:251950502c287955d3fa7b0332ee7af5521b2ea33de270fe34f02aa465df78a6LA

Sed contra est quod dicitur in II Ethic., quod passiones neque virtutes sunt neque malitiae.

Referencing norms: assert-h225574b0615bd0ae3b54df7afc3c11d2174c9dc920d9d3cc807d6182bdc9d481

la · official · sha256:cda30a73767a9c039f560876e2cdbd7420ab54dc1a2e1a28402806192b47f946LA

Ad primum ergo dicendum quod philosophus exemplum illud inducit, sicut et multa alia in libris logicalibus, non secundum opinionem propriam, sed secundum opinionem aliorum. Haec autem fuit opinio Stoicorum, quod virtutes essent sine passionibus animae. Quam opinionem philosophus excludit in II Ethic., dicens virtutes non esse impassibilitates. Potest tamen dici quod, cum dicitur quod mitis non patitur, intelligendum est secundum passionem inordinatam.

Referencing norms: Q59A2Ad1, assert-h9cd2a7e5abfd7eab192cade003862c87155df56111d23e3faf9d37ca96fe403a

la · official · sha256:c03a0acadefffb19c7cabc0c28bb0ff2a4a35b3181c4b32638dcc33606acc5caLA

Ad secundum dicendum quod ratio illa, et omnes similes quas Tullius ad hoc inducit in IV libro de Tuscul. quaest., procedit de passionibus secundum quod significant inordinatas affectiones.

Referencing norms: Q59A2Ad2, assert-h268ee80379ae270dc185dde2e8791a22457c2aadea7a4f545d5cc807c4c13af4

la · official · sha256:7af22a201078dd685c227f8a0296464b58757bf19d02037085ce4e72ad8d39e2LA

Ad tertium dicendum quod passio praeveniens iudicium rationis, si in animo praevaleat ut ei consentiatur, impedit consilium et iudicium rationis. Si vero sequatur, quasi ex ratione imperata, adiuvat ad exequendum imperium rationis.

Referencing norms: Q59A2Ad3, assert-ha6cd9e4ab734f22e3bdcf55261512aa114d384c932d3591de98b86d04fde1938

la · official · sha256:b6c45119b3248307aad89fc8039d37f652267894584ff0a26030cd633f435026LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod virtus moralis cum passione esse non possit. Dicit enim philosophus, in IV Topic., quod mitis est qui non patitur, patiens autem qui patitur et non deducitur. Et eadem ratio est de omnibus virtutibus moralibus. Ergo omnis virtus moralis est sine passione.

Referencing norms: Q59A2Obiectio1, assert-hac60b13a642523001da69b41cb77d412ae370c888bbe8b93b0a52e30a48ce4a9

la · official · sha256:62e78152b09a2ce57e6c08430df53fed7d874f33d0bcf17bcba34df00a27097eLA

Praeterea, virtus est quaedam recta habitudo animae, sicut sanitas corporis, ut dicitur in VII Physic., unde virtus quaedam sanitas animae esse videtur, ut Tullius dicit, in IV de Tuscul. quaest. Passiones autem animae dicuntur morbi quidam animae, ut in eodem libro Tullius dicit. Sanitas autem non compatitur secum morbum. Ergo neque virtus compatitur animae passionem.

Referencing norms: Q59A2Obiectio2, assert-hdc0077670e8f8eab38c7cd00563d13961cebecd46e753a3f82e752b4bd94ccf0

la · official · sha256:af618bb3d573a42f371540f63e5e827431b5b7725c824f17c257da4caef64841LA

Praeterea, virtus moralis requirit perfectum usum rationis etiam in particularibus. Sed hoc impeditur per passiones, dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod delectationes corrumpunt existimationem prudentiae; et Sallustius dicit, in Catilinario, quod non facile verum perspicit animus, ubi illa officiunt, scilicet animi passiones. Virtus ergo moralis non potest esse cum passione.

Referencing norms: Q59A2Obiectio3, assert-h16ac4d42cae0f69abd38ed3e2768f2f34382943a9547f9ae35393841f0b699a0, assert-haa01fe09c75c0e5e3dd491403f4f0f14a0be93db692da133ceb93a9c50968253

la · official · sha256:ad0ec730551ab2e37f2ea70cc34714708f0401eda2f04ca007fe7533d76f9ed3LA

Respondeo dicendum quod circa hoc fuit discordia inter Stoicos et Peripateticos, sicut Augustinus dicit, IX de Civ. Dei. Stoici enim posuerunt quod passiones animae non possunt esse in sapiente, sive virtuoso, Peripatetici vero, quorum sectam Aristoteles instituit, ut Augustinus dicit in IX de Civ. Dei, posuerunt quod passiones simul cum virtute morali esse possunt, sed ad medium reductae. Haec autem diversitas, sicut Augustinus ibidem dicit, magis erat secundum verba, quam secundum eorum sententias. Quia enim Stoici non distinguebant inter appetitum intellectivum, qui est voluntas, et inter appetitum sensitivum, qui per irascibilem et concupiscibilem dividitur; non distinguebant in hoc passiones animae ab aliis affectionibus humanis, quod passiones animae sint motus appetitus sensitivi, aliae vero affectiones, quae non sunt passiones animae, sunt motus appetitus intellectivi, qui dicitur voluntas, sicut Peripatetici distinxerunt, sed solum quantum ad hoc quod passiones esse dicebant quascumque affectiones rationi repugnantes. Quae si ex deliberatione oriantur, in sapiente, seu in virtuoso, esse non possunt. Si autem subito oriantur, hoc in virtuoso potest accidere, eo quod animi visa quae appellant phantasias, non est in potestate nostra utrum aliquando incidant animo; et cum veniunt ex terribilibus rebus, necesse est ut sapientis animum moveant, ita ut paulisper vel pavescat metu, vel tristitia contrahatur, tanquam his passionibus praevenientibus rationis officium; nec tamen approbant ista, eisque consentiunt; ut Augustinus narrat in IX de Civ. Dei, ab Agellio dictum. Sic igitur, si passiones dicantur inordinatae affectiones, non possunt esse in virtuoso, ita quod post deliberationem eis consentiatur; ut Stoici posuerunt. Si vero passiones dicantur quicumque motus appetitus sensitivi, sic possunt esse in virtuoso, secundum quod sunt a ratione ordinati. Unde Aristoteles dicit, in II Ethic., quod non bene quidam determinant virtutes impassibilitates quasdam et quietes, quoniam simpliciter dicunt, sed deberent dicere quod sunt quietes a passionibus quae sunt ut non oportet, et quando non oportet.

Referencing norms: Q59A2Respondeo, assert-h5f15c88747001ab06bf1a0e272bd0579b9c8123253658280052e8eb0a145f91a

la · official · sha256:ae37e4cc4399f5c42b486a6075573f7731afb5e0ba1020de8e8ce6afc9618f56LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, si perversa est voluntas, perversos habebit hos motus, scilicet passionum, si autem recta est, non solum inculpabiles, verum etiam laudabiles erunt. Sed nullum laudabile excluditur per virtutem moralem. Virtus ergo moralis non excludit passiones, sed potest esse cum ipsis.

Referencing norms: assert-h50e773c9195a5a9c4a7ba3d129c66b9c10f8ad393e861c9a4d9df9ef160c5617

la · official · sha256:811f173e5e48d33d93e57444d06eb1edc522038336faa7b9660266c1147db55fLA

Ad primum ergo dicendum quod ex illa auctoritate habetur quod de sapientia sapiens non tristetur. Tristatur tamen de his quae sunt impeditiva sapientiae. Et ideo in beatis, in quibus nullum impedimentum sapientiae esse potest, tristitia locum non habet.

Referencing norms: Q59A3Ad1, assert-he7a3e6bb0bd01a7fbb11dbb821ad614bc0940ea685500b934054f914ce8a226c

la · official · sha256:8eaf6ad513ac960b41e6fe472312ab0238ae688e6a9275b15465fd339f4132dcLA

Ad secundum dicendum quod tristitia impedit operationem de qua tristamur, sed adiuvat ad ea promptius exequenda per quae tristitia fugitur.

Referencing norms: Q59A3Ad2, assert-h7e0e90aeff77b203c849460841054088762cd0380b7a368e52f1a54b5bc4fcff

la · official · sha256:e9a90d70aab61984d69d9c50b58c60890f5bdcebbeb8090446e719cc951d546eLA

Ad tertium dicendum quod tristitia immoderata est animae aegritudo, tristitia autem moderata ad bonam habitudinem animae pertinet, secundum statum praesentis vitae.

Referencing norms: Q59A3Ad3, assert-h654a48f93dd24e923a31da54e59ee307ddc850a98af5d57c9408811ae1bcf6b1

la · official · sha256:1fda2a7e0e9e57ee6ad977f546b6a48c606603153a9f4a0802a2a0afe74ea054LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod virtus cum tristitia esse non possit. Virtutes enim sunt sapientiae effectus, secundum illud Sap. VIII, sobrietatem et iustitiam docet, scilicet divina sapientia, prudentiam et virtutem. Sed sapientiae convictus non habet amaritudinem, ut postea subditur. Ergo nec virtutes cum tristitia esse possunt.

Referencing norms: Q59A3Obiectio1, assert-h1839523f7747609316204646f2be77718d6e6d75c23ddbda1de9607c4d6a965b, assert-hbbf36e51f3111c7c72a9d462409e3aec7bb89c5f6c36c192e0723f4eba1b8333

la · official · sha256:4df0be3146f24b9d19e68d8e9c38466e27b0b5018a84abe5fa0dd885eea67eedLA

Praeterea, tristitia est impedimentum operationis; ut patet per philosophum, in VII et X Ethic. Sed impedimentum bonae operationis repugnat virtuti. Ergo tristitia repugnat virtuti.

Referencing norms: Q59A3Obiectio2, assert-h29541d98d855279e1c9d2537d19b22a920917da958213bfa6d1a53780c84cab8, assert-h4411d09ec285aedf8cb60da08e7ff42336c8eda0354660fa06c7b2d63a66399f

la · official · sha256:b24645e557c1f7de20cb8321bfdff1acecf83b96ea5ee8a8dd3c21c4feeef0a8LA

Praeterea, tristitia est quaedam animi aegritudo; ut Tullius eam vocat, in III de Tuscul. quaest. Sed aegritudo animae contrariatur virtuti, quae est bona animae habitudo. Ergo tristitia contrariatur virtuti, nec potest simul esse cum ea.

Referencing norms: Q59A3Obiectio3, assert-hdfea297531e306aca7e2d1cde293c496366c5e5fb3785df236b742e5bdb0ba69, assert-hfc6345a69e70c638fc1de7a08cf5ba4edb149c6a1d832907a66e956f781dce19

la · official · sha256:8a3d4bc1692a1d1fe1f7e5d2103fe5611f006adaeb2badabbe43e411ebc018cdLA

Respondeo dicendum quod sicut dicit Augustinus, XIV de Civ. Dei, Stoici voluerunt, pro tribus perturbationibus, in animo sapientis esse tres eupathias, idest tres bonas passiones, pro cupiditate scilicet voluntatem; pro laetitia, gaudium; pro metu, cautionem. Pro tristitia vero, negaverunt posse aliquid esse in animo sapientis, duplici ratione. Primo quidem, quia tristitia est de malo quod iam accidit. Nullum autem malum aestimant posse accidere sapienti, crediderunt enim quod, sicut solum hominis bonum est virtus, bona autem corporalia nulla bona hominis sunt; ita solum inhonestum est hominis malum, quod in virtuoso esse non potest. Sed hoc irrationabiliter dicitur. Cum enim homo sit ex anima et corpore compositus, id quod confert ad vitam corporis conservandam, aliquod bonum hominis est, non tamen maximum, quia eo potest homo male uti. Unde et malum huic bono contrarium in sapiente esse potest, et tristitiam moderatam inducere. Praeterea, etsi virtuosus sine gravi peccato esse possit, nullus tamen invenitur qui absque levibus peccatis vitam ducat, secundum illud I Ioan. I, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus. Tertio, quia virtuosus, etsi peccatum non habeat, forte quandoque habuit. Et de hoc laudabiliter dolet; secundum illud II ad Cor. VII, quae secundum Deum est tristitia, poenitentiam in salutem stabilem operatur. Quarto, quia potest etiam dolere laudabiliter de peccato alterius. Unde eo modo quo virtus moralis compatitur alias passiones ratione moderatas, compatitur etiam tristitiam. Secundo, movebantur ex hoc, quod tristitia est de praesenti malo, timor autem de malo futuro, sicut delectatio de bono praesenti, desiderium vero de bono futuro. Potest autem hoc ad virtutem pertinere, quod aliquis bono habito fruatur, vel non habitum habere desideret, vel quod etiam malum futurum caveat. Sed quod malo praesenti animus hominis substernatur, quod fit per tristitiam, omnino videtur contrarium rationi, unde cum virtute esse non potest. Sed hoc irrationabiliter dicitur. Est enim aliquod malum quod potest esse virtuoso praesens, ut dictum est. Quod quidem malum ratio detestatur. Unde appetitus sensitivus in hoc sequitur detestationem rationis, quod de huiusmodi malo tristatur, moderate tamen, secundum rationis iudicium. Hoc autem pertinet ad virtutem, ut appetitus sensitivus rationi conformetur, ut dictum est. Unde ad virtutem pertinet quod tristetur moderate in quibus tristandum est, sicut etiam philosophus dicit in II Ethic. Et hoc etiam utile est ad fugiendum mala. Sicut enim bona propter delectationem promptius quaeruntur, ita mala propter tristitiam fortius fugiuntur. Sic igitur dicendum est quod tristitia de his quae conveniunt virtuti, non potest simul esse cum virtute, quia virtus in propriis delectatur. Sed de his quae quocumque modo repugnant virtuti, virtus moderate tristatur.

