Sancti Thomae de Aquino, Summa theologiae I, quaestiones 75-102

la · official · sha256:36eee4f9c0a8a8a678a77231a25a6c69b24dcc639eb3e5c6306c662019badddfLA

Ad primum ergo dicendum quod verbum Hugonis est intelligendum non quantum ad habitum iustitiae, sed quantum ad executionem actus.

Referencing norms: Q100A1Ad1, assert-h141b0d608c61c450a3597df19ed98882c40473222535037b3aa8482f1fe72cdc

la · official · sha256:0646af21e65a812f6d67e0394e1d3e12a6025517f297218822fea96bcfd7d6fdLA

Ad secundum dicendum quod quidam dicunt quod pueri non fuissent nati cum iustitia gratuita, quae est merendi principium, sed cum iustitia originali. Sed cum radix originalis iustitiae, in cuius rectitudine factus est homo, consistat in subiectione supernaturali rationis ad Deum, quae est per gratiam gratum facientem, ut supra dictum est; necesse est dicere quod, si pueri nati fuissent in originali iustitia, quod etiam nati fuissent cum gratia; sicut et de primo homine supra diximus quod fuit cum gratia conditus. Non tamen fuisset propter hoc gratia naturalis, quia non fuisset transfusa per virtutem seminis, sed fuisset collata homini statim cum habuisset animam rationalem. Sicut etiam statim cum corpus est dispositum infunditur a Deo anima rationalis, quae tamen non est ex traduce.

Referencing norms: Q100A1Ad2, assert-h040cec365f14f9a70b8e2f7f27d83e6f8083d9317a5e5e15832c51df2e3d28c8

la · official · sha256:242e6129464461a7ca3cc5ed7d18d23a3645c1b91b33e8f0d62c5a150ef502e1LA

Unde patet solutio ad tertium.

Referencing norms: Q100A1Ad3, assert-h71ec35e960f241400cd7d0dacd947efbaf4c0dbf32efc49a917efed9cfa28e7b

la · official · sha256:bbd4fc8660469d2859370e927a4dc420110f805c50a96b31dd6196836a1990c0LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod homines non fuissent cum iustitia nati. Dicit enim Hugo de sancto Victore quod primus homo ante peccatum generaret quidem filios sine peccato, sed non paternae iustitiae haeredes.

Referencing norms: Q100A1Obiectio1, assert-h1b2ee3b674780ead431b911dbbcdaaab11ac12f8d2ea6906f51c9a3e4f7df5a1

la · official · sha256:6add4b0918844ccaa2e386e8437f2ad6fbc3d4355e4f5b18cae9daa5f5aa6fadLA

Praeterea, iustitia est per gratiam, ut apostolus dicit ad Rom. V. Sed gratia non transfunditur, quia sic esset naturalis; sed a solo Deo infunditur. Ergo pueri cum iustitia nati non fuissent.

Referencing norms: Q100A1Obiectio2, assert-h57e383511d94125cbc91bc23e1e00a041083145fe4ebbcb333acdab39759746e, assert-hbf63ee2324aa7495da76994996a1f978d9d6e299689f7d49bdf4b3ee2868bcb6

la · official · sha256:0556cf37d1e178a2a23547bcb05d4d353c968994b790491712185ac5b8d379faLA

Praeterea, iustitia in anima est. Sed anima non est ex traduce. Ergo nec iustitia traducta fuisset a parentibus in filios.

Referencing norms: Q100A1Obiectio3, assert-h65d8970882419229c1f8381ef4e62957db585f57b67ad0b3ba8f6e7ee2303d8d, assert-hb0c92dbca3c893407d35e7405f8dd85922e0b3a7ff0cad0c4a6efe947c83bb6d

la · official · sha256:3e7dca8fadad82f933b9c27e84e22e75d4f3b641a987b8c028a620b3f16e0e06LA

Respondeo dicendum quod naturaliter homo generat sibi simile secundum speciem. Unde quaecumque accidentia consequuntur naturam speciei, in his necesse est quod filii parentibus similentur, nisi sit error in operatione naturae, qui in statu innocentiae non fuisset. In accidentibus autem individualibus non est necesse quod filii parentibus similentur. Iustitia autem originalis, in qua primus homo conditus fuit, fuit accidens naturae speciei, non quasi ex principiis speciei causatum, sed sicut quoddam donum divinitus datum toti naturae. Et hoc apparet, quia opposita sunt unius generis, peccatum autem originale, quod opponitur illi iustitiae, dicitur esse peccatum naturae; unde traducitur a parente in posteros. Et propter hoc etiam filii parentibus assimilati fuissent quantum ad originalem iustitiam.

Referencing norms: Q100A1Respondeo, assert-hebb82062a87d7363e78ab2fb3bf9e987961cea2b356644e7858e9f1ad1d26021

la · official · sha256:ea8583d4a913a0c55362861cf4aafd7ae0852aa3cc1eaf8b363aa16d08b2fdfeLA

Sed contra est quod Anselmus dicit, in libro de conceptu Virg., quod simul cum rationalem haberent animam, iusti essent quos generaret homo, si non peccaret.

Referencing norms: assert-hd206a22969c953784c4acdd4504bf2b822886308dd2a9bb8c1b4fc53d92f052c

la · official · sha256:e27c5620b1dedd69f37729b6bbe9601a2563ac8fa76b5100683a199003ddf213LA

Ad primum ergo dicendum quod, si Adam non peccasset, non generaret ex se filios Gehennae, ita scilicet quod ab ipso peccatum contraherent, quod est causa Gehennae. Possent tamen fieri filii Gehennae per liberum arbitrium peccando. Vel, si filii Gehennae non fierent per peccatum, hoc non esset propter hoc, quia essent in iustitia confirmati; sed propter divinam providentiam, per quam a peccato conservarentur immunes.

Referencing norms: Q100A2Ad1, assert-h826d1620ce9d8c6a48c340c4a4b3f10237b5645cd6c60d5677eabf3f804ec61d

la · official · sha256:8a77faf6fc9835b0465e2cefcafdec503ae463014243d011c59a2f3c7342d3d8LA

Ad secundum dicendum quod Anselmus hoc non dicit asserendo, sed opinando. Quod patet ex ipso modo loquendi, cum dicit, videtur quod, si vixissent et cetera.

Referencing norms: Q100A2Ad2, assert-h8830692736e1564d95fd84d8f1137782151c6a871bc9e721378f0dd6ae5e8e99

la · official · sha256:87414804f1d1b0fb5add4670b7836373bd57198657eb336e76e8905f53a2165cLA

Ad tertium dicendum quod ratio ista non est efficax, quamvis per eam Anselmus motus fuisse videatur, ut ex eius verbis apparet. Non enim sic per peccatum primi parentis eius posteri necessitatem peccandi incurrunt, ut ad iustitiam redire non possint, quod est tantum in damnatis. Unde nec ita necessitatem non peccandi transmisisset ad posteros, quod omnino peccare non possent, quod est tantum in beatis.

Referencing norms: Q100A2Ad3, assert-h7cc5c73120cf5bbb417fd37c727335640b45e94a928551fd68ffeec19c5d03a2

la · official · sha256:d533f5ad5c702e3d18a68a9f3650c011ac63afc9552aebc7d4e8d7455e143415LA

Ad quartum dicendum quod non est simile de homine et Angelo. Nam homo habet liberum arbitrium vertibile et ante electionem et post, non autem Angelus, sicut supra dictum est, cum de Angelis ageretur.

Referencing norms: Q100A2Ad4, assert-h4e933e6e4b1d04d07428d49c79c6285dcfaf2032bc67a8eddc7ee5cdc7a44a38

la · official · sha256:b47c1f479a55367f3f311a61b7ebdbbc3ebe46b748092c488f66fa0a098d56fbLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod pueri in statu innocentiae nati fuissent in iustitia confirmati. Dicit enim Gregorius, IV Moralium, super illud, somno meo requiescerem etc., si parentem primum nulla putredo peccati corrumperet, nequaquam ex se filios Gehennae generaret; sed hi qui nunc per redemptorem salvandi sunt, soli ab illo electi nascerentur. Ergo nascerentur omnes in iustitia confirmati.

Referencing norms: Q100A2Obiectio1, assert-h1d6481d09c12ba190d3fc9f9f5cf784acd2e6b405a4c8814c8ce0c932f0558e6

la · official · sha256:76949592ce8405b45d8da96277bd5acc05c8ea12f17bd88b8c48dbc71deac94cLA

Praeterea, Anselmus dicit, in libro cur Deus homo, quod si primi parentes sic vixissent ut tentati non peccassent, ita confirmarentur cum omni propagine sua, ut ultra peccare non possent. Ergo pueri nascerentur in iustitia confirmati.

Referencing norms: Q100A2Obiectio2, assert-hbb03900699dd0ce650014e5a42d305dbeac959f6bb171b118ebf2a79fa10a096

la · official · sha256:3192c29e97463d3bfb316055b136242c8558d5a9ddacf677b3146713c7e9fc07LA

Praeterea, bonum est potentius quam malum. Sed propter peccatum primi hominis consecuta est necessitas peccandi in his qui nascuntur ex eo. Ergo si primus homo in iustitia perstitisset, derivaretur ad posteros necessitas observandi iustitiam.

Referencing norms: Q100A2Obiectio3, assert-h81011cddbdbe406e8496cfdca6d063eec68cd776754792e1ac1a0b6df045f42a, assert-hc7c763e1adf12e0df2ba3b15d020c7e2cf8025de4e6db490f68fb564b18ab377

la · official · sha256:fcb279bbe4377268fd29d47a35b8143ef496ccb15cdcfa64e3af6c66bf8425baLA

Praeterea, Angelus adhaerens Deo aliis peccantibus, statim est in iustitia confirmatus, ut ulterius peccare non posset. Ergo similiter et homo, si tentationi restitisset, confirmatus fuisset. Sed qualis ipse fuit, tales alios generasset. Ergo et eius filii confirmati in iustitia nascerentur.

Referencing norms: Q100A2Obiectio4, assert-h0663be066ca2efd19529a9483e10a89e9451162acb3f716aa5186b3112d17cea, assert-h15b89c96b13078fa93c47068884ecc709fff6b97e647d8604f91857c6c953e8f, assert-hcef323be8e88ec6ce219fecfe1549f54fc967dacbbf624ebbc3da86ebcbcc167

la · official · sha256:fdbf7864842b2aac261fe38972b0343241908c72b44d77686602c996b7f06846LA

Respondeo dicendum quod non videtur possibile quod pueri in statu innocentiae nascerentur in iustitia confirmati. Manifestum est enim quod pueri in sua nativitate non habuissent plus perfectionis quam eorum parentes in statu generationis. Parentes autem, quandiu generassent, non fuissent confirmati in iustitia. Ex hoc enim creatura rationalis in iustitia confirmatur, quod efficitur beata per apertam Dei visionem, cui viso non potest non inhaerere, cum ipse sit ipsa essentia bonitatis, a qua nullus potest averti, cum nihil desideretur et ametur nisi sub ratione boni. Et hoc dico secundum legem communem, quia ex aliquo privilegio speciali secus accidere potest, sicut creditur de virgine matre Dei. Quam cito autem Adam ad illam beatitudinem pervenisset quod Deum per essentiam videret, efficeretur spiritualis et mente et corpore, et animalis vita cessaret, in qua sola generationis usus fuisset. Unde manifestum est quod parvuli non nascerentur in iustitia confirmati.

Referencing norms: Q100A2Respondeo, assert-h8479ec5784d990f50e419c788ba93888273fae1e7e0eeff2528995d3cce925c2

la · official · sha256:35fbb1a5354b073a1aec7b834d6ef9414313c486bae0374cdf48c14b6f5c7f03LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, tam felix universa esset humana societas si nec illi, scilicet primi parentes, malum quod in posteros traiicerent, nec quisquam ex stirpe eorum iniquitatem committeret, quae damnationem reciperet. Ex quo datur intelligi quod, etiam si primi homines non peccassent, aliqui ex eorum stirpe potuissent iniquitatem committere. Non ergo nascerentur in iustitia confirmati.

Referencing norms: assert-hc8bc31b45d996b9918cf4a198585ec2679bf642e1a04c7b12ef16eff673af639

la · official · sha256:e2a2c06f712b04b244a8220d4c11f8371da815beaa32b746c1d62bc5654c0653LA

Deinde considerandum est de conditione prolis generandae quantum ad iustitiam. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum homines fuissent nati cum iustitia. Secundo, utrum nascerentur in iustitia confirmati.

la · official · sha256:0e9728c9b71278c5e90a8be1ce4eacb52218e2d4f417d8266a0edec5613eb202LA

Ad primum ergo dicendum quod esse perfectum in scientia fuit individuale accidens primi parentis, inquantum scilicet ipse instituebatur ut pater et instructor totius humani generis. Et ideo quantum ad hoc, non generabat filios similes sibi; sed solum quantum ad accidentia naturalia vel gratuita totius naturae.

Referencing norms: Q101A1Ad1, assert-h7f7443eecf9f95d35b5288140480f56d9d67603f723ca2f0605be8c2ecd6585d

la · official · sha256:343ccf53d38a143f997fe892f624b11a7e0fad4e838206dcb9db595d8bf7c4a6LA

Ad secundum dicendum quod ignorantia est privatio scientiae quae debet haberi pro tempore illo. Quod in pueris mox natis non fuisset, habuissent enim scientiam quae eis competebat secundum tempus illud. Unde ignorantia in eis non fuisset, sed nescientia respectu aliquorum. Quam etiam Dionysius ponit in Angelis sanctis, in VII Cael. Hier.

Referencing norms: Q101A1Ad2, assert-he884189652e6f2c224228de67d63383a424c78a3359e8ecb4fdb927528933014

la · official · sha256:0dc745a4139ae51aa7c3464783696ebb8cc2f2053aa525d8ad89b22a1506b3d3LA

Ad tertium dicendum quod pueri habuissent sufficientem scientiam ad dirigendum eos in operibus iustitiae in quibus homines diriguntur per universalia principia iuris; quam multo plenius tunc habuissent quam nunc naturaliter habemus, et similiter aliorum universalium principiorum.

Referencing norms: Q101A1Ad3, assert-hc2307bb038e03c9357ff3d65b72de46d6ada39f40de0ae24ff6a6a491fe1118b

la · official · sha256:4683632d4fdffb4ceddb5ea8cd8c3d8d73f9f4bed7a03533c283aaef0a04ed08LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod in statu innocentiae pueri nati fuissent in scientia perfecti. Qualis enim fuit Adam, tales filios generasset. Sed Adam fuit in scientia perfectus, ut supra dictum est. Ergo filii nascerentur ab eo in scientia perfecti.

Referencing norms: Q101A1Obiectio1, assert-h4fc4fceaa5c3ff254c05bd3d1ea4fef4965fc71f850ea80bfbb4d601e335c829, assert-h76beccfa36a3df66ef0031ef3bc09a4818c55288ac792fa4da04bde5e832e179

la · official · sha256:41175a4019187b797d5f045bb20687504d321cc860921eefb41f99709252da54LA

Praeterea, ignorantia ex peccato causatur, ut Beda dicit. Sed ignorantia est privatio scientiae. Ergo ante peccatum pueri mox nati omnem scientiam habuissent.

Referencing norms: Q101A1Obiectio2, assert-h6bfcc6e2b5d4d2b8ca20c6dfb4718938fb4318a84e3eb33b1eaebcba60ce060c, assert-hffd24e86724effe5c4ef48742c943d5168e33ace27ba8f7fa63f4557155fd82e

la · official · sha256:56d8b13a52297b9aa15bc83f0c1791bc1cade328f6a0a84c30700fdc499c29f6LA

Praeterea, pueri mox nati iustitiam habuissent. Sed ad iustitiam requiritur scientia, quae dirigit in agendis. Ergo etiam scientiam habuissent.

Referencing norms: Q101A1Obiectio3, assert-h7f0a852ef172296d4f3f9da614f07a39bac5aff1810a57bc3d5dc66db2fc8f4f, assert-h9cdd7e616f5391d00e73128fafb82645302d08c558a25ca8e3661f69ff3fe5fc

la · official · sha256:17adf1febb0904551d3864e7819a83210646977197ffb4f0374e3fe6c8931300LA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, de his quae sunt supra naturam, soli auctoritati creditur, unde ubi auctoritas deficit, sequi debemus naturae conditionem. Est autem naturale homini ut scientiam per sensus acquirat, sicut supra dictum est, et ideo anima unitur corpori, quia indiget eo ad suam propriam operationem; quod non esset, si statim a principio scientiam haberet non acquisitam per sensitivas virtutes. Et ideo dicendum est quod pueri in statu innocentiae non nascerentur perfecti in scientia; sed eam in processu temporis absque difficultate acquisivissent, inveniendo vel addiscendo.

Referencing norms: Q101A1Respondeo, assert-hb4df0b8dba5dc9a71ca75aa6418d415994da36df0f347240adb139d1f882f41b

la · official · sha256:552fed0732fbd15bf38d0a24272da7dd2d851139170373641349963bb06937d7LA

Sed contra est quod anima nostra per naturam est sicut tabula rasa in qua nihil est scriptum, ut dicitur in III de anima. Sed eadem animae natura est modo, quae tunc fuisset. Ergo animae puerorum in principio scientia caruissent.

Referencing norms: assert-h8f9303147a52ca0e981994a45118f0a501a431b22711a68acd6c24478168bd56

la · official · sha256:6304239c04591e8cb613fb98f4a5f85aa66d64ee29c4d21937b8f79c75deb3b0LA

Ad primum ergo dicendum quod aggravatio additur ex corruptione corporis in hoc, quod usus rationis impeditur quantum ad ea etiam quae pertinent ad hominem secundum quamcumque aetatem.

Referencing norms: Q101A2Ad1, assert-h87019c40e5a1085de81e4e28c3f7bb945dfbdf69935051f31e27bbb50f39c0cd

la · official · sha256:3d7f4f3fa164503d2bd370527fc147d8013c8183ae7a54008fdd88402ae3a07dLA

Ad secundum dicendum quod etiam alia animalia non habent ita perfectum usum industriae naturalis statim a principio, sicut postea. Quod ex hoc patet, quod aves docent volare pullos suos, et similia in aliis generibus animalium inveniuntur. Et tamen in homine est speciale impedimentum propter abundantiam humiditatis cerebri, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q101A2Ad2, assert-h1c2dfd0855bef51a01be5ae63d80dc6a057f340fdff474f8a074cbf362b08ab3

la · official · sha256:8eb78b9774c981c94c661ee72357e186d6042dded6b03bbd05f4a116b66b5b01LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod pueri in statu innocentiae mox nati habuissent perfectum usum rationis. Nunc enim pueri perfectum usum rationis non habent propter hoc, quod anima per corpus aggravatur. Hoc autem tunc non erat, quia, ut dicitur Sap. IX, corpus quod corrumpitur, aggravat animam. Ergo ante peccatum et corruptionem a peccato subsecutam, pueri mox nati perfectum usum rationis habuissent.

Referencing norms: Q101A2Obiectio1, assert-ha89b25993a96923cb60f4154e6f7ec745e4c5a51e8aa0a7de6abdc35e98827b4

la · official · sha256:29d310bfd8cfeafaac05d6be7c43332ca55fbd20dc3104e9991c20a3cc2f2172LA

Praeterea, quaedam alia animalia mox nata habent naturalis industriae usum, sicut agnus statim fugit lupum. Multo ergo magis homines in statu innocentiae mox nati habuissent usum perfectum rationis.

Referencing norms: Q101A2Obiectio2, assert-h32020364a597a2bc4b15d7dbbd30a52e239b40080f797e5897e663ba84a11000

la · official · sha256:9966347c007f4e0f82cc7c790029d7419d4e0e7fc247f6c21054504dc102325eLA

Respondeo dicendum quod, sicut ex supra dictis patet, usus rationis dependet quodammodo ex usu virium sensitivarum, unde ligato sensu, et impeditis interioribus viribus sensitivis, homo perfectum usum rationis non habet, ut patet in dormientibus et phreneticis. Vires autem sensitivae sunt virtutes quaedam corporalium organorum, et ideo, impeditis earum organis, necesse est quod earum actus impediantur, et per consequens rationis usus. In pueris autem est impedimentum harum virium, propter nimiam humiditatem cerebri. Et ideo in eis non est perfectus usus rationis, sicut nec aliorum membrorum. Et ideo pueri in statu innocentiae non habuissent perfectum usum rationis, sicut habituri erant in perfecta aetate. Habuissent tamen perfectiorem quam nunc, quantum ad ea quae ad eos pertinebant quantum ad statum illum; sicut et de usu membrorum superius est dictum.

Referencing norms: Q101A2Respondeo, assert-hbb336f98708ef32345c89b1e03a5077e11a3c9eb03227f3ab41c7b185a56c611

la · official · sha256:128a348a5f784fdb824fd501206af30759378f027cf8ae1aa037ea1f737c7120LA

Sed contra est quod natura procedit ab imperfecto ad perfectum in omnibus generatis. Ergo pueri non statim a principio habuissent perfectum usum rationis.

Referencing norms: assert-h77d8e7c0267bdcd2072b4ec53ffe5ea38be9bb5919c2a7c7c7f339e774fbcb07

la · official · sha256:0685447c6c1df3d81410ae66bc0cabe41c1ab5914f6e6b1a24aad6ceced94311LA

Deinde considerandum est de conditione prolis generandae quantum ad scientiam. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum pueri nascerentur in scientia perfecti. Secundo, utrum statim post nativitatem habuissent perfectum usum rationis.

la · official · sha256:b04b5a48b565b9683652018ce4c414cebd4622eafb5270899d06ae45a3a7aa06LA

Ad primum ergo dicendum quod Bedae verbum non est verum, si secundum sensum manifestum intelligatur. Potest tamen exponi quod usque ad locum lunaris globi ascendit, non secundum situs eminentiam, sed secundum similitudinem, quia est ibi perpetua aeris temperies, ut Isidorus dicit, et in hoc assimilatur corporibus caelestibus, quae sunt absque contrarietate. Magis tamen fit mentio de lunari globo quam de aliis sphaeris, quia lunaris globus est terminus caelestium corporum versus nos; et luna etiam est magis terrae affinis inter omnia corpora caelestia; unde et quasdam tenebras nebulosas habet, quasi accedens ad opacitatem. Quidam autem dicunt quod Paradisus pertingebat usque ad lunarem globum, idest usque ad medium aeris interstitium, in quo generantur pluviae et venti et huiusmodi, quia dominium super huiusmodi evaporationes maxime attribuitur lunae. Sed secundum hoc, locus ille non esset conveniens habitationi humanae, tum quia ibi est maxima intemperies; tum quia non est contemperatus complexioni humanae, sicut aer inferior magis terrae vicinus.

Referencing norms: Q102A1Ad1, assert-hfc1c7b1ec71436ab4626659fd78e4495d2211fdc5f268cd2f69ff2ecdc2400e2

la · official · sha256:04ffb72e378506b2eb2c5160dbcc9e9788e1139ac47c5ac1b1df8cf7cabb6b79LA

Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit VIII super Gen. ad Litt., credendum est, quoniam locus Paradisi a cognitione hominum est remotissimus, flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi isse sub terras, et post tractus prolixarum regionum, locis aliis erupisse. Nam hoc solere nonnullas aquas facere, quis ignorat?

Referencing norms: Q102A1Ad2, assert-h6a52f873c80a335799fa50bba1d7a7eb812e006fbd2a3efdfa4eb30d14b880e3

la · official · sha256:f80ecacbc63b3638a87480a24fe5020ff54f83df5650bed592f68f58effd3f4dLA

Ad tertium dicendum quod locus ille seclusus est a nostra habitatione aliquibus impedimentis vel montium, vel marium, vel alicuius aestuosae regionis, quae pertransiri non potest. Et ideo scriptores locorum de hoc loco mentionem non fecerunt.

Referencing norms: Q102A1Ad3, assert-h070c06819674f513df8241c82d90fa32f26ca7da42551dea24d26bfd7cb20d54

la · official · sha256:bb2bc0f59a36e94a346e6f69bb41477ea95b9155fb7c09a32b5973b54d222690LA

Ad quartum dicendum quod lignum vitae est quaedam materialis arbor, sic dicta quia eius fructus habebat virtutem conservandi vitam, ut supra dictum est. Et tamen aliquid significabat spiritualiter, sicut et petra in deserto fuit aliquod materiale, et tamen significavit Christum. Similiter etiam lignum scientiae boni et mali materialis arbor fuit, sic nominata propter eventum futurum, quia post eius esum homo, per experimentum poenae, didicit quid interesset inter obedientiae bonum et inobedientiae malum. Et tamen spiritualiter potuit significare liberum arbitrium, ut quidam dicunt.

Referencing norms: Q102A1Ad4, assert-hfc1447c975d66566eff859c0825704469036aeaa363643722d02e31f0706ed97

la · official · sha256:143688ffeec7e451495073ef1ac40bf8c55b9cc247c34564b7671bd578244a23LA

Ad quintum dicendum quod, secundum Augustinum, tertio die productae sunt plantae non in actu, sed secundum quasdam rationes seminales; sed post opera sex dierum productae sunt plantae tam Paradisi quam aliae in actu. Secundum alios vero sanctos, oportet dicere quod omnes plantae productae sunt in actu tertio die, et etiam ligna Paradisi, sed quod dicitur de plantatione lignorum Paradisi post opera sex dierum, intelligitur per recapitulationem esse dictum. Unde littera nostra habet, plantaverat dominus Deus Paradisum voluptatis a principio.

Referencing norms: Q102A1Ad5, assert-hf3fa188de7b8604aa6b815109e626eea1309f0df7b4f8cb30df8616f4e669efb

la · official · sha256:6fb5e2c8d043d7d39d035915e1d66e722fbdca45bf464bb4210926bac08eaa8fLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod Paradisus non sit locus corporeus. Dicit enim Beda quod Paradisus pertingit usque ad lunarem circulum. Sed nullus locus terrenus talis esse potest, tum quia contra naturam terrae esset quod tantum elevaretur; tum etiam quia sub globo lunari est regio ignis, qui terram consumeret. Non est ergo Paradisus locus corporeus.

Referencing norms: Q102A1Obiectio1, assert-h148218e7a161c7710547ca17d9bd6af538a3670724cb8699bb6723bbd0ae55c9, assert-h428c6eec8235b85fa66dbd4c0491ff45820a2858440adbf4a5887c9e5c2cc446

la · official · sha256:07aabb8b5388062db530bce831f39948faab1995fec452e7e016dc5dfcd205b4LA

Praeterea, Scriptura commemorat quatuor flumina in Paradiso oriri, ut patet Gen. II. Illa autem flumina quae ibi nominantur, alibi habent manifestas origines; ut patet etiam per philosophum in libro Meteor. Ergo Paradisus non est locus corporeus.

Referencing norms: Q102A1Obiectio2, assert-hd6119643e8349291dd5a9fcd8c5d8640348a451fd3dccc601e6f583b04ccfe8a

la · official · sha256:9bd4895ee15a731cfe0ba76bae130ef4aa1c9940389ab00ea84af38f855e8af9LA

Praeterea, aliqui diligentissime inquisierunt omnia loca terrae habitabilis, qui tamen nullam mentionem faciunt de loco Paradisi. Ergo non videtur esse locus corporeus.

Referencing norms: Q102A1Obiectio3, assert-h8192f236660c37d75b952cc555d6b42240f4869bd325d4a83bcd5f839fa7f057

la · official · sha256:f95672650b4409594d27d1cd48b09215a4b621ea476b3cda7fe6232f8700cdd9LA

Praeterea, in Paradiso describitur lignum vitae esse. Sed lignum vitae est aliquid spirituale, dicitur enim Prov. III, de sapientia, quod est lignum vitae his qui apprehendunt eam. Ergo et Paradisus non est locus corporeus, sed spiritualis.

Referencing norms: Q102A1Obiectio4, assert-h584e0dbc83187dec3bb0810f2ffb36b8f012e905f470e1ac1a2e6ca9f19117f7, assert-ha5a7b3b2e40a2bb2c21eaec94fee4d97eb5938ce88aa7f62fb7ddbd68671095a

la · official · sha256:c17d282503244141719c653410834830c68404349eb5dde5d54f7e7250c405d6LA

Praeterea, si Paradisus est locus corporalis, oportet quod et ligna Paradisi sint corporalia. Sed hoc non videtur, cum corporalia ligna sint producta tertio die; de plantatione autem lignorum Paradisi legitur Gen. II, post opera sex dierum. Ergo Paradisus non est locus corporeus.

Referencing norms: Q102A1Obiectio5, assert-h4b7b87e2a553fdc2db464d79ce992b0023ea08e2caa762e5f10c2ee63dc2de04, assert-h4db68247a20a89649a32ffff9fe1b96e643dbe46e19ebd1700d262df0e1fb455

la · official · sha256:84b75fc8e47a8a009ca9d791b5fa49695f819f16406dc72960703f65b9657dfeLA

Respondeo dicendum quod, sicut Augustinus dicit XIII de Civ. Dei, quae commode dici possunt de intelligendo spiritualiter Paradiso, nemine prohibente dicantur; dum tamen et illius historiae fidelissima veritas rerum gestarum narratione commendata credatur. Ea enim quae de Paradiso in Scriptura dicuntur, per modum narrationis historicae proponuntur, in omnibus autem quae sic Scriptura tradit, est pro fundamento tenenda veritas historiae, et desuper spirituales expositiones fabricandae. Est ergo Paradisus, ut Isidorus dicit in libro Etymol., locus in orientis partibus constitutus, cuius vocabulum a Graeco in Latinum vertitur hortus. Convenienter autem in parte Orientali dicitur situs. Quia credendum est quod in nobilissimo loco totius terrae sit constitutus. Cum autem oriens sit dextera caeli, ut patet per philosophum in II de caelo; dextera autem est nobilior quam sinistra; conveniens fuit ut in Orientali parte Paradisus terrenus institueretur a Deo.

Referencing norms: Q102A1Respondeo, assert-hca9dedb0dbb50c174f4dc0ce4e046480018cc7bcf33f923b7cae0a851b70edc6

la · official · sha256:a8a60a665a3d1b6762193799e53fac719153f84bca769771a54cd571244f19a8LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., tres sunt de Paradiso generales sententiae, una eorum qui tantummodo corporaliter Paradisum intelligi volunt; alia eorum qui spiritualiter tantum; tertia eorum qui utroque modo Paradisum accipiunt, quam mihi fateor placere sententiam.

Referencing norms: assert-h3f04dbc9343884d2f5ca7ef1efb129015d7fbc7df0753c2f4108f1d95c6269aa

la · official · sha256:d98487a010672316fd6b6ae752bef757577f46e844244dcdeba1617fc28877c1LA

Ad primum ergo dicendum quod caelum Empyreum est supremum corporalium locorum, et est extra omnem mutabilitatem. Et quantum ad primum horum, est locus congruus naturae angelicae, quia, sicut Augustinus dicit in III de Trin., Deus regit creaturam corporalem per spiritualem; unde conveniens est quod spiritualis natura sit supra omnem corporalem constituta, sicut ei praesidens. Quantum autem ad secundum, convenit statui beatitudinis, qui est firmatus in summa stabilitate. Sic igitur locus beatitudinis congruit Angelo secundum naturam suam, unde ibi creatus est. Non autem congruit homini secundum suam naturam, cum non praesideat toti corporali creaturae per modum gubernationis, sed competit ei solum ratione beatitudinis. Unde non est positus a principio in caelo Empyreo; sed illuc transferendus erat in statu finalis beatitudinis.

Referencing norms: Q102A2Ad1, assert-ha631878a8f9eeecf6acec1ebac47da01f9edd0b4cb08fa0603c972ddbd2c6be2

la · official · sha256:7605eb3b02ab241863c88950181f4cac6578ef47c5d95ae4bdaab8b75f95fb9bLA

Ad secundum dicendum quod ridiculum est dicere quod animae, aut alicui spirituali substantiae, sit aliquis locus naturalis, sed per congruentiam quandam aliquis specialis locus creaturae incorporali attribuitur. Paradisus ergo terrestris erat locus congruens homini et quantum ad animam et quantum ad corpus, inquantum scilicet in anima erat vis praeservandi corpus humanum a corruptione. Quod non competebat aliis animalibus. Et ideo, ut Damascenus dicit, in Paradiso nullum irrationalium habitabat, licet ex quadam dispensatione animalia fuerint illuc divinitus adducta ad Adam, et serpens illuc accesserit per operationem Diaboli.

Referencing norms: Q102A2Ad2, assert-h4661413bade73559755301bc77032c535fd23b97bd8aa8274a0dbc84b755d615

la · official · sha256:92171d30d5a47a8ab8e56f602a927890ad6a2a7f387facb7ae04fd0b95fbb1dbLA

Ad tertium dicendum quod non propter hoc locus est frustra, quia non est ibi hominum habitatio post peccatum, sicut etiam non frustra fuit homini attributa immortalitas quaedam, quam conservaturus non erat. Per huiusmodi enim ostenditur benignitas Dei ad hominem, et quid homo peccando amiserit. Quamvis, ut dicitur, nunc Enoch et Elias in illo Paradiso habitent.

Referencing norms: Q102A2Ad3, assert-hf185af9395ca722a1a443cac2472d48404111cf1f64bb36e8f13c8e4add8cb2d

la · official · sha256:4fcab9480c3f082a6e0ea295e27c7e5f90a1a7af68da31bab7f95bc030aede29LA

Ad quartum dicendum quod illi qui dicunt Paradisum esse sub circulo aequinoctiali, opinantur sub circulo illo esse locum temperatissimum, propter aequalitatem dierum et noctium omni tempore; et quia sol nunquam multum ab eis elongatur, ut sit apud eos superabundantia frigoris; nec iterum est apud eos, ut dicunt, superabundantia caloris, quia etsi sol pertranseat super eorum capita, non tamen diu moratur ibi in hac dispositione. Aristoteles tamen, in libro Meteor., expresse dicit quod regio illa est inhabitabilis propter aestum. Quod videtur probabilius, quia terrae per quas nunquam sol pertransit in directum capitis, sunt intemperatae in calore propter solam vicinitatem solis. Quidquid autem de hoc sit, credendum est Paradisum in loco temperatissimo constitutum esse, vel sub aequinoctiali vel alibi.

Referencing norms: Q102A2Ad4, assert-hc30c4d5ee03255b35032f7caec599c1ca64c2e990eab79a9ea41adb3c62ca305

la · official · sha256:367fb6b813aab07fda78c8e9f6e5e6bb827dab240ceaae2ecd5981f254af41c9LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Paradisus non fuerit locus conveniens habitationi humanae. Homo enim et Angelus similiter ad beatitudinem ordinantur. Sed Angelus statim a principio factus est habitator loci beatorum, scilicet caeli Empyrei. Ergo etiam ibi debuit institui habitatio hominis.

Referencing norms: Q102A2Obiectio1, assert-h0d5adcb77de815839c1fd3152fbbe5f2f69f82dfa06c99300d9a6f1faebe8152, assert-hf36fe310e3225db90ade8e72052cbe653b2982ab38e22da7734e373bcd9fda6d

la · official · sha256:ae88535099718b439395fee0dce23b6fce013d314685e77072c35d8484d15b47LA

Praeterea, si locus aliquis debetur homini, aut debetur ei ratione animae, aut ratione corporis. Si ratione animae, debetur ei pro loco caelum, qui videtur esse locus naturalis animae, cum omnibus insitus sit appetitus caeli. Ratione autem corporis, non debetur ei alius locus quam aliis animalibus. Ergo Paradisus nullo modo fuit locus conveniens habitationi humanae.

Referencing norms: Q102A2Obiectio2, assert-hffdeac7496c14bb49419a13b63b057525dbb39517a932d7262593aa8c928bdf8

la · official · sha256:8416fc2437f7f04c9621c15407198b14d7f6815c8c267f99f4e1a639d47c0defLA

Praeterea, frustra est locus in quo nullum locatum continetur. Sed post peccatum Paradisus non est locus habitationis humanae. Ergo, si est locus habitationi humanae congruus, in vanum videtur a Deo institutus fuisse.

Referencing norms: Q102A2Obiectio3, assert-h0a3a18f40e412b5f6683186a5b9140c6b52a5022fc60516683b94f12e0ec5335, assert-hbb00215729a764d091d630b5c3499a7d59493a412db8d84995cd7975afbc5e76

la · official · sha256:0e7bdaaef8a453bc405a4912ac673ac2c9685987a2b3c153dffce67b05a107c8LA

Praeterea, homini, cum sit temperatae complexionis congruus est locus temperatus. Sed locus Paradisi non est locus temperatus, dicitur enim esse sub aequinoctiali circulo, qui locus videtur esse calidissimus, cum bis in anno sol pertranseat super summitatem capitum eorum qui ibi habitant. Ergo Paradisus non est locus congruus habitationi humanae.

Referencing norms: Q102A2Obiectio4, assert-h3114f2e7081d547dd49026c3b4c09387820cea5e3792d865f08bf26648f25d70, assert-he653a390dfaf4c1cdaa56986a843b7d361c37d544da216f330c638dfc8301451

la · official · sha256:7192f731090f15efbf0aa8dccedc3800f84151bb28a1ef86b3c6bbc51068b26dLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, homo sic erat incorruptibilis et immortalis, non quia corpus eius dispositionem incorruptibilitatis haberet, sed quia inerat animae vis quaedam ad praeservandum corpus a corruptione. Corrumpi autem potest corpus humanum et ab interiori et ab exteriori. Ab interiori quidem corrumpitur per consumptionem humidi, et per senectutem, ut supra dictum est, cui corruptioni occurrere poterat primus homo per esum ciborum. Inter ea vero quae exterius corrumpunt, praecipuum videtur esse distemperatus aer, unde huic corruptioni maxime occurritur per temperiem aeris. In Paradiso autem utrumque invenitur, quia, ut Damascenus dicit, est locus temperato et tenuissimo et purissimo aere circumfulgens, plantis semper floridis comatus. Unde manifestum est quod Paradisus est locus conveniens habitationi humanae, secundum primae immortalitatis statum.

Referencing norms: Q102A2Respondeo, assert-hb2f27227e6f4f739591fb9ff5ee4385ec14215aebe247bafde5b28f5b4dc91ed

la · official · sha256:28da5576b6f6b61248eb08800eff76fd343b6dad40bc1274e91a72aa87f2feb9LA

Sed contra est quod Damascenus dicit de Paradiso, quod est divina regio, et digna eius qui secundum imaginem Dei erat, conversatio.

Referencing norms: assert-h0e5da27332c295eaf6e76e406741160148450321f91d047f9aa7ecd33f7b9e49

la · official · sha256:ca6c4add224740c71e528a656ec8401d024b47fcf55838e283a5bb6de5df6e15LA

Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Referencing norms: Q102A3Ad1, Q102A3Ad2, Q102A3Ad3, assert-h0063c2bd2bee69e58dbae5c077c975b4c7ea5d4b27c7e242b177cfab04b518cd, assert-h11dcee699d1c6ff84e5901fd0b5d9e02dadd58c9a36ce645a91eb4b7a9d41f99, assert-he7f94a64e6db5c800340f2bef2240ce5af139a15c70f959fb9af7732a98327b9

la · official · sha256:c5e55fe70a0fea9b77438ed62be2e7d036e2eba9cec288328a508eb5ac42111aLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod homo non sit positus in Paradiso ut operaretur et custodiret illum. Quod enim introductum est in poenam peccati, non fuisset in Paradiso in statu innocentiae. Sed agricultura introducta est in poenam peccati, ut dicitur Gen. III. Ergo homo non fuit positus in Paradiso ut operaretur ipsum.

Referencing norms: Q102A3Obiectio1, assert-h0900b56d4fb78e8547b21557593ac935e96c25cdbb60971f0eb754df570a9281, assert-ha1ee65a78fea50af0b79a8ddd8c7126c9758893b686ca92f4caa66cc452bac66

la · official · sha256:755f2329030cb4cde3989bfd29fd7f98873a1034e0b4d53f62b593ef4d705aacLA

Praeterea, custodia non est necessaria, ubi non timetur violentus invasor. Sed in Paradiso nullus timebatur violentus invasor. Ergo non erat necessarium ut Paradisum custodiret.

Referencing norms: Q102A3Obiectio2, assert-h038d6eb93282375e41825e4844303a6b69253925e840a0c96261006bfc06eca0, assert-he45d8d97462539d2d1fa543ea5265ef4b51fe86019c1b2b55b1c47e0e3fb6670

la · official · sha256:f14130d3cda5697cd784bfac7ff8088b58b4394e9801f4244883a94a98925b58LA

Praeterea, si homo positus est in Paradiso ut operaretur et custodiret ipsum, videtur sequi quod homo factus sit propter Paradisum, et non e converso, quod videtur esse falsum. Ergo homo non est positus in Paradiso ut operaretur et custodiret illum.

Referencing norms: Q102A3Obiectio3, assert-h7ae2ebd5c099d7cef20988223c5a6969702a20be43e8b6441f9e45e2231bd8f1

la · official · sha256:c0fd4978329fe355d7191128f67f31bde08e0ef24aaa2dbc8268a32331d8a0b5LA

Respondeo dicendum quod, sicut Augustinus dicit VIII super Gen. ad Litt., verbum istud Genesis dupliciter potest intelligi. Uno modo sic, quod Deus posuit hominem in Paradiso, ut ipse Deus operaretur et custodiret hominem, operaretur, inquam, iustificando ipsum, cuius operatio si ab homine cesset, continuo obtenebratur, sicut aer obtenebratur si cesset influentia luminis; ut custodiret vero ab omni corruptione et malo. Alio modo potest intelligi, ut homo operaretur et custodiret Paradisum. Nec tamen illa operatio esset laboriosa, sicut post peccatum, sed fuisset iucunda, propter experientiam virtutis naturae. Custodia etiam illa non esset contra invasores, sed esset ad hoc quod homo sibi Paradisum custodiret, ne ipsum peccando amitteret. Et hoc totum in bonum hominis cedebat, et sic Paradisus ordinatur ad bonum hominis, et non e converso.

Referencing norms: Q102A3Respondeo, assert-h7f2cf5c8f0d0fe797759751f312e2b2b89028e7775c0b109f53098bd81c90201

la · official · sha256:e357af6e01177e8860ca9dc8ab83e0c919d093ffe2a5698a33cc674b34cc1e34LA

Sed contra est quod dicitur Gen. II, tulit dominus Deus hominem, et posuit illum in Paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum.

Referencing norms: assert-hc7dd3b8d9c6344993c2710c662239b97a857564df4f4d6b3a77ee82cc1551f13

la · official · sha256:ee87149f7866f7ba3aa7edc45671879bedc81ec8ef96b7aef5029dffa8b703c6LA

Ad primum ergo dicendum quod caelum Empyreum est locus congruus Angelis etiam quantum ad eorum naturam, et ideo ibi sunt creati.

Referencing norms: Q102A4Ad1, assert-h83f7a1fc0a00bd886558d0f1bfc24664e37c4a8fb24bfb211403b799c661b50e

la · official · sha256:6a12e230643b1f65d419ddf200d8b3dfcd743053564acc659978ca011c5a4fb6LA

Et similiter dicendum ad secundum. Loca enim illa congruunt animalibus secundum suam naturam.

Referencing norms: Q102A4Ad2, assert-h7ca237cd0ba8cc2ad53a2612489dd661870d3f206bd7a8b447adffdca7c80e9a

la · official · sha256:7942ffd2d8eacca9a2f57028b686dd40fd0c63a69f2e1aaf884488132b4582a9LA

Ad tertium dicendum quod mulier facta fuit in Paradiso non propter dignitatem suam, sed propter dignitatem principii ex quo corpus eius formabatur. Quia similiter et filii in Paradiso fuissent nati, in quo parentes iam erant positi.

Referencing norms: Q102A4Ad3, assert-hc4f546f242fe0e1e7dbfa4e45ac9421446dc9f702850d61fb89486f808f174dc

la · official · sha256:819382bffdfa5cff03e55b8ca430368a61f4e0815d4840eeeff898673eb29b40LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod homo factus fuerit in Paradiso. Angelus enim in loco suae habitationis creatus fuit, scilicet in caelo Empyreo. Sed Paradisus fuit locus congruus habitationi humanae ante peccatum. Ergo videtur quod in Paradiso homo debuit fieri.

Referencing norms: Q102A4Obiectio1, assert-h588e2dd737557b5c49336039701df29fe587c02230d9982e3fea77d7d38f3bda, assert-hcb595e32931b1feb22dc9eaf1905a85c6bddfc621880e59b7369921095db3638

la · official · sha256:fdefe3eb23ec1f8eefc2a1785687c2100e68986194e614413ab678ebe7d5e323LA

Praeterea, alia animalia conservantur in loco suae generationis; sicut pisces in aquis, et animalia gressibilia in terra, unde producta sunt. Homo autem conservatus fuisset in Paradiso, ut dictum est. Ergo in Paradiso fieri debuit.

Referencing norms: Q102A4Obiectio2, assert-he3a4cd97d1c02eb8fa46fe3573f3b458cb6e169675bb152e30c2410efd20b195

la · official · sha256:7e922a259edac0f643f4d9843c0f3c156553f26f97ba3407f8a6e7acbfb45e45LA

Praeterea, mulier in Paradiso facta fuit. Sed vir dignior est muliere. Ergo multo magis vir debuit fieri in Paradiso.

Referencing norms: Q102A4Obiectio3, assert-h9e16ff4f9cd7b14244f680618ec1e218f00c87cf6c74957fb2e5a74fef34128f, assert-hc095cc9b7969923987dabc45ab49fae7a361a9e0cb7137573a4e88e2e29ccca1

la · official · sha256:0b02d0ae208cf38b8ca9a54942e1e79ad0d8677077d16590727bb6a2a1eb8390LA

Respondeo dicendum quod Paradisus fuit locus congruus habitationi humanae, quantum ad incorruptionem primi status. Incorruptio autem illa non erat hominis secundum naturam, sed ex supernaturali Dei dono. Ut ergo hoc gratiae Dei imputaretur, non humanae naturae, Deus hominem extra Paradisum fecit, et postea ipsum in Paradiso posuit, ut habitaret ibi toto tempore animalis vitae, postmodum, cum spiritualem vitam adeptus esset, transferendus in caelum.

Referencing norms: Q102A4Respondeo, assert-h39bef180f981189c70634238f4351a6ae7c910f31e28cf946dfda92810a67fc5

la · official · sha256:d58f63433473a04ea9c77b095c9d88ae6b04988325edf592f245b63a69d4a986LA

Sed contra est quod dicitur Gen. II, tulit Deus hominem, et posuit eum in Paradiso.

Referencing norms: assert-hd357e5c63a739617c0b4015f2df5e01321ae8c0fd0c63e76886fb49173e3c425

la · official · sha256:2945d60882fb4cba8cde103cbd6dcceb5499f961dc985b7ab0dc8f1da801ef31LA

Deinde considerandum est de loco hominis, qui est Paradisus. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Paradisus sit locus corporeus. Secundo, utrum sit conveniens locus habitationis humanae. Tertio, ad quid homo in Paradiso positus fuit. Quarto, utrum in Paradiso debuit fieri.

la · official · sha256:9b8a2210b81cb86e4b3cec57a6fd03ffc91fab5eb42fb11ba5af22e60d12758fLA

Ad primum ergo dicendum quod, cum omne quod movetur ab alio moveatur, quod non potest in infinitum procedere, necesse est dicere quod non omne movens movetur. Cum enim moveri sit exire de potentia in actum, movens dat id quod habet mobili, inquantum facit ipsum esse in actu. Sed sicut ostenditur in VIII Physic., est quoddam movens penitus immobile, quod nec per se nec per accidens movetur, et tale movens potest movere motum semper uniformem. Est autem aliud movens, quod non movetur per se, sed movetur per accidens, et propter hoc non movet motum semper uniformem. Et tale movens est anima. Est autem aliud movens, quod per se movetur, scilicet corpus. Et quia antiqui naturales nihil esse credebant nisi corpora, posuerunt quod omne movens movetur, et quod anima per se movetur, et est corpus.

Referencing norms: Q75A1Ad1, assert-h996b12bf09c300ac2a908528d766a71c0e2b85bf584bbd1bcd42a650f5c23f64

la · official · sha256:9f986ee8034474902f133ce1d4a8ee45be8068a154a15fa312891e38b6b65942LA

Ad secundum dicendum quod non est necessarium quod similitudo rei cognitae sit actu in natura cognoscentis, sed si aliquid sit quod prius est cognoscens in potentia et postea in actu, oportet quod similitudo cogniti non sit actu in natura cognoscentis, sed in potentia tantum; sicut color non est actu in pupilla, sed in potentia tantum. Unde non oportet quod in natura animae sit similitudo rerum corporearum in actu; sed quod sit in potentia ad huiusmodi similitudines. Sed quia antiqui naturales nesciebant distinguere inter actum et potentiam, ponebant animam esse corpus, ad hoc quod cognosceret corpus; et ad hoc quod cognosceret omnia corpora, quod esset composita ex principiis omnium corporum.

Referencing norms: Q75A1Ad2, assert-hf7362a60e9f1937f55d95b6fb629ec70effab88e108ff563e213b07726d04749

la · official · sha256:3205dd67feb3cb14f9d11e42b7402f4f91d3d778461243df36ab5292bb8c6e1aLA

Ad tertium dicendum quod est duplex contactus, quantitatis et virtutis. Primo modo, corpus non tangitur nisi a corpore. Secundo modo, corpus potest tangi a re incorporea quae movet corpus.

Referencing norms: Q75A1Ad3, assert-h09ecd24f3758685795ecdb1ad1254118f12eadf8d371932430c063945b5374f1

la · official · sha256:d76468d9331d61f8499d1e7baca10b270c7a2d2dc07e4c5d6dd2147eaea5ac48LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima sit corpus. Anima enim est motor corporis. Non autem est movens non motum. Tum quia videtur quod nihil possit movere nisi moveatur, quia nihil dat alteri quod non habet, sicut quod non est calidum non calefacit. Tum quia, si aliquid est movens non motum, causat motum sempiternum et eodem modo se habentem, ut probatur in VIII Physic., quod non apparet in motu animalis, qui est ab anima. Ergo anima est movens motum. Sed omne movens motum est corpus. Ergo anima est corpus.

Referencing norms: Q75A1Obiectio1, assert-h0e0b7e029cb2f28cdce918d24ac25812cc6cbfada8fc036a9ccf98001b6f7ef4, assert-h8d8903252627a5fe1dddc2c93962e2bc552b7d839ed38beb253f98519302f166, assert-hb807a7ac0aa471c5339b6a8816a09aa627c61772f8acad871ee7d45634352d45

la · official · sha256:5f5a51a7f9488e997a059adc5d83df688a8c0672e93e55e89920448e4b554f4fLA

Praeterea, omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Non potest autem esse similitudo corporis ad rem incorpoream. Si igitur anima non esset corpus, non posset cognoscere res corporeas.

Referencing norms: Q75A1Obiectio2, assert-h5415e20c937feaac094c1c2cf0893e391322888af7b970eb790a84ca57b747bc

la · official · sha256:38febaf6f56e816a181878fc32f007e041bcddfd2299d56e715693ebb21bd3bcLA

Praeterea, moventis ad motum oportet esse aliquem contactum. Contactus autem non est nisi corporum. Cum igitur anima moveat corpus, videtur quod anima sit corpus.

Referencing norms: Q75A1Obiectio3, assert-h254817db006791d5703ccbe1eca82066aea754dbadfb965840e166d24ae321f1

la · official · sha256:cd7f43f826f58a0f163a40e1b032d149eb9461c4f377ddd661bc00367a26541bLA

Respondeo dicendum quod ad inquirendum de natura animae, oportet praesupponere quod anima dicitur esse primum principium vitae in his quae apud nos vivunt animata enim viventia dicimus, res vero inanimatas vita carentes. Vita autem maxime manifestatur duplici opere, scilicet cognitionis et motus. Horum autem principium antiqui philosophi, imaginationem transcendere non valentes, aliquod corpus ponebant; sola corpora res esse dicentes, et quod non est corpus, nihil esse. Et secundum hoc, animam aliquod corpus esse dicebant. Huius autem opinionis falsitas licet multipliciter ostendi possit tamen uno utemur, quo et communius et certius patet animam corpus non esse. Manifestum est enim quod non quodcumque vitalis operationis principium est anima, sic enim oculus esset anima, cum sit quoddam principium visionis; et idem esset dicendum de aliis animae instrumentis. Sed primum principium vitae dicimus esse animam. Quamvis autem aliquod corpus possit esse quoddam principium vitae, sicut cor est principium vitae in animali; tamen non potest esse primum principium vitae aliquod corpus. Manifestum est enim quod esse principium vitae, vel vivens, non convenit corpori ex hoc quod est corpus, alioquin omne corpus esset vivens, aut principium vitae. Convenit igitur alicui corpori quod sit vivens, vel etiam principium vitae, per hoc quod est tale corpus. Quod autem est actu tale, habet hoc ab aliquo principio quod dicitur actus eius. Anima igitur, quae est primum principium vitae, non est corpus, sed corporis actus, sicut calor, qui est principium calefactionis, non est corpus, sed quidam corporis actus.

Referencing norms: Q75A1Respondeo, SoulIsNotBody, assert-h6480e8b89487facf00b67bfc63538c8e534b336f08ee3b8426ade2af6b53620e

la · official · sha256:75686cd03174d1f0a16c94f6ebd2fcf265f8fce4bb4e971bb1ebe0405d5050d0LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod anima simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci.

Referencing norms: assert-h4d214cb0d398cb124d5c2e4ba79ada4382b4ae9ed127adf81f4f17c99d7cfcee

la · official · sha256:477e862692e41cc46b628846457da80ee6b6ed1ebb4bfed45df471dc9783aec3LA

Ad primum ergo dicendum quod hoc aliquid potest accipi dupliciter, uno modo, pro quocumque subsistente, alio modo, pro subsistente completo in natura alicuius speciei. Primo modo, excludit inhaerentiam accidentis et formae materialis, secundo modo, excludit etiam imperfectionem partis. Unde manus posset dici hoc aliquid primo modo, sed non secundo modo. Sic igitur, cum anima humana sit pars speciei humanae, potest dici hoc aliquid primo modo, quasi subsistens, sed non secundo modo, sic enim compositum ex anima et corpore dicitur hoc aliquid.

Referencing norms: Q75A2Ad1, assert-h0a1021de448f57d85e23f1bac90a32c8c2040db4e2b88080a609f474588e0a08

la · official · sha256:f0d6faa8ebef468412988cab110e4781eb36b7a27723353d5f9c291988acb9c3LA

Ad secundum dicendum quod verba illa Aristoteles dicit non secundum propriam sententiam, sed secundum opinionem illorum qui dicebant quod intelligere est moveri; ut patet ex iis quae ibi praemittit. Vel dicendum quod per se agere convenit per se existenti. Sed per se existens quandoque potest dici aliquid si non sit inhaerens ut accidens vel ut forma materialis, etiam si sit pars. Sed proprie et per se subsistens dicitur quod neque est praedicto modo inhaerens, neque est pars. Secundum quem modum oculus aut manus non posset dici per se subsistens; et per consequens nec per se operans. Unde et operationes partium attribuuntur toti per partes. Dicimus enim quod homo videt per oculum, et palpat per manum, aliter quam calidum calefacit per calorem, quia calor nullo modo calefacit, proprie loquendo. Potest igitur dici quod anima intelligit, sicut oculus videt, sed magis proprie dicitur quod homo intelligat per animam.

Referencing norms: Q75A2Ad2, assert-h8139b129e3c112fc8e1888489d9366ee5265efe8ce514e4a580d10bba3a095db

la · official · sha256:e72c3c4bd11decda341c7143b10b44dfc5466d51a762ea2fc8adaaa28178e629LA

Ad tertium dicendum quod corpus requiritur ad actionem intellectus, non sicut organum quo talis actio exerceatur, sed ratione obiecti, phantasma enim comparatur ad intellectum sicut color ad visum. Sic autem indigere corpore non removet intellectum esse subsistentem, alioquin animal non esset aliquid subsistens, cum indigeat exterioribus sensibilibus ad sentiendum.

Referencing norms: Q75A2Ad3, assert-hdb162f191aa70408df7e25342e51b010a86852cebafc59bf287b9d9c3b1d40f7

la · official · sha256:5e24ce4e74f8085706441cf30ebb6e284dfbf131d91333e31a3fd7d5e4a782b7LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod anima humana non sit aliquid subsistens. Quod enim est subsistens, dicitur hoc aliquid. Anima autem non est hoc aliquid, sed compositum ex anima et corpore. Ergo anima non est aliquid subsistens.

Referencing norms: Q75A2Obiectio1, assert-he1ea64c554f9b3cb5d4865485e55ab81de2102bea0ca9e127b4cb7e699e7a895

la · official · sha256:c9c9ad0240c48d8db35709eefa29194852a287a567f3cdca2af0e5480c6089fdLA

Praeterea, omne quod est subsistens, potest dici operari. Sed anima non dicitur operari, quia, ut dicitur in I de anima, dicere animam sentire aut intelligere, simile est ac si dicat eam aliquis texere vel aedificare. Ergo anima non est aliquid subsistens.

Referencing norms: Q75A2Obiectio2, assert-h9c20343ee6734872049a973d84d2fa0e6a6b5acaf0509fa8fbce0b835c7ae7e1, assert-hf79790176754f5c902436f84ba9d1a50ab16ff7087c8b109bccf112aa11ee297

la · official · sha256:19e91dfbb30b3e0a04d83a75b8c284e4e34a4e7e518fc1babb24dcd5bfa637f8LA

Praeterea, si anima esset aliquid subsistens, esset aliqua eius operatio sine corpore. Sed nulla est eius operatio sine corpore, nec etiam intelligere, quia non contingit intelligere sine phantasmate, phantasma autem non est sine corpore. Ergo anima humana non est aliquid subsistens.

Referencing norms: Q75A2Obiectio3, assert-h435f65a4bc4dce8658aac0225c822d73d6c548ff8d7c37a53f908131e4b166cb, assert-h8c548ce2c9ce5c4ed69d8bc7fb27fa3d92a7d9438234dd2178c05bef1b6364bc

la · official · sha256:ce36a127cf3b9a33aa07a2228ef6a25e74cf7cccf0995411fbd460cacca650d7LA

Respondeo dicendum quod necesse est dicere id quod est principium intellectualis operationis, quod dicimus animam hominis, esse quoddam principium incorporeum et subsistens. Manifestum est enim quod homo per intellectum cognoscere potest naturas omnium corporum. Quod autem potest cognoscere aliqua, oportet ut nihil eorum habeat in sua natura, quia illud quod inesset ei naturaliter impediret cognitionem aliorum; sicut videmus quod lingua infirmi quae infecta est cholerico et amaro humore, non potest percipere aliquid dulce, sed omnia videntur ei amara. Si igitur principium intellectuale haberet in se naturam alicuius corporis, non posset omnia corpora cognoscere. Omne autem corpus habet aliquam naturam determinatam. Impossibile est igitur quod principium intellectuale sit corpus. Et similiter impossibile est quod intelligat per organum corporeum, quia etiam natura determinata illius organi corporei prohiberet cognitionem omnium corporum; sicut si aliquis determinatus color sit non solum in pupilla, sed etiam in vase vitreo, liquor infusus eiusdem coloris videtur. Ipsum igitur intellectuale principium, quod dicitur mens vel intellectus, habet operationem per se, cui non communicat corpus. Nihil autem potest per se operari, nisi quod per se subsistit. Non enim est operari nisi entis in actu, unde eo modo aliquid operatur, quo est. Propter quod non dicimus quod calor calefacit, sed calidum. Relinquitur igitur animam humanam, quae dicitur intellectus vel mens, esse aliquid incorporeum et subsistens.

Referencing norms: Q75A2Respondeo, assert-hb8aba7fb070a30fbdbeb5fb2217dcdbdc5283c4ada833f4a23b25abdcdb595aa

la · official · sha256:58fe8bd494d43f69f093f6a887e58845d6c723642eb89b7c5f8f570693a16d41LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin. Quisquis videt mentis naturam et esse substantiam, et non esse corpoream, videt eos qui opinantur eam esse corpoream, ob hoc errare, quod adiungunt ei ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam, scilicet corporum phantasias. Natura ergo mentis humanae non solum est incorporea, sed etiam substantia, scilicet aliquid subsistens.

Referencing norms: assert-hbe5b7fe31e544b99a3c4d9ca6ee2942fcfa6ee3943c501fc9370a03cc985ee0a

la · official · sha256:8567e1c444a4feea9d64825aeebc097288e59d0ac1999c2d480cdb04e2d38399LA

Ad primum ergo dicendum quod homo, etsi conveniat in genere cum aliis animalibus, specie tamen differt, differentia autem speciei attenditur secundum differentiam formae. Nec oportet quod omnis differentia formae faciat generis diversitatem.

Referencing norms: Q75A3Ad1, assert-h8931d35ab4bac2b379f5afa9dcc27ed8878c3a1d4d2c70060ff015b256b162ae

la · official · sha256:a57b649c8bd539c00009acb7b020791d2a1beb3715890df25e69788da3a95fceLA

Ad secundum dicendum quod sensitivum quodammodo se habet ad sensibilia sicut intellectivum ad intelligibilia, inquantum scilicet utrumque est in potentia ad sua obiecta. Sed quodammodo dissimiliter se habent, inquantum sensitivum patitur a sensibili cum corporis immutatione, unde excellentia sensibilium corrumpit sensum. Quod in intellectu non contingit, nam intellectus intelligens maxima intelligibilium, magis potest postmodum intelligere minora. Si vero in intelligendo fatigetur corpus, hoc est per accidens, in quantum intellectus indiget operatione virium sensitivarum, per quas ei phantasmata praeparantur.

Referencing norms: Q75A3Ad2, assert-hceacae0830c6f581610b58dd404ca2c93d61db3ef91cf4268acb0f5f95e1b0bd

la · official · sha256:7464be519b28869a7d4bba65b3ce7e17c2d8496b83a3fc84c733dc9b8ef6ec16LA

Ad tertium dicendum quod vis motiva est duplex. Una quae imperat motum, scilicet appetitiva. Et huius operatio in anima sensitiva non est sine corpore; sed ira et gaudium et omnes huiusmodi passiones sunt cum aliqua corporis immutatione. Alia vis motiva est exequens motum, per quam membra redduntur habilia ad obediendum appetitui, cuius actus non est movere, sed moveri. Unde patet quod movere non est actus animae sensitivae sine corpore.

Referencing norms: Q75A3Ad3, assert-h8f3930858dfb71158db41df45331834fcb00c882c1fefe3cca3975771450c436

la · official · sha256:ebe09dc1c03473ab9af6b95902c51064277131c09468ae5d498a74c3adeb952aLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod animae brutorum animalium sint subsistentes. Homo enim convenit in genere cum aliis animalibus. Sed anima hominis est aliquid subsistens, ut ostensum est. Ergo et animae aliorum animalium sunt subsistentes.

Referencing norms: Q75A3Obiectio1, assert-hf70255cdb5086ddc4185bb9192640717f4875f3e57b78754ad380a555491fe3f, assert-hfc285bf0ae1b60f551c4f27b710603bc210568fe25b5cb787234bf2a20a3b2ff

la · official · sha256:1fbb646586f65e8308ab42c7f70c0b76825b0512f8106a55ad4abeda62f6f613LA

Praeterea, similiter se habet sensitivum ad sensibilia, sicut intellectivum et intelligibilia. Sed intellectus intelligit intelligibilia sine corpore. Ergo et sensus apprehendit sensibilia sine corpore. Animae autem brutorum animalium sunt sensitivae. Ergo sunt subsistentes, pari ratione qua et anima hominis, quae est intellectiva.

Referencing norms: Q75A3Obiectio2, assert-h032e4f5bfb5569ecd3412f4ff0a7370e6a9e860d9cb7ec4949ca29646db896a4, assert-h13c27173d0ef4a8f5004ca21cb5f5d2cc9ba40a7d467cf95ec043a39c616928b, assert-h6f4199b35c8ad862236bdecb508146c6be7254ae9014f6777a8e9dec68d221a8

la · official · sha256:e2542bdf1ae65d4c9209c047fa5c963d8849b6b2a86b78300e88199ccf9c1c82LA

Praeterea, brutorum animalium anima movet corpus. Corpus autem non movet, sed movetur. Anima ergo bruti animalis habet aliquam operationem sine corpore.