Referencing norms: Q59A3Respondeo, assert-h80ce4ad40106171feed828559a2490c4ac3fdf9b22bd119cc2feab34bb33e2ca

la · official · sha256:b6ab2fce1e8ab276b47fdebfd97b7a9b24131ec7e64ae643e962b1b14b639a66LA

Sed contra est quod Christus fuit perfectus virtute. Sed in eo fuit tristitia, dicit enim, ut habetur Matth. XXVI, tristis est anima mea usque ad mortem. Ergo tristitia potest esse cum virtute.

Referencing norms: assert-h0e204fa0f37ced035f0667451368af0ad61711185fef6d0a3562efada4625ffc

la · official · sha256:049d050e32f629fa0f96e9ae9b5cb877a2ad808f6199d418e88d5c2b92078874LA

Ad primum ergo dicendum quod non omnis virtus moralis est circa delectationes et tristitias sicut circa propriam materiam, sed sicut circa aliquid consequens proprium actum. Omnis enim virtuosus delectatur in actu virtutis, et tristatur in contrario. Unde philosophus post praemissa verba subdit quod, si virtutes sunt circa actus et passiones; omni autem passioni et omni actui sequitur delectatio et tristitia; propter hoc virtus erit circa delectationes et tristitias, scilicet sicut circa aliquid consequens.

Referencing norms: Q59A4Ad1, assert-h340035bbd3d1c77f37e251757a5429873520acacafbe5f79046b96b2e939166f

la · official · sha256:5355ddddddcd96757b5093ad1a967cf6a97e7c0b0d259be9145dd1e121262f0fLA

Ad secundum dicendum quod rationale per participationem non solum est appetitus sensitivus, qui est subiectum passionum; sed etiam voluntas, in qua non sunt passiones, ut dictum est.

Referencing norms: Q59A4Ad2, assert-h073f3f7d341e7ad2d64d24c7b1f8807a4794b400f16bbb0b25300f56a3d359d2

la · official · sha256:7e1ffd7988741820e89e6f24ac668eb86595e196ff86925302e26ec7cc061109LA

Ad tertium dicendum quod in quibusdam virtutibus sunt passiones sicut propria materia, in quibusdam autem non. Unde non est eadem ratio de omnibus, ut infra ostendetur.

Referencing norms: Q59A4Ad3, assert-hce6fe8d500772da7ab9b2440d60da8da230e61541c0c1a2f68b8fc9fa4febc82

la · official · sha256:b5aa7c23ec76dbcb4a3af02f132fb78ca49025f39fa6a527781f32715d66ffe2LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod omnis virtus moralis sit circa passiones. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod circa voluptates et tristitias est moralis virtus. Sed delectatio et tristitia sunt passiones, ut supra dictum est. Ergo omnis virtus moralis est circa passiones.

Referencing norms: Q59A4Obiectio1, assert-h428b02f638ca29c4139e8380af30c953078b5b45eded109d6a9e239052d44fcf, assert-h682487bc9a1295dca9c9b38a149ab3f8905bb81071cf4317a7dedad6d8136c69

la · official · sha256:e947e7b0c36cfb34e32058d79fa52b937e6b4782ffe9a10cae4faa53d4e7956aLA

Praeterea, rationale per participationem est subiectum moralium virtutum, ut dicitur in I Ethic. Sed huiusmodi pars animae est in qua sunt passiones, ut supra dictum est. Ergo omnis virtus moralis est circa passiones.

Referencing norms: Q59A4Obiectio2, assert-h2ba0d38721649c684eef0e53a651f881ca45dcfb3dbd5bf51b85128d6ec23e9d, assert-hce3e737149db771d1ee81e735fb8e7b8a810b967fadb9c16bc29b129e6226c06

la · official · sha256:fa31f5900a74b504f403701157a729b5c5957224ec49b1bdb3c9f64ed529627dLA

Praeterea, in omni virtute morali est invenire aliquam passionem. Aut ergo omnes sunt circa passiones, aut nulla. Sed aliquae sunt circa passiones, ut fortitudo et temperantia, ut dicitur in III Ethic. Ergo omnes virtutes morales sunt circa passiones.

Referencing norms: Q59A4Obiectio3, assert-h01e84cb293bf078dc2288bdc55767a45b1a43920725985066142747edb05ea5b, assert-h842cfaad34256e7a63e3b64a4812eb3bbf1e25860b0451e3edcc449d24b52bf6

la · official · sha256:76966f63f29101f51f30ed3f771d9a46f2699faa591b2a09a1380e9b052455d4LA

Respondeo dicendum quod virtus moralis perficit appetitivam partem animae ordinando ipsam in bonum rationis. Est autem rationis bonum id quod est secundum rationem moderatum seu ordinatum. Unde circa omne id quod contingit ratione ordinari et moderari, contingit esse virtutem moralem. Ratio autem ordinat non solum passiones appetitus sensitivi; sed etiam ordinat operationes appetitus intellectivi, qui est voluntas, quae non est subiectum passionis, ut supra dictum est. Et ideo non omnis virtus moralis est circa passiones; sed quaedam circa passiones, quaedam circa operationes.

Referencing norms: Q59A4Respondeo, assert-h19bc437f5387a866172d89176d726b94951ed50d6a159e6a33582c3df6798b23

la · official · sha256:40961de00fbdcc64a8f907dbe7d58b345ae1744a92b14b97d05d20dc05af30c1LA

Sed contra est quod iustitia, quae est virtus moralis, non est circa passiones, ut dicitur in V Ethic.

Referencing norms: assert-hdc4cb5855542e9d00131552a72a5af4b97797757dd28b3311324f9be77a026a2

la · official · sha256:5dbf60684e899cf010826ee05864d01d5ff88dfc6687d0e8be46fb636b6c42bbLA

Ad primum ergo dicendum quod virtus passiones inordinatas superat, moderatas autem producit.

Referencing norms: Q59A5Ad1, assert-h385cf16a5ca8d467bf6434dcb6703a3652e2181cd99d9d1eb5e487a6e4aa0f7d

la · official · sha256:c2e35316a21f5f67545b2290f45c02f3b4c45d3c39c32e35417cd011f848fa95LA

Ad secundum dicendum quod passiones inordinatae inducunt ad peccandum, non autem si sunt moderatae.

Referencing norms: Q59A5Ad2, assert-he416b93f091f45b2e0410c046d731ace7fdc892e915229a1d3af376a97167aaf

la · official · sha256:5b5313adfcdc64e809adcd57ce92394c65e97a658c31befef2fd9002dbdc4c7bLA

Ad tertium dicendum quod bonum in unoquoque consideratur secundum conditionem suae naturae. In Deo autem et Angelis non est appetitus sensitivus, sicut est in homine. Et ideo bona operatio Dei et Angeli est omnino sine passione, sicut et sine corpore, bona autem operatio hominis est cum passione, sicut et cum corporis ministerio.

Referencing norms: Q59A5Ad3, assert-hf9d57ffe71f9c66a22e828a5e6e25fba654778e28d71c4481b3c87a36c5ade85

la · official · sha256:895a6cd5d1a2a8bc17bc9159e1b38ad5a1971575c4cc532717c182099ce9d56aLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod virtus moralis possit esse absque passione. Quanto enim virtus moralis est perfectior, tanto magis superat passiones. Ergo in suo perfectissimo esse, est omnino absque passionibus.

Referencing norms: Q59A5Obiectio1, assert-h5325a22c43508d0399606d1ea3d7be386c2ef318d63b212d421ab71e99b99a62

la · official · sha256:f882cbc0b14481b4528c0aaa49cbe575789189b35b287fb86cc1b08af7c93952LA

Praeterea, tunc unumquodque est perfectum, quando est remotum a suo contrario, et ab his quae ad contrarium inclinant. Sed passiones inclinant ad peccatum, quod virtuti contrariatur, unde Rom. VII, nominantur passiones peccatorum. Ergo perfecta virtus est omnino absque passione.

Referencing norms: Q59A5Obiectio2, assert-h9a818e78545af96bcbba05f23385d85149978ad1f0a82ab39bca19c7bc0e18b5, assert-hacbe2c9740d0346452678c017bc2504106a2fb2b8b02be4932d8b1cb84709e9c

la · official · sha256:ea2ca0db241f0809eee0878d89f998f6ba46e84ec69dea81a9d7766740feb5b8LA

Praeterea, secundum virtutem Deo conformamur; ut patet per Augustinum, in libro de moribus Eccles. Sed Deus omnia operatur sine passione. Ergo virtus perfectissima est absque omni passione.

Referencing norms: Q59A5Obiectio3, assert-h6d534f20334d1ce54a9ad384bfaa40c68910a581cc3d3950583fc3b1a84539a8, assert-heec04bc490ef0b3e0d645ee37435fefc2386614dd7484b607f0176c7468cee2d

la · official · sha256:274c6ae353fb61a2c349d953ba7857a12d34cdb03e9941ccc34d67eeeca66b6bLA

Respondeo dicendum quod, si passiones dicamus inordinatas affectiones, sicut Stoici posuerunt; sic manifestum est quod virtus perfecta est sine passionibus. Si vero passiones dicamus omnes motus appetitus sensitivi, sic planum est quod virtutes morales quae sunt circa passiones sicut circa propriam materiam, sine passionibus esse non possunt. Cuius ratio est, quia secundum hoc, sequeretur quod virtus moralis faceret appetitum sensitivum omnino otiosum. Non autem ad virtutem pertinet quod ea quae sunt subiecta rationi, a propriis actibus vacent, sed quod exequantur imperium rationis, proprios actus agendo. Unde sicut virtus membra corporis ordinat ad actus exteriores debitos, ita appetitum sensitivum ad motus proprios ordinatos. Virtutes vero morales quae non sunt circa passiones, sed circa operationes, possunt esse sine passionibus (et huiusmodi virtus est iustitia), quia per eas applicatur voluntas ad proprium actum, qui non est passio. Sed tamen ad actum iustitiae sequitur gaudium, ad minus in voluntate, quod non est passio. Et si hoc gaudium multiplicetur per iustitiae perfectionem, fiet gaudii redundantia usque ad appetitum sensitivum; secundum quod vires inferiores sequuntur motum superiorum, ut supra dictum est. Et sic per redundantiam huiusmodi, quanto virtus fuerit perfectior, tanto magis passionem causat.

Referencing norms: Q59A5Respondeo, assert-h3c38ac5f9da96561fefa9d9440202d49e0173f36ef9c1c6c18fd9280c42260ed

la · official · sha256:1efe22ad5b0c7cd1b1e67b7099bb4b1093440a987ed8e3356b084e70e390af67LA

Sed contra est quod nullus iustus est qui non gaudet iusta operatione, ut dicitur in I Ethic. Sed gaudium est passio. Ergo iustitia non potest esse sine passione. Et multo minus aliae virtutes.

Referencing norms: assert-hfed9c44d5d27507e746c0bd6e19022ff2880edb93cbef746e226b02538032597

la · official · sha256:43c13a39bfd3c4172a2d5c4967a6a7f0ded56cfe7171a7e48a8ef89637e20fddLA

Deinde considerandum est de distinctione moralium virtutum ad invicem. Et quia virtutes morales quae sunt circa passiones, distinguuntur secundum diversitatem passionum, oportet primo considerare comparationem virtutis ad passionem; secundo, distinctionem moralium virtutum secundum passiones. Circa primum quaeruntur quinque. Primo, utrum virtus moralis sit passio. Secundo, utrum virtus moralis possit esse cum passione. Tertio, utrum possit esse cum tristitia. Quarto, utrum omnis virtus moralis sit circa passionem. Quinto, utrum aliqua virtus moralis possit esse sine passione.

la · official · sha256:5c7a47f0b5f20423b2b08e60e9c23302809c5fcde6843ebb0c4eec565cefe5b5LA

Ad primum ergo dicendum quod obiectum rationis est verum. Est autem eadem ratio veri in omnibus moralibus, quae sunt contingentia agibilia. Unde est una sola virtus in eis dirigens, scilicet prudentia. Obiectum autem appetitivae virtutis est bonum appetibile. Cuius est diversa ratio, secundum diversam habitudinem ad rationem dirigentem.

Referencing norms: Q60A1Ad1, assert-hd49c20066d0d093635cb7146d5598967932b0af026570aa3c5a367b49029062a

la · official · sha256:4000c6f133d55f950ca13a0bb71e263014b925bdfe29bbd9bfb1d2c547960a87LA

Ad secundum dicendum quod illud formale est unum genere, propter unitatem agentis. Sed diversificatur specie, propter diversas habitudines recipientium, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q60A1Ad2, assert-h30bd7c0811cc1e2eef9eef8b85c3ee2e431b8f5224473fe561dd19f452e02dd4

la · official · sha256:6665e5d00fc582f9018a8a5eaa8de6503fd0be62881d21f8a054075fc07c56cbLA

Ad tertium dicendum quod moralia non habent speciem a fine ultimo sed a finibus proximis, qui quidem, etsi infiniti sint numero, non tamen infiniti sunt specie.

Referencing norms: Q60A1Ad3, assert-hfca97b03621e77a65e9cd361b425c280fc518b2f63375bcdd1d30c80c083a1ff

la · official · sha256:bb11dc659ff8f76056def17747a689aa2f2f591b1650b4b1391f3a92baf50a6aLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod sit una tantum moralis virtus. Sicut enim in actibus moralibus directio pertinet ad rationem, quae est subiectum intellectualium virtutum; ita inclinatio pertinet ad vim appetitivam, quae est subiectum moralium virtutum. Sed una est intellectualis virtus dirigens in omnibus moralibus actibus, scilicet prudentia. Ergo etiam una tantum est moralis virtus inclinans in omnibus moralibus actibus.

Referencing norms: Q60A1Obiectio1, assert-hcbd1f53f58506d979b920fd3284d484d381d35379439a1961a3d1a44adcb6dc7, assert-hd11cf79410a2cba0fccb02ace23422e9ef453e74dff8b11ea9723b99c6834c77

la · official · sha256:c8c2815ffff365b65ca79c48e54a307eed864beaf31eb63e31620daac1cfc1b5LA

Praeterea, habitus non distinguuntur secundum materialia obiecta, sed secundum formales rationes obiectorum. Formalis autem ratio boni ad quod ordinatur virtus moralis, est unum, scilicet modus rationis. Ergo videtur quod sit una tantum moralis virtus.

Referencing norms: Q60A1Obiectio2, assert-h619377dc3387e4bccaded0f68ca41cfc2e3a140a2dfee974464bd240f50662a9

la · official · sha256:24ffba6349476347d4be40adff956a227ed2f1adf225d8cc32e8135d84dad778LA

Praeterea, moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed finis omnium virtutum moralium communis est unus, scilicet felicitas; proprii autem et propinqui sunt infiniti. Non sunt autem infinitae virtutes morales. Ergo videtur quod sit una tantum.

Referencing norms: Q60A1Obiectio3, assert-h5c07ca01f05cc81b2615f624cc8e61a272c05a9bba58f183bca86fa7d7b945e4, assert-hbd9bdd5ccac30053fc9e4caa618589aca058d1f5be893e75705a67ae0aa6b395

la · official · sha256:76b1ea9025df8bb3e4a4b091536207753c4967d0077dd55f68fd5fda613e4b71LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutes morales sunt habitus quidam appetitivae partis. Habitus autem specie differunt secundum speciales differentias obiectorum, ut supra dictum est. Species autem obiecti appetibilis, sicut et cuiuslibet rei, attenditur secundum formam specificam, quae est ab agente. Est autem considerandum quod materia patientis se habet ad agens dupliciter. Quandoque enim recipit formam agentis secundum eandem rationem, prout est in agente, sicut est in omnibus agentibus univocis. Et sic necesse est quod, si agens est unum specie, quod materia recipiat formam unius speciei, sicut ab igne non generatur univoce nisi aliquid existens in specie ignis. Aliquando vero materia recipit formam ab agente non secundum eandem rationem, prout est in agente, sicut patet in generantibus non univocis, ut animal generatur a sole. Et tunc formae receptae in materia ab eodem agente, non sunt unius speciei sed diversificantur secundum diversam proportionem materiae ad recipiendum influxum agentis, sicut videmus quod ab una actione solis generantur per putrefactionem animalia diversarum specierum secundum diversam proportionem materiae. Manifestum est autem quod in moralibus ratio est sicut imperans et movens; vis autem appetitiva est sicut imperata et mota. Non autem appetitus recipit impressionem rationis quasi univoce, quia non fit rationale per essentiam, sed per participationem, ut dicitur in I Ethic. Unde appetibilia secundum motionem rationis constituuntur in diversis speciebus, secundum quod diversimode se habent ad rationem. Et ita sequitur quod virtutes morales sint diversae secundum speciem, et non una tantum.

Referencing norms: Q60A1Respondeo, assert-hb536c7bfd95c876bcc3e69c6f455d50cc2e06db71711d9b3f82d88a5c932f2b2

la · official · sha256:adde1b5bd12fcf83091d30ccd0c7b81a20a70c4acb404f9947cd429df165ee34LA

Sed contra est quod unus habitus non potest esse in diversis potentiis, ut supra dictum est. Sed subiectum virtutum moralium est pars appetitiva animae, quae per diversas potentias distinguitur, ut in primo dictum est. Ergo non potest esse una tantum virtus moralis.

Referencing norms: assert-h855f041f273912ca4ff3926f8169bc191c81a0ca7ef08ac11aef5a019e8e49c7

la · official · sha256:21197312ce2c109e51d2be7cb9f6c335e08da3453de4c9639221e748d203ccbaLA

Et per hoc patet responsio ad obiecta. Nam prima ratio procedit de operatione, secundum quod est effectus virtutis. Aliae vero duae rationes procedunt ex hoc, quod ad idem concurrunt operatio et passio. Sed in quibusdam virtus est principaliter circa operationem, in quibusdam circa passionem, ratione praedicta.

Referencing norms: Q60A2Ad1, Q60A2Ad2, Q60A2Ad3, assert-h11cfdc3c71da4102ed6f9606d8b2b59fe13c0ad89c7e20b5461e4e143d16da3b, assert-hbfe8b12236b7e88aa7d19e84a047151f843a4e37a668ae26d001eb0eac1843b2, assert-hed13559f8e7b68d69288b7e72bb63dd58da051598bcb516f63d81403311e7cee

la · official · sha256:fbcf1d1b20f3f4ced68ac0fe25c0609c29aeabab8e118bde0ac68a6fbc78e113LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non distinguantur ab invicem per hoc quod quaedam sunt circa operationes, quaedam circa passiones. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod virtus moralis est circa delectationes et tristitias optimorum operativa. Sed voluptates et tristitiae sunt passiones quaedam, ut supra dictum est. Ergo eadem virtus quae est circa passiones, est etiam circa operationes, utpote operativa existens.

Referencing norms: Q60A2Obiectio1, assert-h01dde5b6bbef54a1056ebbdabfaf44b0fec775af281bd5e1d96a85b8f27545d6, assert-h5153b464aa4f2ae75061923004dd014fcbc6b7b8d00790d19da5b32943ef8ab7

la · official · sha256:b063fbdfc05fec1c81da1361453200519e30312f43c8c58a4e79fa225ac7429fLA

Praeterea, passiones sunt principia exteriorum operationum. Si ergo aliquae virtutes rectificant passiones, oportet quod etiam per consequens rectificent operationes. Eaedem ergo virtutes morales sunt circa passiones et operationes.

Referencing norms: Q60A2Obiectio2, assert-h2e5e1434315330b6f719d43defc3df32315ce592b705e986b4700cc1f0e72d48

la · official · sha256:6f8c5aa65121727d793ad69387074ae8e9e63c32a560ce5a538f6a65e624289dLA

Praeterea, ad omnem operationem exteriorem movetur appetitus sensitivus bene vel male. Sed motus appetitus sensitivi sunt passiones. Ergo eaedem virtutes quae sunt circa operationes, sunt circa passiones.

Referencing norms: Q60A2Obiectio3, assert-hb0dca103a0f83e9825981c103a7a0b85e5d05b30a83e2999879721715dcab403, assert-hc6e667e03afb22d3991ba8bdd13d7204d67442315ab56a426e2db935828141de

la · official · sha256:1c0b6e422a819be95135517db27dd3ece82c1cf7b2c022e4304e6b9dd6fdd668LA

Respondeo dicendum quod operatio et passio dupliciter potest comparari ad virtutem. Uno modo, sicut effectus. Et hoc modo, omnis moralis virtus habet aliquas operationes bonas, quarum est productiva; et delectationem aliquam vel tristitiam, quae sunt passiones, ut supra dictum est. Alio modo potest comparari operatio ad virtutem moralem, sicut materia circa quam est. Et secundum hoc, oportet alias esse virtutes morales circa operationes, et alias circa passiones. Cuius ratio est, quia bonum et malum in quibusdam operationibus attenditur secundum seipsas, qualitercumque homo afficiatur ad eas, inquantum scilicet bonum in eis et malum accipitur secundum rationem commensurationis ad alterum. Et in talibus oportet quod sit aliqua virtus directiva operationum secundum seipsas, sicut sunt emptio et venditio, et omnes huiusmodi operationes in quibus attenditur ratio debiti vel indebiti ad alterum. Et propter hoc, iustitia et partes eius proprie sunt circa operationes sicut circa propriam materiam. In quibusdam vero operationibus bonum et malum attenditur solum secundum commensurationem ad operantem. Et ideo oportet in his bonum et malum considerari, secundum quod homo bene vel male afficitur circa huiusmodi. Et propter hoc, oportet quod virtutes in talibus sint principaliter circa interiores affectiones, quae dicuntur animae passiones, sicut patet de temperantia, fortitudine et aliis huiusmodi. Contingit autem quod in operationibus quae sunt ad alterum, praetermittatur bonum virtutis propter inordinatam animi passionem. Et tunc, inquantum corrumpitur commensuratio exterioris operationis, est corruptio iustitiae, inquantum autem corrumpitur commensuratio interiorum passionum, est corruptio alicuius alterius virtutis. Sicut cum propter iram aliquis alium percutit, in ipsa percussione indebita corrumpitur iustitia, in immoderantia vero irae corrumpitur mansuetudo. Et idem patet in aliis.

Referencing norms: Q60A2Respondeo, assert-h47e9936381c779adc5a4236128b291f3be9b65ddbda493025a2badcf43bcbbbd

la · official · sha256:8b28921130bdf88623acf98d4ad2d06133cbe4c091bff0fb22eb36e582f0f9f7LA

Sed contra est quod philosophus ponit iustitiam circa operationes; temperantiam autem et fortitudinem et mansuetudinem, circa passiones quasdam.

Referencing norms: assert-hea67cb61da084c28a08445755f5fb19c689010911d7bfc264d1db4981c05b9a3

la · official · sha256:fc31fb81d8ee28d41c0c6cf83d16a6753d0e3833c551bbe6f81072d425c625c2LA

Ad primum ergo dicendum quod iustitia proprie dicta est una specialis virtus, quae attendit perfectam rationem debiti, quod secundum aequivalentiam potest restitui. Dicitur tamen et ampliato nomine iustitia, secundum quamcumque debiti redditionem. Et sic non est una specialis virtus.

Referencing norms: Q60A3Ad1, assert-h8b42fdce0c5a6c7e19d30ca783b371f34c04c0eccae92fac4a7995a8faad05bc

la · official · sha256:51076936c74caea587478252ee64d647dc698436bb4c0f4e93a6f0e5bb844089LA

Ad secundum dicendum quod iustitia quae intendit bonum commune, est alia virtus a iustitia quae ordinatur ad bonum privatum alicuius, unde et ius commune distinguitur a iure privato; et Tullius ponit unam specialem virtutem, pietatem, quae ordinat ad bonum patriae. Sed iustitia ordinans hominem ad bonum commune, est generalis per imperium, quia omnes actus virtutum ordinat ad finem suum, scilicet ad bonum commune. Virtus autem secundum quod a tali iustitia imperatur, etiam iustitiae nomen accipit. Et sic virtus a iustitia legali non differt nisi ratione, sicut sola ratione differt virtus operans secundum seipsam, et virtus operans ad imperium alterius.

Referencing norms: Q60A3Ad2, assert-h67f6048fc6bfaa47bd166049b0161fbd1ff54e162926d50eb34e85fdab740692

la · official · sha256:2a494c012f7fe4745b8c578fb327a1e5d29648118288c00d037e29bba55c057cLA

Ad tertium dicendum quod in omnibus operationibus ad iustitiam specialem pertinentibus, est eadem ratio debiti. Et ideo est eadem virtus iustitiae, praecipue quantum ad commutationes. Forte enim distributiva est alterius speciei a commutativa, sed de hoc infra quaeretur.

Referencing norms: Q60A3Ad3, assert-h0fc8f6644c388414fbec8ce27669a74004824a544afba45f4be8488d82a406f5

la · official · sha256:b55a12c10fb2772ea5c0107687dc01a51a49558909c16fd1bf2f4ed35751116aLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod sit una tantum virtus moralis circa operationes. Rectitudo enim omnium operationum exteriorum videtur ad iustitiam pertinere. Sed iustitia est una virtus. Ergo una sola virtus est circa operationes.

Referencing norms: Q60A3Obiectio1, assert-hd7799f30856262320130dab88923df4488c5ba0dd1efdfd54190010cee6bf8a7, assert-hf752c3dccd824a907b7c14a14215aaaac0c7f6f5f82a367460052ad118c884d2

la · official · sha256:0704a9c740151f96771fb6f8f87178c4c1af6f38e41cafab7a88be58819f8788LA

Praeterea, operationes maxime differentes esse videntur quae ordinantur ad bonum unius, et quae ordinantur ad bonum multitudinis. Sed ista diversitas non diversificat virtutes morales, dicit enim philosophus, in V Ethic., quod iustitia legalis, quae ordinat actus hominum ad commune bonum, non est aliud a virtute quae ordinat actus hominis ad unum tantum, nisi secundum rationem. Ergo diversitas operationum non causat diversitatem virtutum moralium.

Referencing norms: Q60A3Obiectio2, assert-h0810dd27e17a1972d7e0ca0b8908bea2721f24e0896d03c8473a69bc28cfbd56, assert-hb7e536a568df02bea250513659284b1679b4c7e8ce0b0d7c4505668007a91c85

la · official · sha256:e5e60a7e1e76cea9a6b71c02190195a4a59f1c3084e7230eda9a673f264bf413LA

Praeterea, si sunt diversae virtutes morales circa diversas operationes, oporteret quod secundum diversitatem operationum, esset diversitas virtutum moralium. Sed hoc patet esse falsum, nam ad iustitiam pertinet in diversis generibus commutationum rectitudinem statuere, et etiam in distributionibus, ut patet in V Ethic. Non ergo diversae virtutes sunt diversarum operationum.

Referencing norms: Q60A3Obiectio3, assert-h3065d3bc1832f59b7eff5e790a9f7d5a1f582a8d7bfa0d66c1f49fd897a003fd, assert-h99cf6a96f3157bfef8515cac18c910398f5b5b245fffbb70a0971045b10a2184

la · official · sha256:1d65a60347e7d9aebdbf82fca79875eca9d4eb1a8cb854354bf7b3d9dfd9198fLA

Respondeo dicendum quod omnes virtutes morales quae sunt circa operationes, conveniunt in quadam generali ratione iustitiae, quae attenditur secundum debitum ad alterum, distinguuntur autem secundum diversas speciales rationes. Cuius ratio est quia in operationibus exterioribus ordo rationis instituitur sicut dictum est, non secundum proportionem ad affectionem hominis, sed secundum ipsam convenientiam rei in seipsa; secundum quam convenientiam accipitur ratio debiti, ex quo constituitur ratio iustitiae, ad iustitiam enim pertinere videtur ut quis debitum reddat. Unde omnes huiusmodi virtutes quae sunt circa operationes, habent aliquo modo rationem iustitiae. Sed debitum non est unius rationis in omnibus, aliter enim debetur aliquid aequali, aliter superiori, aliter minori; et aliter ex pacto, vel ex promisso, vel ex beneficio suscepto. Et secundum has diversas rationes debiti, sumuntur diversae virtutes, puta religio est per quam redditur debitum Deo; pietas est per quam redditur debitum parentibus vel patriae; gratia est per quam redditur debitum benefactoribus; et sic de aliis.