Referencing norms: Q75A3Obiectio3, assert-h3703f683b7307ee080c2e739920fa19001c1fecda27940067337f70ee682e02e

la · official · sha256:d2aba112b78c6e732e3ec3e0dfacdaccbbf81ece41c577093ccbe5fd0c4a121aLA

Respondeo dicendum quod antiqui philosophi nullam distinctionem ponebant inter sensum et intellectum, et utrumque corporeo principio attribuebant, ut dictum est. Plato autem distinxit inter intellectum et sensum; utrumque tamen attribuit principio incorporeo, ponens quod, sicut intelligere, ita et sentire convenit animae secundum seipsam. Et ex hoc sequebatur quod etiam animae brutorum animalium sint subsistentes. Sed Aristoteles posuit quod solum intelligere, inter opera animae, sine organo corporeo exercetur. Sentire vero, et consequentes operationes animae sensitivae, manifeste accidunt cum aliqua corporis immutatione; sicut in videndo immutatur pupilla per speciem coloris; et idem apparet in aliis. Et sic manifestum est quod anima sensitiva non habet aliquam operationem propriam per seipsam, sed omnis operatio sensitivae animae est coniuncti. Ex quo relinquitur quod, cum animae brutorum animalium per se non operentur, non sint subsistentes, similiter enim unumquodque habet esse et operationem.

Referencing norms: Q75A3Respondeo, assert-h65942afde349ecb9467cd3c344526ba4a4c3433ba72a7009946723f66d3c721b

la · official · sha256:54fe35748371f958300f1ca322a701c76b3554b7eb275bfb2a1b7ea923c92076LA

Sed contra est quod dicitur in libro de Eccl. Dogmat., solum hominem credimus habere animam substantivam; animalium vero animae non sunt substantivae.

Referencing norms: assert-h4766b7229e3633caea22877c149ed0c3da59b6aec111b2dcf2ca43c862deb7e2

la · official · sha256:041be599d82b12ec1b11aa5ffb435cc2b01560269321619ce83c0afbc1979170LA

Ad primum ergo dicendum quod, secundum philosophum in IX Ethic., illud potissime videtur esse unumquodque, quod est principale in ipso, sicut quod facit rector civitatis, dicitur civitas facere. Et hoc modo aliquando quod est principale in homine, dicitur homo, aliquando quidem pars intellectiva, secundum rei veritatem, quae dicitur homo interior; aliquando vero pars sensitiva cum corpore, secundum aestimationem quorundam, qui solum circa sensibilia detinentur. Et hic dicitur homo exterior.

Referencing norms: Q75A4Ad1, assert-h524bc7784e95677bfad4bbb510b17149f1d6344cf0ab5882dd56bfcce24db580

la · official · sha256:6ee285d4056f5dbb6a6f10d06704b9381c74efc60f27defc17ff46a87c68cf25LA

Ad secundum dicendum quod non quaelibet substantia particularis est hypostasis vel persona, sed quae habet completam naturam speciei. Unde manus vel pes non potest dici hypostasis vel persona. Et similiter nec anima, cum sit pars speciei humanae.

Referencing norms: Q75A4Ad2, assert-h5692dbc1a3b3b6f2e5a97a1e2b9227b4ec3516716b3870b9938bf017908d1876

la · official · sha256:df0dc3e638457ed9f8c685ef980d806048021e4ab69658758720f884308823eeLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod anima sit homo. Dicitur enim II ad Cor. IV, licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem. Sed id quod est intus in homine, est anima. Ergo anima est homo interior.

Referencing norms: Q75A4Obiectio1, assert-h5f21b9e078992ffc7bc9559402b59cdac5b5cbe40d4e2982f5f2ac3dd3de7b32, assert-h7db2eaf63b838d27b7890a2a5a6ef195cb3149049a1d887ca6aae94990f41d68

la · official · sha256:8184bd6605ea12acba92fcf88f50cf2458a9f80204ced1b186b847442636ff8dLA

Praeterea, anima humana est substantia quaedam. Non autem est substantia universalis. Ergo est substantia particularis. Ergo est hypostasis vel persona. Sed non nisi humana. Ergo anima est homo, nam persona humana est homo.

Referencing norms: Q75A4Obiectio2, assert-h0bfdd4173669f4ace5f137235aa56817266a28cebe110aa6926658a0414cf7d1, assert-ha0356bb9809b8c27da8f5cee2c0eb102028c6e77ecd18ebb2fd06c73cd48247a, assert-hc4c16621b6f578812b540fc427f4e42502108f3e1c0d31619b38e26bb3137244, assert-hc808b4998e478a3436a752851551d54241d76fb1b63dc6b20db4fba9a288e897

la · official · sha256:50a8fcdd25820fa7e4dff2b6a9be1327918b6ac912b20ed786a4c838836f27c0LA

Respondeo dicendum quod animam esse hominem dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod homo sit anima, sed hic homo non sit anima, sed compositum ex anima et corpore, puta Socrates. Quod ideo dico, quia quidam posuerunt solam formam esse de ratione speciei, materiam vero esse partem individui, et non speciei. Quod quidem non potest esse verum. Nam ad naturam speciei pertinet id quod significat definitio. Definitio autem in rebus naturalibus non significat formam tantum, sed formam et materiam. Unde materia est pars speciei in rebus naturalibus, non quidem materia signata, quae est principium individuationis; sed materia communis. Sicut enim de ratione huius hominis est quod sit ex hac anima et his carnibus et his ossibus; ita de ratione hominis est quod sit ex anima et carnibus et ossibus. Oportet enim de substantia speciei esse quidquid est communiter de substantia omnium individuorum sub specie contentorum. Alio vero modo potest intelligi sic, quod etiam haec anima sit hic homo. Et hoc quidem sustineri posset, si poneretur quod animae sensitivae operatio esset eius propria sine corpore, quia omnes operationes quae attribuuntur homini, convenirent soli animae; illud autem est unaquaeque res, quod operatur operationes illius rei. Unde illud est homo, quod operatur operationes hominis. Ostensum est autem quod sentire non est operatio animae tantum. Cum igitur sentire sit quaedam operatio hominis, licet non propria, manifestum est quod homo non est anima tantum, sed est aliquid compositum ex anima et corpore. Plato vero, ponens sentire esse proprium animae, ponere potuit quod homo esset anima utens corpore.

Referencing norms: Q75A4Respondeo, assert-hac16e1a3ddf9cd90e846240b31213824579a8ce5aad03f7a0d00e18062dcac51

la · official · sha256:4ffeeb6c3baf02386ddeded8642eb32314afb09f1a3e23e1ad8158be8f5cf1d2LA

Sed contra est quod Augustinus, XIX de Civ. Dei, commendat Varronem, qui hominem nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitrabatur.

Referencing norms: assert-hf0dfe6ab23628b0c8ba3f689e5b8efb8a802fe126ea8ba61cd1e825cd01273d2

la · official · sha256:e499b04a3cd70d6a5933fb813c68d3093fb1f788d5e70cf34464daf54ee42b5aLA

Ad primum ergo dicendum quod primus actus est universale principium omnium actuum, quia est infinitum, virtualiter in se omnia praehabens, ut dicit Dionysius. Unde participatur a rebus, non sicut pars, sed secundum diffusionem processionis ipsius. Potentia autem, cum sit receptiva actus, oportet quod actui proportionetur. Actus vero recepti, qui procedunt a primo actu infinito et sunt quaedam participationes eius, sunt diversi. Unde non potest esse potentia una quae recipiat omnes actus, sicut est unus actus influens omnes actus participatos, alioquin potentia receptiva adaequaret potentiam activam primi actus. Est autem alia potentia receptiva in anima intellectiva, a potentia receptiva materiae primae, ut patet ex diversitate receptorum, nam materia prima recipit formas individuales, intellectus autem recipit formas absolutas. Unde talis potentia in anima intellectiva existens, non ostendit quod anima sit composita ex materia et forma.

Referencing norms: Q75A5Ad1, assert-hc2c38b12f3e3ec55433b84faa407b43dbeebe704f863d8386d2fae1fd528bb31

la · official · sha256:0d2d8b8c05462de580ce18d12f86ed5525bc7b97f9105ee8c04ba440db07d476LA

Ad secundum dicendum quod subiici et transmutari convenit materiae secundum quod est in potentia. Sicut ergo est alia potentia intellectus, et alia potentia materiae primae, ita est alia ratio subiiciendi et transmutandi. Secundum hoc enim intellectus subiicitur scientiae, et transmutatur de ignorantia ad scientiam, secundum quod est in potentia ad species intelligibiles.

Referencing norms: Q75A5Ad2, assert-h8a54992195d261ee68028e566e1b3f6faa773c319cc595ee8cab5ebfc9ce851b

la · official · sha256:b53bb619481824ed9398c35a0299fd2b2ff1cc022ea9cb568f80380180ef74d6LA

Ad tertium dicendum quod forma est causa essendi materiae, et agens, unde agens, inquantum reducit materiam in actum formae transmutando, est ei causa essendi. Si quid autem est forma subsistens, non habet esse per aliquod formale principium, nec habet causam transmutantem de potentia in actum. Unde post verba praemissa, philosophus concludit quod in his quae sunt composita ex materia et forma, nulla est alia causa nisi movens ex potestate ad actum, quaecumque vero non habent materiam, omnia simpliciter sunt quod vere entia aliquid.

Referencing norms: Q75A5Ad3, assert-h53dadf01f28a9034c98c14cb66c635bd1aeeb585c24dae287dac68a487c1f341

la · official · sha256:4b16617f7345f8106a1d806fcfbb6e0dd7a133b5e386b1c893f4e86803196b52LA

Ad quartum dicendum quod omne participatum comparatur ad participans ut actus eius. Quaecumque autem forma creata per se subsistens ponatur, oportet quod participet esse, quia etiam ipsa vita, vel quidquid sic diceretur, participat ipsum esse, ut dicit Dionysius, V cap. de Div. Nom. Esse autem participatum finitur ad capacitatem participantis. Unde solus Deus, qui est ipsum suum esse, est actus purus et infinitus. In substantiis vero intellectualibus est compositio ex actu et potentia; non quidem ex materia et forma, sed ex forma et esse participato. Unde a quibusdam dicuntur componi ex quo est et quod est, ipsum enim esse est quo aliquid est.

Referencing norms: Q75A5Ad4, assert-h2670a9444176ef73a24edad582bbec3fc63b2a15e35e6ca588c55c17d32a593d

la · official · sha256:e0c51aaafe0c02543bda07c204b3797ad2c6737edc81661e2aa0be84b4611a8eLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod anima sit composita ex materia et forma. Potentia enim contra actum dividitur. Sed omnia quaecumque sunt in actu, participant primum actum, qui Deus est; per cuius participationem omnia sunt et bona et entia et viventia, ut patet per doctrinam Dionysii in libro de Div. Nom. Ergo quaecumque sunt in potentia, participant primam potentiam. Sed prima potentia est materia prima. Cum ergo anima humana sit quodammodo in potentia, quod apparet ex hoc quod homo quandoque est intelligens in potentia; videtur quod anima humana participet materiam primam tanquam partem sui.

Referencing norms: Q75A5Obiectio1, assert-h3d41569c850b4987e7cf56c00a3f1b387dc1d7848a989b70eb31263273482c1c, assert-h44cc852e3b02f502da34e154894e09a88eac5f4b1205e56deff2493e7d481596, assert-h83bb0e9d30ac661ab1bb0a03ec856d925988d400c4b7c742fb535e6e9e1a6d72, assert-hef131a1f16802871f224c37c9d620f574e7ca19f03d90f67cf14a78eda2a1c76

la · official · sha256:e6808a3e3dad3c5234ae98ef7711669642f7c122490892fe1301e7c1101cb187LA

Praeterea, in quocumque inveniuntur proprietates materiae, ibi invenitur materia. Sed in anima inveniuntur proprietates materiae, quae sunt subiici et transmutari, subiicitur enim scientiae et virtuti, et mutatur de ignorantia ad scientiam, et de vitio ad virtutem. Ergo in anima est materia.

Referencing norms: Q75A5Obiectio2, assert-hc7e3769e1f538b8edc982c4b6b435c1169163649a348adeaa61c8e70e41e4a30, assert-hff3afcd64804518de646103fad7ff16e7cdd67e3ecf12941155471000c1a15d1

la · official · sha256:0fd25954ed71969c2b84e79c00bcefb8a4c3bccf87bddea6284cf50a60078483LA

Praeterea, illa quae non habent materiam, non habent causam sui esse, ut dicitur in VIII Metaphys. Sed anima habet causam sui esse, quia creatur a Deo. Ergo anima habet materiam.

Referencing norms: Q75A5Obiectio3, assert-h9296f9d8253ede8d796d58c25da35204829b92999ad73c4353051e551242cca2, assert-hb8abf77978baf3dd46997ad82ba55326b931177e9c9c9dd9239da6101086f6a2

la · official · sha256:e7f425a029249a2530ee01d5536afd0be036df2df864210aeb85eea430f7bc2fLA

Praeterea, quod non habet materiam, sed est forma tantum, est actus purus et infinitus. Hoc autem solius Dei est. Ergo anima habet materiam.

Referencing norms: Q75A5Obiectio4, assert-ha39c98ac49e35c000552a1e620fb0cb8c977a60fe51e73d67c650ceb05cffe49

la · official · sha256:c252408deb59c1c8a9c6696532f61ee1ae15c375f197b132d9413bf7364ed23eLA

Respondeo dicendum quod anima non habet materiam. Et hoc potest considerari dupliciter. Primo quidem, ex ratione animae in communi. Est enim de ratione animae, quod sit forma alicuius corporis. Aut igitur est forma secundum se totam; aut secundum aliquam partem sui. Si secundum se totam, impossibile est quod pars eius sit materia, si dicatur materia aliquod ens in potentia tantum, quia forma, inquantum forma, est actus; id autem quod est in potentia tantum, non potest esse pars actus, cum potentia repugnet actui, utpote contra actum divisa. Si autem sit forma secundum aliquam partem sui, illam partem, dicemus esse animam, et illam materiam cuius primo est actus, dicemus esse primum animatum. Secundo, specialiter ex ratione humanae animae, inquantum est intellectiva. Manifestum est enim quod omne quod recipitur in aliquo, recipitur in eo per modum recipientis. Sic autem cognoscitur unumquodque, sicut forma eius est in cognoscente anima autem intellectiva cognoscit rem aliquam in sua natura absolute, puta lapidem inquantum est lapis absolute. Est igitur forma lapidis absolute, secundum propriam rationem formalem, in anima intellectiva. Anima igitur intellectiva est forma absoluta, non autem aliquid compositum ex materia et forma. Si enim anima intellectiva esset composita ex materia et forma, formae rerum reciperentur in ea ut individuales, et sic non cognosceret nisi singulare, sicut accidit in potentiis sensitivis, quae recipiunt formas rerum in organo corporali, materia enim est principium individuationis formarum. Relinquitur ergo quod anima intellectiva, et omnis intellectualis substantia cognoscens formas absolute, caret compositione formae et materiae.

Referencing norms: Q75A5Respondeo, assert-hfff1b90776994d697440b625cb8ae03b1e4661a040cb0e0f3f4a5ce9fcf6a9ab

la · official · sha256:58cd420d93f0a793475deca819e6241357810a4c218f8ceb04adce2f8302f8c2LA

Sed contra est quod Augustinus probat, in VII super Gen. ad Litt., quod anima non est facta nec ex materia corporali, nec ex materia spirituali.

Referencing norms: assert-h1a6831177178b512fcf3faefa496551acccdb911107f3d44725cb98ba5d19eab

la · official · sha256:e4be5e42c8e8875a8be8252b6bfb2bd710e2dda3bb353e1883ea65860043e742LA

Ad primum ergo dicendum quod Salomon inducit rationem illam ex persona insipientium, ut exprimitur Sap. II. Quod ergo dicitur quod homo et alia animalia habent simile generationis principium, verum est quantum ad corpus, similiter enim de terra facta sunt omnia animalia. Non autem quantum ad animam, nam anima brutorum producitur ex virtute aliqua corporea, anima vero humana a Deo. Et ad hoc significandum dicitur Gen., quantum ad alia animalia, producat terra animam viventem, quantum vero ad hominem, dicitur quod inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. Et ideo concluditur Eccle. ult., revertatur pulvis in terram suam, unde erat, et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum. Similiter processus vitae est similis quantum ad corpus; ad quod pertinet quod dicitur in Eccle., similiter spirant omnia; et Sap. II, fumus et flatus est in naribus nostris et cetera. Sed non est similis processus quantum ad animam, quia homo intelligit, non autem animalia bruta. Unde falsum est quod dicitur, nihil habet homo iumento amplius. Et ideo similis est interitus quantum ad corpus, sed non quantum ad animam.

Referencing norms: Q75A6Ad1, assert-hf545a18d90932283c54f61b58a68d1ba38f920d64979fefd352d6d44973b8ddb

la · official · sha256:657044ae758c5678db5ac34cbd9849222b5246e4a511d2eafa0d93b805c603f7LA

Ad secundum dicendum quod, sicut posse creari dicitur aliquid non per potentiam passivam, sed solum per potentiam activam creantis, qui ex nihilo potest aliquid producere; ita cum dicitur aliquid vertibile in nihil, non importatur in creatura potentia ad non esse, sed in creatore potentia ad hoc quod esse non influat. Dicitur autem aliquid corruptibile per hoc, quod inest ei potentia ad non esse.

Referencing norms: Q75A6Ad2, assert-h0b5baaf1d02902e666f812d79052f78d65104922ab68b7444294303b1a76b2df

la · official · sha256:f681cd86da7ad33c3ae95e11c701a70ab9d793068615d4452704cb28bce6a16bLA

Ad tertium dicendum quod intelligere cum phantasmate est propria operatio animae secundum quod corpori est unita. Separata autem a corpore habebit alium modum intelligendi, similem aliis substantiis a corpore separatis, ut infra melius patebit.

Referencing norms: Q75A6Ad3, assert-ha4bed2f8cf8ea528d89693e3f49f2f4e1493f78cacc3eaf5a21e927b585f7a68

la · official · sha256:044314c4b43cc2da73344fc7bc2f06505a42f664b2e9a9fe47f1ed186ee7f63bLA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod anima humana sit corruptibilis. Quorum enim est simile principium et similis processus, videtur esse similis finis. Sed simile est principium generationis hominum et iumentorum, quia de terra facta sunt. Similis est etiam vitae processus in utrisque, quia similiter spirant omnia, et nihil habet homo iumento amplius, ut dicitur Eccle. III. Ergo, ut ibidem concluditur, unus est interitus hominis et iumentorum, et aequa utriusque conditio. Sed anima brutorum animalium est corruptibilis. Ergo et anima humana est corruptibilis.

Referencing norms: Q75A6Obiectio1, assert-h6d894dd6c53585b6682a06768c7479b249a581e800f026240ad9aaca18412f97, assert-h783ee0e458a2e3c51f571a0d2eeb4ad8c1e7e9436a8e3dc470d5626ddc1726e3, assert-ha75bea005370ffa74862e9579ce401fd6df58f06ec7e6295ee5205d91b949f9a, assert-hec2a5d3e1895122d5b7014456b07f13db004d9e1811000c7326d781f62d10bab

la · official · sha256:9955699135cef6cd2f595ba9ca1c427668cd1c20c6734852e40f1708f7912609LA

Praeterea, omne quod est ex nihilo, vertibile est in nihilum, quia finis debet respondere principio. Sed sicut dicitur Sap. II, ex nihilo nati sumus, quod verum est non solum quantum ad corpus, sed etiam quantum ad animam. Ergo ut ibidem concluditur, post hoc erimus tanquam non fuerimus, etiam secundum animam.

Referencing norms: Q75A6Obiectio2, assert-h505ca372f30e4764fff41e6477851777de8e82e62aba806a037114c1866df40f, assert-h5242bc1fe026a8c8a4d49ece97010110f0004fc7c1b5b017dca8a29d4173195e

la · official · sha256:e381d81083304ebd8d0bdf5795c6b1e6dae0c7a7b068af5764e7db19bce4923cLA

Praeterea, nulla res est sine propria operatione. Sed propria operatio animae, quae est intelligere cum phantasmate, non potest esse sine corpore, nihil enim sine phantasmate intelligit anima; phantasma autem non est sine corpore, ut dicitur in libro de anima. Ergo anima non potest remanere, destructo corpore.

Referencing norms: Q75A6Obiectio3, assert-h113736d093b62c38e1f80ccb0e00aca70f2e24f996b8a56a2c42677a570c767f, assert-h8447fa19b38b8a8b2e9171f890ee784684ad9d65c49f455b9d1037112a646bf6

la · official · sha256:59e45ef6da32362c2b755757f18eea4f9d7b529aaac51bf90afc7c33b4db9398LA

Respondeo dicendum quod necesse est dicere animam humanam, quam dicimus intellectivum principium, esse incorruptibilem. Dupliciter enim aliquid corrumpitur, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Impossibile est autem aliquid subsistens generari aut corrumpi per accidens, idest aliquo generato vel corrupto. Sic enim competit alicui generari et corrumpi, sicut et esse, quod per generationem acquiritur et per corruptionem amittitur. Unde quod per se habet esse, non potest generari vel corrumpi nisi per se, quae vero non subsistunt, ut accidentia et formae materiales, dicuntur fieri et corrumpi per generationem et corruptionem compositorum. Ostensum est autem supra quod animae brutorum non sunt per se subsistentes, sed sola anima humana. Unde animae brutorum corrumpuntur, corruptis corporibus, anima autem humana non posset corrumpi, nisi per se corrumperetur. Quod quidem omnino est impossibile non solum de ipsa, sed de quolibet subsistente quod est forma tantum. Manifestum est enim quod id quod secundum se convenit alicui, est inseparabile ab ipso. Esse autem per se convenit formae, quae est actus. Unde materia secundum hoc acquirit esse in actu, quod acquirit formam, secundum hoc autem accidit in ea corruptio, quod separatur forma ab ea. Impossibile est autem quod forma separetur a seipsa. Unde impossibile est quod forma subsistens desinat esse. Dato etiam quod anima esset ex materia et forma composita, ut quidam dicunt, adhuc oporteret ponere eam incorruptibilem. Non enim invenitur corruptio nisi ubi invenitur contrarietas, generationes enim et corruptiones ex contrariis et in contraria sunt; unde corpora caelestia, quia non habent materiam contrarietati subiectam, incorruptibilia sunt. In anima autem intellectiva non potest esse aliqua contrarietas. Recipit enim secundum modum sui esse, ea vero quae in ipsa recipiuntur, sunt absque contrarietate; quia etiam rationes contrariorum in intellectu non sunt contrariae, sed est una scientia contrariorum. Impossibile est ergo quod anima intellectiva sit corruptibilis. Potest etiam huius rei accipi signum ex hoc, quod unumquodque naturaliter suo modo esse desiderat. Desiderium autem in rebus cognoscentibus sequitur cognitionem. Sensus autem non cognoscit esse nisi sub hic et nunc, sed intellectus apprehendit esse absolute, et secundum omne tempus. Unde omne habens intellectum naturaliter desiderat esse semper. Naturale autem desiderium non potest esse inane. Omnis igitur intellectualis substantia est incorruptibilis.

Referencing norms: Q75A6Respondeo, assert-hb7820b6a9ed93da8c12aa2eff0b667032541bc6cbb12389934ff8eeac552b6cb

la · official · sha256:9ec1e620c8d95b5260d7e6458669c397b2894186c6d038a16b27ad5d670b07fcLA

Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod animae humanae habent ex bonitate divina quod sint intellectuales et quod habeant substantialem vitam inconsumptibilem.

Referencing norms: assert-h012206e5ccff6b3b38caaa49b9623aee4464bac4fec78fa47e158dab81e4f417

la · official · sha256:201793d77ea4ad5c98e39d29053e666d001880d229373064a40c26ef3718cf0bLA

Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de fine proximo et naturali. Beatitudo autem aeterna est finis ultimus et supernaturalis.

Referencing norms: Q75A7Ad1, assert-he5806ea0cd5c6969ddb95eb952f3a15e70421ab94de4a4c26cf84d904cbbeddd

la · official · sha256:da7486ec4ff9b26f2040e08bc7e083ba992c8848af91517549d83fb234421b96LA

Ad secundum dicendum quod differentia specifica ultima est nobilissima, inquantum est maxime determinata, per modum quo actus est nobilior potentia. Sic autem intellectuale non est nobilissimum, quia est indeterminatum et commune ad multos intellectualitatis gradus, sicut sensibile ad multos gradus in esse sensibili. Unde sicut non omnia sensibilia sunt unius speciei, ita nec omnia intellectualia.

Referencing norms: Q75A7Ad2, assert-h593d215201a6b33a09f30f55142a2ea9fc69d413f035d78936cfade670449c64

la · official · sha256:c2ef3b5f1753648b24383d410368eb04edaf5227b7110a6f4ec5827d5e141725LA

Ad tertium dicendum quod corpus non est de essentia animae, sed anima ex natura suae essentiae habet quod sit corpori unibilis. Unde nec proprie anima est in specie; sed compositum. Et hoc ipsum quod anima quodammodo indiget corpore ad suam operationem, ostendit quod anima tenet inferiorem gradum intellectualitatis quam Angelus, qui corpori non unitur.

Referencing norms: Q75A7Ad3, assert-h691ce79661df9e6db3c17293efcb6aada5d4f5ab945affb5ebafb69212552f36

la · official · sha256:15b706c82f976f2c1675105ce74481ec270b7edb3a917c1553720b0dae342a8aLA

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod anima et Angelus sint unius speciei. Unumquodque enim ordinatur ad proprium finem per naturam suae speciei, per quam habet inclinationem ad finem. Sed idem est finis animae et Angeli, scilicet beatitudo aeterna. Ergo sunt unius speciei.

Referencing norms: Q75A7Obiectio1, assert-h23f7f80b3f6db4e887529770a719819996cb9d62381b5d4be122559bd9934341, assert-h7711862b5bf7a7143d4ab146c04d97c43ae9ec2cde06c629ca348a1368658218

la · official · sha256:1ae12e8846c74db298014b7d77d3e72762a485cfd4d61458efa91791df6e1dcfLA

Praeterea, ultima differentia specifica est nobilissima, quia complet rationem speciei. Sed nihil est nobilius in Angelo et anima quam intellectuale esse. Ergo conveniunt anima et Angelus in ultima differentia specifica. Ergo sunt unius speciei.

Referencing norms: Q75A7Obiectio2, assert-h89f7e517a011502ae01741402c8e179f2f7e3764fb5ba997eba6d2b5a0ce4bee, assert-h91b5820438d0d6e270633ad6cfd44f86583355fc6c283d453af395a410b45b80, assert-hf9ab36c6125078655de0a5d3cfb12006647506254e3fdbf50f2561431a8cd5d9

la · official · sha256:a8e86b9c7154dc0e8c96aeafef639f3d4b3c9502274f6d41c781d8cedfd8e30fLA

Praeterea, anima ab Angelo differre non videtur nisi per hoc, quod est corpori unita. Corpus autem, cum sit extra essentiam animae, non videtur ad eius speciem pertinere. Ergo anima et Angelus sunt unius speciei.

Referencing norms: Q75A7Obiectio3, assert-h88eb3db72c9253fedadf30499df8ef64a0be8cd4e99864f776df4ffe0f500b75

la · official · sha256:ba8a9b09d4f0dace15d066b3500590fec0ac5a3c7d3620249ab50eb3be0dd8b8LA

Respondeo dicendum quod Origenes posuit omnes animas humanas et Angelos esse unius speciei. Et hoc ideo, quia posuit diversitatem gradus in huiusmodi substantiis inventam, accidentalem, utpote ex libero arbitrio provenientem, ut supra dictum est. Quod non potest esse, quia in substantiis incorporeis non potest esse diversitas secundum numerum absque diversitate secundum speciem, et absque naturali inaequalitate. Quia si non sint compositae ex materia et forma, sed sint formae subsistentes, manifestum est quod necesse erit in eis esse diversitatem in specie. Non enim potest intelligi quod aliqua forma separata sit nisi una unius speciei, sicut si esset albedo separata, non posset esse nisi una tantum; haec enim albedo non differt ab illa nisi per hoc, quod est huius vel illius. Diversitas autem secundum speciem semper habet diversitatem naturalem concomitantem, sicut in speciebus colorum unus est perfectior altero, et similiter in aliis. Et hoc ideo, quia differentiae dividentes genus sunt contrariae; contraria autem se habent secundum perfectum et imperfectum, quia principium contrarietatis est privatio et habitus ut dicitur in X Metaphys. Idem etiam sequeretur, si huiusmodi substantiae essent compositae ex materia et forma. Si enim materia huius distinguitur a materia illius, necesse est quod vel forma sit principium distinctionis materiae, ut scilicet materiae sint diversae propter habitudinem ad diversas formas, et tunc sequitur adhuc diversitas secundum speciem et inaequalitas naturalis. Vel materia erit principium distinctionis formarum; nec poterit dici materia haec alia ab illa, nisi secundum divisionem quantitativam, quae non habet locum in substantiis incorporeis, cuiusmodi sunt Angelus et anima. Unde non potest esse quod Angelus et anima sint unius speciei. Quomodo autem sint plures animae unius speciei infra ostendetur.

Referencing norms: Q75A7Respondeo, assert-h48ef5beb73c9944d5826597714a58d273a094de96f79893d9576346a7e1e4369

la · official · sha256:7386126191aba2af48ba6c1d4437aa612d03029ebcce1789ea21d1a76557aebaLA

Sed contra, quorum sunt diversae operationes naturales, ipsa differunt specie. Sed animae et Angeli sunt diversae operationes naturales, quia ut dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., mentes angelicae simplices et beatos intellectus habent, non de visibilibus congregantes divinam cognitionem; cuius contrarium postmodum de anima dicit. Anima igitur et Angelus non sunt unius speciei.

Referencing norms: assert-h3293f607adab0731475c47d0dfb2aa1bc7efdc31b56a595ef25cfcb0edc75c90

la · official · sha256:f0f148d373c00d0eb37b95de0c85fd7f5dd6753a417f6c2d6e4a43d96025692dLA

Post considerationem creaturae spiritualis et corporalis, considerandum est de homine, qui ex spirituali et corporali substantia componitur. Et primo, de natura ipsius hominis; secundo, de eius productione. Naturam autem hominis considerare pertinet ad theologum ex parte animae, non autem ex parte corporis, nisi secundum habitudinem quam habet corpus ad animam. Et ideo prima consideratio circa animam versabitur. Et quia, secundum Dionysium, XI cap. Angel. Hier., tria inveniuntur in substantiis spiritualibus, scilicet essentia, virtus et operatio; primo considerabimus ea quae pertinent ad essentiam animae; secundo, ea quae pertinent ad virtutem sive potentias eius; tertio, ea quae pertinent ad operationem eius. Circa primum duplex occurrit consideratio, quarum prima est de ipsa anima secundum se; secunda, de unione eius ad corpus. Circa primum quaeruntur septem. Primo, utrum anima sit corpus. Secundo, utrum anima humana sit aliquid subsistens. Tertio, utrum animae brutorum sint subsistentes. Quarto, utrum anima sit homo; vel magis homo sit aliquid compositum ex anima et corpore. Quinto, utrum sit composita ex materia et forma. Sexto, utrum anima humana sit incorruptibilis. Septimo, utrum anima sit eiusdem speciei cum Angelo.

la · official · sha256:d14699dbffe3f7182e9d1dcb16fd7aa10ca2a5397e79ef7dbbb3affb413ef462LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic., ultima formarum naturalium, ad quam terminatur consideratio philosophi naturalis, scilicet anima humana, est quidem separata, sed tamen in materia; quod ex hoc probat, quia homo ex materia generat hominem, et sol. Separata quidem est secundum virtutem intellectivam, quia virtus intellectiva non est virtus alicuius organi corporalis, sicut virtus visiva est actus oculi intelligere enim est actus qui non potest exerceri per organum corporale, sicut exercetur visio. Sed in materia est inquantum ipsa anima cuius est haec virtus, est corporis forma, et terminus generationis humanae. Sic ergo philosophus dicit in III de anima quod intellectus est separatus, quia non est virtus alicuius organi corporalis.