Referencing norms: Q60A3Respondeo, assert-h5ecddca9ce844494b5cd4301d518b888f8d192af651673e89ef10a726af2a1b2

la · official · sha256:97dd2340bea17d3a5478f7976199f93b158fc2657539901eceb364ba969ee2e0LA

Sed contra est quod religio est alia virtus a pietate, quarum tamen utraque est circa operationes quasdam.

Referencing norms: assert-h0c465ddc5c05010cfe51346bb38e14e79f1c7b32c2458bebdcdb8b2d2ac85db0

la · official · sha256:e434981b829e05b504be87f32c0697fc9cf990900a45572da87edce8fb0b7220LA

Ad primum ergo dicendum quod omnes passiones conveniunt in uno principio et fine communi, non autem in uno proprio principio seu fine. Unde hoc non sufficit ad unitatem virtutis moralis.

Referencing norms: Q60A4Ad1, assert-hd74f570929a7950c5dfb1804099f0c68dccd5a314e92ece291645b6178bb890d

la · official · sha256:884771bd293466e173b4b9014d977531f2678f45cf08dbb71d162ec24f732cfbLA

Ad secundum dicendum quod, sicut in naturalibus idem est principium quo receditur ab uno principio, et acceditur ad aliud; et in rationalibus est eadem ratio contrariorum, ita etiam virtus moralis, quae in modum naturae rationi consentit, est eadem contrariarum passionum.

Referencing norms: Q60A4Ad2, assert-h1a8b6fd1dd056ec1be752c3d362b1c76abd7f7579a5c835054c13fb124fc3b15

la · official · sha256:5d8f6eb214ebfa9403f95288e626ac052044001d1f0a4367360ec669dbc66ed7LA

Ad tertium dicendum quod illae tres passiones ad idem obiectum ordinantur secundum quendam ordinem, ut dictum est. Et ideo ad eandem virtutem moralem pertinent.

Referencing norms: Q60A4Ad3, assert-ha22fc70901bbe8ab338e9d2e6cf7536ce2c2f092af8b1fe79bbbc7ec5523a5b1

la · official · sha256:a5ab7139b977b93f2316f0e988ea956516622741839dfa1e9b2d7e3a9967b29aLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod circa diversas passiones non sint diversae virtutes morales. Eorum enim quae conveniunt in principio et fine, unus est habitus, sicut patet maxime in scientiis. Sed omnium passionum unum est principium, scilicet amor; et omnes ad eundem finem terminantur, scilicet ad delectationem vel tristitiam; ut supra habitum est. Ergo circa omnes passiones est una tantum moralis virtus.

Referencing norms: Q60A4Obiectio1, assert-h897c84a343fb57a6c8be7dab6f42d503590c8c9e7fdc1c4eb6c7036af9f0a1a0, assert-hbf8e851a9de175467fe17ecdc4fa68ad406e53b9cd0bac8653851652b71f325b

la · official · sha256:9c61d024b8f3bedcce1fec94da24ace37e37d32dbcdd17df6a17eaf19d67cf50LA

Praeterea, si circa diversas passiones essent diversae virtutes morales, sequeretur quod tot essent virtutes morales quot passiones. Sed hoc patet esse falsum, quia circa oppositas passiones est una et eadem virtus moralis, sicut fortitudo circa timores et audacias, temperantia circa delectationes et tristitias. Non ergo oportet quod circa diversas passiones sint diversae virtutes morales.

Referencing norms: Q60A4Obiectio2, assert-h9a220f20209e401fcb1d90598957d81541fea7fa1c55c76979f96fec5586d9d3, assert-hd195bdb4ca81f5c4cd478cd1af5ceaa355bf587d0ec46048c2d06024633004eb

la · official · sha256:20acd441690ccc83daf80f47c11fd69dff3eb061e105cad1dac1c92d19392864LA

Praeterea, amor, concupiscentia et delectatio sunt passiones specie differentes, ut supra habitum est. Sed circa omnes has est una virtus, scilicet temperantia. Ergo virtutes morales non sunt diversae circa diversas passiones.

Referencing norms: Q60A4Obiectio3, assert-h965ac3a7f37fdc2a3034af3aac5b65b8ac529b0fe4d3e53eae83a7c076cc440b, assert-h9e04c53f496089f42e0eb24fe350ece838d17b801765bc60bb981258113d2fa9

la · official · sha256:adbd4fbf9dc088a64c87b4eb6c34acb5ef5a0e4cb7b6d4dc91d890aa880f7c68LA

Respondeo dicendum quod non potest dici quod circa omnes passiones sit una sola virtus moralis, sunt enim quaedam passiones ad diversas potentias pertinentes; aliae namque pertinent ad irascibilem, aliae ad concupiscibilem, ut supra dictum est. Nec tamen oportet quod omnis diversitas passionum sufficiat ad virtutes morales diversificandas. Primo quidem, quia quaedam passiones sunt quae sibi opponuntur secundum contrarietatem, sicut gaudium et tristitia, timor et audacia, et alia huiusmodi. Et circa huiusmodi passiones sic oppositas, oportet esse unam et eandem virtutem. Cum enim virtus moralis in quadam medietate consistat, medium in contrariis passionibus secundum eandem rationem instituitur, sicut et in naturalibus idem est medium inter contraria, ut inter album et nigrum. Secundo, quia diversae passiones inveniuntur secundum eundem modum rationi repugnantes, puta secundum impulsum ad id quod est contra rationem; vel secundum retractionem ab eo quod est secundum rationem. Et ideo diversae passiones concupiscibilis non pertinent ad diversas virtutes morales, quia earum motus secundum quendam ordinem se invicem consequuntur, utpote ad idem ordinati, scilicet ad consequendum bonum, vel ad fugiendum malum; sicut ex amore procedit concupiscentia, et ex concupiscentia pervenitur ad delectationem. Et eadem ratio est de oppositis, quia ex odio sequitur fuga vel abominatio, quae perducit ad tristitiam. Sed passiones irascibilis non sunt unius ordinis, sed ad diversa ordinantur, nam audacia et timor ordinantur ad aliquod magnum periculum; spes et desperatio ad aliquod bonum arduum; ira autem ad superandum aliquod contrarium quod nocumentum intulit. Et ideo circa has passiones diversae virtutes ordinantur, utpote temperantia circa passiones concupiscibilis; fortitudo circa timores et audacias; magnanimitas circa spem et desperationem; mansuetudo circa iras.

Referencing norms: Q60A4Respondeo, assert-h4597826ebda509986577c7a22ac778d7a660c66002bbe698cc1f6f9f23468422

la · official · sha256:38eca1f758c0170f29d9ff813e8d9c774f9266a84bd34e8f10e8675a2aaacfe7LA

Sed contra est quod fortitudo est circa timores et audacias; temperantia circa concupiscentias; mansuetudo circa iras; ut dicitur in III et IV Ethic.

Referencing norms: assert-h494a3c424c0fe2b67f6a0236bfc6f5bb43aedb6a83ed2cb8686fc887630e9f6f

la · official · sha256:b8aabe10851b1b80bf741008ab522f2db653e707f4921038d34863a022321990LA

Ad primum ergo dicendum quod omnia obiecta eiusdem operationis secundum speciem, eandem habitudinem habent ad rationem; non autem omnia obiecta eiusdem passionis secundum speciem, quia operationes non repugnant rationi, sicut passiones.

Referencing norms: Q60A5Ad1, assert-h2f81e9b7bc24d8455c8e4e201f19d385653f53acb7f7ba897acce8217643c25f

la · official · sha256:4be2eaa1778b2c20fe2beed3692ecb1052cf520fb092179b77d4154a3abaf86cLA

Ad secundum dicendum quod alia ratione diversificantur passiones, et alia virtutes, sicut dictum est.

Referencing norms: Q60A5Ad2, assert-h6130d72ba994d5ec4b2f03de7e7045641f6c130c700d200ea2b08c26f52ae229

la · official · sha256:320c6fd6826f7cf2a7c1beaf0729bc7a28ba1562589feb9ae506d4dfd43ea030LA

Ad tertium dicendum quod magis et minus non diversificant speciem, nisi propter diversam habitudinem ad rationem.

Referencing norms: Q60A5Ad3, assert-h2505f1ae2ecca633835bac28870a3cdb5caa1d487cdcca673600408af7054bfa

la · official · sha256:2cbd15a0d395563e30ee8cf6a832332506d3d3ee02a3c1380f914ae56293fceaLA

Ad quartum dicendum quod bonum fortius est ad movendum quam malum quia malum non agit nisi virtute boni, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Unde malum non facit difficultatem rationi quae requirat virtutem, nisi sit excellens, quod videtur esse unum in uno genere passionis. Unde circa iras non ponitur nisi una virtus, scilicet mansuetudo, et similiter circa audacias una sola, scilicet fortitudo. Sed bonum ingerit difficultatem, quae requirit virtutem, etiam si non sit excellens in genere talis passionis. Et ideo circa concupiscentias ponuntur diversae virtutes morales, ut dictum est.

Referencing norms: Q60A5Ad4, assert-hb9d9f10332764abe544ec9d4955c8421fbb86548c9ed603294330e34acfd51be

la · official · sha256:c0b5d0a7b5d42234d998c737ab0029053308788aa2c25e998b71b35b7d257124LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non distinguantur secundum obiecta passionum. Sicut enim sunt obiecta passionum, ita sunt obiecta operationum. Sed virtutes morales quae sunt circa operationes, non distinguuntur secundum obiecta operationum, ad eandem enim virtutem iustitiae pertinet emere vel vendere domum, et equum. Ergo etiam nec virtutes morales quae sunt circa passiones, diversificantur per obiecta passionum.

Referencing norms: Q60A5Obiectio1, assert-h0601d19c2c08ad7fe36047a00c01244dd465f3b709774ac6dedb1477af2b67bb, assert-hda68642e2c8276d04e5d8afe3c30f6717db3e7a20803aef93b68e097d92cf7a4

la · official · sha256:c229e787fa2b977d1a969e963c823639213ef59f641947550ee85daa671dc445LA

Praeterea, passiones sunt quidam actus vel motus appetitus sensitivi. Sed maior diversitas requiritur ad diversitatem habituum, quam ad diversitatem actuum. Diversa igitur obiecta quae non diversificant speciem passionis, non diversificabunt speciem virtutis moralis. Ita scilicet quod de omnibus delectabilibus erit una virtus moralis, et similiter est de aliis.

Referencing norms: Q60A5Obiectio2, assert-haa9629e0f272fbc9b1dab00e7909baf3de2920d44bebbf99fec5b047e1e9adff, assert-hac3e2f88571c386ec6370060fe4f2c3fb4c09957e023784545114097c23607f6

la · official · sha256:bccb49e46e99354fb00529452b981572c5dfd6cbfb07d93251aa2373192a9779LA

Praeterea, magis et minus non diversificant speciem. Sed diversa delectabilia non differunt nisi secundum magis et minus. Ergo omnia delectabilia pertinent ad unam speciem virtutis. Et eadem ratione, omnia terribilia, et similiter de aliis. Non ergo virtus moralis distinguitur secundum obiecta passionum.

Referencing norms: Q60A5Obiectio3, assert-h14edd9bf98b0ed625ca00914c6c10675c3735de4b75a48e4d27acaac20b7444f, assert-h3cd1eddfef51726eb47c6996fcd886f456eb788f2b705be7bcaaada8f8ddaaac, assert-hcd96c915e18168005dc5795359adcdee593293997df5b0900f47a081057677b2

la · official · sha256:23e6a7cc75926ea493469fe55e1e6bb2db9c77c7234013306ae35419bc077c92LA

Praeterea, sicut virtus est operativa boni, ita est impeditiva mali. Sed circa concupiscentias bonorum sunt diversae virtutes, sicut temperantia circa concupiscentias delectationum tactus, et eutrapelia circa delectationes ludi. Ergo etiam circa timores malorum debent esse diversae virtutes.