Referencing norms: Q76A1Ad1, assert-h945fc7d89201a90163585335ba4315e26479adf3d1bed7fbbc415bffe9837302

la · official · sha256:88868f012cfc0bee1cfc931ca37c5350f7dd0fca0d81143cac3777d24578ceb8LA

Et per hoc patet responsio ad secundum et tertium. Sufficit enim ad hoc quod homo possit intelligere omnia per intellectum, et ad hoc quod intellectus intelligat immaterialia et universalia, quod virtus intellectiva non est corporis actus.

Referencing norms: Q76A1Ad2, assert-h02c5855171cbf76fd007b60d5d1c264821f0d8cdd9cc52e391653edfd87ecc67

la · official · sha256:8f975b66d8af080cacc8e6341ec395fe9c48604c62de4cc655cf8fe09b49ae65LA

Ad quartum dicendum quod humana anima non est forma in materia corporali immersa, vel ab ea totaliter comprehensa, propter suam perfectionem. Et ideo nihil prohibet aliquam eius virtutem non esse corporis actum; quamvis anima secundum suam essentiam sit corporis forma.

Referencing norms: Q76A1Ad3, Q76A1Ad4, assert-h4ca218a95898cd4cd6de8fa8888eeb7f412d4c679e298bf889ff75571e83bab5, assert-ha0dcbfcaf1d60edb5ead0c518bbf92a37875b3162d76cd62269b707bf40c1849

la · official · sha256:40ebc94a23134b9652c802f0f41b30b7538ad5be814904f1d94218e10cd1f581LA

Ad quintum dicendum quod anima illud esse in quo ipsa subsistit, communicat materiae corporali, ex qua et anima intellectiva fit unum, ita quod illud esse quod est totius compositi, est etiam ipsius animae. Quod non accidit in aliis formis, quae non sunt subsistentes. Et propter hoc anima humana remanet in suo esse, destructo corpore, non autem aliae formae.

Referencing norms: Q76A1Ad5, assert-ha528f42efecb43826c3baa2895e6e05abe303eb9e4d113f42d7eb2db579403aa

la · official · sha256:566c7842597eabb161431138f3cc05a4f64f6c2a5b0750858965c751f79335a8LA

Ad sextum dicendum quod secundum se convenit animae corpori uniri, sicut secundum se convenit corpori levi esse sursum. Et sicut corpus leve manet quidem leve cum a loco proprio fuerit separatum, cum aptitudine tamen et inclinatione ad proprium locum; ita anima humana manet in suo esse cum fuerit a corpore separata, habens aptitudinem et inclinationem naturalem ad corporis unionem.

Referencing norms: Q76A1Ad6, assert-hfd37e059fa2cada0f7e4503bafdfa5eed6f08be04295bb3cbba7573d74167c10

la · official · sha256:37d4bbc27fcad5798023cbcc61fd3cbf5f91d8a38596a5aa887948fddca0dd0aLA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectivum principium non uniatur corpori ut forma. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod intellectus est separatus, et quod nullius corporis est actus. Non ergo unitur corpori ut forma.

Referencing norms: Q76A1Obiectio1, assert-hb1165c2787cb627f5c66362a9000ebfcb1bc70e0c85bdfbdc27ec0750a8bcca6

la · official · sha256:dba7b426933e8d3e476d87d5fb03afb86eca2b72819cc77218fce173eba4139bLA

Praeterea, omnis forma determinatur secundum naturam materiae cuius est forma, alioquin non requireretur proportio inter materiam et formam. Si ergo intellectus uniretur corpori ut forma, cum omne corpus habeat determinatam naturam, sequeretur quod intellectus haberet determinatam naturam. Et sic non esset omnium cognoscitivus, ut ex superioribus patet, quod est contra rationem intellectus. Non ergo intellectus unitur corpori ut forma.

Referencing norms: Q76A1Obiectio2, assert-hace99a7b36a4b2ead8c5d3b9e0afcf06bd7cfabc5550a3fcb3d789d0cc887b66

la · official · sha256:a2a693a51e144e97d4cdd243da00503ec5b44439ebcc3b98c2a7e1a6bd6fd6a2LA

Praeterea, quaecumque potentia receptiva est actus alicuius corporis, recipit formam materialiter et individualiter, quia receptum est in recipiente secundum modum recipientis. Sed forma rei intellectae non recipitur in intellectu materialiter et individualiter, sed magis immaterialiter et universaliter, alioquin intellectus non esset cognoscitivus immaterialium et universalium, sed singularium tantum, sicut et sensus. Intellectus ergo non unitur corpori ut forma.

Referencing norms: Q76A1Obiectio3, assert-h11bdff8472acf4e8d81e0ef84be91c78aa57eec1444f616884df16b76a1ba83f, assert-hb4b509ce293e5bcbcebd2eddd14dc318b7e0658cdaa49d82011a9ec1b5524660

la · official · sha256:142c413089d05ed5513fc7f76b100243c4a3993c51d517ce18e1658783edb715LA

Praeterea, eiusdem est potentia et actio, idem enim est quod potest agere, et quod agit. Sed actio intellectualis non est alicuius corporis, ut ex superioribus patet. Ergo nec potentia intellectiva est alicuius corporis potentia. Sed virtus sive potentia non potest esse abstractior vel simplicior quam essentia a qua virtus vel potentia derivatur. Ergo nec substantia intellectus est corporis forma.

Referencing norms: Q76A1Obiectio4, assert-h2de3ade60931a7473b891ea4c047419a71a39345a750036f5fbccfd5e726a5e9, assert-h57b39113ddb5b5cccc119faff5af1943e57abf1dcabe115cb1604115bd2c2ccf, assert-h9ce4c3e8bf2c82210d95a6c345f2d091d9e4b1e67d8e905645c4c6018b4723ec, assert-hc9898b36d8514cab7596ad0b623fab7f94edb1d5cbfb7507ecf8977aecac8744

la · official · sha256:501bd44f1282ae78e44bb9e3c52f1c4f377953af660b99faf5aa06dfe777ae63LA

Praeterea, id quod per se habet esse, non unitur corpori ut forma, quia forma est quo aliquid est; et sic ipsum esse formae non est ipsius formae secundum se. Sed intellectivum principium habet secundum se esse, et est subsistens, ut supra dictum est. Non ergo unitur corpori ut forma.

Referencing norms: Q76A1Obiectio5, assert-h3525c367dd91c1204b801bff255a2e3580d055433e62da55ffe1c3fc35883057, assert-h920e31488bf819ba9b9aae3f155cbfbc02fed615be205521f6f4cf5d67051abf

la · official · sha256:9094a71fe4217ba38d96d452e3ad2c09141923c24ed140bbbf19326b810c83e4LA

Praeterea, id quod inest alicui rei secundum se, semper inest ei. Sed formae secundum se inest uniri materiae, non enim per accidens aliquod, sed per essentiam suam est actus materiae; alioquin ex materia et forma non fieret unum substantialiter, sed accidentaliter. Forma ergo non potest esse sine propria materia. Sed intellectivum principium, cum sit incorruptibile, ut supra ostensum est, remanet corpori non unitum, corpore corrupto. Ergo intellectivum principium non unitur corpori ut forma.

Referencing norms: Q76A1Obiectio6, assert-h051a348d36439027914e7b17b9af05dabfc07031483936a9f23029c0ae8c844d, assert-h52d6441e6e64adec03e52ceebcc9e8abbb7e05289491214b61a9c401d01a72c2, assert-hc5884c006e62fae996244c581f46d99b7ab51c7ee603e16bbaf3e2ca99fad1b5

la · official · sha256:e9a03db0a77c9e4f670eb91bfc442fcbeae512e25e13530ec88d64729372bcd6LA

Respondeo dicendum quod necesse est dicere quod intellectus, qui est intellectualis operationis principium, sit humani corporis forma. Illud enim quo primo aliquid operatur, est forma eius cui operatio attribuitur, sicut quo primo sanatur corpus, est sanitas, et quo primo scit anima, est scientia; unde sanitas est forma corporis, et scientia animae. Et huius ratio est, quia nihil agit nisi secundum quod est actu, unde quo aliquid est actu, eo agit. Manifestum est autem quod primum quo corpus vivit, est anima. Et cum vita manifestetur secundum diversas operationes in diversis gradibus viventium, id quo primo operamur unumquodque horum operum vitae, est anima, anima enim est primum quo nutrimur, et sentimus, et movemur secundum locum; et similiter quo primo intelligimus. Hoc ergo principium quo primo intelligimus, sive dicatur intellectus sive anima intellectiva, est forma corporis. Et haec est demonstratio Aristotelis in II de anima. Si quis autem velit dicere animam intellectivam non esse corporis formam, oportet quod inveniat modum quo ista actio quae est intelligere, sit huius hominis actio, experitur enim unusquisque seipsum esse qui intelligit. Attribuitur autem aliqua actio alicui tripliciter, ut patet per philosophum, V Physic., dicitur enim movere aliquid aut agere vel secundum se totum, sicut medicus sanat; aut secundum partem, sicut homo videt per oculum; aut per accidens, sicut dicitur quod album aedificat, quia accidit aedificatori esse album. Cum igitur dicimus Socratem aut Platonem intelligere, manifestum est quod non attribuitur ei per accidens, attribuitur enim ei inquantum est homo, quod essentialiter praedicatur de ipso. Aut ergo oportet dicere quod Socrates intelligit secundum se totum, sicut Plato posuit, dicens hominem esse animam intellectivam, aut oportet dicere quod intellectus sit aliqua pars Socratis. Et primum quidem stare non potest, ut supra ostensum est, propter hoc quod ipse idem homo est qui percipit se et intelligere et sentire, sentire autem non est sine corpore, unde oportet corpus aliquam esse hominis partem. Relinquitur ergo quod intellectus quo Socrates intelligit, est aliqua pars Socratis ita quod intellectus aliquo modo corpori Socratis uniatur. Hanc autem unionem Commentator, in III de anima, dicit esse per speciem intelligibilem. Quae quidem habet duplex subiectum, unum scilicet intellectum possibilem; et aliud ipsa phantasmata quae sunt in organis corporeis. Et sic per speciem intelligibilem continuatur intellectus possibilis corpori huius vel illius hominis. Sed ista continuatio vel unio non sufficit ad hoc quod actio intellectus sit actio Socratis. Et hoc patet per similitudinem in sensu, ex quo Aristoteles procedit ad considerandum ea quae sunt intellectus. Sic enim se habent phantasmata ad intellectum, ut dicitur in III de anima, sicut colores ad visum. Sicut ergo species colorum sunt in visu, ita species phantasmatum sunt in intellectu possibili. Patet autem quod ex hoc quod colores sunt in pariete, quorum similitudines sunt in visu, actio visus non attribuitur parieti, non enim dicimus quod paries videat, sed magis quod videatur. Ex hoc ergo quod species phantasmatum sunt in intellectu possibili, non sequitur quod Socrates, in quo sunt phantasmata, intelligat; sed quod ipse, vel eius phantasmata intelligantur. Quidam autem dicere voluerunt quod intellectus unitur corpori ut motor; et sic ex intellectu et corpore fit unum, ut actio intellectus toti attribui possit. Sed hoc est multipliciter vanum. Primo quidem, quia intellectus non movet corpus nisi per appetitum, cuius motus praesupponit operationem intellectus. Non ergo quia movetur Socrates ab intellectu, ideo intelligit, sed potius e converso, quia intelligit, ideo ab intellectu movetur Socrates. Secundo quia, cum Socrates sit quoddam individuum in natura cuius essentia est una, composita ex materia et forma; si intellectus non sit forma eius, sequitur quod sit praeter essentiam eius; et sic intellectus comparabitur ad totum Socratem sicut motor ad motum. Intelligere autem est actio quiescens in agente, non autem transiens in alterum, sicut calefactio. Non ergo intelligere potest attribui Socrati propter hoc quod est motus ab intellectu. Tertio, quia actio motoris nunquam attribuitur moto nisi sicut instrumento, sicut actio carpentarii serrae. Si igitur intelligere attribuitur Socrati quia est actio motoris eius, sequitur quod attribuatur ei sicut instrumento. Quod est contra philosophum, qui vult quod intelligere non sit per instrumentum corporeum. Quarto quia, licet actio partis attribuatur toti, ut actio oculi homini; nunquam tamen attribuitur alii parti, nisi forte per accidens, non enim dicimus quod manus videat, propter hoc quod oculus videt. Si ergo ex intellectu et Socrate dicto modo fit unum, actio intellectus non potest attribui Socrati. Si vero Socrates est totum quod componitur ex unione intellectus ad reliqua quae sunt Socratis, et tamen intellectus non unitur aliis quae sunt Socratis nisi sicut motor; sequitur quod Socrates non sit unum simpliciter, et per consequens nec ens simpliciter; sic enim aliquid est ens, quomodo et unum. Relinquitur ergo solus modus quem Aristoteles ponit, quod hic homo intelligit, quia principium intellectivum est forma ipsius. Sic ergo ex ipsa operatione intellectus apparet quod intellectivum principium unitur corpori ut forma. Potest etiam idem manifestari ex ratione speciei humanae. Natura enim uniuscuiusque rei ex eius operatione ostenditur. Propria autem operatio hominis, inquantum est homo, est intelligere, per hanc enim omnia animalia transcendit. Unde et Aristoteles, in libro Ethic., in hac operatione, sicut in propria hominis, ultimam felicitatem constituit. Oportet ergo quod homo secundum illud speciem sortiatur, quod est huius operationis principium. Sortitur autem unumquodque speciem per propriam formam. Relinquitur ergo quod intellectivum principium sit propria hominis forma. Sed considerandum est quod, quanto forma est nobilior, tanto magis dominatur materiae corporali, et minus ei immergitur, et magis sua operatione vel virtute excedit eam. Unde videmus quod forma mixti corporis habet aliquam operationem quae non causatur ex qualitatibus elementaribus. Et quanto magis proceditur in nobilitate formarum, tanto magis invenitur virtus formae materiam elementarem excedere, sicut anima vegetabilis plus quam forma metalli, et anima sensibilis plus quam anima vegetabilis. Anima autem humana est ultima in nobilitate formarum. Unde intantum sua virtute excedit materiam corporalem, quod habet aliquam operationem et virtutem in qua nullo modo communicat materia corporalis. Et haec virtus dicitur intellectus. Est autem attendendum quod, si quis poneret animam componi ex materia et forma, nullo modo posset dicere animam esse formam corporis. Cum enim forma sit actus, materia vero sit ens in potentia tantum; nullo modo id quod est ex materia et forma compositum, potest esse alterius forma secundum se totum. Si autem secundum aliquid sui sit forma, id quod est forma dicimus animam, et id cuius est forma dicimus primum animatum, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q76A1Respondeo, SoulFormOfBody, assert-h6c179b9da82a6b7a1c7c9ee9c17991b40b8dde7692db1daf1c5f8db075eaf414

la · official · sha256:2787878e7c4e095395332ad049d5f7a86553db122ee8eac6e18570ba7d05d4edLA

Sed contra, secundum philosophum, in VIII Metaphys., differentia sumitur a forma rei. Sed differentia constitutiva hominis est rationale; quod dicitur de homine ratione intellectivi principii. Intellectivum ergo principium est forma hominis.

Referencing norms: assert-h4be8fffd4fe0b2d23f2b1d3ac31341bb1a8edc581d1c51fb70cccd07771ac4ea

la · official · sha256:3e7adfc6a11f10612e2f32f5cef0592c5e3d46924d3faa104873922b28a8ed08LA

Ad primum ergo dicendum quod, licet anima intellectiva non habeat materiam ex qua sit, sicut nec Angelus, tamen est forma materiae alicuius; quod Angelo non convenit. Et ideo secundum divisionem materiae sunt multae animae unius speciei, multi autem Angeli unius speciei omnino esse non possunt.

Referencing norms: Q76A2Ad1, assert-ha438d71cff799b40c1fd4f1da07abaf158fe87024f06d7408fc2a51eea6c8a4a

la · official · sha256:5b479ed1fdf20b35044bc948419a06892e98d830d5f3857c2aa49bf8e966fe4bLA

Ad secundum dicendum quod unumquodque hoc modo habet unitatem, quo habet esse, et per consequens idem est iudicium de multiplicatione rei, et de esse ipsius. Manifestum est autem quod anima intellectualis, secundum suum esse, unitur corpori ut forma; et tamen, destructo corpore, remanet anima intellectualis in suo esse. Et eadem ratione multitudo animarum est secundum multitudinem corporum; et tamen, destructis corporibus, remanent animae in suo esse multiplicatae.

Referencing norms: Q76A2Ad2, assert-h62803a4273e2e942c67de77f093dd17d65435aa0b05e6c7ed511d1e1ef47adaa

la · official · sha256:5f28c7e44ba45ad31b3cec93a7415fd8875f7c2b44d3fe44f33b3a9a09e006bbLA

Ad tertium dicendum quod individuatio intelligentis, aut speciei per quam intelligit, non excludit intelligentiam universalium, alioquin, cum intellectus separati sint quaedam substantiae subsistentes, et per consequens particulares, non possent universalia intelligere. Sed materialitas cognoscentis et speciei per quam cognoscitur, universalis cognitionem impedit. Sicut enim omnis actio est secundum modum formae qua agens agit, ut calefactio secundum modum caloris; ita cognitio est secundum modum speciei qua cognoscens cognoscit. Manifestum est autem quod natura communis distinguitur et multiplicatur secundum principia individuantia, quae sunt ex parte materiae. Si ergo forma per quam fit cognitio, sit materialis, non abstracta a conditionibus materiae, erit similitudo naturae speciei aut generis, secundum quod est distincta et multiplicata per principia individuantia, et ita non poterit cognosci natura rei in sua communitate. Si vero species sit abstracta a conditionibus materiae individualis, erit similitudo naturae absque iis quae ipsam distinguunt et multiplicant, et ita cognoscetur universale. Nec refert, quantum ad hoc, utrum sit unus intellectus vel plures, quia si etiam esset unus tantum, oporteret ipsum esse aliquem quendam, et speciem per quam intelligit esse aliquam quandam.

Referencing norms: Q76A2Ad3, assert-h822be434c4785bed515708118b2caa6d8f9e59fbe2d8483fead2e4a6868477aa

la · official · sha256:81c5b29ccb6c851ea49e2c088fbdb2e3444767952d29528d848535c301f4a167LA

Ad quartum dicendum quod, sive intellectus sit unus sive plures, id quod intelligitur est unum. Id enim quod intelligitur non est in intellectu secundum se, sed secundum suam similitudinem, lapis enim non est in anima, sed species lapidis, ut dicitur in III de anima. Et tamen lapis est id quod intelligitur, non autem species lapidis, nisi per reflexionem intellectus supra seipsum, alioquin scientiae non essent de rebus, sed de speciebus intelligibilibus. Contingit autem eidem rei diversa secundum diversas formas assimilari. Et quia cognitio fit secundum assimilationem cognoscentis ad rem cognitam, sequitur quod idem a diversis cognoscentibus cognosci contingit, ut patet in sensu, nam plures vident eundem colorem, secundum diversas similitudines. Et similiter plures intellectus intelligunt unam rem intellectam. Sed hoc tantum interest inter sensum et intellectum, secundum sententiam Aristotelis, quod res sentitur secundum illam dispositionem quam extra animam habet, in sua particularitate, natura autem rei quae intelligitur, est quidem extra animam, sed non habet illum modum essendi extra animam, secundum quem intelligitur. Intelligitur enim natura communis seclusis principiis individuantibus; non autem hunc modum essendi habet extra animam. Sed secundum sententiam Platonis, res intellecta eo modo est extra animam quo intelligitur, posuit enim naturas rerum a materia separatas.

Referencing norms: Q76A2Ad4, assert-h425ea28246a0f02a416eed5b9c1dc78b2d053c70b546fb3ba13a4db6b00bd14c

la · official · sha256:61ff46fafb309f0ffbc382535589bb0bd475f1bfc5ec2fd5d59ad14c71bb8743LA

Ad quintum dicendum quod scientia alia est in discipulo, et alia in magistro. Quomodo autem causetur, in sequentibus ostendetur.

Referencing norms: Q76A2Ad5, assert-h1d55d64cf657708d4c85c4df4ec5458558fde5d60b2a6fd96796abacd8d0bee7

la · official · sha256:b67ea639845736fb36249b16d6e71b837bec9c251315de366112de3f1ccdae4bLA

Ad sextum dicendum quod Augustinus intelligit animas non esse plures tantum, quin uniantur in una ratione speciei.

Referencing norms: Q76A2Ad6, assert-h631141134bb85f10d9c92a965484d0b769da8493c46e29219c15c0622fa25f9d

la · official · sha256:18bd5ed89efbf99e6ea14313b656b3b2ca166d83f28ce0e09a47988cde839722LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intellectivum principium non multiplicetur secundum multiplicationem corporum, sed sit unus intellectus in omnibus hominibus. Nulla enim substantia immaterialis multiplicatur secundum numerum in una specie. Anima autem humana est substantia immaterialis, non enim est composita ex materia et forma, ut supra ostensum est. Non ergo sunt multae in una specie. Sed omnes homines sunt unius speciei. Est ergo unus intellectus omnium hominum.

Referencing norms: Q76A2Obiectio1, assert-hbb15275b97e4ebbe864bb6aeb1170cef693e276b7477a13e3e86fcf1690c3627, assert-hc25bbc9a2a5716fcec3882d7433913f60f9e93e5d1172dac076b44464962cc70, assert-he7b412ff075eb4b45a3f557befbcc03bda012b9410ac364211980c8e501f5d5c

la · official · sha256:d08cee675d276985179f8721ba5fec0cf68899bdeb64ca3f2bc38b7ea72b0fa1LA

Praeterea, remota causa, removetur effectus. Si ergo secundum multiplicationem corporum multiplicarentur animae humanae, consequens videretur quod, remotis corporibus, multitudo animarum non remaneret, sed ex omnibus animabus remaneret aliquod unum solum. Quod est haereticum, periret enim differentia praemiorum et poenarum.

Referencing norms: Q76A2Obiectio2, assert-h309fe4cc11bb56014b6d33f4944fbe8937fb9ba338f4adde5f4019e646a518d8

la · official · sha256:b5d5e8e2c4ec77de2219c23cd869e74b16fa74befc20cf279fb8d2b0a1177596LA

Praeterea, si intellectus meus est alius ab intellectu tuo, intellectus meus est quoddam individuum, et similiter intellectus tuus, particularia enim sunt quae differunt numero et conveniunt in una specie. Sed omne quod recipitur in aliquo, est in eo per modum recipientis. Ergo species rerum in intellectu meo et tuo reciperentur individualiter, quod est contra rationem intellectus, qui est cognoscitivus universalium.

Referencing norms: Q76A2Obiectio3, assert-h58cb63b6beaa1928cb25359c3db03fc41408904f09f0fd83306bd982cedefa8c, assert-h6829456da8ddce4345a5ff876cb059cf0695b33759d07aa5956a70941a7385c4

la · official · sha256:c78d288cfd89c967f7d77e15ef70c8805fa198158305c3b9592c853a5a1af773LA

Praeterea, intellectum est in intellectu intelligente. Si ergo intellectus meus est alius ab intellectu tuo, oportet quod aliud sit intellectum a me, et aliud sit intellectum a te. Et ita erit individualiter numeratum, et intellectum in potentia tantum, et oportebit abstrahere intentionem communem ab utroque, quia a quibuslibet diversis contingit abstrahere aliquod commune intelligibile. Quod est contra rationem intellectus, quia sic non videretur distingui intellectus a virtute imaginativa. Videtur ergo relinqui quod sit unus intellectus omnium hominum.

Referencing norms: Q76A2Obiectio4, assert-h1b55e591b42627372f28bc6e1649f5a20d46ec18b80a89d97f8ce78c1b03cde1

la · official · sha256:c691fc017895db3451b1280e083917aea0e670d7614950530f84b00f52f04c7cLA

Praeterea, cum discipulus accipit scientiam a magistro, non potest dici quod scientia magistri generet scientiam in discipulo, quia sic etiam scientia esset forma activa, sicut calor; quod patet esse falsum. Videtur ergo quod eadem numero scientia quae est in magistro, communicetur discipulo. Quod esse non potest, nisi sit unus intellectus utriusque. Videtur ergo quod sit unus intellectus discipuli et magistri; et per consequens omnium hominum.

Referencing norms: Q76A2Obiectio5, assert-h2690d9ec434238e688959087876d0ca82fe77b577687ac376a8bf06a61a1a114

la · official · sha256:1acea1e36bf0e5dfd77309afe44d129128f1462e4ced469fa538e104a68c87e5LA

Praeterea, Augustinus dicit, in libro de quantitate animae, si plures tantum animas humanas dixerim, ipse me ridebo. Sed maxime videtur anima esse una quantum ad intellectum. Ergo est unus intellectus omnium hominum.

Referencing norms: Q76A2Obiectio6, assert-h1f78db958648c7d62754f79f98055e24712f0dbd7e55b5047b686d2d8c24bae3, assert-hdb70a25e64513ebdae584ccd77bfe18d599d8f0aeebc35173fce94ca61d3467f

la · official · sha256:7df4eb8319adb8185782a51e6c02b675158ee961432312fb3e8ccb92397c5762LA

Respondeo dicendum quod intellectum esse unum omnium hominum, omnino est impossibile. Et hoc quidem patet, si, secundum Platonis sententiam homo sit ipse intellectus. Sequeretur enim, si Socratis et Platonis est unus intellectus tantum, quod Socrates et Plato sint unus homo; et quod non distinguantur ab invicem nisi per hoc quod est extra essentiam utriusque. Et erit tunc distinctio Socratis et Platonis non alia quam hominis tunicati et cappati, quod est omnino absurdum. Similiter etiam patet hoc esse impossibile, si, secundum sententiam Aristotelis, intellectus ponatur pars, seu potentia, animae quae est hominis forma. Impossibile est enim plurium numero diversorum esse unam formam, sicut impossibile est quod eorum sit unum esse, nam forma est essendi principium. Similiter etiam patet hoc esse impossibile quocumque modo quis ponat unionem intellectus ad hunc et ad illum hominem. Manifestum est enim quod, si sit unum principale agens et duo instrumenta, dici poterit unum agens simpliciter, sed plures actiones, sicut si unus homo tangat diversa duabus manibus, erit unus tangens, sed duo tactus. Si vero e converso instrumentum sit unum et principales agentes diversi, dicentur quidem plures agentes, sed una actio, sicut si multi uno fune trahant navem, erunt multi trahentes, sed unus tractus. Si vero agens principale sit unum et instrumentum unum, dicetur unum agens et una actio, sicut cum faber uno martello percutit, est unus percutiens et una percussio. Manifestum est autem quod, qualitercumque intellectus seu uniatur seu copuletur huic vel illi homini, intellectus inter cetera quae ad hominem pertinent, principalitatem habet, obediunt enim vires sensitivae intellectui, et ei deserviunt. Si ergo poneretur quod essent plures intellectus et sensus unus duorum hominum, puta si duo homines haberent unum oculum; essent quidem plures videntes, sed una visio. Si vero intellectus est unus, quantumcumque diversificentur alia quibus omnibus intellectus utitur quasi instrumentis, nullo modo Socrates et Plato poterunt dici nisi unus intelligens. Et si addamus quod ipsum intelligere, quod est actio intellectus, non fit per aliquod aliud organum, nisi per ipsum intellectum; sequetur ulterius quod sit et agens unum et actio una; idest quod omnes homines sint unus intelligens, et unum intelligere; dico autem respectu eiusdem intelligibilis. Posset autem diversificari actio intellectualis mea et tua per diversitatem phantasmatum, quia scilicet aliud est phantasma lapidis in me et aliud in te, si ipsum phantasma, secundum quod est aliud in me et aliud in te, esset forma intellectus possibilis, quia idem agens secundum diversas formas producit diversas actiones, sicut secundum diversas formas rerum respectu eiusdem oculi sunt diversae visiones. Sed ipsum phantasma non est forma intellectus possibilis, sed species intelligibilis quae a phantasmatibus abstrahitur. In uno autem intellectu a phantasmatibus diversis eiusdem speciei non abstrahitur nisi una species intelligibilis. Sicut in uno homine apparet, in quo possunt esse diversa phantasmata lapidis, et tamen ab omnibus eis abstrahitur una species intelligibilis lapidis, per quam intellectus unius hominis operatione una intelligit naturam lapidis, non obstante diversitate phantasmatum. Si ergo unus intellectus esset omnium hominum, diversitas phantasmatum quae sunt in hoc et in illo, non posset causare diversitatem intellectualis operationis huius et illius hominis, ut Commentator fingit in III de anima. Relinquitur ergo quod omnino impossibile et inconveniens est ponere unum intellectum omnium hominum.

Referencing norms: Q76A2Respondeo, assert-h852e8cbc970d972c5c44b3759e92a0117cf87e3904b4047ee0a4ba71ce670e1f

la · official · sha256:36d8af69e03c806b5f9afd97bbf650bbddd354967431c29aa1caeb076616219dLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II Physic., quod sicut se habent causae universales ad universalia, ita se habent causae particulares ad particularia. Sed impossibile est quod una anima secundum speciem, sit diversorum animalium secundum speciem. Ergo impossibile est quod anima intellectiva una numero, sit diversorum secundum numerum.

Referencing norms: assert-h58038616719649a0894bbb9faceda22c5e438b10a2c70b3d56511bb1b60747ef

la · official · sha256:e2b371de25290b677dff3fe1607b5e46a0fb328464adc7c3477b3660b5348ccbLA

Ad primum ergo dicendum quod anima sensitiva non habet incorruptibilitatem ex hoc quod est sensitiva, sed ex hoc quod est intellectiva, ei incorruptibilitas debetur. Quando ergo anima est sensitiva tantum, corruptibilis est, quando vero cum sensitivo intellectivum habet, est incorruptibilis. Licet enim sensitivum incorruptionem non det, tamen incorruptionem intellectivo auferre non potest.

Referencing norms: Q76A3Ad1, assert-h67646ec37db6d90ba09039fb212486fcc9213f69faf41ff751858381fc87a296

la · official · sha256:4aae126873300ecddb9c92ea5efbac40a663d6e6edbc241f6012696ed0faf2c8LA

Ad secundum dicendum quod formae non collocantur in genere vel in specie, sed composita. Homo autem corruptibilis est, sicut et alia animalia. Unde differentia secundum corruptibile et incorruptibile, quae est ex parte formarum, non facit hominem secundum genus ab aliis animalibus differre.

Referencing norms: Q76A3Ad2, assert-h309e28179b2235aab3794824ba0ce9f33b81cb9356dc9a1f896450e6931a75bc

la · official · sha256:936a3195ca5bec49b884d0be2bb089eaef301ba85fa568b1200c0d4a366c0b69LA

Ad tertium dicendum quod prius embryo habet animam quae est sensitiva tantum; qua abiecta, advenit perfectior anima, quae est simul sensitiva et intellectiva; ut infra plenius ostendetur.

Referencing norms: Q76A3Ad3, assert-hf56a3f18a8928c3bf7c18b8ec77c49e68dcfe41ba21b58ac0600731c97f0dcdf

la · official · sha256:ff0bef251ac228930664579d5e2d0bd5afae2e30a33bc15ba7c18f340a131923LA

Ad quartum dicendum quod non oportet secundum diversas rationes vel intentiones logicas, quae consequuntur modum intelligendi, diversitatem in rebus naturalibus accipere, quia ratio unum et idem secundum diversos modos apprehendere potest. Quia igitur, ut dictum est, anima intellectiva virtute continet id quod sensitiva habet, et adhuc amplius; potest seorsum ratio considerare quod pertinet ad virtutem sensitivae, quasi quoddam imperfectum et materiale. Et quia hoc invenit commune homini et aliis animalibus, ex hoc rationem generis format. Id vero in quo anima intellectiva sensitiva excedit, accipit quasi formale et completivum, et ex eo format differentiam hominis.

Referencing norms: Q76A3Ad4, assert-hd8136e5d1521dcd969d6e4e02ba058aa47faa36618314e9223d1c687e5f9088d

la · official · sha256:b5b8d175d38bffe1e8ed6c59702d6327be5724ae6698917aded279c55c2dfc21LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod praeter animam intellectivam sint in homine aliae animae per essentiam differentes, scilicet sensitiva et nutritiva. Corruptibile enim et incorruptibile non sunt unius substantiae. Sed anima intellectiva est incorruptibilis; aliae vero animae, scilicet sensitiva et nutritiva, sunt corruptibiles, ut ex superioribus patet. Ergo in homine non potest esse una essentia animae intellectivae et sensitivae et nutritivae.

Referencing norms: Q76A3Obiectio1, assert-h05c39e3fad54765b86a66d50a56772629b7470becddc7afec189b910b85dd562, assert-hefc58355b11ca50c124e1f834ea85a63ba538c94a57b82bfa7b43ed50b194d3f

la · official · sha256:6984d9d00964eec32c74db2de6f0176b077c7a369c1a13e527c2f950c45241b1LA

Si dicatur quod anima sensitiva in homine est incorruptibilis, contra, corruptibile et incorruptibile differunt secundum genus, ut dicitur in X Metaphys. Sed anima sensitiva in equo et leone et aliis brutis animalibus est corruptibilis. Si igitur in homine sit incorruptibilis, non erit eiusdem generis anima sensitiva in homine et bruto. Animal autem dicitur ex eo quod habet animam sensitivam. Neque ergo animal erit unum genus commune hominis et aliorum animalium. Quod est inconveniens.

Referencing norms: Q76A3Obiectio2, assert-h60e7c4ba16ce1703b5871850796b6571515ab3141be5e170cdd1a58691910456, assert-ha61ff97795a4f3f2fccde4ffb937ea7975a6468a908cdaab8d1fc471f4fc27d9

la · official · sha256:949426b8396163fdcf2dad6acff5dcf5aa21f342fe4e5a61d4d1f5addc578a15LA

Praeterea, philosophus dicit, in libro de Generat. Animal., quod embryo prius est animal quam homo. Sed hoc esse non posset, si esset eadem essentia animae sensitivae et intellectivae, est enim animal per animam sensitivam, homo vero per animam intellectivam. Non ergo in homine est una essentia animae sensitivae et intellectivae.

Referencing norms: Q76A3Obiectio3, assert-h67fc8659f97e5b97c79d9969c1495ced73697756f00ea888d58f4e1d2b8ad757, assert-head4099f329ce11a71c66f63f3e408a8f8d065725649101ae145d45cdbca377f

la · official · sha256:6752362d7ea7d5ea68bc856abe0a701c43aeeea06fa33532e0135d7c6d90c721LA

Praeterea, philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod genus sumitur a materia, differentia vero a forma. Sed rationale, quod est differentia constitutiva hominis, sumitur ab anima intellectiva; animal vero dicitur ex hoc quod habet corpus animatum anima sensitiva. Anima ergo intellectiva comparatur ad corpus animatum anima sensitiva, sicut forma ad materiam. Non ergo anima intellectiva est eadem per essentiam cum anima sensitiva in homine; sed praesupponit eam sicut materiale suppositum.

Referencing norms: Q76A3Obiectio4, assert-h2e55d77ffe15f59ea0c25b1b16ee9576ef0aae05eae9683bd8089d0c07180e4d, assert-h925858016851e47ef2a5b8e6276ae06e1d6e5cde7ad0baaab2d212713bdb554a

la · official · sha256:1be8cf06a6744b29ddde3e088d90f121ef914bfe1e251205ea45ec3b6eab7867LA

Respondeo dicendum quod Plato posuit diversas animas esse in corpore uno, etiam secundum organa distinctas, quibus diversa opera vitae attribuebat; dicens vim nutritivam esse in hepate, concupiscibilem in corde, cognoscitivam in cerebro. Quam quidem opinionem Aristoteles reprobat, in libro de anima, quantum ad illas animae partes quae corporeis organis in suis operibus utuntur, ex hoc quod in animalibus quae decisa vivunt, in qualibet parte inveniuntur diversae operationes animae, sicut sensus et appetitus. Hoc autem non esset, si diversa principia operationum animae, tanquam per essentiam diversae, diversis partibus corporis distributa essent. Sed de intellectiva sub dubio videtur relinquere utrum sit separata ab aliis partibus animae solum ratione, an etiam loco. Opinio autem Platonis sustineri utique posset, si poneretur quod anima unitur corpori, non ut forma, sed ut motor, ut posuit Plato. Nihil enim inconveniens sequitur, si idem mobile a diversis motoribus moveatur, praecipue secundum diversas partes. Sed si ponamus animam corpori uniri sicut formam, omnino impossibile videtur plures animas per essentiam differentes in uno corpore esse. Quod quidem triplici ratione manifestari potest. Primo quidem, quia animal non esset simpliciter unum, cuius essent animae plures. Nihil enim est simpliciter unum nisi per formam unam, per quam habet res esse, ab eodem enim habet res quod sit ens et quod sit una; et ideo ea quae denominantur a diversis formis, non sunt unum simpliciter, sicut homo albus. Si igitur homo ab alia forma haberet quod sit vivum, scilicet ab anima vegetabili; et ab alia forma quod sit animal, scilicet ab anima sensibili; et ab alia quod sit homo, scilicet ab anima rationali; sequeretur quod homo non esset unum simpliciter, sicut et Aristoteles argumentatur contra Platonem, in VIII Metaphys., quod si alia esset idea animalis, et alia bipedis, non esset unum simpliciter animal bipes. Et propter hoc, in I de anima, contra ponentes diversas animas in corpore, inquirit quid contineat illas, idest quid faciat ex eis unum. Et non potest dici quod uniantur per corporis unitatem, quia magis anima continet corpus, et facit ipsum esse unum, quam e converso. Secundo, hoc apparet impossibile ex modo praedicationis. Quae enim sumuntur a diversis formis, praedicantur ad invicem vel per accidens, si formae non sint ad invicem ordinatae, puta cum dicimus quod album est dulce, vel, si formae sint ordinatae ad invicem, erit praedicatio per se, in secundo modo dicendi per se, quia subiectum ponitur in definitione praedicati. Sicut superficies praeambula est ad colorem, si ergo dicamus quod corpus superficiatum est coloratum, erit secundus modus praedicationis per se. Si ergo alia forma sit a qua aliquid dicitur animal, et a qua aliquid dicitur homo, sequeretur quod vel unum horum non possit praedicari de altero nisi per accidens, si istae duae formae ad invicem ordinem non habent; vel quod sit ibi praedicatio in secundo modo dicendi per se, si una animarum sit ad aliam praeambula. Utrumque autem horum est manifeste falsum, quia animal per se de homine praedicatur, non per accidens; homo autem non ponitur in definitione animalis, sed e converso. Ergo oportet eandem formam esse per quam aliquid est animal, et per quam aliquid est homo, alioquin homo non vere esset id quod est animal, ut sic animal per se de homine praedicetur. Tertio, apparet hoc esse impossibile per hoc, quod una operatio animae, cum fuerit intensa, impedit aliam. Quod nullo modo contingeret, nisi principium actionum esset per essentiam unum. Sic ergo dicendum quod eadem numero est anima in homine sensitiva et intellectiva et nutritiva. Quomodo autem hoc contingat, de facili considerari potest, si quis differentias specierum et formarum attendat. Inveniuntur enim rerum species et formae differre ab invicem secundum perfectius et minus perfectum, sicut in rerum ordine animata perfectiora sunt inanimatis, et animalia plantis, et homines animalibus brutis, et in singulis horum generum sunt gradus diversi. Et ideo Aristoteles, in VIII Metaphys., assimilat species rerum numeris, qui differunt specie secundum additionem vel subtractionem unitatis. Et in II de anima, comparat diversas animas speciebus figurarum, quarum una continet aliam; sicut pentagonum continet tetragonum, et excedit. Sic igitur anima intellectiva continet in sua virtute quidquid habet anima sensitiva brutorum, et nutritiva plantarum. Sicut ergo superficies quae habet figuram pentagonam, non per aliam figuram est tetragona, et per aliam pentagona; quia superflueret figura tetragona, ex quo in pentagona continetur; ita nec per aliam animam Socrates est homo, et per aliam animal, sed per unam et eandem.

Referencing norms: Q76A3Respondeo, assert-h3415d9672abb97ee4fd0f7d28c54d1ba90c7bca0b7c2bf957c6e64aebaef848d

la · official · sha256:18455864155a0f3d6b3d18024dca0017dbdcc491acf8db364ca0fc4da42c8dd0LA

Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., neque duas animas esse dicimus in homine uno, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam animalem, qua animatur corpus, et immixta sit sanguini, et alteram spiritualem, quae rationi ministret, sed dicimus unam et eandem esse animam in homine, quae et corpus sua societate vivificat, et semetipsam sua ratione disponit.

Referencing norms: assert-h05c50beca9ec7c6ef82db32ac01de613fdc4df39ce0a4076a1c7e4ca2a52625c

la · official · sha256:9a2a7951f4246e56b871b27fbac11b58a9531aa8a523bac4ea83c2c513021a9cLA

Ad primum ergo dicendum quod Aristoteles non dicit animam esse actum corporis tantum, sed actum corporis physici organici potentia vitam habentis, et quod talis potentia non abiicit animam. Unde manifestum est quod in eo cuius anima dicitur actus, etiam anima includitur; eo modo loquendi quo dicitur quod calor est actus calidi, et lumen est actus lucidi; non quod seorsum sit lucidum sine luce, sed quia est lucidum per lucem. Et similiter dicitur quod anima est actus corporis etc., quia per animam et est corpus, et est organicum, et est potentia vitam habens. Sed actus primus dicitur in potentia respectu actus secundi, qui est operatio. Talis enim potentia est non abiiciens, idest non excludens, animam.

Referencing norms: Q76A4Ad1, assert-h1bc209f7d5951c9d99c62e8edd76d4eda206c89fa4ac2b818b8e3fd6089f6dc3

la · official · sha256:9fd9313a8790284b3ad55fe7ce1494bae8b5e397f4321cc48a15e1e0c72f252fLA

Ad secundum dicendum quod anima non movet corpus per esse suum, secundum quod unitur corpori ut forma; sed per potentiam motivam, cuius actus praesupponit iam corpus effectum in actu per animam; ut sic anima secundum vim motivam sit pars movens, et corpus animatum sit pars mota.

Referencing norms: Q76A4Ad2, assert-h2f91ec859c413b2037fc0fc51bfb26c5c9412298018d4583e24c35f976d958b1

la · official · sha256:3cbc3ae2554d32d221ccb8be1ae0dc16459674e414777a431b51161aa087e169LA

Ad tertium dicendum quod in materia considerantur diversi gradus perfectionis, sicut esse, vivere sentire et intelligere. Semper autem secundum superveniens priori, perfectius est. Forma ergo quae dat solum primum gradum perfectionis materiae, est imperfectissima, sed forma quae dat primum et secundum, et tertium, et sic deinceps, est perfectissima; et tamen materiae immediata.

Referencing norms: Q76A4Ad3, assert-hf466c76e249ffa2933bc6269b00c6ec208a4f8d0e0c6bfcff18e8945dc9b8dfa

la · official · sha256:a5c14b6b8bd133608ccffa5b655772e2d1d4468c0eb1e1bddc0a42db0a1892f5LA

Ad quartum dicendum quod Avicenna posuit formas substantiales elementorum integras remanere in mixto, mixtionem autem fieri secundum quod contrariae qualitates elementorum reducuntur ad medium. Sed hoc est impossibile. Quia diversae formae elementorum non possunt esse nisi in diversis partibus materiae; ad quarum diversitatem oportet intelligi dimensiones, sine quibus materia divisibilis esse non potest. Materia autem dimensioni subiecta non invenitur nisi in corpore. Diversa autem corpora non possunt esse in eodem loco. Unde sequitur quod elementa sint in mixto distincta secundum situm. Et ita non erit vera mixtio, quae est secundum totum, sed mixtio ad sensum, quae est secundum minima iuxta se posita. Averroes autem posuit, in III de caelo, quod formae elementorum, propter sui imperfectionem, sunt mediae inter formas accidentales et substantiales; et ideo recipiunt magis et minus; et ideo remittuntur in mixtione et ad medium reducuntur, et conflatur ex eis una forma. Sed hoc est etiam magis impossibile. Nam esse substantiale cuiuslibet rei in indivisibili consistit; et omnis additio et subtractio variat speciem, sicut in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Unde impossibile est quod forma substantialis quaecumque recipiat magis et minus. Nec minus est impossibile aliquid esse medium inter substantiam et accidens. Et ideo dicendum est, secundum philosophum in I de Generat., quod formae elementorum manent in mixto non actu, sed virtute. Manent enim qualitates propriae elementorum, licet remissae, in quibus est virtus formarum elementarium. Et huiusmodi qualitas mixtionis est propria dispositio ad formam substantialem corporis mixti, puta formam lapidis, vel animae cuiuscumque.

Referencing norms: Q76A4Ad4, assert-h1f90b0f6fb38e42fac7bf4b6a2c6d15bb050e4e98eca6cf459356ad97374740f

la · official · sha256:7708fadd187885c821b7139032c829ac1a7b38ccd372af958c4919839a6c94d8LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in homine sit alia forma praeter animam intellectivam. Dicit enim philosophus, in II de anima, quod anima est actus corporis physici potentia vitam habentis. Comparatur igitur anima ad corpus, sicut forma ad materiam. Sed corpus habet aliquam formam substantialem per quam est corpus. Ergo ante animam praecedit in corpore aliqua forma substantialis.

Referencing norms: Q76A4Obiectio1, assert-h8f54b485cd3605303f8f049db91f859517d934d09b6706d92138928208c32f1f, assert-h9e71882ce26aae715d095cd6595e8bc92c1fe8b5b4bf47af5bc089c1af5dc9d6

la · official · sha256:77abc346c2107ef214bd354c5578eedcec032140b23f933468dd6206e15e6194LA

Praeterea, homo et quodlibet animal est movens seipsum. Omne autem movens seipsum dividitur in duas partes, quarum una est movens, et alia est mota, ut probatur in VIII Physic. Pars autem movens est anima. Ergo oportet quod alia pars sit talis quae possit esse mota. Sed materia prima non potest moveri, ut dicitur in V Physic., cum sit ens solum in potentia, quinimmo omne quod movetur est corpus. Ergo oportet quod in homine et in quolibet animali sit alia forma substantialis, per quam constituatur corpus.

Referencing norms: Q76A4Obiectio2, assert-h3431bcfd18e5202e9260c60d285f7e73a6f28b448c4e1184d2aa7faeef7fad99, assert-hcbc92c6c55ebfa20287956b4e3ded5c4c192ad921390b6a81051a9309e9329a5, assert-hfc3f60cbcc6367026b2c41185052ecf3c01bd1161a9c2c8586681ae8f1e1ea32

la · official · sha256:d428411f8054ed54519c7950c5b62fd5efb82ecaff8a10932840db0e1ebe5c29LA

Praeterea, ordo in formis attenditur secundum habitudinem ad materiam primam, prius enim et posterius dicitur per comparationem ad aliquod principium. Si ergo non esset in homine alia forma substantialis praeter animam rationalem, sed immediate materiae primae inhaereret; sequeretur quod esset in ordine imperfectissimarum formarum, quae immediate inhaerent materiae.

Referencing norms: Q76A4Obiectio3, assert-hf7375a1f3aad634c5ec59bd5571523ce367383805c8860ecd491f8a56f90c534

la · official · sha256:ed1782a352b1d1dac4ae3071cf524daa036d1f1d093dbc45f7322610fedd11e4LA

Praeterea, corpus humanum est corpus mixtum. Mixtio autem non fit secundum materiam tantum, quia tunc esset corruptio sola. Oportet ergo quod remaneant formae elementorum in corpore mixto, quae sunt formae substantiales. Ergo in corpore humano sunt aliae formae substantiales praeter animam intellectivam.

Referencing norms: Q76A4Obiectio4, assert-hb385347ec81ef4b273830eec64f01c0b09a9031200002acdc227776d31f7ebc4

la · official · sha256:af8c8d6df3f41f517181afaccbf6ca2aa1183bc804aea4d0013c0357d6868e70LA

Respondeo dicendum quod, si poneretur anima intellectiva non uniri corpori ut forma, sed solum ut motor, ut Platonici posuerunt; necesse esset dicere quod in homine esset alia forma substantialis, per quam corpus ab anima mobile in suo esse constitueretur. Sed si anima intellectiva unitur corpori ut forma substantialis, sicut supra iam diximus, impossibile est quod aliqua alia forma substantialis praeter eam inveniatur in homine. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod forma substantialis in hoc a forma accidentali differt quia forma accidentalis non dat esse simpliciter, sed esse tale, sicut calor facit suum subiectum non simpliciter esse, sed esse calidum. Et ideo cum advenit forma accidentalis, non dicitur aliquid fieri vel generari simpliciter, sed fieri tale aut aliquo modo se habens, et similiter cum recedit forma accidentalis, non dicitur aliquid corrumpi simpliciter, sed secundum quid. Forma autem substantialis dat esse simpliciter, et ideo per eius adventum dicitur aliquid simpliciter generari, et per eius recessum simpliciter corrumpi. Et propter hoc antiqui naturales, qui posuerunt materiam primam esse aliquod ens actu, puta ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi, dixerunt quod nihil generatur aut corrumpitur simpliciter, sed omne fieri statuerunt alterari, ut dicitur in I Physic. Si igitur ita esset, quod praeter animam intellectivam praeexisteret quaecumque alia forma substantialis in materia, per quam subiectum animae esset ens actu; sequeretur quod anima non daret esse simpliciter; et per consequens quod non esset forma substantialis; et quod per adventum animae non esset generatio simpliciter, neque per eius abscessum corruptio simpliciter, sed solum secundum quid. Quae sunt manifeste falsa. Unde dicendum est quod nulla alia forma substantialis est in homine, nisi sola anima intellectiva; et quod ipsa, sicut virtute continet animam sensitivam et nutritivam, ita virtute continet omnes inferiores formas, et facit ipsa sola quidquid imperfectiores formae in aliis faciunt. Et similiter est dicendum de anima sensitiva in brutis, et de nutritiva in plantis, et universaliter de omnibus formis perfectioribus respectu imperfectiorum.

Referencing norms: Q76A4Respondeo, assert-h89b33f3bb3d33bc5cd2626da81507a7ae48bccefeb0a09429bdee38edfcd7250

la · official · sha256:2f60e614ae65ad864d47d00dee70168a510bafeebf0b48c2dbf6d32e67565890LA

Sed contra, unius rei est unum esse substantiale. Sed forma substantialis dat esse substantiale. Ergo unius rei est una tantum forma substantialis. Anima autem est forma substantialis hominis. Ergo impossibile est quod in homine sit aliqua alia forma substantialis quam anima intellectiva.

Referencing norms: assert-haf63d262afe291ae80f760a3339afd6b7d97e9ad503ddb298bf5b6e468a6b009

la · official · sha256:b5cc6e60c4f35b00751d58653ae40df46b9a238bfb98b50b19d75c22528e2155LA

Ad primum ergo dicendum quod hanc obiectionem aliquis forte vellet evadere per hoc, quod diceret corpus hominis ante peccatum incorruptibile fuisse. Sed haec responsio non videtur sufficiens, quia corpus hominis ante peccatum immortale fuit non per naturam, sed per gratiae divinae donum; alioquin immortalitas eius per peccatum sublata non esset, sicut nec immortalitas Daemonis. Et ideo aliter dicendum est, quod in materia duplex conditio invenitur, una quae eligitur ad hoc quod sit conveniens formae; alia quae ex necessitate consequitur prioris dispositionis. Sicut artifex ad formam serrae eligit materiam ferream, aptam ad secandum dura; sed quod dentes serrae hebetari possint et rubiginem contrahere, sequitur ex necessitate materiae. Sic igitur et animae intellectivae debetur corpus quod sit aequalis complexionis, ex hoc autem de necessitate materiae sequitur quod sit corruptibile. Si quis vero dicat quod Deus potuit hanc necessitatem vitare, dicendum est quod in constitutione rerum naturalium non consideratur quid Deus facere possit, sed quid naturae rerum conveniat, ut Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt. Providit tamen Deus adhibendo remedium contra mortem per gratiae donum.

Referencing norms: Q76A5Ad1, assert-he1e63f0d1ab27be3d92aeffa4dd0d0211247b0d48d43a7f4aed65496e2f8d30c

la · official · sha256:9b4669c5fbc67cc0d1d829525c18f010b8594fcd57e13a5f4ce18c3884ed0abdLA

Ad secundum dicendum quod animae intellectivae non debetur corpus propter ipsam intellectualem operationem secundum se; sed propter sensitivam virtutem, quae requirit organum aequaliter complexionatum. Et ideo oportuit animam intellectivam tali corpori uniri, et non simplici elemento, vel corpori mixto in quo excederet ignis secundum quantitatem, quia non posset esse aequalitas complexionis, propter excedentem ignis activam virtutem. Habet autem hoc corpus aequaliter complexionatum quandam dignitatem, per hoc quod est remotum a contrariis; in quo quodammodo assimilatur corpori caelesti.

Referencing norms: Q76A5Ad2, assert-hf2531592dcea1740c5ee33e4d411616e79483f74e9ec51bebd32dc56d6ae98c1

la · official · sha256:b1bdeb5fcc895e212dcf13c3c82a750af80d3adde9c80163f217950e9d85f654LA

Ad tertium dicendum quod partes animalis, ut oculus, manus, caro et os, et huiusmodi, non sunt in specie, sed totum, et ideo non potest dici, proprie loquendo, quod sint diversarum specierum, sed quod sint diversarum dispositionum. Et hoc competit animae intellectivae, quae quamvis sit una secundum essentiam, tamen propter sui perfectionem est multiplex in virtute; et ideo, ad diversas operationes, indiget diversis dispositionibus in partibus corporis cui unitur. Et propter hoc videmus quod maior est diversitas partium in animalibus perfectis quam in imperfectis, et in his quam in plantis.

Referencing norms: Q76A5Ad3, assert-h3c983b2914dbb6df9a7ee434e28cab73a11750151487e484eaca19cb68d8e98d

la · official · sha256:b9c3f6bbcce3407eb61e34ae0ccabbddb96b925c6d8a8f50303768836396dd1fLA

Ad quartum dicendum quod anima intellectiva, quia est universalium comprehensiva, habet virtutem ad infinita. Et ideo non potuerunt sibi determinari a natura vel determinatae existimationes naturales, vel etiam determinata auxilia vel defensionum vel tegumentorum; sicut aliis animalibus, quorum animae habent apprehensionem et virtutem ad aliqua particularia determinata. Sed loco horum omnium, homo habet naturaliter rationem, et manus, quae sunt organa organorum, quia per eas homo potest sibi praeparare instrumenta infinitorum modorum, et ad infinitos effectus.

Referencing norms: Q76A5Ad4, assert-h37684ad6412368af8bed94893d94b9299d1b388c7763a50ef52cc3dc5ca2b07b

la · official · sha256:7a78b49b8a9a66ff8bce30ce05df99eedaceacd35915ce9285ed97e6f7ad504bLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva inconvenienter tali corpori uniatur. Materia enim debet esse proportionata formae. Sed anima intellectiva est forma incorruptibilis. Non ergo convenienter unitur corpori corruptibili.

Referencing norms: Q76A5Obiectio1, assert-h1934cb49fdcf8e11ee53cc9e8b9cda59433243af08d7199751b4a9c2246ed214, assert-hadd8376029acf7b1e9e3dad58e02bce13346ad94f933664eae47162e08f1405e

la · official · sha256:0c3012fcd7523ddfa39bc300e83a861c27829156a979029a3aaa8db686641fa2LA

Praeterea, anima intellectiva est forma maxime immaterialis, cuius signum est, quod habet operationem in qua non communicat materia corporalis. Sed quanto corpus est subtilius, tanto minus habet de materia. Ergo anima deberet subtilissimo corpori uniri, puta igni; et non corpori mixto, et terrestri magis.

Referencing norms: Q76A5Obiectio2, assert-h907a48c92cd29393964a772edd516505df03ece2c5856f56a576a56af70047df, assert-hb5b1b306a5e5e4c741ceb80a0d83cab213948ebd29e538f5a06f7dc7d484d940

la · official · sha256:9507ebe9944cc1fd148960187a9333f1560563f35e17db082bc7e7e579068442LA

Praeterea, cum forma sit principium speciei, ab una forma non proveniunt diversae species. Sed anima intellectiva est una forma. Ergo non debet uniri corpori quod componitur ex partibus dissimilium specierum.

Referencing norms: Q76A5Obiectio3, assert-h173ee731bca15b3b1dc0cbeab5005c1744584f355200e2dfa9005f9c3e691121, assert-h7c2234875db93d8e526dd3e99bffe1cb73517b0956fd663af3958585ece2175c

la · official · sha256:3f1092580b1f711af0af8a74ae7487a1a840689a4d4af27dbf19ad9f1788a0c6LA

Praeterea, perfectioris formae debet esse perfectius susceptibile. Sed anima intellectiva est perfectissima animarum. Cum igitur aliorum animalium corpora habeant naturaliter insita tegumenta, puta pilorum loco vestium, et unguium loco calceamentorum; habeant etiam arma naturaliter sibi data, sicut ungues, dentes et cornua, ergo videtur quod anima intellectiva non debuerit uniri corpori imperfecto tanquam talibus auxiliis privato.

Referencing norms: Q76A5Obiectio4, assert-h68760a59a4ff249b8ecc9dab534d17baba4b6a53875fdfa7c50688a934c4aae1, assert-he3e93697d923b61bea0c647d8614339eb3d0782db1d744324358fe3e3445ec8c

la · official · sha256:88c34751d2246dc8c337926e230027b65ec21e1e2b0ad1a88fd8e3a4e0d11802LA

Respondeo dicendum quod, cum forma non sit propter materiam, sed potius materia propter formam; ex forma oportet rationem accipere quare materia sit talis, et non e converso. Anima autem intellectiva, sicut supra habitum est, secundum naturae ordinem, infimum gradum in substantiis intellectualibus tenet; intantum quod non habet naturaliter sibi inditam notitiam veritatis, sicut Angeli, sed oportet quod eam colligat ex rebus divisibilibus per viam sensus, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Natura autem nulli deest in necessariis, unde oportuit quod anima intellectiva non solum haberet virtutem intelligendi, sed etiam virtutem sentiendi. Actio autem sensus non fit sine corporeo instrumento. Oportuit igitur animam intellectivam tali corpori uniri, quod possit esse conveniens organum sensus. Omnes autem alii sensus fundantur supra tactum. Ad organum autem tactus requiritur quod sit medium inter contraria, quae sunt calidum et frigidum, humidum et siccum, et similia, quorum est tactus apprehensivus, sic enim est in potentia ad contraria, et potest ea sentire. Unde quanto organum tactus fuerit magis reductum ad aequalitatem complexionis, tanto perceptibilior erit tactus. Anima autem intellectiva habet completissime virtutem sensitivam, quia quod est inferioris praeexistit perfectius in superiori ut dicit Dionysius in libro de Div. Nom. Unde oportuit corpus cui unitur anima intellectiva, esse corpus mixtum, inter omnia alia magis reductum ad aequalitatem complexionis. Et propter hoc homo inter omnia animalia melioris est tactus. Et inter ipsos homines, qui sunt melioris tactus, sunt melioris intellectus. Cuius signum est, quod molles carne bene aptos mente videmus, ut dicitur in II de anima.

Referencing norms: Q76A5Respondeo, assert-hfd3516a0490aca9e50c2f62dbaf1b0941dcbb8ad40d703b9d69855b33d65ff93

la · official · sha256:5e9a333eace9fe7bb67d5adc10e76df9bca7ef0f49e98e9e2249d53aa27f01c4LA

Sed contra est quod dicit philosophus, in II de anima, quod anima est actus corporis physici organici potentia vitam habentis.

Referencing norms: assert-h5b99ac209c0aa459f9e997db6b8a1213bcb4528ac389744465432bccf9ce110d

la · official · sha256:2b8565e97bb808086aa7d7eb33f18855826c933bfbca47b36e8d72a9713292bfLA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut ex praedictis patet, forma perfectior virtute continet quidquid est inferiorum formarum. Et ideo una et eadem existens, perficit materiam secundum diversos perfectionis gradus. Una enim et eadem forma est per essentiam, per quam homo est ens actu, et per quam est corpus, et per quam est vivum, et per quam est animal, et per quam est homo. Manifestum est autem quod unumquodque genus consequuntur propria accidentia. Sicut ergo materia praeintelligitur perfecta secundum esse ante intellectum corporeitatis, et sic de aliis; ita praeintelliguntur accidentia quae sunt propria entis, ante corporeitatem. Et sic praeintelliguntur dispositiones in materia ante formam, non quantum ad omnem eius effectum, sed quantum ad posteriorem.

Referencing norms: Q76A6Ad1, assert-h4b5353f6b2c983f61652542459da3b399409ec3b74d81388c97c76c9fab2d635

la · official · sha256:f5536b26e5130f50f6871c74d036375e1761fa3e1b29f7be3c6b7983cd9bb878LA

Ad secundum dicendum quod dimensiones quantitativae sunt accidentia consequentia corporeitatem, quae toti materiae convenit. Unde materia iam intellecta sub corporeitate et dimensionibus, potest intelligi ut distincta in diversas partes, ut sic accipiat diversas formas secundum ulteriores perfectionis gradus. Quamvis enim eadem forma sit secundum essentiam quae diversos perfectionis gradus materiae attribuit, ut dictum est; tamen secundum considerationem rationis differt.

Referencing norms: Q76A6Ad2, assert-h406d44bd7e806da7c7d02d99ae71723487ecad7eb78104cf4ec7f1d02c48b3e4

la · official · sha256:851e0fad7104b37918a5e738419f1dcfc0febc5293ce91a15b06324e638cd864LA

Ad tertium dicendum quod substantia spiritualis quae unitur corpori solum ut motor, unitur ei per potentiam vel virtutem. Sed anima intellectiva corpori unitur ut forma per suum esse. Administrat tamen ipsum et movet per suam potentiam et virtutem.

Referencing norms: Q76A6Ad3, assert-h66ad981938232f1a13f8bf8770a72e076242b4a034a9171892ee0a0f5abd2c1a

la · official · sha256:ee8484f945cd352dfde119cb0953a6e6630ff38490ed71263fc73c722861f2b3LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva uniatur corpori mediantibus aliquibus dispositionibus accidentalibus. Omnis enim forma est in materia sibi propria et disposita. Sed dispositiones ad formam sunt accidentia quaedam. Ergo oportet praeintelligi accidentia aliqua in materia ante formam substantialem, et ita ante animam, cum anima sit quaedam substantialis forma.

Referencing norms: Q76A6Obiectio1, assert-h1f13a32d428ab27729def14f5d79b76a149930232adabcf9c438e54ee4333823, assert-ha596e7b1053fad10b9416eedbf2b733e913469bb97cb48a9f175af3f5a0274a9

la · official · sha256:9e3b8b627a431323adfd1b3322db47ba698ea47841c4e5921c5bc89b61c946dfLA

Praeterea, diversae formae unius speciei requirunt diversas materiae partes. Partes autem materiae diversae non possunt intelligi nisi secundum divisionem dimensivarum quantitatum. Ergo oportet intelligere dimensiones in materia ante formas substantiales, quae sunt multae unius speciei.

Referencing norms: Q76A6Obiectio2, assert-h9d7ad728b3fd44f7d97a5790d1bf75e65ecd2cd79c366cd2a84d9b94ac684a43

la · official · sha256:a8eb6344df61fa78e2e2cd6cc17dd4d77abfdcfbc0c54bdbe1a2d1e4cdd73aa7LA

Praeterea, spirituale applicatur corporali per contactum virtutis. Virtus autem animae est eius potentia. Ergo videtur quod anima unitur corpori mediante potentia, quae est quoddam accidens.

Referencing norms: Q76A6Obiectio3, assert-h9f1a7607a77957860f91a1f0c8e0bc79e738ebee75b03ee13e54c5df04ee80a0

la · official · sha256:951db3fda3d8427acafc951446d970ae11b01989d436c1a3046f25e1b3370a47LA

Respondeo dicendum quod, si anima uniretur corpori solum ut motor, nihil prohiberet, immo magis necessarium esset esse aliquas dispositiones medias inter animam et corpus, potentiam scilicet ex parte animae, per quam moveret corpus; et aliquam habilitatem ex parte corporis, per quam corpus esset ab anima mobile. Sed si anima intellectiva unitur corpori ut forma substantialis, sicut iam supra dictum est, impossibile est quod aliqua dispositio accidentalis cadat media inter corpus et animam, vel inter quamcumque formam substantialem et materiam suam. Et huius ratio est quia, cum materia sit in potentia ad omnes actus ordine quodam, oportet quod id quod est primum simpliciter in actibus, primo in materia intelligatur. Primum autem inter omnes actus est esse. Impossibile est ergo intelligere materiam prius esse calidam vel quantam, quam esse in actu. Esse autem in actu habet per formam substantialem, quae facit esse simpliciter, ut iam dictum est. Unde impossibile est quod quaecumque dispositiones accidentales praeexistant in materia ante formam substantialem; et per consequens neque ante animam.