Referencing norms: Q60A5Obiectio4, assert-h07e816121511f8261517d9dc656f655f90fa05f375223da469e0af60d6e08ce5, assert-hf8bbbabe7cd83b2cc95a9cb46c776ffdaee7ab323e5097736f6a1ac3e25519c6

la · official · sha256:ed373c739c6228525fddf4d365f173642851e8e06d296503e8e602edbbdf34dcLA

Respondeo dicendum quod perfectio virtutis ex ratione dependet, perfectio autem passionis, ex ipso appetitu sensitivo. Unde oportet quod virtutes diversificentur secundum ordinem ad rationem, passiones autem, secundum ordinem ad appetitum. Obiecta igitur passionum, secundum quod diversimode comparantur ad appetitum sensitivum, causant diversas passionum species, secundum vero quod comparantur ad rationem, causant diversas species virtutum. Non est autem idem motus rationis, et appetitus sensitivi. Unde nihil prohibet aliquam differentiam obiectorum causare diversitatem passionum, quae non causat diversitatem virtutum, sicut quando una virtus est circa multas passiones, ut dictum est, et aliquam etiam differentiam obiectorum causare diversitatem virtutum, quae non causat diversitatem passionum, cum circa unam passionem, puta delectationem, diversae virtutes ordinentur. Et quia diversae passiones ad diversas potentias pertinentes, semper pertinent ad diversas virtutes, ut dictum est; ideo diversitas obiectorum quae respicit diversitatem potentiarum, semper diversificat species virtutum; puta quod aliquid sit bonum absolute, et aliquid bonum cum aliqua arduitate. Et quia ordine quodam ratio inferiores hominis partes regit, et etiam se ad exteriora extendit; ideo etiam secundum quod unum obiectum passionis apprehenditur sensu vel imaginatione, aut etiam ratione; et secundum etiam quod pertinet ad animam, corpus, vel exteriores res; diversam habitudinem habet ad rationem; et per consequens natum est diversificare virtutes. Bonum igitur hominis, quod est obiectum amoris, concupiscentiae et delectationis, potest accipi vel ad sensum corporis pertinens; vel ad interiorem animae apprehensionem. Et hoc, sive ordinetur ad bonum hominis in seipso, vel quantum ad corpus vel quantum ad animam; sive ordinetur ad bonum hominis in ordine ad alios. Et omnis talis diversitas, propter diversum ordinem ad rationem, diversificat virtutem. Sic igitur si consideretur aliquod bonum, si quidem sit per sensum tactus apprehensum, et ad consistentiam humanae vitae pertinens in individuo vel in specie, sicut sunt delectabilia ciborum et venereorum; erit pertinens ad virtutem temperantiae. Delectationes autem aliorum sensuum, cum non sint vehementes, non praestant aliquam difficultatem rationi, et ideo circa eas non ponitur aliqua virtus, quae est circa difficile, sicut et ars, ut dicitur in II Ethic. Bonum autem non sensu, sed interiori virtute apprehensum, ad ipsum hominem pertinens secundum seipsum, est sicut pecunia et honor; quorum pecunia ordinabilis est de se ad bonum corporis; honor autem consistit in apprehensione animae. Et haec quidem bona considerari possunt vel absolute, secundum quod pertinent ad concupiscibilem; vel cum arduitate quadam, secundum quod pertinent ad irascibilem. Quae quidem distinctio non habet locum in bonis quae delectant tactum, quia huiusmodi sunt quaedam infima, et competunt homini secundum quod convenit cum brutis. Circa bonum igitur pecuniae absolute sumptum, secundum quod est obiectum concupiscentiae vel delectationis aut amoris, est liberalitas. Circa bonum autem huiusmodi cum arduitate sumptum, secundum quod est obiectum spei, est magnificentia. Circa bonum vero quod est honor, si quidem sit absolute sumptum, secundum quod est obiectum amoris, sic est quaedam virtus quae vocatur philotimia, idest amor honoris. Si vero cum arduitate consideretur, secundum quod est obiectum spei, sic est magnanimitas. Unde liberalitas et philotimia videntur esse in concupiscibili, magnificentia vero et magnanimitas in irascibili. Bonum vero hominis in ordine ad alium, non videtur arduitatem habere, sed accipitur ut absolute sumptum, prout est obiectum passionum concupiscibilis. Quod quidem bonum potest esse alicui delectabile secundum quod praebet se alteri vel in his quae serio fiunt, idest in actionibus per rationem ordinatis ad debitum finem; vel in his quae fiunt ludo, idest in actionibus ordinatis ad delectationem tantum, quae non eodem modo se habent ad rationem sicut prima. In seriis autem se exhibet aliquis alteri dupliciter. Uno modo, ut delectabilem decentibus verbis et factis, et hoc pertinet ad quandam virtutem quam Aristoteles nominat amicitiam; et potest dici affabilitas. Alio modo praebet se aliquis alteri ut manifestum, per dicta et facta, et hoc pertinet ad aliam virtutem, quam nominat veritatem. Manifestatio enim propinquius accedit ad rationem quam delectatio; et seria quam iocosa. Unde et circa delectationes ludorum est alia virtus, quam philosophus eutrapeliam nominat. Sic igitur patet quod, secundum Aristotelem, sunt decem virtutes morales circa passiones, scilicet fortitudo, temperantia, liberalitas, magnificentia, magnanimitas, philotimia, mansuetudo, amicitia, veritas et eutrapelia. Et distinguuntur secundum diversas materias vel secundum diversas passiones; vel secundum diversa obiecta. Si igitur addatur iustitia, quae est circa operationes, erunt omnes undecim.

Referencing norms: Q60A5Respondeo, assert-hb82d728c76906f7f4d1af3b280c500644985a136fbfa54e5b74d6fbe98f95209

la · official · sha256:a0592287ef69da3cbd1951061ed6b12b9ce4dea2d7770ab6c12ee2d129b277feLA

Sed contra est quod castitas est circa delectabilia venereorum; abstinentia vero est circa delectabilia ciborum; et eutrapelia circa delectabilia ludorum.

Referencing norms: assert-h24bc62856265e06748ae5ee3c72b621a2d0d38dea514ad888949117584a7f459

la · official · sha256:9f8176a2fe9eac2de8e7e395e383dd49b7dc967dd9240b93334818556389af87LA

Deinde considerandum est de distinctione virtutum moralium ad invicem. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum sit tantum una virtus moralis. Secundo, utrum distinguantur virtutes morales quae sunt circa operationes, ab his quae sunt circa passiones. Tertio, utrum circa operationes sit una tantum moralis virtus. Quarto, utrum circa diversas passiones sint diversae morales virtutes. Quinto, utrum virtutes morales distinguantur secundum diversa obiecta passionum.

la · official · sha256:c9f5535d5d984d0feff5b7c0a062f0d12f3f1f5f0ac23be9cf6059d7e4c7a3f6LA

Ad primum ergo dicendum quod, quando genus univocum dividitur in suas species, tunc partes divisionis ex aequo se habent secundum rationem generis; licet secundum naturam rei, una species sit principalior et perfectior alia, sicut homo aliis animalibus. Sed quando est divisio alicuius analogi, quod dicitur de pluribus secundum prius et posterius; tunc nihil prohibet unum esse principalius altero, etiam secundum communem rationem; sicut substantia principalius dicitur ens quam accidens. Et talis est divisio virtutum in diversa genera virtutum, eo quod bonum rationis non secundum eundem ordinem invenitur in omnibus.

Referencing norms: Q61A1Ad1, assert-hb71a090cd594e563114d7985a6a20a6fc6d195acfec8a1111f04e9a1bff877d7

la · official · sha256:843a06eacb6b097c189f3e337c7f2589d9aaf00fa09c5a65d0f6cfba326b9cf3LA

Ad secundum dicendum quod virtutes theologicae sunt supra hominem, ut supra dictum est. Unde non proprie dicuntur virtutes humanae, sed superhumanae, vel divinae.

Referencing norms: Q61A1Ad2, assert-h205d908bb8280eff3f0d685afe6dda478ace1899751ff07794e8e0c70d774d00

la · official · sha256:bffd3327d0bc66c5111aa622112d6d1093ad8779d014150afc183e5f3571df74LA

Ad tertium dicendum, quod aliae virtutes intellectuales a prudentia, etsi sint principaliores quam morales quantum ad subiectum; non tamen sunt principaliores quantum ad rationem virtutis, quae respicit bonum, quod est obiectum appetitus.

Referencing norms: Q61A1Ad3, assert-h2c16da74c5bb526704339f935b1ccc2e73a5eddaa6a1229c9bc6831a1d9448ef

la · official · sha256:f605969bcbb93cbb107279c90d8b711416647a4ef5ee62f3a2ecb6d3a29311e5LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod virtutes morales non debeant dici cardinales, seu principales. Quae enim ex opposito dividuntur, sunt simul natura, ut dicitur in praedicamentis, et sic unum non est altero principalius. Sed omnes virtutes ex opposito dividunt genus virtutis. Ergo nullae earum debent dici principales.

Referencing norms: Q61A1Obiectio1, assert-h9093b53f9ec734c9d8bcfd2036b713117a98e65fcc987160d550b74f8009e3c0, assert-hc1b4609fd8fb22b9a0cc1ef6c910283b658b951fe37c46c6819a7beb340e16b4

la · official · sha256:31f4d0d634f2ef21e1973274394dbd32a3f27c395e8088c470a233127ef09107LA

Praeterea, finis principalior est his quae sunt ad finem. Sed virtutes theologicae sunt circa finem, virtutes autem morales circa ea quae sunt ad finem. Ergo virtutes morales non debent dici principales, seu cardinales; sed magis theologicae.

Referencing norms: Q61A1Obiectio2, assert-h0a8dbcd2854cb3590e4cdb038e403b2e7a4e781e8b048e95f9dfd17b4e064d12, assert-h90a2c5319d663b47a109c9f9d2fb24896436a8675d36be77800469a854a84ccf

la · official · sha256:af238b35f051caf8c922dc062b53b124e3c24922c11a9ca1978301f4d0c2cbaeLA

Praeterea, principalius est quod est per essentiam, quam quod est per participationem. Sed virtutes intellectuales pertinent ad rationale per essentiam, virtutes autem morales ad rationale per participationem, ut supra dictum est. Ergo virtutes morales non sunt principales, sed magis virtutes intellectuales.

Referencing norms: Q61A1Obiectio3, assert-h6d3297517cbd65bab92861905d50d78d81d4ecdbf609e75b7fd87a9c083300ab, assert-he87d4b69d80dd18296794bbafebd78b4dc926a232b832f72ef297e6361b0b217

la · official · sha256:feed65eb1c18e1629a808239cf2c7a4a9b48609d14d5c31c6f693450fd432bb2LA

Respondeo dicendum quod, cum simpliciter de virtute loquimur, intelligimur loqui de virtute humana. Virtus autem humana, ut supra dictum est, secundum perfectam rationem virtutis dicitur, quae requirit rectitudinem appetitus, huiusmodi enim virtus non solum facit facultatem bene agendi, sed ipsum etiam usum boni operis causat. Sed secundum imperfectam rationem virtutis dicitur virtus quae non requirit rectitudinem appetitus, quia solum facit facultatem bene agendi, non autem causat boni operis usum. Constat autem quod perfectum est principalius imperfecto. Et ideo virtutes quae continent rectitudinem appetitus, dicuntur principales. Huiusmodi autem sunt virtutes morales; et inter intellectuales, sola prudentia, quae etiam quodammodo moralis est, secundum materiam, ut ex supradictis patet, unde convenienter inter virtutes morales ponuntur illae quae dicuntur principales, seu cardinales.

Referencing norms: Q61A1Respondeo, assert-he62e2dcc4cefc7b1998c6404ba2a78f819739406bfb39a044b01d0bc89d177c1

la · official · sha256:7377e013e9099bd8049cc6c4b9f578999e5c3518c5488cc21394833a9e8aec8eLA

Sed contra est quod Ambrosius dicit, super Lucam, exponens illud, beati pauperes spiritu, scimus virtutes esse quatuor cardinales, scilicet temperantiam, iustitiam, prudentiam, fortitudinem. Hae autem sunt virtutes morales. Ergo virtutes morales sunt cardinales.

Referencing norms: assert-h79f769da895e8b3d1160026903b1553c0f13dc69ae3acc4ee9c755216d27f7f8

la · official · sha256:06991875a778f24a50d65840bac481d5a1a5831d4c004b193117c022c62a7baeLA

Ad primum ergo dicendum quod prudentia est simpliciter principalior omnibus. Sed aliae ponuntur principales unaquaeque in suo genere.

Referencing norms: Q61A2Ad1, assert-h166d38b1e8425ac15898f3cb9f85801ad2f5cfb5c80f8d14a78ee9905e718144

la · official · sha256:85fba0e14f6115c8cf3b870e6ee4d85073c4ebc2f39984cdf6fa566fc78f447bLA

Ad secundum dicendum quod rationale per participationem dividitur in tria, ut dictum est.

Referencing norms: Q61A2Ad2, assert-h046bff4d40f9bad7031a269706f1dab4a48743ea94dee51061f898d0989bc531

la · official · sha256:6b4b96a129c13ccd48679fbfde2501718a80a1e346f9cf474247f36d5755c42eLA

Ad tertium dicendum quod omnes aliae virtutes, quarum una est principalior alia, reducuntur ad praedictas quatuor, et quantum ad subiectum, et quantum ad rationes formales.

Referencing norms: Q61A2Ad3, assert-hdbe43154814313b2f740edda77ea21d78dd7fc7493fd771a4f67259763d02ba5

la · official · sha256:ed60fa4c1f1f01772408830205aa233a463bc792b40c1090106d604e8f42ec4bLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sint quatuor virtutes cardinales. Prudentia enim est directiva aliarum virtutum moralium, ut ex supradictis patet. Sed id quod est directivum aliorum, principalius est. Ergo prudentia sola est virtus principalis.

Referencing norms: Q61A2Obiectio1, assert-h3da4022023a52df4b35bf4efd2123de8a80b277d236fc5c023491cc512dd9996, assert-hfdff0ea00299b61a57b6d526ebe3b0b7816e29ab05892c5ba5d61572d32a7f92

la · official · sha256:9c344cceb2003f91ff3e359029db234c349c78c17620b298c0f5732d9986a60bLA

Praeterea, virtutes principales sunt aliquo modo morales. Sed ad operationes morales ordinamur per rationem practicam, et appetitum rectum, ut dicitur in VI Ethic. Ergo solae duae virtutes cardinales sunt.

Referencing norms: Q61A2Obiectio2, assert-hf0032b4af5406f4ac672833d9161b4a2605601b138d9a2c9c0bd72ebd99b6371, assert-hf4bf33135dfe07b94c2a97c532c0a340272a1dd3e6ec671f2d3bc21238ecde01

la · official · sha256:4cecce298ba1fd148e0f4ce79be105eb46f56315d7055244e219adea1adc68d7LA

Praeterea, inter alias etiam virtutes una est principalior altera. Sed ad hoc quod virtus dicatur principalis, non requiritur quod sit principalis respectu omnium, sed respectu quarundam. Ergo videtur quod sint multo plures principales virtutes.