Referencing norms: Q76A6Respondeo, assert-hcb7ad5c9de285e99e39fe3bcb7e915e499864ee16884213f2e255bc7d0917ef2

la · official · sha256:e720490265f8e24a0da51dc5a0bab381d7257fc425e7e584a2c6649081ac6974LA

Sed contra est quod accidens est posterius substantia et tempore et ratione, ut dicitur in VII Metaphys. Non ergo forma accidentalis aliqua potest intelligi in materia ante animam, quae est forma substantialis.

Referencing norms: assert-h8a59a24bc34532da504fff562a461ac95710abbc9d98ba85457f263b477e6f83

la · official · sha256:a9dd96c40ba59ef00222777ee6702dbd351d8a448ed7153aad22c1685b629898LA

Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de anima inquantum movet corpus, unde utitur verbo administrationis. Et verum est quod partes grossiores corporis per subtiliores movet. Et primum instrumentum virtutis motivae est spiritus, ut dicit philosophus in libro de causa motus animalium.

Referencing norms: Q76A7Ad1, assert-he3ebcfc7518c2faa6f9e5d62bc3de02a0763f6dcd3fee2847d191defdf8c8f55

la · official · sha256:c07a872af24a4df364a2e8abbd7aca48a659b54b4f8cb54b2557e3d02b152806LA

Ad secundum dicendum quod, subtracto spiritu, deficit unio animae ad corpus, non quia sit medium; sed quia tollitur dispositio per quam corpus est dispositum ad talem unionem. Est tamen spiritus medium in movendo, sicut primum instrumentum motus.

Referencing norms: Q76A7Ad2, assert-hdb4332b5433bc18ced239b7c06aec05ce0ff5a234f3a0c29240b7d0a638671b5

la · official · sha256:91a44d9ae28a45175ab05abf42c81fa7c6388677325539cc69ed98b3bb4eeb47LA

Ad tertium dicendum quod anima distat quidem a corpore plurimum, si utriusque conditiones seorsum considerentur, unde si utrumque ipsorum separatim esse haberet, oporteret quod multa media intervenirent. Sed inquantum anima est forma corporis, non habet esse seorsum ab esse corporis; sed per suum esse corpori unitur immediate. Sic enim et quaelibet forma, si consideretur ut actus, habet magnam distantiam a materia, quae est ens in potentia tantum.

Referencing norms: Q76A7Ad3, assert-h6ed30ca37ffcb3a30e94af0f5b779a10fca663b36d78e4b83079fb528ea654db

la · official · sha256:fcf2666bf0508c2c429b3bc9679db9bd512e912b23965d2f341a957beb18a8f2LA

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod anima uniatur corpori animalis mediante aliquo corpore. Dicit enim Augustinus, VII super Gen. ad Litt., quod anima per lucem, idest ignem, et aerem, quae sunt similiora spiritui, corpus administrat. Ignis autem et aer sunt corpora. Ergo anima unitur corpori humano mediante aliquo corpore.

Referencing norms: Q76A7Obiectio1, assert-h150a51752e33ac4c937881b7967dd19d25d1832db0255559dab5a13d00d918fd

la · official · sha256:4cb40473ef5092afcd6768c4a87dee8b6087a6e0f0e1a75c044a23c51debfaa5LA

Praeterea, id quo subtracto solvitur unio aliquorum unitorum, videtur esse medium inter ea. Sed deficiente spiritu, anima a corpore separatur. Ergo spiritus, qui est quoddam corpus subtile, medium est in unione corporis et animae.

Referencing norms: Q76A7Obiectio2, assert-h8f26ac0ba4399f5eeb07f4e957c82d72104502e364d4efeb72c2429d755dfd5e, assert-hc3a1f1570eebbe9ffc7f814fe1ceda0fa15beeb016f787e10d34ee3603301927

la · official · sha256:50c4828c9e6800178a754e156b445d915062932fe39ba58fb73ef87a0df8ffc2LA

Praeterea, ea quae sunt multum distantia, non uniuntur nisi per medium. Sed anima intellectiva distat a corpore et quia est incorporea, et quia est incorruptibilis. Ergo videtur quod uniatur ei mediante aliquo quod sit corpus incorruptibile. Et hoc videtur esse aliqua lux caelestis, quae conciliat elementa et redigit in unum.

Referencing norms: Q76A7Obiectio3, assert-h41bc8233e7ea85174f5bdd8c775b2b2f45a42f6a9729e58e17d265449482ea00, assert-hf3e03ec5efa112899420648e6f367e8b530db6a18f198f35b71671b1dee3cbc0

la · official · sha256:ecd7dd91d314fe89ed445239fccaafda2523f411ce028ab9fcc3002e0b4740ddLA

Respondeo dicendum quod si anima, secundum Platonicos, corpori uniretur solum ut motor, conveniens esset dicere quod inter animam hominis, vel cuiuscumque animalis, et corpus aliqua alia corpora media intervenirent, convenit enim motori aliquid distans per media magis propinqua movere. Si vero anima unitur corpori ut forma, sicut iam dictum est, impossibile est quod uniatur ei aliquo corpore mediante. Cuius ratio est, quia sic dicitur aliquid unum, quomodo et ens. Forma autem per seipsam facit rem esse in actu, cum per essentiam suam sit actus; nec dat esse per aliquod medium. Unde unitas rei compositae ex materia et forma est per ipsam formam, quae secundum seipsam unitur materiae ut actus eius. Nec est aliquid aliud uniens nisi agens, quod facit materiam esse in actu, ut dicitur in VIII Metaphys. Unde patet esse falsas opiniones eorum qui posuerunt aliqua corpora esse media inter animam et corpus hominis. Quorum quidam Platonici dixerunt quod anima intellectiva habet corpus incorruptibile sibi naturaliter unitum, a quo nunquam separatur, et eo mediante unitur corpori hominis corruptibili. Quidam vero dixerunt quod unitur corpori mediante spiritu corporeo. Alii vero dixerunt quod unitur corpori mediante luce, quam dicunt esse corpus, et de natura quintae essentiae, ita quod anima vegetabilis unitur corpori mediante luce caeli siderei; anima vero sensibilis, mediante luce caeli crystallini; anima vero intellectualis, mediante luce caeli Empyrei. Quod fictitium et derisibile apparet, tum quia lux non est corpus; tum quia quinta essentia non venit materialiter in compositionem corporis mixti, cum sit inalterabilis, sed virtualiter tantum; tum etiam quia anima immediate corpori unitur ut forma materiae.

Referencing norms: Q76A7Respondeo, assert-h592128be40ee9c81fbf4562938a44678e68b74f36b291f81155273ec7f278a89

la · official · sha256:f3eb7ced09c3eee238b831f3ff655097411f818967e5c41b9b74b74eebad46a0LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, quod non oportet quaerere si unum est anima et corpus, sicut neque ceram et figuram. Sed figura unitur cerae nullo corpore mediante. Ergo et anima corpori.

Referencing norms: assert-hc6c494b71fc620767086fbcb29e0e75facc7d7b12114fd8a134dd00e581a8e10

la · official · sha256:4d12d4d375a901c147e659f48d868c076831db9f55da3fe6df8907e0c59df2c5LA

Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur de potentia motiva animae.

Referencing norms: Q76A8Ad1, assert-heb0e3d8baad165dafad79a1b595744b87df0f703ca814126deb82d3c3dc36b86

la · official · sha256:058156a75145a011bde5ed0ddda9866c47793ddc99be170bba6ab456071fee67LA

Ad secundum dicendum quod anima est actus corporis organici, sicut primi et proportionati perfectibilis.

Referencing norms: Q76A8Ad2, assert-h5a4f2cb7c8e4a10b9488cc74b69f2be75afa55a0b56227a6062baa0f6251653c

la · official · sha256:2a58e356c401e14a318e133b64004625a4ba756c59d4a402db4ab81f7957337cLA

Ad tertium dicendum quod animal est quod componitur ex anima et corpore toto, quod est primum et proportionatum eius perfectibile. Sic autem anima non est in parte. Unde non oportet quod pars animalis sit animal.

Referencing norms: Q76A8Ad3, assert-hfb28117a9279dca252c4f7a80e0bd849081f5ef5db04aa8538ffff74b85d9e7c

la · official · sha256:30c8ccc7a2383fe04e1495d1a07411d831a6d30894e2475091a1db7dcae85732LA

Ad quartum dicendum quod potentiarum animae quaedam sunt in ea secundum quod excedit totam corporis capacitatem, scilicet intellectus et voluntas, unde huiusmodi potentiae in nulla parte corporis esse dicuntur. Aliae vero potentiae sunt communes animae et corpori, unde talium potentiarum non oportet quod quaelibet sit in quocumque est anima; sed solum in illa parte corporis quae est proportionata ad talis potentiae operationem.

Referencing norms: Q76A8Ad4, assert-he7a835db1809caa66680d7fe7e50c35f12b6e6f42ecec57577727e64576ab2a5

la · official · sha256:b221addee694687cd097e34b0fa3214e16379f5d76983346d46747d37e3ca527LA

Ad quintum dicendum quod una pars corporis dicitur esse principalior quam alia, propter potentias diversas quarum sunt organa partes corporis. Quae enim est principalioris potentiae organum, est principalior pars corporis, vel quae etiam eidem potentiae principalius deservit.

Referencing norms: Q76A8Ad5, assert-h9a41727fa07d3f499c3e53b6bdedcc19a609dd22eded169367fd539c38a3ac30

la · official · sha256:a5305e2b2c0ce6e785cdaa016deb3581603eb2df3ed6203381d0b9a6b7e16dc9LA

Ad octavum sic proceditur. Videtur quod anima non sit tota in qualibet parte corporis. Dicit enim philosophus, in libro de causa motus animalium, non opus est in unaquaque corporis parte esse animam; sed in quodam principio corporis existente, alia vivere; eo quod simul nata sunt facere proprium motum per naturam.

Referencing norms: Q76A8Obiectio1, assert-h8599d61a3bfc84411e40ed51711b36af29d3560a472bb28d9c5c7fecd9331206

la · official · sha256:49902c88f07c84f404a379271e0ae40d21846a301c66b387454b6e0dbbacc79aLA

Praeterea, anima est in corpore cuius est actus. Sed est actus corporis organici. Ergo non est nisi in corpore organico. Sed non quaelibet pars corporis hominis est corpus organicum. Ergo anima non est in qualibet parte corporis tota.

Referencing norms: Q76A8Obiectio2, assert-h12b1ac67189e034cb5697511804f44c6e85a0ee8e66acdba30e3e08e644a1718, assert-h4f066f5884a12ef26b3d791100ec098238c408024833b3fa8fced33a4d08f755, assert-hd27c899123fe90b53b9c11e4b2c868bc6b1710e5460f3c676a75387ba445ed27, assert-hea25ddfce4171b42e700d072893fd171ed1e337467a1e0136dcd94568d142865

la · official · sha256:652d7fdeb0a308555a8f3734d340b1c24b8bb002813b6a3a156205f2e5b783b4LA

Praeterea, in II de anima dicitur quod sicut se habet pars animae ad partem corporis, ut visus ad pupillam, ita anima tota ad totum corpus animalis. Si igitur tota anima est in qualibet parte corporis, sequitur quod quaelibet pars corporis sit animal.

Referencing norms: Q76A8Obiectio3, assert-he759d3dad04d197cfe4b44c58a3dab18da0f058e508278ba118455e1342b1a4c

la · official · sha256:0e29526382a57c6c7e5a7bedf93a35290fd86751e011594fd4f720a7d744dc7dLA

Praeterea, omnes potentiae animae in ipsa essentia animae fundantur. Si igitur anima tota est in qualibet parte corporis, sequitur quod omnes potentiae animae sint in qualibet corporis parte, et ita visus erit in aure, et auditus in oculo. Quod est inconveniens.

Referencing norms: Q76A8Obiectio4, assert-h6d3e2d45565be9822f1eaa68fa4e93f77f2252e102d257d59f7c3a90e6769fbf

la · official · sha256:d7e7070c52ba2306f4c1aace3f8fa0b9eaf6a13904985f6252d5e38eec036bfbLA

Praeterea, si in qualibet parte corporis esset tota anima, quaelibet pars corporis immediate dependeret ab anima. Non ergo una pars dependeret ab alia, nec una pars esset principalior quam alia, quod est manifeste falsum. Non ergo anima est in qualibet parte corporis tota.

Referencing norms: Q76A8Obiectio5, assert-h22511fdff027f697e46f20d5cf11d1ff22d45ec7888050e658c34303eb561bb9, assert-h4994f0572e029696f559b63c1b4f17f93ed1a885daf98744e6353291a0156f2a

la · official · sha256:946b579e35bf7a96ae92e14e217296eddad0f2151ac83ca461fe343a27f8349bLA

Respondeo dicendum quod, sicut in aliis iam dictum est, si anima uniretur corpori solum ut motor, posset dici quod non esset in qualibet parte corporis, sed in una tantum, per quam alias moveret. Sed quia anima unitur corpori ut forma, necesse est quod sit in toto, et in qualibet parte corporis. Non enim est forma corporis accidentalis, sed substantialis. Substantialis autem forma non solum est perfectio totius, sed cuiuslibet partis. Cum enim totum consistat ex partibus, forma totius quae non dat esse singulis partibus corporis, est forma quae est compositio et ordo, sicut forma domus, et talis forma est accidentalis. Anima vero est forma substantialis, unde oportet quod sit forma et actus non solum totius, sed cuiuslibet partis. Et ideo, recedente anima, sicut non dicitur animal et homo nisi aequivoce, quemadmodum et animal pictum vel lapideum; ita est de manu et oculo, aut carne et osse, ut philosophus dicit. Cuius signum est, quod nulla pars corporis habet proprium opus, anima recedente, cum tamen omne quod retinet speciem, retineat operationem speciei. Actus autem est in eo cuius est actus. Unde oportet animam esse in toto corpore, et in qualibet eius parte. Et quod tota sit in qualibet parte eius, hinc considerari potest, quia, cum totum sit quod dividitur in partes, secundum triplicem divisionem est triplex totalitas. Est enim quoddam totum quod dividitur in partes quantitativas, sicut tota linea vel totum corpus. Est etiam quoddam totum quod dividitur in partes rationis et essentiae; sicut definitum in partes definitionis, et compositum resolvitur in materiam et formam. Tertium autem totum est potentiale, quod dividitur in partes virtutis. Primus autem totalitatis modus non convenit formis, nisi forte per accidens; et illis solis formis, quae habent indifferentem habitudinem ad totum quantitativum et partes eius. Sicut albedo, quantum est de sui ratione, aequaliter se habet ut sit in tota superficie et in qualibet superficiei parte; et ideo, divisa superficie, dividitur albedo per accidens. Sed forma quae requirit diversitatem in partibus, sicut est anima, et praecipue animalium perfectorum, non aequaliter se habet ad totum et partes, unde non dividitur per accidens per divisionem quantitatis. Sic ergo totalitas quantitativa non potest attribui animae nec per se nec per accidens. Sed totalitas secunda, quae attenditur secundum rationis et essentiae perfectionem, proprie et per se convenit formis. Similiter autem et totalitas virtutis, quia forma est operationis principium. Si ergo quaereretur de albedine, utrum esset tota in tota superficie et in qualibet eius parte, distinguere oporteret. Quia si fiat mentio de totalitate quantitativa, quam habet albedo per accidens, non tota esset in qualibet parte superficiei. Et similiter dicendum est de totalitate virtutis magis enim potest movere visum albedo quae est in tota superficie, quam albedo quae est in aliqua eius particula. Sed si fiat mentio de totalitate speciei et essentiae, tota albedo est in qualibet superficiei parte. Sed quia anima totalitatem quantitativam non habet, nec per se nec per accidens, ut dictum est; sufficit dicere quod anima tota est in qualibet parte corporis secundum totalitatem perfectionis et essentiae; non autem secundum totalitatem virtutis. Quia non secundum quamlibet suam potentiam est in qualibet parte corporis; sed secundum visum in oculo, secundum auditum in aure, et sic de aliis. Tamen attendendum est quod, quia anima requirit diversitatem in partibus, non eodem modo comparatur ad totum et ad partes, sed ad totum quidem primo et per se, sicut ad proprium et proportionatum perfectibile; ad partes autem per posterius, secundum quod habent ordinem ad totum.

Referencing norms: Q76A8Respondeo, assert-h828c12ae56341c7ba998c7024eb13d6424a8618fc1933a313fbb9a67cbbc671c

la · official · sha256:7e8f752d808eca50ad8135506b55786e16c74f5fc59c73d44a021f6682e126caLA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in VI de Trin., quod anima in quocumque corpore et in toto est tota, et in qualibet eius parte tota est.

Referencing norms: assert-hd73bcc9ca88a04dc4b41fce0211b45459331bde13ed8fa483951a2995c593957

la · official · sha256:0a9d9edf99f642ef3d36c6760ec91068d62dba0dc3306c9e8c5eb93bdc5b2565LA

Deinde considerandum est de unione animae ad corpus. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum intellectivum principium uniatur corpori ut forma. Secundo, utrum intellectivum principium numero multiplicetur secundum multiplicationem corporum; vel sit unus intellectus omnium hominum. Tertio, utrum in corpore cuius forma est principium intellectivum, sit aliqua alia anima. Quarto, utrum sit in eo aliqua alia forma substantialis. Quinto, quale debeat esse corpus cuius intellectivum principium est forma. Sexto, utrum tali corpori uniatur mediante aliquo alio corpore. Septimo, utrum mediante aliquo accidente. Octavo, utrum anima sit tota in qualibet parte corporis.

la · official · sha256:40ec674e28d8d683479a107d1f2ec78ce0c1b553fee56465465f50545fa53446LA

Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de mente secundum quod noscit se et amat se. Sic ergo notitia et amor, inquantum referuntur ad ipsam ut cognitam et amatam, substantialiter vel essentialiter sunt in anima, quia ipsa substantia vel essentia animae cognoscitur et amatur. Et similiter intelligendum est quod alibi dicit, quod sunt una vita, una mens, una essentia. Vel, sicut quidam dicunt, haec locutio verificatur secundum modum quo totum potestativum praedicatur de suis partibus, quod medium est inter totum universale et totum integrale. Totum enim universale adest cuilibet parti secundum totam suam essentiam et virtutem, ut animal homini et equo, et ideo proprie de singulis partibus praedicatur. Totum vero integrale non est in qualibet parte, neque secundum totam essentiam, neque secundum totam virtutem. Et ideo nullo modo de singulis partibus praedicatur; sed aliquo modo, licet improprie, praedicatur de omnibus simul, ut si dicamus quod paries, tectum et fundamentum sunt domus. Totum vero potentiale adest singulis partibus secundum totam suam essentiam, sed non secundum totam virtutem. Et ideo quodammodo potest praedicari de qualibet parte; sed non ita proprie sicut totum universale. Et per hunc modum Augustinus dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una animae essentia.

Referencing norms: Q77A1Ad1, assert-hed502de00c050efe14e781a483bab424f51e32e6d4aa23cddf99797c04badc97

la · official · sha256:0164f58e806df4a8f80d51f0633d2a3243513b4dd3ceb9d31f68d5c846edc7b7LA

Ad secundum dicendum quod actus ad quem est in potentia materia prima, est substantialis forma. Et ideo potentia materiae non est aliud quam eius essentia.

Referencing norms: Q77A1Ad2, assert-h1a7386dc63a7ae98fb46d093b640c30ff3140c640d5d7be19f3996f17b3e5828

la · official · sha256:0ce23e1b5959f8fdcb605c97da10dd6744e79d0dec024e6f2ca05d81f7e11938LA

Ad tertium dicendum quod actio est compositi, sicut et esse, existentis enim est agere. Compositum autem per formam substantialem habet esse substantialiter; per virtutem autem quae consequitur formam substantialem, operatur. Unde sic se habet forma accidentalis activa ad formam substantialem agentis (ut calor ad formam ignis), sicut se habet potentia animae ad animam.

Referencing norms: Q77A1Ad3, assert-h6d35961f929ca3e25fd0b72d663804d8b2bd8445f19f775d23154c26c38abb77

la · official · sha256:01b218e66793b0f1a61aaee780528c0d5cd74d6f03f4ba9281f2207e737d7fbaLA

Ad quartum dicendum quod hoc ipsum quod forma accidentalis est actionis principium, habet a forma substantiali. Et ideo forma substantialis est primum actionis principium, sed non proximum. Et secundum hoc philosophus dicit quod id quo intelligimus et sentimus, est anima.

Referencing norms: Q77A1Ad4, assert-h58e4d6d4b9983dd5d8fd59f63acf6a6ced82730d6bbabbf49a977c67dcbc0a53

la · official · sha256:41df0cdb88341056171b98378d4e9881a29762b8ea493eac71dc39555c54e8c7LA

Ad quintum dicendum quod, si accidens accipiatur secundum quod dividitur contra substantiam, sic nihil potest esse medium inter substantiam et accidens, quia dividuntur secundum affirmationem et negationem, scilicet secundum esse in subiecto et non esse in subiecto. Et hoc modo, cum potentia animae non sit eius essentia, oportet quod sit accidens, et est in secunda specie qualitatis. Si vero accipiatur accidens secundum quod ponitur unum quinque universalium, sic aliquid est medium inter substantiam et accidens. Quia ad substantiam pertinet quidquid est essentiale rei, non autem quidquid est extra essentiam, potest sic dici accidens, sed solum id quod non causatur ex principiis essentialibus speciei. Proprium enim non est de essentia rei, sed ex principiis essentialibus speciei causatur, unde medium est inter essentiam et accidens sic dictum. Et hoc modo potentiae animae possunt dici mediae inter substantiam et accidens, quasi proprietates animae naturales. Quod autem Augustinus dicit, quod notitia et amor non sunt in anima sicut accidentia in subiecto, intelligitur secundum modum praedictum, prout comparantur ad animam, non sicut ad amantem et cognoscentem; sed prout comparantur ad eam sicut ad amatam et cognitam. Et hoc modo procedit sua probatio, quia si amor esset in anima amata sicut in subiecto, sequeretur quod accidens transcenderet suum subiectum; cum etiam alia sint amata per animam.

Referencing norms: Q77A1Ad5, assert-hf0c3a2e42e6d39d524fd2127c202917d19a758bb84eab5e4e95068aa0e9bdbd7

la · official · sha256:2fcedb693cced049ed04e17695f6d2a7c406a49615d3f2b460ceaf0f11276eb4LA

Ad sextum dicendum quod anima, licet non sit composita ex materia et forma, habet tamen aliquid de potentialitate admixtum ut supra dictum est. Et ideo potest esse subiectum accidentis. Propositio autem inducta locum habet in Deo, qui est actus purus, in qua materia Boetius eam introducit.

Referencing norms: Q77A1Ad6, assert-h08eb5332f1504b7d9b44b802b0b98833d60d6518c6ed815003e6b3fc403320ae

la · official · sha256:45288830ce04532d6a095f43c4f5188490aaafacd91450230db448808dc1f6ddLA

Ad septimum dicendum quod rationale et sensibile, prout sunt differentiae, non sumuntur a potentiis sensus et rationis; sed ab ipsa anima sensitiva et rationali. Quia tamen formae substantiales, quae secundum se sunt nobis ignotae, innotescunt per accidentia; nihil prohibet interdum accidentia loco differentiarum substantialium poni.

Referencing norms: Q77A1Ad7, assert-he323d26dd6c598a55e6a994839854f686e73c66d009cb0819caaf081c2584eab

la · official · sha256:db40143c618f5aafca9f1122df05b548f1c239da424fcb1067f1828317d0d2a6LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod ipsa essentia animae sit eius potentia. Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., quod mens, notitia et amor sunt substantialiter in anima, vel, ut idem dicam, essentialiter. Et in X dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una vita, una mens, una essentia.

Referencing norms: Q77A1Obiectio1, assert-h0524be52dc9eef67b904c9894d406a6b54f20c71c417fc96e3bfdf2a5beb68a1

la · official · sha256:c252b6269ac9d101580ba88d9a751888b6bf253e48fff4f701171ad63576dea7LA

Praeterea, anima est nobilior quam materia prima. Sed materia prima est sua potentia. Ergo multo magis anima.

Referencing norms: Q77A1Obiectio2, assert-hdf3c883ac0cd67c69f8f2f240d903c16a5232a905dfb145d7390f08e4463540d, assert-he1166293f7bca67b6767eb5ca429c7dec307621122cd3e3da4ce554acc34f5d7

la · official · sha256:56c324fc67f5d007a9e261442a5a674ce574ffd5b7e1c8cdfb98d5033d7d913bLA

Praeterea, forma substantialis est simplicior quam accidentalis, cuius signum est, quod forma substantialis non intenditur vel remittitur, sed in indivisibili consistit. Forma autem accidentalis est ipsa sua virtus. Ergo multo magis forma substantialis, quae est anima.

Referencing norms: Q77A1Obiectio3, assert-ha28bb43c5679c27c09c3fd7b4f063958b125ea5358e72967e4a254ff67c49599

la · official · sha256:46ceded7309f7e32993aa68b5803967e4d3b0d7cde6ae086f96a78e0e74f1177LA

Praeterea, potentia sensitiva est qua sentimus, et potentia intellectiva qua intelligimus. Sed id quo primo sentimus et intelligimus est anima, secundum philosophum, in II de anima. Ergo anima est suae potentiae.

Referencing norms: Q77A1Obiectio4, assert-h7425aca3c51f65ff1a6cd4f48f8779f9f5d103dd4450e28f9858fde72a02ced6, assert-hab9a23c13b15428b6de3b69343e8c2d1365297e5e12e465b30d0e1fd5f637057

la · official · sha256:a7a25637611cf8f7e220cd0facca79c745a4cf4b4d284eb458c35958994007b4LA

Praeterea, omne quod non est de essentia rei, est accidens. Si ergo potentia animae est praeter essentiam eius, sequitur quod sit accidens. Quod est contra Augustinum, in IX de Trin., ubi dicit quod praedicta non sunt in anima sicut in subiecto, ut color aut figura in corpore, aut ulla alia qualitas aut quantitas, quidquid enim tale est, non excedit subiectum in quo est; mens autem potest etiam alia amare et cognoscere.

Referencing norms: Q77A1Obiectio5, assert-h87344f5f8afe503a0859921f11ec3c6f1d5b33fb7d5bba669200c661c696030d

la · official · sha256:bacba35ba705701fbdd7a4bcee59baf556c088ceda56d8c526cf166c5b0ff7aaLA

Praeterea, forma simplex subiectum esse non potest. Anima autem est forma simplex, cum non sit composita ex materia et forma, ut supra dictum est. Non ergo potentia animae potest esse in ipsa sicut in subiecto.

Referencing norms: Q77A1Obiectio6, assert-ha6d262ab2c27b1aac0f6de080d7de45dbf31f0d3571a95f51506c9c08eb1cc0f

la · official · sha256:80f7faa519bfabfef79350a1d019e6872872144742147fa2e6db7e997d53cee5LA

Praeterea, accidens non est principium substantialis differentiae. Sed sensibile et rationale sunt substantiales differentiae, et sumuntur a sensu et ratione, quae sunt potentiae animae. Ergo potentiae animae non sunt accidentia. Et ita videtur quod potentia animae sit eius essentia.

Referencing norms: Q77A1Obiectio7, assert-h19212476da76804f4a3d00edb86195e27b2fb9aaec2688a1258277a9914ab3fb, assert-h272cd3edf20dae7976fd621818bd293897f1118e18eee81337c1623a74c2f05a

la · official · sha256:eb33f1cf6de86a8d2b8e20e5ce46a30d36a02e096a7dfe0c91ba84b64ccb0df7LA

Respondeo dicendum quod impossibile est dicere quod essentia animae sit eius potentia; licet hoc quidam posuerint. Et hoc dupliciter ostenditur, quantum ad praesens. Primo quia, cum potentia et actus dividant ens et quodlibet genus entis, oportet quod ad idem genus referatur potentia et actus. Et ideo, si actus non est in genere substantiae, potentia quae dicitur ad illum actum, non potest esse in genere substantiae. Operatio autem animae non est in genere substantiae; sed in solo Deo, cuius operatio est eius substantia. Unde Dei potentia, quae est operationis principium, est ipsa Dei essentia. Quod non potest esse verum neque in anima, neque in aliqua creatura; ut supra etiam de Angelo dictum est. Secundo, hoc etiam impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est actus. Si ergo ipsa essentia animae esset immediatum operationis principium, semper habens animam actu haberet opera vitae; sicut semper habens animam actu est vivum. Non enim, inquantum est forma, est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultimus terminus generationis. Unde quod sit in potentia adhuc ad alium actum, hoc non competit ei secundum suam essentiam, inquantum est forma; sed secundum suam potentiam. Et sic ipsa anima, secundum quod subest suae potentiae, dicitur actus primus, ordinatus ad actum secundum. Invenitur autem habens animam non semper esse in actu operum vitae. Unde etiam in definitione animae dicitur quod est actus corporis potentia vitam habentis, quae tamen potentia non abiicit animam. Relinquitur ergo quod essentia animae non est eius potentia. Nihil enim est in potentia secundum actum, inquantum est actus.

Referencing norms: Q77A1Respondeo, assert-h2fc1697f63d2a56bcff1c31ae045d525b2645352509e387e4a478b8ae9d3f4a5

la · official · sha256:1dd975af453c78a937769717a29810eaa2a1cd7e6fc282972eca5402f7c67256LA

Sed contra est quod Dionysius dicit, XI cap. Caelest. Hier., quod caelestes spiritus dividuntur in essentiam, virtutem et operationem. Multo igitur magis in anima aliud est essentia, et aliud virtus sive potentia.

Referencing norms: assert-hf974f4e962fc1f7f05ed0b34341f2b26a7a850f240e75ba5fd57e9795208c502

la · official · sha256:f8058f6c26925ff86c54e03530cbc0885bcdaea75bcbbe48e3bc3caeb94161efLA

Ad primum ergo dicendum quod in hoc ipso magis ad similitudinem Dei accedit anima intellectiva quam creaturae inferiores, quod perfectam bonitatem consequi potest; licet per multa et diversa; in quo deficit a superioribus.

Referencing norms: Q77A2Ad1, assert-h1aed949e45768b067946873874a75ac8134d99f2009a3c7fb5161d4c31a73353

la · official · sha256:83eb1e760e2cff8c149342a2f03d3bfadd8cab6a048fc2f897c76a50f0f146e9LA

Ad secundum dicendum quod virtus unita est superior, si ad aequalia se extendat. Sed virtus multiplicata est superior, si plura ei subiiciantur.

Referencing norms: Q77A2Ad2, assert-h5154e861cecf96f485ed378be314e5b0ecfb11f10656d02c44d8369ba4e574af

la · official · sha256:33caf7925a8e42ee0a063806024134dace78c9f31d7443e0cd8acbdd6b06407aLA

Ad tertium dicendum quod unius rei est unum esse substantiale, sed possunt esse operationes plures. Et ideo est una essentia animae, sed potentiae plures.

Referencing norms: Q77A2Ad3, assert-h4ad854a57df9ea71934b2008727e2bf09b2ca784fa69ecc1c0ec70e8a89908d0

la · official · sha256:d7af7f1504626f4c46e2ba26e6f42a80b87846800ee48f2f291b0c55a8fecf29LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sint plures potentiae animae. Anima enim intellectiva maxime ad divinam similitudinem accedit. Sed in Deo est una et simplex potentia. Ergo et in anima intellectiva.

Referencing norms: Q77A2Obiectio1, assert-h1bfeab89ced87dcafe87bfb10f7da8d00b0bc438ee1b6c79fd4a3bdda41dcdb0, assert-h8f5456baa5aba2e749431932c74c6e1a5bda2a11b57feb181f2be5effebe3bb1

la · official · sha256:211574b5c23debadab027ed89b0859f4a7b492417d2c8452efbf193116eb1c17LA

Praeterea, quanto virtus est superior, tanto est magis unita. Sed anima intellectiva excedit omnes alias formas in virtute. Ergo maxime debet habere unam virtutem seu potentiam.

Referencing norms: Q77A2Obiectio2, assert-h075c1e7c37fa4e322b12c4172206170ebb719c9bde46218f4ae2e5679191ea13, assert-hc09557aba6777993180c421e0cc0a32aca981d521352de69c0fe0cf51254654b

la · official · sha256:b7fd9a562bfe8e41f9dafda4b792ac509c0a5074634dd8e8375da17686d5d2aeLA

Praeterea, operari est existentis in actu. Sed per eandem essentiam animae homo habet esse secundum diversos gradus perfectionis, ut supra habitum est. Ergo per eandem potentiam animae operatur diversas operationes diversorum graduum.

Referencing norms: Q77A2Obiectio3, assert-h106c91e6cc117beea9182963829d1dfd16f8ecd55b2e0cc4f6d00ae4e6a37b96, assert-h569ba8480508677459504ac3a05b07c5168cc22d3866600502bf7aceb73491c9

la · official · sha256:ec108739b3450981b2e56ad5c967b65d269d2707ed5c53eeb10c5e6042201e24LA

Respondeo dicendum quod necesse est ponere plures animae potentias. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, sicut philosophus dicit in II de caelo, quae sunt in rebus infima, non possunt consequi perfectam bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis motibus; superiora vero his adipiscuntur perfectam bonitatem motibus multis; his autem superiora sunt quae adipiscuntur perfectam bonitatem motibus paucis; summa vero perfectio invenitur in his quae absque motu perfectam possident bonitatem. Sicut infime est ad sanitatem dispositus qui non potest perfectam consequi sanitatem, sed aliquam modicam consequitur paucis remediis; melius autem dispositus est qui potest perfectam consequi sanitatem, sed remediis multis; et adhuc melius, qui remediis paucis; optime autem, qui absque remedio perfectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res quae sunt infra hominem, quaedam particularia bona consequuntur, et ideo quasdam paucas et determinatas operationes habent et virtutes. Homo autem potest consequi universalem et perfectam bonitatem, quia potest adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu, secundum naturam, eorum quibus competit beatitudo, et ideo multis et diversis operationibus et virtutibus indiget anima humana. Angelis vero minor diversitas potentiarum competit. In Deo vero non est aliqua potentia vel actio, praeter eius essentiam. Est et alia ratio quare anima humana abundat diversitate potentiarum, videlicet quia est in confinio spiritualium et corporalium creaturarum, et ideo concurrunt in ipsa virtutes utrarumque creaturarum.

Referencing norms: Q77A2Respondeo, assert-h4d86f5db767299e58ddd3b1f7c05db24f46912bf71e389d24b2dff38ea0ca3ba

la · official · sha256:a411f58804bcf703bcfcb2985236759c71d0efc00c8fd0d51d74cbd038dcdebeLA

Sed contra est quod philosophus, in II de anima ponit plures animae potentias.

Referencing norms: assert-h4455d54dab58b671dee4a352dbe0af8db5a8f946aa5300e1d67b8d58e56c8be3

la · official · sha256:51b51a314108f79e2228e81e0cb6fd9bd2f4fb7484e7c12688457ea5034cd95fLA

Ad primum ergo dicendum quod actus, licet sit posterior potentia in esse, est tamen prior in intentione et secundum rationem, sicut finis agente. Obiectum autem, licet sit extrinsecum, est tamen principium vel finis actionis. Principio autem et fini proportionantur ea quae sunt intrinseca rei.

Referencing norms: Q77A3Ad1, assert-h93cafacc9523660ebaa18d4e023eceb0de1eeb14bc96fe5d1dd294e4d6b454e5

la · official · sha256:8a5c2edc70671d75a377d6208783b776e9655c3628207b473956b47d9a1c3f7fLA

Ad secundum dicendum quod, si potentia aliqua per se respiceret unum contrariorum sicut obiectum, oporteret quod contrarium ad aliam potentiam pertineret. Sed potentia animae non per se respicit propriam rationem contrarii, sed communem rationem utriusque contrariorum, sicut visus non respicit per se rationem albi, sed rationem coloris. Et hoc ideo, quia unum contrariorum est quodammodo ratio alterius, cum se habeant sicut perfectum et imperfectum.

Referencing norms: Q77A3Ad2, assert-h4db8308203832bee8783e43d75cf53248ef5881e1ebfa6d89f27d33aa5badb97

la · official · sha256:905c2f061e29a0fb3addccf57b7390ef2929dcb6b7f253d28e4a6da606bd346dLA

Ad tertium dicendum quod nihil prohibet id quod est subiecto idem esse diversum secundum rationem. Et ideo potest ad diversas potentias animae pertinere.

Referencing norms: Q77A3Ad3, assert-h19b8def5adab3349491b2159e49a3887219ef2e03e9787094c3fe8898d3f8547

la · official · sha256:92dfdda7772db8bb1e5d9cccec6785e71e9089b0f8b4d4fb62ea6a6e1cb62c2fLA

Ad quartum dicendum quod potentia superior per se respicit universaliorem rationem obiecti, quam potentia inferior, quia quanto potentia est superior, tanto ad plura se extendit. Et ideo multa conveniunt in una ratione obiecti, quam per se respicit superior potentia, quae tamen differunt secundum rationes quas per se respiciunt inferiores potentiae. Et inde est quod diversa obiecta pertinent ad diversas inferiores potentias, quae tamen uni superiori potentiae subduntur.

Referencing norms: Q77A3Ad4, assert-h516d9d711f7fab6ae3abb0d130d293154c5459305053814190247b97aa351904

la · official · sha256:5ca7d18f5829a8a76fc6f2d73e32972584ff642ffab989b3cb406b26a727cfa9LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod potentiae non distinguantur per actus et obiecta. Nihil enim determinatur ad speciem per illud quod posterius, vel extrinsecum est. Actus autem est posterior potentia; obiectum autem est extrinsecum. Ergo per ea potentiae non distinguuntur secundum speciem.

Referencing norms: Q77A3Obiectio1, assert-h7dca49ac203e21759e64e3adaa9aa7de4ed1f27e867f2eb6683143fe4dfb6e5a

la · official · sha256:92feba2a5325219b089698c4bb3453bcbd219c0fcafff2a4c576fbdf2863b06bLA

Praeterea, contraria sunt quae maxime differunt. Si igitur potentiae distinguerentur penes obiecta, sequeretur quod contrariorum non esset eadem potentia. Quod patet esse falsum fere in omnibus, nam potentia visiva eadem est albi et nigri, et gustus idem est dulcis et amari.

Referencing norms: Q77A3Obiectio2, assert-h5af1c01dae8d4a501c89574f4fcf8ebd615d448d437958bd6f5ca5d17b437390

la · official · sha256:155f594a598f767402d4629d2bdad0b74352375eac2b32362387eb9af0b92656LA

Praeterea, remota causa, removetur effectus. Si igitur potentiarum differentia esset ex differentia obiectorum, idem obiectum non pertineret ad diversas potentias. Quod patet esse falsum, nam idem est quod potentia cognoscitiva cognoscit, et appetitiva appetit.

Referencing norms: Q77A3Obiectio3, assert-hdeb8b4f322f870be821b493d889f09d13b38b0e0ce0dd5633680448744a9d144

la · official · sha256:018ab599e6eab4b61f325fa3eecf4e87ba7934605077894f858115df38780f0eLA

Praeterea, id quod per se est causa alicuius, in omnibus causat illud. Sed quaedam obiecta diversa, quae pertinent ad diversas potentias, pertinent etiam ad aliquam unam potentiam, sicut sonus et color pertinent ad visum et auditum, quae sunt diversae potentiae; et tamen pertinent ad unam potentiam sensus communis. Non ergo potentiae distinguuntur secundum differentiam obiectorum.

Referencing norms: Q77A3Obiectio4, assert-h6b31701e7540ad99f18ff94da7560eace87cd4ccbb97e1835819b06b7ca328cf, assert-hb255823410f200102e991834658222b32cf0cd10e9a991594489b8a6834add17

la · official · sha256:8af9f952077889ed95725ac79b81476b873042c62f941c631cdf24278d6126f0LA

Respondeo dicendum quod potentia, secundum illud quod est potentia, ordinatur ad actum. Unde oportet rationem potentiae accipi ex actu ad quem ordinatur, et per consequens oportet quod ratio potentiae diversificetur, ut diversificatur ratio actus. Ratio autem actus diversificatur secundum diversam rationem obiecti. Omnis enim actio vel est potentiae activae, vel passivae. Obiectum autem comparatur ad actum potentiae passivae, sicut principium et causa movens, color enim inquantum movet visum, est principium visionis. Ad actum autem potentiae activae comparatur obiectum ut terminus et finis, sicut augmentativae virtutis obiectum est quantum perfectum, quod est finis augmenti. Ex his autem duobus actio speciem recipit, scilicet ex principio, vel ex fine seu termino, differt enim calefactio ab infrigidatione, secundum quod haec quidem a calido, scilicet activo, ad calidum; illa autem a frigido ad frigidum procedit. Unde necesse est quod potentiae diversificentur secundum actus et obiecta. Sed tamen considerandum est quod ea quae sunt per accidens, non diversificant speciem. Quia enim coloratum accidit animali, non diversificantur species animalis per differentiam coloris, sed per differentiam eius quod per se accidit animali, per differentiam scilicet animae sensitivae, quae quandoque invenitur cum ratione, quandoque sine ratione. Unde rationale et irrationale sunt differentiae divisivae animalis, diversas eius species constituentes. Sic igitur non quaecumque diversitas obiectorum diversificat potentias animae; sed differentia eius ad quod per se potentia respicit. Sicut sensus per se respicit passibilem qualitatem, quae per se dividitur in colorem, sonum et huiusmodi, et ideo alia potentia sensitiva est coloris, scilicet visus, et alia soni, scilicet auditus. Sed passibili qualitati, ut colorato accidit esse musicum vel grammaticum, vel magnum et parvum, aut hominem vel lapidem. Et ideo penes huiusmodi differentias potentiae animae non distinguuntur.

Referencing norms: Q77A3Respondeo, assert-hcc2a4ee509cd106e4887bb02ed4888d1c953c3bc6d2aaee9d6ff8d170bf436ec

la · official · sha256:f63723e6324921c56133a86331c29af3c00eeb09e3b512e192b740c136da93ddLA

Sed contra, posteriora distinguuntur secundum priora. Sed philosophus dicit II de anima, quod priores potentiis actus et operationes secundum rationem sunt; et adhuc his priora sunt opposita, sive obiecta. Ergo potentiae distinguuntur secundum actus et obiecta.

Referencing norms: assert-h37373726d5695def7be985ff2b935cbdfa22d04588e6222cecd5378755d5d192

la · official · sha256:2ff7e3cef568167f9d26a500e196af2aba6264c0a18f03073798bbb1e78be357LA

Ad primum ergo dicendum quod alicuius generis species se habent secundum prius et posterius, sicut numeri et figurae, quantum ad esse; licet simul esse dicantur inquantum suscipiunt communis generis praedicationem.

Referencing norms: Q77A4Ad1, assert-h1be6dad9b7c1143c0cb0cd70092e01697505fd8297b7fbe5a62feea1a1aa09ec

la · official · sha256:22b9d67de7c308604cbed49e6174da096112829be6ecab5782cdd75984499190LA

Ad secundum dicendum quod ordo iste potentiarum animae est et ex parte animae, quae secundum ordinem quendam habet aptitudinem ad diversos actus, licet sit una secundum essentiam; et ex parte obiectorum; et etiam ex parte actuum, ut dictum est.

Referencing norms: Q77A4Ad2, assert-h895070dcd3bc249859f268007778adb830b648e4d96e59f2f5769eb7eb95b367

la · official · sha256:20cd1ff88684f22daf7ab7b39b18d48a66af7b4b2b30d7ce6a839d2e65bed927LA

Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de illis potentiis in quibus attenditur ordo solum secundum tertium modum. Illae autem potentiae quae ordinantur secundum alios duos modos, ita se habent quod actus unius dependet ab altera.

Referencing norms: Q77A4Ad3, assert-h65cfed980a4c5576045cdc90c3b1e36dbba1234bddba5e0ea7a033419b10a3cd

la · official · sha256:6313eb7e1c75a42c5332572b7520cd114adf1ba5ca40c98c2616587c12ae9c36LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in potentiis animae non sit ordo. In his enim quae cadunt sub una divisione, non est prius et posterius, sed sunt naturaliter simul. Sed potentiae animae contra se invicem dividuntur. Ergo inter eas non est ordo.

Referencing norms: Q77A4Obiectio1, assert-h53ef5f52b059c5ab27e08f36e0c33813f45a4bf0dfea2108f66dae94afcd4874, assert-hdde435aaf0e40b6b2373e1771bb5e6f820a6538bcc76699e64217e7b6ba53bc2

la · official · sha256:8529cc22593113a23c53d6cbd9d021ef344e5fed436d54e4b7e47b7f74eca5acLA

Praeterea, potentiae animae comparantur ad obiecta, et ad ipsam animam. Sed ex parte animae, inter eas non est ordo, quia anima est una. Similiter etiam nec ex parte obiectorum, cum sint diversa et penitus disparata, ut patet de colore et sono. In potentiis ergo animae non est ordo.

Referencing norms: Q77A4Obiectio2, assert-h2dc3eb09125c6b3094a345b07a68177c126f9587ffa3b10cef7fa88c78adeaa9, assert-h6698c7a20c01a1ca524e7767f6a23ee18c17a73383e20f6cd40d496451d99277

la · official · sha256:fc8b8e5ca976c8072e483bcdc25fe301fdf6fc58121c2d388f164fa161ebf81bLA

Praeterea, in potentiis ordinatis hoc invenitur, quod operatio unius dependet ab operatione alterius. Sed actus unius potentiae animae non dependet ab actu alterius, potest enim visus exire in actum absque auditu, et e converso. Non ergo inter potentias animae est ordo.

Referencing norms: Q77A4Obiectio3, assert-h07b6c5149f6deb939510c74119c89ea54c712435b7b83fe38fa43ca891e38240, assert-h83939c1b81d3dbe1b27b2ed006469c22d8dca9fa4ca81ae5be2005946999821e

la · official · sha256:85f1049cd7cf3fafef29d93cffd9a0cef6bfea7f7cb26e290956b5fa68d9a51cLA

Respondeo dicendum quod, cum anima sit una, potentiae vero plures; ordine autem quodam ab uno in multitudinem procedatur; necesse est inter potentias animae ordinem esse. Triplex autem ordo inter eas attenditur. Quorum duo considerantur secundum dependentiam unius potentiae ab altera, tertius autem accipitur secundum ordinem obiectorum. Dependentia autem unius potentiae ab altera dupliciter accipi potest, uno modo, secundum naturae ordinem, prout perfecta sunt naturaliter imperfectis priora; alio modo, secundum ordinem generationis et temporis, prout ex imperfecto ad perfectum venitur. Secundum igitur primum potentiarum ordinem, potentiae intellectivae sunt priores potentiis sensitivis, unde dirigunt eas et imperant eis. Et similiter potentiae sensitivae hoc ordine sunt priores potentiis animae nutritivae. Secundum vero ordinem secundum, e converso se habet. Nam potentiae animae nutritivae sunt priores, in via generationis, potentiis animae sensitivae, unde ad earum actiones praeparant corpus. Et similiter est de potentiis sensitivis respectu intellectivarum. Secundum autem ordinem tertium, ordinantur quaedam vires sensitivae ad invicem, scilicet visus, auditus et olfactus. Nam visibile est prius naturaliter, quia est commune superioribus et inferioribus corporibus. Sonus autem audibilis fit in aere, qui est naturaliter prior commixtione elementorum, quam consequitur odor.

Referencing norms: Q77A4Respondeo, assert-h22afec7b9a1646d9f9135eabb3a57f37a301f99134de249ac2f9a9e590c4dc7f

la · official · sha256:7f2346268db12058a037e80871a640ac155386b9df7bf3d9c77471b9cb1b4a54LA

Sed contra est quod philosophus, in II de anima, comparat partes sive potentias animae figuris. Sed figurae habent ordinem ad invicem. Ergo et potentiae animae.

Referencing norms: assert-h55aab5f232868fc2658f8c6f155b592f891aeb9d8a53eefdd72b2a5d9f83dc97

la · official · sha256:db418f5a5400d015fda5a73daf68c8eeb6a85265a15bbe6375cf508c3473dff9LA

Ad primum ergo dicendum quod omnes potentiae dicuntur esse animae, non sicut subiecti, sed sicut principii, quia per animam coniunctum habet quod tales operationes operari possit.

Referencing norms: Q77A5Ad1, assert-hba3a929876f278ffc060f7acf96765605a99bcfc6619449bd15f78095577173c

la · official · sha256:8d1c270196417102d5e603a54d41389bad137e83aefd26d41351497e1442a422LA

Ad secundum dicendum quod omnes huiusmodi potentiae per prius sunt in anima quam in coniuncto, non sicut in subiecto, sed sicut in principio.

Referencing norms: Q77A5Ad2, assert-h2c95d680a2884c70fc0ea9ec9bf4cd13af28bbf1cc7bff46440b2c93505ade9f

la · official · sha256:e8f1379c028c6fe55de20501d440b773afff2a4e2f94a5bf5581ab52517c3cccLA

Ad tertium dicendum quod opinio Platonis fuit quod sentire est operatio animae propria, sicut et intelligere. In multis autem quae ad philosophiam pertinent, Augustinus utitur opinionibus Platonis, non asserendo, sed recitando. Tamen, quantum ad praesens pertinet, hoc quod dicitur anima quaedam sentire cum corpore et quaedam sine corpore, dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod hoc quod dico cum corpore vel sine corpore, determinet actum sentiendi secundum quod exit a sentiente. Et sic nihil sentit sine corpore, quia actio sentiendi non potest procedere ab anima nisi per organum corporale. Alio modo potest intelligi ita quod praedicta determinent actum sentiendi ex parte obiecti quod sentitur. Et sic quaedam sentit cum corpore, idest in corpore existentia, sicut cum sentit vulnus vel aliquid huiusmodi, quaedam vero sentit sine corpore, idest non existentia in corpore, sed solum in apprehensione animae, sicut cum sentit se tristari vel gaudere de aliquo audito.

Referencing norms: Q77A5Ad3, assert-h4c662384820ee6dd93a89bd8aed4cdb99d3e3edd802762676126b637b4b8c08d

la · official · sha256:da98d6ebc07a069aed9e8d673a5c0674014af03679c0c4d08453a0a098da957bLA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae sint in anima sicut in subiecto. Sicut enim se habent potentiae corporis ad corpus, ita se habent potentiae animae ad animam. Sed corpus est subiectum corporalium potentiarum. Ergo anima est subiectum potentiarum animae.

Referencing norms: Q77A5Obiectio1, assert-h4048a362f0e57c3e94ac942fdfdae2dab486e64dee3bd3dbc9a48e3fd982f987, assert-he19704233eefede06a7108d79a1cb17654b2a27cb95726e8d39f87d0c7d79cff

la · official · sha256:da5bd20af7ab3c5a4735a8f85e4944084e0fa927f6439d6372788a589b4e08abLA

Praeterea, operationes potentiarum animae attribuuntur corpori propter animam, quia, ut dicitur in II de anima, anima est quo sentimus et intelligimus primum. Sed propria principia operationum animae sunt potentiae. Ergo potentiae per prius sunt in anima.

Referencing norms: Q77A5Obiectio2, assert-ha28a2749aa78cfcbf5d9268fc718947b585639da60a3e03c1ad3892ce73b20cf, assert-hde04fa88b9f6965c0330be2ba276e6b33d17bcb5364dc848a78fefb932674ffb

la · official · sha256:d2623f22358ce7aa9b2f2ca4584c9581412f3897f44d93b7bd0135cc6a48465aLA

Praeterea, Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod anima quaedam sentit non per corpus, immo sine corpore, ut est timor et huiusmodi; quaedam vero sentit per corpus. Sed si potentia sensitiva non esset in sola anima sicut in subiecto, nihil posset sine corpore sentire. Ergo anima est subiectum potentiae sensitivae; et pari ratione, omnium aliarum potentiarum.

Referencing norms: Q77A5Obiectio3, assert-he0bfe2ec568be5fe4abd3132b851d5bc637548bf86b9fa36955cab824150e242, assert-hf15be68fe82bf4a78074239d104a762d269d8e7a75066dad2be14af8ee048c58

la · official · sha256:926db86f1f8c3e3b0f8e1206553df2b6d3574070dbfc58516e35ea5ff9ec8c5aLA

Respondeo dicendum quod illud est subiectum operativae potentiae, quod est potens operari, omne enim accidens denominat proprium subiectum. Idem autem est quod potest operari, et quod operatur. Unde oportet quod eius sit potentia sicut subiecti, cuius est operatio; ut etiam philosophus dicit, in principio de somno et vigilia. Manifestum est autem ex supra dictis quod quaedam operationes sunt animae, quae exercentur sine organo corporali, ut intelligere et velle. Unde potentiae quae sunt harum operationum principia, sunt in anima sicut in subiecto. Quaedam vero operationes sunt animae, quae exercentur per organa corporalia; sicut visio per oculum, et auditus per aurem. Et simile est de omnibus aliis operationibus nutritivae et sensitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium operationum principia, sunt in coniuncto sicut in subiecto, et non in anima sola.

Referencing norms: Q77A5Respondeo, assert-h203c57e43bca1e0cb554181215fbb15ee4517ba58039eccb3b15b14ffdd3034e

la · official · sha256:823e30c1333c6ec10ecb4a4d24c3b6fe2af6de494a2b5d67d243864b7906a0dbLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in libro de somno et vigilia quod sentire non est proprium animae neque corporis, sed coniuncti. Potentia ergo sensitiva est in coniuncto sicut in subiecto. Non ergo sola anima est subiectum omnium potentiarum suarum.

Referencing norms: assert-h7a3c6715f086f07b2221162a1c8c5172e1933883612a216ecfdb1cd3fdd292da

la · official · sha256:2960c2c748e104cd819bb826b8e0f460f802efb6b9b65c1c91f4001d9ad57d64LA

Ad primum ergo dicendum quod ab uno simplici possunt naturaliter multa procedere ordine quodam. Et iterum propter diversitatem recipientium. Sic igitur ab una essentia animae procedunt multae et diversae potentiae, tum propter ordinem potentiarum, tum etiam secundum diversitatem organorum corporalium.

Referencing norms: Q77A6Ad1, assert-hf0d491f554ead6615413a8709578da46935ed9eb993ebbfeb25502a4ef41e410

la · official · sha256:a245979499f6c455b70fbac4a758e9f569e9f5b2963daee9709fe4dc7486b65eLA

Ad secundum dicendum quod subiectum est causa proprii accidentis et finalis, et quodammodo activa; et etiam ut materialis, inquantum est susceptivum accidentis. Et ex hoc potest accipi quod essentia animae est causa omnium potentiarum sicut finis et sicut principium activum; quarundam autem sicut susceptivum.

Referencing norms: Q77A6Ad2, assert-h2b3caf745dbfa960893c48966059ef09c86c85588e853426dc5b3cfab16f0b43

la · official · sha256:4e3e00b6b42cb61de7bbf66de7993c75560e33ea202920f52e3941b4a612275eLA

Ad tertium dicendum quod emanatio propriorum accidentium a subiecto non est per aliquam transmutationem; sed per aliquam naturalem resultationem, sicut ex uno naturaliter aliud resultat, ut ex luce color.

Referencing norms: Q77A6Ad3, assert-hd92736d8f5147dbfa3bf6a6729a94c8bad087ce46a62689de8a63bf4ec747527

la · official · sha256:dd9e13dfcaf09b2a9e0dc1b0771ad0ddccb528bb4364d945ebb4ee8aa957f6a6LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod potentiae animae non fluant ab eius essentia. Ab uno enim simplici non procedunt diversa. Essentia autem animae est una et simplex. Cum ergo potentiae animae sint multae et diversae, non possunt procedere ab eius essentia.

Referencing norms: Q77A6Obiectio1, assert-h72754c26456b2990c50a9155aec88ea7043bd93f35ac98767254f2fbe5e3d010

la · official · sha256:7694d658bb680b7773ecc94b2caaa3c8756d9bdbdef47359f753500a89922390LA

Praeterea, illud a quo aliud procedit, est causa eius. Sed essentia animae non potest dici causa potentiarum; ut patet discurrenti per singula causarum genera. Ergo potentiae animae non fluunt ab eius essentia.

Referencing norms: Q77A6Obiectio2, assert-h423d91086805d06cf469f60279a0d705f779bd04a884eb377cdd00979de45a8f, assert-he8c15490f0c7436de9054ab9ca17307c0fa693b455bac74a712e45ce5782db94

la · official · sha256:80a120ab117470ccb7f91184fe337fba6ff6f5077319497c0482501755357413LA

Praeterea, emanatio quendam motum nominat. Sed nihil movetur a seipso, ut probatur in VII libro Physic.; nisi forte ratione partis, sicut animal dicitur moveri a seipso, quia una pars eius est movens et alia mota. Neque etiam anima movetur, ut probatur in I de anima. Non ergo anima causat in se suas potentias.

Referencing norms: Q77A6Obiectio3, assert-h55a77a96920163b94796d638be8d9bce1231268d990ac37cff650049e95f87ff, assert-hda590f1e84c12d027ace61c17521ad0884fd384f9a2f63651c78ccd8789dbcca

la · official · sha256:7566bca7edefabfa8665090ac4c09efcaeedffbad81096beb5fcb9ee0b707e16LA

Respondeo dicendum quod forma substantialis et accidentalis partim conveniunt, et partim differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod utraque est actus, et secundum utramque est aliquid quodammodo in actu. Differunt autem in duobus. Primo quidem, quia forma substantialis facit esse simpliciter, et eius subiectum est ens in potentia tantum. Forma autem accidentalis non facit esse simpliciter; sed esse tale, aut tantum, aut aliquo modo se habens, subiectum enim eius est ens in actu. Unde patet quod actualitas per prius invenitur in forma substantiali quam in eius subiecto, et quia primum est causa in quolibet genere, forma substantialis causat esse in actu in suo subiecto. Sed e converso, actualitas per prius invenitur in subiecto formae accidentalis, quam in forma accidentali, unde actualitas formae accidentalis causatur ab actualitate subiecti. Ita quod subiectum, inquantum est in potentia, est susceptivum formae accidentalis, inquantum autem est in actu, est eius productivum. Et hoc dico de proprio et per se accidente, nam respectu accidentis extranei, subiectum est susceptivum tantum; productivum vero talis accidentis est agens extrinsecum. Secundo autem differunt substantialis forma et accidentalis, quia, cum minus principale sit propter principalius, materia est propter formam substantialem; sed e converso, forma accidentalis est propter completionem subiecti. Manifestum est autem ex dictis quod potentiarum animae subiectum est vel ipsa anima sola, quae potest esse subiectum accidentis secundum quod habet aliquid potentialitatis, ut supra dictum est; vel compositum. Compositum autem est in actu per animam. Unde manifestum est quod omnes potentiae animae, sive subiectum earum sit anima sola, sive compositum, fluunt ab essentia animae sicut a principio, quia iam dictum est quod accidens causatur a subiecto secundum quod est actu, et recipitur in eo inquantum est in potentia.

Referencing norms: Q77A6Respondeo, assert-hb82fbff30d89d0ec2a56d41abefec8592ef1761c52c48f8c356a508636c7e0c3

la · official · sha256:194e6bd0ac291d4b89fec52571f9ea84e8f9dd8545d79ddff404574115301581LA

Sed contra, potentiae animae sunt quaedam proprietates naturales ipsius. Sed subiectum est causa propriorum accidentium, unde et ponitur in definitione accidentis, ut patet in VII Metaphys. Ergo potentiae animae procedunt ab eius essentia sicut a causa.

Referencing norms: assert-h775c5f94d804930c3f96b5ace44960a10f96e9dc7b2f062cfaf3d0c988166c92

la · official · sha256:3c24897eadb567705948811f94f6eb79aa0b2fc843c8bba32f3ee8c76e805779LA

Ad primum ergo dicendum quod, sicut potentia animae ab essentia fluit, non per transmutationem, sed per naturalem quandam resultationem, et est simul cum anima; ita est etiam de una potentia respectu alterius.

Referencing norms: Q77A7Ad1, assert-h3d0b22145c3b6e04014787b90262e11ecc6a9c93cbcf94a3833f8b857b61294c

la · official · sha256:f37498022f993ab6010fa328e9895c8535e1057d7d059426f58bfd9e46314e3bLA

Ad secundum dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis; sed unum accidens per prius recipitur in substantia quam aliud, sicut quantitas quam qualitas. Et hoc modo unum accidens dicitur esse subiectum alterius, ut superficies coloris, inquantum substantia uno accidente mediante recipit aliud. Et similiter potest dici de potentiis animae.

Referencing norms: Q77A7Ad2, assert-ha0a186623703b97b6f190347b0faaac37e08c040e22351c091488f20da943df9

la · official · sha256:5e4e800780e44d677851bb62b5e0ae262d01891328482d432e0443feed66d414LA

Ad tertium dicendum quod potentiae animae opponuntur ad invicem oppositione perfecti et imperfecti; sicut etiam species numerorum et figurarum. Haec autem oppositio non impedit originem unius ab alio, quia imperfecta naturaliter a perfectis procedunt.

Referencing norms: Q77A7Ad3, assert-h2a7acfe8d479be9a93039f79a36489fbb560cf125cf0c5ae16889575558b482e

la · official · sha256:5ff71c737bc5a9eb0d5ab080014d5a50bdd07bc0bdcb29604dabc801f7a25c0dLA

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod una potentia animae non oriatur ab alia. Eorum enim quae simul esse incipiunt, unum non oritur ab alio. Sed omnes potentiae animae sunt simul animae concreatae. Ergo una earum ab alia non oritur.

Referencing norms: Q77A7Obiectio1, assert-h49d3859d3cbd43773f1f03df15663ee476caa9532688a6b31894d35dc8bf9a68, assert-ha29c29a07478c1e6cc921b8a1a1dd73be25d3a2074566de767b434e584d544d9

la · official · sha256:d296dcebcadab3cc760fa2c2659596f81dc98761158cb1805592c90f51c5dc37LA

Praeterea, potentia animae oritur ab anima sicut accidens a subiecto. Sed una potentia animae non potest esse subiectum alterius, quia accidentis non est accidens. Ergo una potentia non oritur ab alia.

Referencing norms: Q77A7Obiectio2, assert-h902cf0f0b08089b56f8ae962321279118a87864eff40dca0798bfd4bf3ead8f5, assert-hfd00d67600abc907df9cc389ff3c1466339f63d5da84a3414fa928cdf552e21f

la · official · sha256:302bd52db1976d75e0ff11f8c1178ec49dbc6e4bee21454b77e25d7fb7cf550dLA

Praeterea, oppositum non oritur a suo opposito, sed unumquodque oritur ex simili secundum speciem. Potentiae autem animae ex opposito dividuntur, sicut diversae species. Ergo una earum non procedit ab alia.

Referencing norms: Q77A7Obiectio3, assert-h6407cd32f6db6e76fc43b050e2bdbb07ce95028253b1eced297acfc64c665daf

la · official · sha256:24eb00347020793630a613369da59da72fb2b6dd0da40397a9d57cb418f22e96LA

Respondeo dicendum quod in his quae secundum ordinem naturalem procedunt ab uno, sicut primum est causa omnium, ita quod est primo propinquius, est quodammodo causa eorum quae sunt magis remota. Ostensum est autem supra quod inter potentias animae est multiplex ordo. Et ideo una potentia animae ab essentia animae procedit mediante alia. Sed quia essentia animae comparatur ad potentias et sicut principium activum et finale, et sicut principium susceptivum, vel seorsum per se vel simul cum corpore; agens autem et finis est perfectius, susceptivum autem principium, inquantum huiusmodi, est minus perfectum, consequens est quod potentiae animae quae sunt priores secundum ordinem perfectionis et naturae, sint principia aliarum per modum finis et activi principii. Videmus enim quod sensus est propter intellectum, et non e converso. Sensus etiam est quaedam deficiens participatio intellectus, unde secundum naturalem originem quodammodo est ab intellectu, sicut imperfectum a perfecto. Sed secundum viam susceptivi principii, e converso potentiae imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima, secundum quod habet potentiam sensitivam, consideratur sicut subiectum et materiale quoddam respectu intellectus. Et propter hoc, imperfectiores potentiae sunt priores in via generationis, prius enim animal generatur quam homo.