Referencing norms: Q61A2Obiectio3, assert-h20050597b69895ae0b533b17c6a757d2f300eac1c9f7c5d37a88351969320cec, assert-h91373333b483434007b8ea3b78f9863281f206a6acf4831d636dcb263b35c477

la · official · sha256:e3029e517ef7ca35c7b5ce16cc4b4d65faa9c54716105c7746130d902bd8c0e0LA

Respondeo dicendum quod numerus aliquorum accipi potest aut secundum principia formalia aut secundum subiecta, et utroque modo inveniuntur quatuor cardinales virtutes. Principium enim formale virtutis de qua nunc loquimur, est rationis bonum. Quod quidem dupliciter potest considerari. Uno modo, secundum quod in ipsa consideratione rationis consistit. Et sic erit una virtus principalis, quae dicitur prudentia. Alio modo, secundum quod circa aliquid ponitur rationis ordo. Et hoc vel circa operationes, et sic est iustitia, vel circa passiones, et sic necesse est esse duas virtutes. Ordinem enim rationis necesse est ponere circa passiones, considerata repugnantia ipsarum ad rationem. Quae quidem potest esse dupliciter. Uno modo secundum quod passio impellit ad aliquid contrarium rationi, et sic necesse est quod passio reprimatur, et ab hoc denominatur temperantia. Alio modo, secundum quod passio retrahit ab eo quod ratio dictat, sicut timor periculorum vel laborum, et sic necesse est quod homo firmetur in eo quod est rationis, ne recedat; et ab hoc denominatur fortitudo. Similiter secundum subiecta, idem numerus invenitur. Quadruplex enim invenitur subiectum huius virtutis de qua nunc loquimur, scilicet rationale per essentiam, quod prudentia perficit; et rationale per participationem, quod dividitur in tria; idest in voluntatem, quae est subiectum iustitiae; et in concupiscibilem, quae est subiectum temperantiae; et in irascibilem, quae est subiectum fortitudinis.

Referencing norms: Q61A2Respondeo, assert-hf53eede97d482a593f19a7baa5cf9f41504f81e48e1a6d01b91b323dd8c985cf

la · official · sha256:0a30155dc6d026e0e40e9055af8781427c2a71f0b4be507dee4f1a3266cae346LA

Sed contra est quod Gregorius dicit, in II Moral., in quatuor virtutibus tota boni operis structura consurgit.

Referencing norms: assert-h1021ba0116e53c2f79a86bedb1db9b3c661af5dfd6cb8f428341c19dc37730a0

la · official · sha256:a35951ca04f2c4c4295b95b7655d1419d45a909600ff2e7ba01e81435b6f6e01LA

Et sic etiam cessant obiectiones, quia aliae virtutes possunt habere aliquas alias principalitates, sed istae dicuntur principales ratione materiae, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q61A3Ad1, Q61A3Ad2, Q61A3Ad3, assert-ha59b2e28694c98939210f9cce3f936840651fbb91b658363e4898cfa3e1d88b4, assert-hb0466f098eaafc6f95338183413654b7cfb8b7ed09b324a870aa3de0da56d161, assert-hca2c00e1f160a236248399988dc41ede918bc2a94a5e5f2656d71fea7c9243ec

la · official · sha256:82d9244016c4d5c52ee80c52d9e28bfadadc38cb30ce17288fae9232d17bff50LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod aliae virtutes debeant dici magis principales quam istae. Id enim quod est maximum in unoquoque genere, videtur esse principalius. Sed magnanimitas operatur magnum in omnibus virtutibus, ut dicitur in IV Ethic. Ergo magnanimitas maxime debet dici principalis virtus.

Referencing norms: Q61A3Obiectio1, assert-h3b1cbf372dec1c0b4a9a674606d081ed526dfc0b4651e075bc6ccb1e68e6174c, assert-he15c74a69f09827a60daad4ccecad29178ac55a7b0db7d8aab4c52b4bb177105

la · official · sha256:c09a7519df81e94807d0283a99eddb502ba3230823634c95ab34307cdd0fffe6LA

Praeterea, illud per quod aliae virtutes firmantur, videtur esse maxime principalis virtus. Sed humilitas est huiusmodi, dicit enim Gregorius quod qui ceteras virtutes sine humilitate congregat, quasi paleas in ventum portat. Ergo humilitas videtur esse maxime principalis.

Referencing norms: Q61A3Obiectio2, assert-h427ab0563f1a1141c1bd37a0c8168817b822aab29059e12d2cede04c35cdef3f, assert-h6db0f6391d9ac6486ac43e82819c30a978a033fb9fc248d97f103d5bef41f305

la · official · sha256:b8d568e1eac97514986d8d739f0872a575e372f87848a3fc350c15f4696a7c4bLA

Praeterea, illud videtur esse principale, quod est perfectissimum. Sed hoc pertinet ad patientiam; secundum illud Iacobi I, patientia opus perfectum habet. Ergo patientia debet poni principalis.

Referencing norms: Q61A3Obiectio3, assert-h73e737987adca9d0fdb161f44851c85e65a56d7e02360f0b83b6699cb3bd6545, assert-hcc058349a24692fb38e4a671a0ac93f6418a0e0a488bb3ec4f7091a36832c4cb

la · official · sha256:746bad6b65952ec710038718431ec4fb2b22738e25e1952e6a0a403d92ded7a4LA

Respondeo dicendum quod sicut supra dictum est, huiusmodi quatuor virtutes cardinales accipiuntur secundum quatuor formales rationes virtutis de qua loquimur. Quae quidem in aliquibus actibus vel passionibus principaliter inveniuntur. Sicut bonum consistens in consideratione rationis, principaliter invenitur in ipso rationis imperio; non autem in consilio, neque in iudicio, ut supra dictum est. Similiter autem bonum rationis prout ponitur in operationibus secundum rationem recti et debiti, principaliter invenitur in commutationibus vel distributionibus quae sunt ad alterum cum aequalitate. Bonum autem refraenandi passiones principaliter invenitur in passionibus quas maxime difficile est reprimere, scilicet in delectationibus tactus. Bonum autem firmitatis ad standum in bono rationis contra impetum passionum, praecipue invenitur in periculis mortis, contra quae difficillimum est stare. Sic igitur praedictas quatuor virtutes dupliciter considerare possumus. Uno modo, secundum communes rationes formales. Et secundum hoc, dicuntur principales, quasi generales ad omnes virtutes, utputa quod omnis virtus quae facit bonum in consideratione rationis, dicatur prudentia; et quod omnis virtus quae facit bonum debiti et recti in operationibus, dicatur iustitia; et omnis virtus quae cohibet passiones et deprimit, dicatur temperantia; et omnis virtus quae facit firmitatem animi contra quascumque passiones, dicatur fortitudo. Et sic multi loquuntur de istis virtutibus, tam sacri doctores quam etiam philosophi. Et sic aliae virtutes sub ipsis continentur unde cessant omnes obiectiones. Alio vero modo possunt accipi, secundum quod istae virtutes denominantur ab eo quod est praecipuum in unaquaque materia. Et sic sunt speciales virtutes, contra alias divisae. Dicuntur tamen principales respectu aliarum, propter principalitatem materiae, puta quod prudentia dicatur quae praeceptiva est; iustitia, quae est circa actiones debitas inter aequales; temperantia, quae reprimit concupiscentias delectationum tactus; fortitudo, quae firmat contra pericula mortis.

Referencing norms: Q61A3Respondeo, assert-h58db9e9e4cfad941ce34ca4467927faadb794ca5bed6a22cfe424c436f23dcb7

la · official · sha256:f1900cde236d6542e6c17ffab1021ddd6b425b1bc38e22fe03524b520eac8893LA

Sed contra est quod Tullius, in sua rhetorica, ad has quatuor omnes alias reducit.

Referencing norms: assert-hb0be4ca3978088ddde3609aeffc6b855a39f186bb30810023ae23eaeb5e1a9fc

la · official · sha256:9d1eb0a1b4bea5d9b72d080e5b982f62049e59988abe7b5e5a6d759e14d62b4eLA

Ad primum ergo dicendum quod Gregorius loquitur de praedictis quatuor virtutibus secundum primam acceptionem. Vel potest dici quod istae quatuor virtutes denominantur ab invicem per redundantiam quandam. Id enim quod est prudentiae, redundat in alias virtutes, inquantum a prudentia diriguntur. Unaquaeque vero aliarum redundat in alias ea ratione, quod qui potest quod est difficilius, potest et id quod minus est difficile. Unde qui potest refraenare concupiscentias delectabilium secundum tactum, ne modum excedant, quod est difficillimum; ex hoc ipso redditur habilior ut refraenet audaciam in periculis mortis, ne ultra modum procedat, quod est longe facilius; et secundum hoc, fortitudo dicitur temperata. Temperantia etiam dicitur fortis, ex redundantia fortitudinis in temperantiam, inquantum scilicet ille qui per fortitudinem habet animum firmum contra pericula mortis, quod est difficillimum, est habilior ut retineat animi firmitatem contra impetus delectationum; quia, ut dicit Tullius in I de Offic., non est consentaneum ut qui metu non frangitur, cupiditate frangatur; nec qui invictum se a labore praestiterit, vinci a voluptate.

Referencing norms: Q61A4Ad1, assert-h19889ad85d6aa2c45d0c1c7bf99c89b10154100d3bc8de8fb1e376ad14bc51c6

la · official · sha256:2796eeeac7238b5c460d40e63a29152bddf211a4695d33e7947f51f0985db968LA

Et per hoc etiam patet responsio ad secundum. Sic enim temperantia in omnibus modum servat, et fortitudo contra illecebras voluptatum animum servat inflexum, vel inquantum istae virtutes denominant quasdam generales conditiones virtutum; vel per redundantiam praedictam.

Referencing norms: Q61A4Ad2, assert-h59eb117e8f6b9496453a4bbd127f700bbe6e324d36f8775b71b4678feddbaeec

la · official · sha256:08de8db3df0494809abaf8ca8f893b7e234685effecf544ad7c2d4a272a6d69fLA

Ad tertium dicendum quod illae quatuor generales virtutum conditiones quas ponit philosophus, non sunt propriae praedictis virtutibus. Sed possunt eis appropriari, secundum modum iam dictum.

Referencing norms: Q61A4Ad3, assert-h25517b147e806ab28fdc7e279f5dde716b2118cf9fcbf1f239367f1ed4469328

la · official · sha256:27b64bef700f95e7477ce955c12282b32ac1a7bd3a480011dc8af4c2c15f19e3LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod quatuor praedictae virtutes non sint diversae virtutes, et ab invicem distinctae. Dicit enim Gregorius, in XXII Moral., prudentia vera non est, quae iusta, temperans et fortis non est; nec perfecta temperantia, quae fortis, iusta et prudens non est; nec fortitudo integra, quae prudens, temperans et iusta non est; nec vera iustitia, quae prudens, fortis et temperans non est. Hoc autem non contingeret, si praedictae quatuor virtutes essent ab invicem distinctae, diversae enim species eiusdem generis non denominant se invicem. Ergo praedictae virtutes non sunt ab invicem distinctae.

Referencing norms: Q61A4Obiectio1, assert-hec1c10ef66c1ac0e9bcb74fe80d0d6f54719ffb3f8c492e444b0671c8f86042e

la · official · sha256:3e9155107d9210734b7421cd84aa826bead1003682c74365bce2682dd2810453LA

Praeterea, eorum quae ab invicem sunt distincta, quod est unius, non attribuitur alteri. Sed illud quod est temperantiae, attribuitur fortitudini, dicit enim Ambrosius, in I libro de Offic., iure ea fortitudo vocatur, quando unusquisque seipsum vincit, nullis illecebris emollitur atque inflectitur. De temperantia etiam dicit quod modum vel ordinem servat omnium quae vel agenda vel dicenda arbitramur. Ergo videtur quod huiusmodi virtutes non sunt ab invicem distinctae.

Referencing norms: Q61A4Obiectio2, assert-h16af6cf793c0c417c9d2c05f10525f0bbba4df1ea3eb09698db301de37a316a5, assert-h5314903d589602270f39f5370209d655ac9a17a915b2c4d2093b41ba36eb5458

la · official · sha256:62dd6b999dfc92f52c0dd6a45d6151a0a67a0956c87c83e065a135cd25d3d8c6LA

Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., quod ad virtutem haec requiruntur, primum quidem, si sciens; deinde, si eligens, et eligens propter hoc; tertium autem, si firme et immobiliter habeat et operetur. Sed horum primum videtur ad prudentiam pertinere, quae est recta ratio agibilium; secundum, scilicet eligere, ad temperantiam, ut aliquis non ex passione, sed ex electione agat, passionibus refraenatis; tertium, ut aliquis propter debitum finem operetur, rectitudinem quandam continet, quae videtur ad iustitiam pertinere aliud, scilicet firmitas et immobilitas, pertinet ad fortitudinem. Ergo quaelibet harum virtutum est generalis ad omnes virtutes. Ergo non distinguuntur ad invicem.

Referencing norms: Q61A4Obiectio3, assert-h4048bf5edca543bd8551dc21b00bc89751d7dba5464aaae034b4a149b69a46d2, assert-h4e6952e6fa98a2b77c7d219558be41c58a1b950249dc898d141b2c11c8bcb21a, assert-h51557d1185fc0220439a26a4c725f4ba39f5561c90ab973de74ffb1233224264

la · official · sha256:be9db8fe20e3fb0dcbbcb763c763e42375cf93d6ae773577e4cbd7cf44ec8fc9LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, praedictae quatuor virtutes dupliciter a diversis accipiuntur. Quidam enim accipiunt eas, prout significant quasdam generales conditiones humani animi, quae inveniuntur in omnibus virtutibus, ita scilicet quod prudentia nihil sit aliud quam quaedam rectitudo discretionis in quibuscumque actibus vel materiis; iustitia vero sit quaedam rectitudo animi, per quam homo operatur quod debet in quacumque materia; temperantia vero sit quaedam dispositio animi quae modum quibuscumque passionibus vel operationibus imponit, ne ultra debitum efferantur; fortitudo vero sit quaedam dispositio animae per quam firmetur in eo quod est secundum rationem, contra quoscumque impetus passionum vel operationum labores. Haec autem quatuor sic distincta, non important diversitatem habituum virtuosorum quantum ad iustitiam, temperantiam et fortitudinem. Cuilibet enim virtuti morali, ex hoc quod est habitus, convenit quaedam firmitas, ut a contrario non moveatur, quod dictum est ad fortitudinem pertinere. Ex hoc vero quod est virtus, habet quod ordinetur ad bonum, in quo importatur ratio recti vel debiti, quod dicebatur ad iustitiam pertinere. In hoc vero quod est virtus moralis rationem participans, habet quod modum rationis in omnibus servet, et ultra se non extendat, quod dicebatur pertinere ad temperantiam. Solum autem hoc quod est discretionem habere, quod attribuebatur prudentiae, videtur distingui ab aliis tribus, inquantum hoc est ipsius rationis per essentiam; alia vero tria important quandam participationem rationis, per modum applicationis cuiusdam ad passiones vel operationes. Sic igitur, secundum praedicta, prudentia quidem esset virtus distincta ab aliis tribus, sed aliae tres non essent virtutes distinctae ab invicem; manifestum est enim quod una et eadem virtus et est habitus, et est virtus, et est moralis. Alii vero, et melius, accipiunt has quatuor virtutes secundum quod determinantur ad materias speciales; unaquaeque quidem illarum ad unam materiam, in qua principaliter laudatur illa generalis conditio a qua nomen virtutis accipitur, ut supra dictum est. Et secundum hoc, manifestum est quod praedictae virtutes sunt diversi habitus, secundum diversitatem obiectorum distincti.

Referencing norms: Q61A4Respondeo, assert-h06bc0fca8de190fcbbc5b6ee21d3923f738747eeb3cdca82f23dc21373c9db4f

la · official · sha256:d82bc17c12185781c38df739e536fb4cb98870713095b6f67f27f358eea1dcf8LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario affectu, et subiungit de praedictis quatuor virtutibus. Praedictae ergo quatuor virtutes sunt ab invicem distinctae.

Referencing norms: assert-ha7993a7ca094bc6f401bd67a0f35b676f903dcf7452a175c111dba14eee04855

la · official · sha256:eff48c6afae6ac5e74d4066f027176d3a7e201db3844adfb7528cd7749d1df88LA

Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur de his virtutibus secundum quod sunt circa res humanas, puta iustitia circa emptiones et venditiones, fortitudo circa timores, temperantia circa concupiscentias. Sic enim ridiculum est eas Deo attribuere.

Referencing norms: Q61A5Ad1, assert-hf0cbf3007011276f4fbd9674c4f87b0250c3cb6590a70bb82da707d3a2792d2d

la · official · sha256:414cc9438201913eb241f6883498fc858a79e3bb4d3e0136ecbe6ce172e5acaeLA

Ad secundum dicendum quod virtutes humanae sunt circa passiones, scilicet virtutes hominum in hoc mundo conversantium. Sed virtutes eorum qui plenam beatitudinem assequuntur, sunt absque passionibus. Unde Plotinus dicit quod passiones politicae virtutes molliunt, idest ad medium reducunt; secundae, scilicet purgatoriae, auferunt; tertiae, quae sunt purgati animi, obliviscuntur; in quartis, scilicet exemplaribus, nefas est nominari. Quamvis dici possit quod loquitur hic de passionibus secundum quod significant aliquos inordinatos motus.

Referencing norms: Q61A5Ad2, assert-h9b0a36fd5ba4ee3411e06411269b13c29140ed217f3dd0cc9fb99ac0e3f630be

la · official · sha256:4dd77af4a30e0b1e8b50ba4677052ffe0e01e356a4c74e4009d81356c21278f4LA

Ad tertium dicendum quod deserere res humanas ubi necessitas imponitur, vitiosum est, alias est virtuosum. Unde parum supra Tullius praemittit, his forsitan concedendum est rempublicam non capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae se dederunt; et his qui aut valetudinis imbecillitate, aut aliqua graviori causa impediti, a republica recesserunt; cum eius administrandae potestatem aliis laudemque concederent. Quod consonat ei quod Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, otium sanctum quaerit caritas veritatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus imponit, percipiendae atque intuendae vacandum est veritati, si autem imponitur, suscipienda est, propter caritatis necessitatem.

Referencing norms: Q61A5Ad3, assert-h1bbb48bf49d67675f26247d93daeed9e90cb396f306070e6580e4b686e8ad0e0

la · official · sha256:da1dcc710ed3e76dda0fa26754c2b022c49608a0b63ca5bbd9fd9b1159bec907LA

Ad quartum dicendum quod sola iustitia legalis directe respicit bonum commune, sed per imperium omnes alias virtutes ad bonum commune trahit, ut in V Ethic. dicit philosophus. Est enim considerandum quod ad politicas virtutes, secundum quod hic dicuntur, pertinet non solum bene operari ad commune, sed etiam bene operari ad partes communis, scilicet ad domum, vel aliquam singularem personam.

Referencing norms: Q61A5Ad4, assert-h3a3bbc4f442b326ab8f796c316c2d2070e41a6657806eeebb977ed9d29638fca

la · official · sha256:e11fcd6ca6abb009396feb511e806400394c169905fe19680ddf5063a4ad774bLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter huiusmodi quatuor virtutes dividantur in virtutes exemplares, purgati animi, purgatorias, et politicas. Ut enim Macrobius dicit, in I super somnium Scipionis, virtutes exemplares sunt quae in ipsa divina mente consistunt. Sed philosophus, in X Ethic., dicit quod ridiculum est Deo iustitiam, fortitudinem, temperantiam et prudentiam attribuere. Ergo virtutes huiusmodi non possunt esse exemplares.

Referencing norms: Q61A5Obiectio1, assert-h7a7e1f6a3663b1b6907c7cc0de5e7b765880aa463d06183ed416e42e1537bb30, assert-hf386d50cd79c2d72ce496721cdae8fe338f80406cf61218946267d9c02bf3535

la · official · sha256:ffc08b697af84ebcfca150d7d93bef067548c1831d0b86369d54b22d489eee65LA

Praeterea, virtutes purgati animi dicuntur quae sunt absque passionibus, dicit enim ibidem Macrobius quod temperantiae purgati animi est terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus oblivisci; fortitudinis autem passiones ignorare, non vincere. Dictum est autem supra quod huiusmodi virtutes sine passionibus esse non possunt. Ergo huiusmodi virtutes purgati animi esse non possunt.

Referencing norms: Q61A5Obiectio2, assert-h91894e813b89d667324f35b5fb9fb3e827fbf8681348b44d20bfe622fdc6fffc

la · official · sha256:4dc8d8707591d9397aacd0caf77a8922265e67467cca490c1b6906333cb5a348LA

Praeterea, virtutes purgatorias dicit esse eorum qui quadam humanorum fuga solis se inserunt divinis. Sed hoc videtur esse vitiosum, dicit enim Tullius, in I de Offic., quod qui despicere se dicunt ea quae plerique mirantur imperia et magistratus, his non modo non laudi, verum etiam vitio dandum puto. Ergo non sunt aliquae virtutes purgatoriae.

Referencing norms: Q61A5Obiectio3, assert-h27f79ecd1459559e1164723bbc21e32770cf100cd7e109e23af08e529c681a52, assert-h7ad00990d46a86a55c46aa7c0b41f049c94d8eeb917cb5039dce5e9410a0b911

la · official · sha256:a49a37dc299a6d061bb29da9e38e547a347df68bc5ab5638b9f2ae261cd11d4aLA

Praeterea, virtutes politicas esse dicit quibus boni viri reipublicae consulunt, urbesque tuentur. Sed ad bonum commune sola iustitia legalis ordinatur; ut philosophus dicit, in V Ethic. Ergo aliae virtutes non debent dici politicae.

Referencing norms: Q61A5Obiectio4, assert-h11dff73a66394c8365f44d089a8ca8c6e358a04020ba4ca506a7322a69f1ec08, assert-he78c37d890c0e87bddc31251be58dcdc65d2e853eedee1ff429d765ba14103de

la · official · sha256:de61480b241a148ff41ba9762085371a1b6407bcaa6ea2c1de64504c8b55b224LA

Respondeo dicendum quod, sicut Augustinus dicit in libro de moribus Eccles., oportet quod anima aliquid sequatur, ad hoc quod ei possit virtus innasci, et hoc Deus est, quem si sequimur, bene vivimus. Oportet igitur quod exemplar humanae virtutis in Deo praeexistat, sicut et in eo praeexistunt omnium rerum rationes. Sic igitur virtus potest considerari vel prout est exemplariter in Deo, et sic dicuntur virtutes exemplares. Ita scilicet quod ipsa divina mens in Deo dicatur prudentia; temperantia vero, conversio divinae intentionis ad seipsum, sicut in nobis temperantia dicitur per hoc quod concupiscibilis conformatur rationi; fortitudo autem Dei est eius immutabilitas; iustitia vero Dei est observatio legis aeternae in suis operibus, sicut Plotinus dixit. Et quia homo secundum suam naturam est animal politicum, virtutes huiusmodi, prout in homine existunt secundum conditionem suae naturae, politicae vocantur, prout scilicet homo secundum has virtutes recte se habet in rebus humanis gerendis. Secundum quem modum hactenus de his virtutibus locuti sumus. Sed quia ad hominem pertinet ut etiam ad divina se trahat quantum potest, ut etiam philosophus dicit, in X Ethic.; et hoc nobis in sacra Scriptura multipliciter commendatur, ut est illud Matth. V, estote perfecti, sicut et pater vester caelestis perfectus est, necesse est ponere quasdam virtutes medias inter politicas, quae sunt virtutes humanae, et exemplares, quae sunt virtutes divinae. Quae quidem virtutes distinguuntur secundum diversitatem motus et termini. Ita scilicet quod quaedam sunt virtutes transeuntium et in divinam similitudinem tendentium, et hae vocantur virtutes purgatoriae. Ita scilicet quod prudentia omnia mundana divinorum contemplatione despiciat, omnemque animae cogitationem in divina sola dirigat; temperantia vero relinquat, inquantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis autem est ut anima non terreatur propter excessum a corpore, et accessum ad superna; iustitia vero est ut tota anima consentiat ad huius propositi viam. Quaedam vero sunt virtutes iam assequentium divinam similitudinem, quae vocantur virtutes iam purgati animi. Ita scilicet quod prudentia sola divina intueatur; temperantia terrenas cupiditates nesciat; fortitudo passiones ignoret; iustitia cum divina mente perpetuo foedere societur, eam scilicet imitando. Quas quidem virtutes dicimus esse beatorum, vel aliquorum in hac vita perfectissimorum.

Referencing norms: Q61A5Respondeo, assert-h595d124477e3369cefec7e8d5fbc18029d53b6fbd44c99566fc64e9120a586d3

la · official · sha256:c0928764cc1287a4be26de8b6248c5397255f9466d6c41b8f96101e529de17f2LA

Sed contra est quod Macrobius ibidem dicit, Plotinus, inter philosophiae professores cum Platone princeps, quatuor sunt, inquit, quaternarum genera virtutum. Ex his primae politicae vocantur; secundae, purgatoriae; tertiae autem, iam purgati animi; quartae, exemplares.

Referencing norms: assert-h07fa7e32f5f254732a01803f1732114a2ba6d309b913998a6f06e0b2ed509e88

la · official · sha256:d853b2e050265466fddf88daf21db703c19e5e9805122899155f6bab3f3bef20LA

Deinde considerandum est de virtutibus cardinalibus. Et circa hoc quaeruntur quinque. Primo, utrum virtutes morales debeant dici cardinales, vel principales. Secundo, de numero earum. Tertio, quae sint. Quarto, utrum differant ab invicem. Quinto, utrum dividantur convenienter in virtutes politicas, et purgatorias, et purgati animi, et exemplares.

la · official · sha256:b349d3a127424ccd8c4c11fa2261a100e62e9ea5b6e10019193c6c1a95bf7b41LA

Ad primum ergo dicendum quod aliqua natura potest attribui alicui rei dupliciter. Uno modo, essentialiter, et sic huiusmodi virtutes theologicae excedunt hominis naturam. Alio modo, participative, sicut lignum ignitum participat naturam ignis, et sic quodammodo fit homo particeps divinae naturae, ut dictum est. Et sic istae virtutes conveniunt homini secundum naturam participatam.

Referencing norms: Q62A1Ad1, assert-hcf236d06b3967e49eb918201dfeefd75d7c3a25febff10ff0664087ed3bccb2f

la · official · sha256:a01d662210efdde1ad493544aa965095e34c306c26118d41f798c458ee132c39LA

Ad secundum dicendum quod istae virtutes non dicuntur divinae, sicut quibus Deus sit virtuosus, sed sicut quibus nos efficimur virtuosi a Deo, et in ordine ad Deum. Unde non sunt exemplares, sed exemplatae.

Referencing norms: Q62A1Ad2, assert-hf526793261335908422c59efc994d0b1f23d65bf70a8084ebb385c91acd24cb3

la · official · sha256:49e804ddfeeeafc6c8fb8052cab8c09abdc3b4c0bf454fef9333073da51c8406LA

Ad tertium dicendum quod ad Deum naturaliter ratio et voluntas ordinatur prout est naturae principium et finis, secundum tamen proportionem naturae. Sed ad ipsum secundum quod est obiectum beatitudinis supernaturalis, ratio et voluntas secundum suam naturam non ordinantur sufficienter.

Referencing norms: Q62A1Ad3, assert-hba83665b1e8e000df5eb3441b9de06b6ba8cf5d713c9aaaaff668a6e28c2e788

la · official · sha256:8eb0ed74df667d6ff280ac6e3c2f4f94a8d656ae1fcbc4698a69b47e8ef9fb8fLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sint aliquae virtutes theologicae. Ut enim dicitur in VII Physic., virtus est dispositio perfecti ad optimum, dico autem perfectum, quod est dispositum secundum naturam. Sed id quod est divinum, est supra naturam hominis. Ergo virtutes theologicae non sunt virtutes hominis.

Referencing norms: Q62A1Obiectio1, assert-hbc423027d9d646d9c972addaf2ce57489199b2af7a36e0aa80618f83254c3792, assert-he3827fc03dd1996dddd4787d144fb043cdc0f7c918e60dd73fbb828f6f61de4d

la · official · sha256:30c815e60ef1b91c9d589594da3ff5298c769a8d9bc3e048316a16f6addeef0aLA

Praeterea, virtutes theologicae dicuntur quasi virtutes divinae. Sed virtutes divinae sunt exemplares, ut dictum est, quae quidem non sunt in nobis, sed in Deo. Ergo virtutes theologicae non sunt virtutes hominis.

Referencing norms: Q62A1Obiectio2, assert-hf47258e552dc7a5df7fa90bd0e352df242cc066fe49d878cca1b008703e4a858, assert-hfcf901e4951517e0c5f701eaccbd14a771ec006eb12f1b44f31f352db5231c4b

la · official · sha256:c44fe204d27abd68cb12185eb9d78d53c869458227ecdd6553c69fc5b2b15698LA

Praeterea, virtutes theologicae dicuntur quibus ordinamur in Deum, qui est primum principium et ultimus finis rerum. Sed homo ex ipsa natura rationis et voluntatis, habet ordinem ad primum principium et ultimum finem. Non ergo requiruntur aliqui habitus virtutum theologicarum, quibus ratio et voluntas ordinetur in Deum.

Referencing norms: Q62A1Obiectio3, assert-h180a59d8257220856d87fabc968ae66693f89f6442ffa5a8beef42ec8143063f, assert-h3322ace9f7acc6a3a0a220efeb3f2092abaf9d9865ee882e72ca30968a27b139

la · official · sha256:c5e6751cb59bd80da0a5396102e511de66ebab29acee7ececef39ed03eecc38fLA

Respondeo dicendum quod per virtutem perficitur homo ad actus quibus in beatitudinem ordinatur, ut ex supradictis patet. Est autem duplex hominis beatitudo sive felicitas, ut supra dictum est. Una quidem proportionata humanae naturae, ad quam scilicet homo pervenire potest per principia suae naturae. Alia autem est beatitudo naturam hominis excedens, ad quam homo sola divina virtute pervenire potest, secundum quandam divinitatis participationem; secundum quod dicitur II Petr. I, quod per Christum facti sumus consortes divinae naturae. Et quia huiusmodi beatitudo proportionem humanae naturae excedit, principia naturalia hominis, ex quibus procedit ad bene agendum secundum suam proportionem, non sufficiunt ad ordinandum hominem in beatitudinem praedictam. Unde oportet quod superaddantur homini divinitus aliqua principia, per quae ita ordinetur ad beatitudinem supernaturalem, sicut per principia naturalia ordinatur ad finem connaturalem, non tamen absque adiutorio divino. Et huiusmodi principia virtutes dicuntur theologicae, tum quia habent Deum pro obiecto, inquantum per eas recte ordinamur in Deum; tum quia a solo Deo nobis infunduntur; tum quia sola divina revelatione, in sacra Scriptura, huiusmodi virtutes traduntur.

Referencing norms: Q62A1Respondeo, TheologicalVirtues, assert-hcd69e248fdca36ae088e81ed2ef702b6718bf3313b2b4068f02e3138e6f0185f

la · official · sha256:99a7c40f2371061534c0dc272d794e7e99878ce1827f25be979babec2c07dbf5LA

Sed contra est quod praecepta legis sunt de actibus virtutum. Sed de actibus fidei, spei et caritatis dantur praecepta in lege divina, dicitur enim Eccli. II, qui timetis Deum, credite illi; item, sperate in illum; item, diligite illum. Ergo fides, spes et caritas sunt virtutes in Deum ordinantes. Sunt ergo theologicae.

Referencing norms: assert-h86d7d08688433ad31425a8d5b8b438cfa26afd2e2722e435b1f70e5adc14de42

la · official · sha256:16c4ea68a73d26d148ced1a4fc5ad94bdca54b51fe56591e062dcc4a3fe91478LA

Ad primum ergo dicendum quod virtutes intellectuales et morales perficiunt intellectum et appetitum hominis secundum proportionem naturae humanae, sed theologicae supernaturaliter.

Referencing norms: Q62A2Ad1, assert-hc84e5ba6599f02303c9c05330a47d5b102de112215dfda1990c73ebee50465d2

la · official · sha256:ae384d46712eec8e0731a194393513e5ca84373039c3593900a24793a984d2a7LA

Ad secundum dicendum quod sapientia quae a philosopho ponitur intellectualis virtus, considerat divina secundum quod sunt investigabilia ratione humana. Sed theologica virtus est circa ea secundum quod rationem humanam excedunt.

Referencing norms: Q62A2Ad2, assert-h3fbcfa68d0d024f946d1f8a11aeafd2ae848e211703c4e6791496bc4c97b19cd

la · official · sha256:adefaa92d2133df9cf903dd3b835c400b87cf5416d6009d4ea88a563e505b76bLA

Ad tertium dicendum quod, licet caritas sit amor, non tamen omnis amor est caritas. Cum ergo dicitur quod omnis virtus est ordo amoris, potest intelligi vel de amore communiter dicto; vel de amore caritatis. Si de amore communiter dicto, sic dicitur quaelibet virtus esse ordo amoris, inquantum ad quamlibet cardinalium virtutum requiritur ordinata affectio, omnis autem affectionis radix et principium est amor, ut supra dictum est. Si autem intelligatur de amore caritatis, non datur per hoc intelligi quod quaelibet alia virtus essentialiter sit caritas, sed quod omnes aliae virtutes aliqualiter a caritate dependeant, ut infra patebit.

Referencing norms: Q62A2Ad3, assert-h7b53942fc1f0d3f834df31397e5b9a3524a382d4331c1ce53251d15eb0c2ca82

la · official · sha256:63018930f32eb6cd53c2f88107b1207db152ff36fd9027ea5948e2de2d785182LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod virtutes theologicae non distinguantur a moralibus et intellectualibus. Virtutes enim theologicae, si sunt in anima humana, oportet quod perficiant ipsam vel secundum partem intellectivam vel secundum partem appetitivam. Sed virtutes quae perficiunt partem intellectivam, dicuntur intellectuales, virtutes autem quae perficiunt partem appetitivam, sunt morales. Ergo virtutes theologicae non distinguuntur a virtutibus moralibus et intellectualibus.

Referencing norms: Q62A2Obiectio1, assert-he8b8dc7fea757071d42fce34bd751f5dc4c77e06865acd779eb67cda4de6aee8, assert-hf6a05550710e19c197a69b2301f18c550724918ebf6b73b8a0395bcf98ddb521

la · official · sha256:6729d7498f9f9fa1e880abb8dbcb2175907bb8fa3b340da82e0ae9ceaa5d0900LA

Praeterea, virtutes theologicae dicuntur quae ordinant nos ad Deum. Sed inter intellectuales virtutes est aliqua quae ordinat nos ad Deum, scilicet sapientia, quae est de divinis, utpote causam altissimam considerans. Ergo virtutes theologicae ab intellectualibus virtutibus non distinguuntur.

Referencing norms: Q62A2Obiectio2, assert-hc3957ea70d72334b13712dba395c4c71e93a2507a746379b866c09a1bbe9d194, assert-hf80ad92bc958e38802d4446c1d04049bf30225f72d1039e5d82ac256fdd6ee33

la · official · sha256:1da844259f8c5f045d2ed05e1fc7b9b8236ae33e38df370fe705456ba32dee2fLA

Praeterea, Augustinus, in libro de moribus Eccles., manifestat in quatuor virtutibus cardinalibus quod sunt ordo amoris. Sed amor est caritas, quae ponitur virtus theologica. Ergo virtutes morales non distinguuntur a theologicis.

Referencing norms: Q62A2Obiectio3, assert-h23a4da039d8b8c9bb039e4cba7779c2928c86e1143deb7a958245e06cb879227, assert-ha8de67e516a706851ed90b2711c2fefbee79fd65fa91f4488b076acfe53d0056

la · official · sha256:a5a44091290365d55c4e18eac16866cd8340feaa6f34991f838f90ffa1592ca7LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus specie distinguuntur secundum formalem differentiam obiectorum. Obiectum autem theologicarum virtutum est ipse Deus, qui est ultimus rerum finis, prout nostrae rationis cognitionem excedit. Obiectum autem virtutum intellectualium et moralium est aliquid quod humana ratione comprehendi potest. Unde virtutes theologicae specie distinguuntur a moralibus et intellectualibus.

Referencing norms: Q62A2Respondeo, assert-h3c7e8bb6f9841362601f233caa43c6b91ce7ad9a4c95b6ac5a20f5cf09996843

la · official · sha256:a3e69ceb4d8112599ec6eabbd2425f79803ee76ca07bcde0d375f644485ce37aLA

Sed contra, id quod est supra naturam hominis, distinguitur ab eo quod est secundum naturam hominis. Sed virtutes theologicae sunt super naturam hominis, cui secundum naturam conveniunt virtutes intellectuales et morales, ut ex supradictis patet. Ergo distinguuntur ab invicem.

Referencing norms: assert-h03e5b680b7b9ecd960220472dbfbaaaa9bde1c2e16270e60d34680f40ed8d94e

la · official · sha256:de2c346f09590bb714fb24e75ff92f83bb6e2d0325ca3344408579f9f8df572aLA

Ad primum ergo dicendum quod intellectus indiget speciebus intelligibilibus, per quas intelligat, et ideo oportet quod in eo ponatur aliquis habitus naturalis superadditus potentiae. Sed ipsa natura voluntatis sufficit ad naturalem ordinem in finem, sive quantum ad intentionem finis, sive quantum ad conformitatem ad ipsum. Sed in ordine ad ea quae supra naturam sunt, ad nihil horum sufficit natura potentiae. Et ideo oportet fieri superadditionem habitus supernaturalis quantum ad utrumque.

Referencing norms: Q62A3Ad1, assert-h8a3c2cb3f56dff7511026f33a5a811d700bbc7972ff0baf3fe830ab8b6c667af

la · official · sha256:c92f6788530533fa161af20b4ab32fdf5ec7b3bb839b58ea984c9e4c5ea81401LA

Ad secundum dicendum quod fides et spes imperfectionem quandam important, quia fides est de his quae non videntur, et spes de his quae non habentur. Unde habere fidem et spem de his quae subduntur humanae potestati, deficit a ratione virtutis. Sed habere fidem et spem de his quae sunt supra facultatem naturae humanae, excedit omnem virtutem homini proportionatam; secundum illud I ad Cor. I, quod infirmum est Dei, fortius est hominibus.

Referencing norms: Q62A3Ad2, assert-h13883469ec89490e6f5c9af3a0a2a7475dcd5e51a5f970cb13fed0e64e47d042

la · official · sha256:144474db33ab0704feb87e72711733f642c59fe261ced386cff5250d3812545fLA

Ad tertium dicendum quod ad appetitum duo pertinent, scilicet motus in finem; et conformatio ad finem per amorem. Et sic oportet quod in appetitu humano duae virtutes theologicae ponantur, scilicet spes et caritas.

Referencing norms: Q62A3Ad3, assert-hdbaae4c16162b718bcb475405953734f9e1234c322acf233686aa859e7fdddc0

la · official · sha256:5b8b129517aa3c8cb9098ddc01fb732653d5151797115e152c6d6f270526bdc6LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur tres virtutes theologicae, fides, spes et caritas. Virtutes enim theologicae se habent in ordine ad beatitudinem divinam, sicut inclinatio naturae ad finem connaturalem. Sed inter virtutes ordinatas ad finem connaturalem, ponitur una sola virtus naturalis, scilicet intellectus principiorum. Ergo debet poni una sola virtus theologica.

Referencing norms: Q62A3Obiectio1, assert-hbdf5722a155585d261b9d1f186aba948bd90c1ca0c35f419dea138ef59109669, assert-hd276689f42bb423efd4994085a5a2362d144d178ca7d30194531af49afc023bc

la · official · sha256:7882d6606b0ac54055741e6d0838d81d4449d425289aaba0be1f68c8448aec6eLA

Praeterea, theologicae virtutes sunt perfectiores virtutibus intellectualibus et moralibus. Sed inter intellectuales virtutes fides non ponitur, sed est aliquid minus virtute, cum sit cognitio imperfecta. Similiter etiam inter virtutes morales non ponitur spes, sed est aliquid minus virtute, cum sit passio. Ergo multo minus debent poni virtutes theologicae.

Referencing norms: Q62A3Obiectio2, assert-h17f8fd27a24a01c3456069a678c14493d0b7ef1e236cf7d8b19c158b196b206c, assert-h1e5fe0e4e70c69f63b3a34f11630797f2a6ba2b38d396260a312a2dc180912ee

la · official · sha256:01b231a654bf28bbed7fefd409543b20860f2651baa24fa2a3c4315733929487LA

Praeterea, virtutes theologicae ordinant animam hominis ad Deum. Sed ad Deum non potest anima hominis ordinari nisi per intellectivam partem, in qua est intellectus et voluntas. Ergo non debent esse nisi duae virtutes theologicae, una quae perficiat intellectum, alia quae perficiat voluntatem.

Referencing norms: Q62A3Obiectio3, assert-h414f5e44210d9941f68bbbd51bdf7e33b06c2bb7dc3c43132e0aaa598bbc3021, assert-hbd76f71639d86bb37ec070808c76f78b001bd35b39b8f0ebaf770ecad4ec0aad