Referencing norms: Q77A7Respondeo, assert-he550eba90d6f18a47b75217acd052eb058144dfd80f3399cf2d8fff1028cb706

la · official · sha256:b934a8360720c78b9e85db0b8a5105a9f7f4f60711227b472a72726ffced1d90LA

Sed contra, potentiae cognoscuntur per actus. Sed actus unius potentiae causatur ab alio; sicut actus phantasiae ab actu sensus. Ergo una potentia animae causatur ab alia.

Referencing norms: assert-he80570370a0045d9a93db82854648d4a3ae6b5b5345f12b01f3943984114dff3

la · official · sha256:aed18e1ad1a9829e13562dbbd85ab8f3b68873b3798af3ca411d2b85e860a11dLA

Ad primum ergo dicendum quod liber ille auctoritatem non habet. Unde quod ibi scriptum est, eadem facilitate contemnitur, qua dicitur. Tamen potest dici quod trahit secum anima huiusmodi potentias, non actu, sed virtute.

Referencing norms: Q77A8Ad1, assert-ha3ddbda4af3aaa576781aa31a649e312e132c61f44b222dcb5d4514ef5085c10

la · official · sha256:b2c56743a138c07c8ac91cf8e210a1608e07ca7445040fd7c2b4c929a40e9474LA

Ad secundum dicendum quod huiusmodi potentiae quas dicimus actu in anima separata non manere, non sunt proprietates solius animae, sed coniuncti.

Referencing norms: Q77A8Ad2, assert-hdc027cb8546517d612c9076a18e45dbd15050c8ecf36511008a783c839bc0bde

la · official · sha256:a8950efaa974f5f992b57518d20d81bc86672077b32211bcef61c78b4692322dLA

Ad tertium dicendum quod dicuntur non debilitari huiusmodi potentiae debilitato corpore, quia anima manet immutabilis, quae est virtuale principium huiusmodi potentiarum.

Referencing norms: Q77A8Ad3, assert-h1b8acd193045a5b50da9a737f6fc1f9375690547d84dc280ea469875bcbd732f

la · official · sha256:47d6e95c048221e8f14cb9c1fc9bf9f2d3e21090f4d668ce08013e3b63f84c29LA

Ad quartum dicendum quod illa recordatio accipitur eo modo quo Augustinus ponit memoriam in mente; non eo modo quo ponitur pars animae sensitivae.

Referencing norms: Q77A8Ad4, assert-h90123a26a680b6ddcf893a6f966b05e5fe164d8d79f75b1272677b60e9c9bde6

la · official · sha256:5f774052818927e2e50aa9fef72132dc3284db2ade988eab30870b5356175088LA

Ad quintum dicendum quod tristitia et gaudium sunt in anima separata, non secundum appetitum sensitivum, sed secundum appetitum intellectivum; sicut etiam in Angelis.

Referencing norms: Q77A8Ad5, assert-h4ca8660cc0373c7aa37a0ab74d78c96b5a640fce12418411a7b47a7d793477c2

la · official · sha256:57fa1eab31811da127a77965d0849269ca48c9008fae1bf309958cf4056546e8LA

Ad sextum dicendum quod Augustinus loquitur ibi inquirendo, non asserendo. Unde quaedam ibi dicta retractat.

Referencing norms: Q77A8Ad6, assert-h3d4318894326024d76a53e2e08e4aff44193aac7bd28a45aaaa6f1bc8ecdd2e0

la · official · sha256:1958fa57ad7a45a0f21a9dfa972f72d9e507349f396af6dd5ea71e3a89d663abLA

Ad octavum sic proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae remaneant in anima a corpore separata. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod anima recedit a corpore, secum trahens sensum et imaginationem, rationem et intellectum et intelligentiam, concupiscibilitatem et irascibilitatem.

Referencing norms: Q77A8Obiectio1, assert-hbb7a570b9c58585e76f972c5d3c32a80960a7241d8e285a2d25da2621da9cabf

la · official · sha256:6ecd0542ce4fe8e590aaa03b95fdef2d2e3938b77ca6c44ecf4de3cd1fdde238LA

Praeterea, potentiae animae sunt eius naturales proprietates. Sed proprium semper inest, et nunquam separatur ab eo cuius est proprium. Ergo potentiae animae sunt in ea etiam post mortem.

Referencing norms: Q77A8Obiectio2, assert-h13956277db48d92312ad1ddaf45a6db0048704d1a17711e46e97b5b27d7d2152, assert-h8749fe35345e1e05a617d70bd5849dedd8ae5bbe75272127db235e07c3ee3756

la · official · sha256:f83140d94d7f3c0896c33477114a529c25aa377f0728889310813a1bafdbe460LA

Praeterea, potentiae animae, etiam sensitivae, non debilitantur debilitato corpore, quia, ut dicitur in I de anima, si senex accipiat oculum iuvenis, videbit utique sicut et iuvenis. Sed debilitas est via ad corruptionem. Ergo potentiae animae non corrumpuntur corrupto corpore, sed manent in anima separata.

Referencing norms: Q77A8Obiectio3, assert-ha086e99a3946c07a14f68959b182c82392bf2a13ff26d0974346c46c376c6c72, assert-hfb8e2a028a8898a9f7639ae43fd50c76c5fd465a50353370ab393fa627043ad0

la · official · sha256:017cc3ab4c341de1d27f70b157401e4081f88157e087ddf1a3142a6f3a08d21cLA

Praeterea, memoria est potentia animae sensitivae, ut philosophus probat. Sed memoria manet in anima separata, dicitur enim, Luc. XVI, diviti epuloni in Inferno secundum animam existenti, recordare quia recepisti bona in vita tua. Ergo memoria manet in anima separata; et per consequens aliae potentiae sensitivae partis.

Referencing norms: Q77A8Obiectio4, assert-hb32f029da449fc2d0fec9a48380dd4d726edb55d64493f07c56e8172bcaa8e62, assert-hf49ab813bf463fd2329362042d2cadfd821171ed3e822c391cc09e84972111d5

la · official · sha256:6095e1b72adbb1b6fffcbfe58029d27c5eafa62d299d6e217cd1cf56c52303bcLA

Praeterea, gaudium et tristitia sunt in concupiscibili, quae est potentia sensitivae partis. Manifestum est autem animas separatas tristari et gaudere de praemiis vel poenis quas habent. Ergo vis concupiscibilis manet in anima separata.

Referencing norms: Q77A8Obiectio5, assert-hdb20e407155f8472e470bd2f2dd6d5dca50dd8bfd1d4c8bd0c21386c903afcb2

la · official · sha256:58831dcd69d0c53864294aa4ee44f80ed9a2010a34434a094096ee53c12b7667LA

Praeterea, Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod sicut anima, cum corpus iacet sine sensu nondum penitus mortuum, videt quaedam secundum imaginariam visionem; ita cum fuerit a corpore penitus separata per mortem. Sed imaginatio est potentia sensitivae partis. Ergo potentia sensitivae partis manet in anima separata; et per consequens omnes aliae potentiae.

Referencing norms: Q77A8Obiectio6, assert-h46ad0bb8d18a81ec472997317b4ff1ed559f1ba173e842ce2ba3e194dbdee601, assert-h7b24f5b3a16b543f834de1c1b6ea7f86dffb44d054276bb030a05b9c1777efb3

la · official · sha256:0829baa8ece92703bca30dcd413940ae20577e4b322ad7177fe623cc95eb211dLA

Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, omnes potentiae animae comparantur ad animam solam sicut ad principium. Sed quaedam potentiae comparantur ad animam solam sicut ad subiectum, ut intellectus et voluntas. Et huiusmodi potentiae necesse est quod maneant in anima, corpore destructo. Quaedam vero potentiae sunt in coniuncto sicut in subiecto, sicut omnes potentiae sensitivae partis et nutritivae. Destructo autem subiecto, non potest accidens remanere. Unde, corrupto coniuncto, non manent huiusmodi potentiae actu; sed virtute tantum manent in anima, sicut in principio vel radice. Et sic falsum est, quod quidam dicunt huiusmodi potentias in anima remanere etiam corpore corrupto. Et multo falsius, quod dicunt etiam actus harum potentiarum remanere in anima separata, quia talium potentiarum nulla est actio nisi per organum corporeum.

Referencing norms: Q77A8Respondeo, assert-h3980290b354a124b46e76f08d61a8e52eff239b39f4346fcd34ae8faa6b0dc1a

la · official · sha256:fa220c88d2846901fd51dba20d5d283c4e46d030fc8897383428e919368e7840LA

Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., ex duabus tantum substantiis constat homo, anima cum ratione sua, et carne cum sensibus suis. Ergo, defuncta carne, potentiae sensitivae non manent.

Referencing norms: assert-h0ccb59848bf58a3380d0bb8358958b5cf796f8ef91b25f51f211f772e56cb852

la · official · sha256:eb8995fc8a2b156e5c855d905b1e1a12aac1428e97103a0b4332167ec37174feLA

Deinde considerandum est de his quae pertinent ad potentias animae. Et primo, in generali; secundo, in speciali. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum essentia animae sit eius potentia. Secundo, utrum sit una tantum potentia animae, vel plures. Tertio, quomodo potentiae animae distinguantur. Quarto, de ordine ipsarum ad invicem. Quinto, utrum anima sit subiectum omnium potentiarum. Sexto, utrum potentiae fluant ab essentia animae. Septimo, utrum potentia una oriatur ex alia. Octavo, utrum omnes potentiae animae remaneant in ea post mortem.

la · official · sha256:7a78e11dbdc1df263b62b1ea7ad6dd7a7415c79cd825c7da5cb875cba739d285LA

Et per hoc solvuntur duo prima obiecta.

Referencing norms: Q78A1Ad1, assert-h34b8890a33db7aee3692dee0090f6ffea8f8b929df28c5b2fd4eaff59cafc23d

la · official · sha256:5c8de6167de91d3051f5516c57000664dfe5b3f36d9cc767ffec23af381b1810LA

Ad tertium dicendum quod appetitus naturalis est inclinatio cuiuslibet rei in aliquid, ex natura sua, unde naturali appetitu quaelibet potentia desiderat sibi conveniens. Sed appetitus animalis consequitur formam apprehensam. Et ad huiusmodi appetitum requiritur specialis animae potentia, et non sufficit sola apprehensio. Res enim appetitur prout est in sua natura, non est autem secundum suam naturam in virtute apprehensiva, sed secundum suam similitudinem. Unde patet quod visus appetit naturaliter visibile solum ad suum actum, scilicet ad videndum, animal autem appetit rem visam per vim appetitivam, non solum ad videndum, sed etiam ad alios usus. Si autem non indigeret anima rebus perceptis a sensu, nisi propter actiones sensuum, scilicet ut eas sentiret; non oporteret appetitivum ponere speciale genus inter potentias animae, quia sufficeret appetitus naturalis potentiarum.

Referencing norms: Q78A1Ad2, Q78A1Ad3, assert-h8defe30f632ab89f94e4b8abea1f622203368e7d7f7133f52c1c0e3b85029257, assert-ha2ddc13c0c9e379e8d164eb95b7133951fce51ded54924723f6c3d36edd605ae

la · official · sha256:87cb943e7941e4b43e7bc5c75f02c86b87d39bd0a10a7537aaf7940c94491822LA

Ad quartum dicendum quod, quamvis sensus et appetitus sint principia moventia in animalibus perfectis, non tamen sensus et appetitus, inquantum huiusmodi, sufficiunt ad movendum, nisi superadderetur eis aliqua virtus, nam in immobilibus animalibus est sensus et appetitus, non tamen habent vim motivam. Haec autem vis motiva non solum est in appetitu et sensu ut imperante motum; sed etiam est in ipsis partibus corporis, ut sint habilia ad obediendum appetitui animae moventis. Cuius signum est, quod quando membra removentur a sua dispositione naturali, non obediunt appetitui ad motum.

Referencing norms: Q78A1Ad4, assert-h35e47ecc2307af603440be6c21ffbf4f5c527543af6a38faf38378dc2b5af976

la · official · sha256:ed9fc4779c1de04f90596cd37a3dd8a965962e4ee9b83dda48bf3036dc28ad30LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sint quinque genera potentiarum animae distinguenda, scilicet vegetativum, sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et intellectivum. Potentiae enim animae dicuntur partes ipsius. Sed tantum tres partes animae communiter ab omnibus assignantur, scilicet anima vegetabilis, anima sensibilis, et anima rationalis. Ergo tantum tria sunt genera potentiarum animae, et non quinque.

Referencing norms: Q78A1Obiectio1, assert-h016304630d24461a15c5da240f4a3546b2bf0ee92e7190d4fdb3d5bd7532048b, assert-hecf9dfa33e5c89e36af7914c1f71819f4d69399cd14a6a93f91781a87c12fb83

la · official · sha256:e5ba16722f7bf7d8e616fb7f3d702d4319fc6352aab359b8ac2381f984f4531dLA

Praeterea, potentiae animae sunt principia operum vitae. Sed quatuor modis dicitur aliquid vivere. Dicit enim philosophus, in II de anima, multipliciter ipso vivere dicto, etsi unum aliquod horum insit solum, aliquid dicimus vivere; ut intellectus, et sensus, motus et status secundum locum, adhuc autem motus secundum alimentum, et decrementum et augmentum. Ergo tantum quatuor sunt genera potentiarum animae, appetitivo excluso.

Referencing norms: Q78A1Obiectio2, assert-h7671b2b5995a1f5db55b46cf4e98fbefba331c0acebeadc27042e936d4b3613e, assert-h76cedcdac3a2cf0bb361d01f68d4488fcbf12963910001d9c682895d601f53cc

la · official · sha256:6aa2ba08a72bd56730390461e7994372d2f0e02ddb37ad2cedd10deb105e8a86LA

Praeterea, ad illud quod est commune omnibus potentiis, non debet deputari aliquod speciale animae genus. Sed appetere convenit cuilibet potentiae animae. Visus enim appetit visibile conveniens, unde dicitur Eccli. XL, gratiam et speciem desiderabit oculus, et super hoc virides sationes. Et eadem ratione, quaelibet alia potentia desiderat obiectum sibi conveniens. Ergo non debet poni appetitivum unum speciale genus potentiarum animae.

Referencing norms: Q78A1Obiectio3, assert-h156345955a5684a83c6e0a529438f4c8e8153e04e27f70e216a83cbe4d499972, assert-hdd6a0413ae9cf13f757321cc940f5f677910cc248e2cd9b077ba7d63a41f84c4

la · official · sha256:96cebb29642cd44e725903ac5cf8c6cbf1b8864f2c8894aa8909916333b0aa98LA

Praeterea, principium movens in animalibus est sensus, aut intellectus, aut appetitus, ut dicitur in III de anima. Non ergo motivum debet poni speciale genus animae praeter praedicta.

Referencing norms: Q78A1Obiectio4, assert-h4816579dd06ecf425d36d1a224bbcbb547868c9d08a86ed76cf2b9c0d57e2d23

la · official · sha256:8e1e58c25947c0d10ab3b077529c9dea36e2d9372c26ec992c23fbfbf651b362LA

Respondeo dicendum quod quinque sunt genera potentiarum animae, quae numerata sunt. Tres vero dicuntur animae. Quatuor vero dicuntur modi vivendi. Et huius diversitatis ratio est, quia diversae animae distinguuntur secundum quod diversimode operatio animae supergreditur operationem naturae corporalis, tota enim natura corporalis subiacet animae, et comparatur ad ipsam sicut materia et instrumentum. Est ergo quaedam operatio animae, quae intantum excedit naturam corpoream, quod neque etiam exercetur per organum corporale. Et talis est operatio animae rationalis. Est autem alia operatio animae infra istam, quae quidem fit per organum corporale, non tamen per aliquam corpoream qualitatem. Et talis est operatio animae sensibilis, quia etsi calidum et frigidum, et humidum et siccum, et aliae huiusmodi qualitates corporeae requirantur ad operationem sensus; non tamen ita quod mediante virtute talium qualitatum operatio animae sensibilis procedat; sed requiruntur solum ad debitam dispositionem organi. Infima autem operationum animae est, quae fit per organum corporeum, et virtute corporeae qualitatis. Supergreditur tamen operationem naturae corporeae, quia motiones corporum sunt ab exteriori principio, huiusmodi autem operationes sunt a principio intrinseco; hoc enim commune est omnibus operationibus animae; omne enim animatum aliquo modo movet seipsum. Et talis est operatio animae vegetabilis, digestio enim, et ea quae consequuntur, fit instrumentaliter per actionem caloris, ut dicitur in II de anima. Genera vero potentiarum animae distinguuntur secundum obiecta. Quanto enim potentia est altior, tanto respicit universalius obiectum, ut supra dictum est. Obiectum autem operationis animae in triplici ordine potest considerari. Alicuius enim potentiae animae obiectum est solum corpus animae unitum. Et hoc genus potentiarum animae dicitur vegetativum, non enim vegetativa potentia agit nisi in corpus cui anima unitur. Est autem aliud genus potentiarum animae, quod respicit universalius obiectum, scilicet omne corpus sensibile; et non solum corpus animae unitum. Est autem aliud genus potentiarum animae, quod respicit adhuc universalius obiectum, scilicet non solum corpus sensibile, sed universaliter omne ens. Ex quo patet quod ista duo secunda genera potentiarum animae habent operationem non solum respectu rei coniunctae, sed etiam respectu rei extrinsecae. Cum autem operans oporteat aliquo modo coniungi suo obiecto circa quod operatur, necesse est extrinsecam rem, quae est obiectum operationis animae, secundum duplicem rationem ad animam comparari. Uno modo, secundum quod nata est animae coniungi et in anima esse per suam similitudinem. Et quantum ad hoc, sunt duo genera potentiarum, scilicet sensitivum, respectu obiecti minus communis, quod est corpus sensibile; et intellectivum, respectu obiecti communissimi, quod est ens universale. Alio vero modo, secundum quod ipsa anima inclinatur et tendit in rem exteriorem. Et secundum hanc etiam comparationem, sunt duo genera potentiarum animae, unum quidem, scilicet appetitivum, secundum quod anima comparatur ad rem extrinsecam ut ad finem, qui est primum in intentione; aliud autem motivum secundum locum, prout anima comparatur ad rem exteriorem sicut ad terminum operationis et motus; ad consequendum enim aliquod desideratum et intentum, omne animal movetur. Modi vero vivendi distinguuntur secundum gradus viventium. Quaedam enim viventia sunt, in quibus est tantum vegetativum, sicut in plantis. Quaedam vero, in quibus cum vegetativo est etiam sensitivum, non tamen motivum secundum locum; sicut sunt immobilia animalia, ut conchilia. Quaedam vero sunt, quae supra hoc habent motivum secundum locum; ut perfecta animalia, quae multis indigent ad suam vitam, et ideo indigent motu, ut vitae necessaria procul posita quaerere possint. Quaedam vero viventia sunt, in quibus cum his est intellectivum, scilicet in hominibus. Appetitivum autem non constituit aliquem gradum viventium, quia in quibuscumque est sensus, est etiam appetitus, ut dicitur in II libro de anima.

Referencing norms: Q78A1Respondeo, assert-h38125b3c0b9a7a4a38ba83e6c01c96e4b3e679ebe6340dd10274d1eb0a6e4530

la · official · sha256:0ca3ab223c11fc955627b4b4b09531375183e5fed4566554590e98815ceef338LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, potentias autem dicimus vegetativum sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et intellectivum.

Referencing norms: assert-h55acaf2a3e96a129e0e6c20b57226f34c0adaf8ebf06ca17074a3c8a9d5d9b8a

la · official · sha256:e9ba331b4a9ccc6cdc232dc2df8a9567b7cab5c53741a977db0bfb1f791291a5LA

Ad primum ergo dicendum quod huiusmodi vires dicuntur naturales, tum quia habent effectum similem naturae, quae etiam dat esse et quantitatem et conservationem (licet hae vires habeant hoc altiori modo), tum quia hae vires exercent suas actiones instrumentaliter per qualitates activas et passivas, quae sunt naturalium actionum principia.

Referencing norms: Q78A2Ad1, assert-h24a703ccb5dcaf81c59a94c11b8b0cf4897ed3da5daa31deb6abc244632c2044

la · official · sha256:ddfe6a9dd8e022d01d1296b031181dcfd92a6766cb88930618b55fb5fa6162deLA

Ad secundum dicendum quod generatio in rebus inanimatis est totaliter ab extrinseco. Sed generatio viventium est quodam altiori modo, per aliquid ipsius viventis, quod est semen, in quo est aliquod principium corporis formativum. Et ideo oportet esse aliquam potentiam rei viventis, per quam semen huiusmodi praeparetur, et haec est vis generativa.

Referencing norms: Q78A2Ad2, assert-ha440af012fa26b785585f7e3353f627d0a8bf058f79e8537886abcf3b0cca1ed

la · official · sha256:072b7847a7f84bb3084bf84aa0ee884829fe278273b8cf903611e964f964aad9LA

Ad tertium dicendum quod, quia generatio viventium est ex aliquo semine, oportet quod in principio animal generetur parvae quantitatis. Et propter hoc necesse est quod habeat potentiam animae, per quam ad debitam quantitatem perducatur. Sed corpus inanimatum generatur ex materia determinata ab agente extrinseco, et ideo simul recipit speciem et quantitatem secundum materiae conditionem.

Referencing norms: Q78A2Ad3, assert-h4fa7c3623f8d96f70a854fe65d6037f2d469f2dbea3b2549b36d137785f2f083

la · official · sha256:83fe3267e1bd5bb92a64c7d3c677b396ea2d38cdf91c64feeebee5b21e26c418LA

Ad quartum dicendum quod, sicut iam dictum est, operatio vegetativi principii completur mediante calore, cuius est humidum consumere. Et ideo, ad restaurationem humidi deperditi, necesse est habere potentiam nutritivam, per quam alimentum convertatur in substantiam corporis. Quod etiam est necessarium ad actum virtutis augmentativae et generativae.

Referencing norms: Q78A2Ad4, assert-haea6e8fd77fe6ac126dc60416f9167ff63a5ee384f0e66bf5eda46e446b192a6

la · official · sha256:0c57da9c81cb75a79ff0b2ae4d637e1578fb0c59ea18092b7e5d9e9a04ca0967LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter partes vegetativae assignentur, scilicet nutritivum, augmentativum, et generativum. Huiusmodi enim vires dicuntur naturales. Sed potentiae animae sunt supra vires naturales. Ergo huiusmodi vires non debent poni potentiae animae.

Referencing norms: Q78A2Obiectio1, assert-h9d60736e2f750300152d59292022091e2e83613d9e33cd089bb55546c9a45b6d, assert-hb92e9679908253ff26b6ac472684652f4dd62ffcc82b97c981a34cb7731bd29f

la · official · sha256:b797d88e810aa0a4a113ff8fc3dd6ea86d692948b467162c2647fa3496a4d7aeLA

Praeterea, ad id quod est commune viventibus et non viventibus, non debet aliqua potentia animae deputari. Sed generatio est communis omnibus generabilibus et corruptibilibus, tam viventibus quam non viventibus. Ergo vis generativa non debet poni potentia animae.

Referencing norms: Q78A2Obiectio2, assert-h6c8457f7774c7710debadc14ba899fe22e4615bb470fa3fb2f6d48fa458d38f1, assert-hc25606576abcc35940464f1a1fe66a743214e937bf1d2997df4b7ee54366f49e

la · official · sha256:3fc349875e331bbd66396021995386e6f9a733c1a372c3427e485c1f24e72152LA

Praeterea, anima potentior est quam natura corporea. Sed natura corporea eadem virtute activa dat speciem et debitam quantitatem. Ergo multo magis anima. Non est ergo alia potentia animae augmentativa a generativa.

Referencing norms: Q78A2Obiectio3, assert-h6b5af32791bf8d54ff54a16dc7da27979a6f5f4305a8ab04bd23d1ca2a81c292, assert-h813f4f92c4d8c3374ba2acf2ad37c86bd9572970a1b45b4e7372597d0a91745d

la · official · sha256:a57d3c3853dfb7027967a0ed5531c3199b2f819524f470323c5e7acff4c8c15dLA

Praeterea, unaquaeque res conservatur in esse per id per quod esse habet. Sed potentia generativa est per quam acquiritur esse viventis. Ergo per eandem res viva conservatur. Sed ad conservationem rei viventis ordinatur vis nutritiva, ut dicitur in II de anima, est enim potentia potens salvare suscipiens ipsam. Non debet ergo distingui nutritiva potentia a generativa.

Referencing norms: Q78A2Obiectio4, assert-h0a564b5d9612fd8b62e21ecb50cd67e072f52701d9bf67dbbc0b6aeefa55a102, assert-h0a6fbba8332ff46e24fb9b85ccfff11ce3c409b3acdc560b6008946af9336aa8, assert-h21d096b29cf521778acbc54dbc2e3f06a49469e48e05d51a17e13f9315db4719, assert-h7fccaba1843ad0e8b07e827dc2fb6e388c21bf2d0a943b966ecdf616abc20543

la · official · sha256:1b7fbd524fb390b91a799e3a048da4b2561208ef017dd7f48fe463a0905b122fLA

Respondeo dicendum quod tres sunt potentiae vegetativae partis. Vegetativum enim, ut dictum est, habet pro obiecto ipsum corpus vivens per animam, ad quod quidem corpus triplex animae operatio est necessaria. Una quidem, per quam esse acquirat, et ad hoc ordinatur potentia generativa. Alia vero, per quam corpus vivum acquirit debitam quantitatem, et ad hoc ordinatur vis augmentativa. Alia vero, per quam corpus viventis salvatur et in esse, et in quantitate debita, et ad hoc ordinatur vis nutritiva. Est tamen quaedam differentia attendenda inter has potentias. Nam nutritiva et augmentativa habent suum effectum in eo in quo sunt, quia ipsum corpus unitum animae augetur et conservatur per vim augmentativam et nutritivam in eadem anima existentem. Sed vis generativa habet effectum suum, non in eodem corpore, sed in alio, quia nihil est generativum sui ipsius. Et ideo vis generativa quodammodo appropinquat ad dignitatem animae sensitivae, quae habet operationem in res exteriores, licet excellentiori modo et universaliori, supremum enim inferioris naturae attingit id quod est infimum superioris, ut patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Et ideo inter istas tres potentias finalior et principalior et perfectior est generativa, ut dicitur in II de anima, est enim rei iam perfectae facere alteram qualis ipsa est. Generativae autem deserviunt et augmentativa et nutritiva, augmentativae vero nutritiva.

Referencing norms: Q78A2Respondeo, assert-h345a9a8b7315ab713c3d52c87a69f88da6a11b0d2d19bb286cc2430d902afea7

la · official · sha256:d3a83ae34033f5f70503674775fe437033e6c2a46fbc96f262233fb1eea0c529LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, quod opera huius animae sunt generare, et alimento uti, et iterum augmentum facere.

Referencing norms: assert-hc8ce23e545dadcd83e41141ff7306e940c4a7b6fc4e7d85423becf19f92d9a54

la · official · sha256:151e64e16c0ab3c55d6d2c4602fae7ba3150f4590842cc5c162742c66b17c775LA

Ad primum ergo dicendum quod non omnia accidentia habent vim immutativam secundum se; sed solae qualitates tertiae speciei, secundum quas contingit alteratio. Et ideo solae huiusmodi qualitates sunt obiecta sensuum, quia, ut dicitur in VII Physic., secundum eadem alteratur sensus, secundum quae alterantur corpora inanimata.

Referencing norms: Q78A3Ad1, assert-h6fb582a8049c8e5ed1148c0d98654817fae0406d60f4195abc4711abd9429219

la · official · sha256:09a2e998805ef921bf48019998a236efefce6b77d7a780901a6d00f0269dc970LA

Ad secundum dicendum quod magnitudo et figura et huiusmodi, quae dicuntur communia sensibilia, sunt media inter sensibilia per accidens et sensibilia propria, quae sunt obiecta sensuum. Nam sensibilia propria primo et per se immutant sensum; cum sint qualitates alterantes. Sensibilia vero communia omnia reducuntur ad quantitatem. Et de magnitudine quidem et numero, patet quod sunt species quantitatis. Figura autem est qualitas circa quantitatem; cum consistat ratio figurae in terminatione magnitudinis. Motus autem et quies sentiuntur, secundum quod subiectum uno modo vel pluribus modis se habet secundum magnitudinem subiecti vel localis distantiae, quantum ad motum augmenti et motum localem; vel etiam secundum sensibiles qualitates, ut in motu alterationis, et sic sentire motum et quietem est quodammodo sentire unum et multa. Quantitas autem est proximum subiectum qualitatis alterativae, ut superficies coloris. Et ideo sensibilia communia non movent sensum primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis; ut superficies ratione coloris. Nec tamen sunt sensibilia per accidens, quia huiusmodi sensibilia aliquam diversitatem faciunt in immutatione sensus. Alio enim modo immutatur sensus a magna superficie, et a parva, quia etiam ipsa albedo dicitur magna vel parva, et ideo dividitur secundum proprium subiectum.

Referencing norms: Q78A3Ad2, assert-h001040a7d98d9b1562850c3720236d6f64a99c6600e6a1f495cbd9c834944d17

la · official · sha256:6c5cdd1db28b364975730b0fdfa9fec5a2654736c75ffaa72b9846ff2e209c52LA

Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus videtur dicere in II de anima, sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus secundum speciem; et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet. Gustus autem, qui est perceptivus dulcis et amari, concomitatur tactum in lingua, non autem per totum corpus; et ideo de facili a tactu distinguitur. Posset tamen dici quod omnes illae contrarietates, et singulae conveniunt in uno genere proximo, et omnes in uno genere communi, quod est obiectum tactus secundum rationem communem. Sed illud genus commune est innominatum; sicut etiam genus proximum calidi et frigidi est innominatum.

Referencing norms: Q78A3Ad3, assert-h8a4a0d40a160dc87499fa4a255475098e86fd3f376b1587eaa8f555755887835

la · official · sha256:e7248eebb8bc04e600ea9524cc3b68f3a635c9603ca1d7436400567df8fc9e82LA

Ad quartum dicendum quod sensus gustus, secundum dictum philosophi, est quaedam species tactus quae est in lingua tantum. Non autem distinguitur a tactu in genere, sed a tactu quantum ad illas species quae per totum corpus diffunduntur. Si vero tactus sit unus sensus tantum, propter unam rationem communem obiecti, dicendum erit quod secundum rationem diversam immutationis, distinguitur gustus a tactu. Nam tactus immutatur naturali immutatione, et non solum spirituali, quantum ad organum suum, secundum qualitatem quae ei proprie obiicitur. Gustus autem organum non immutatur de necessitate naturali immutatione secundum qualitatem quae ei proprie obiicitur, ut scilicet lingua fiat dulcis vel amara; sed secundum praeambulam qualitatem, in qua fundatur sapor, scilicet secundum humorem, qui est obiectum tactus.

Referencing norms: Q78A3Ad4, assert-h4598b4408d31cd185dcea751cadf317abec2e4c9da5248f685c5d58a77fdd20e

la · official · sha256:fff51d5988ff7476bb6e86ac86f8d52012cd9ee87f23b198c449c3fb722b9606LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur quinque sensus exteriores. Sensus enim est cognoscitivus accidentium. Sunt autem multa genera accidentium. Cum ergo potentiae distinguantur per obiecta, videtur quod sensus multiplicentur secundum numerum qui est in generibus accidentium.

Referencing norms: Q78A3Obiectio1, assert-h342966c8e0671b63333f429052de5950f977a662b960a4022056fdd67f5733a3

la · official · sha256:5e8fdc9113307ac3d7a8fac5c977514c35608202c7deff6ad83aa048b881204aLA

Praeterea, magnitudo et figura, et alia quae dicuntur sensibilia communia, non sunt sensibilia per accidens, sed contra ea dividuntur in II de anima. Diversitas autem per se obiectorum diversificat potentias. Cum ergo plus differant magnitudo et figura a colore quam sonus; videtur quod multo magis debeat esse alia potentia sensitiva cognoscitiva magnitudinis aut figurae, quam coloris et soni.

Referencing norms: Q78A3Obiectio2, assert-h56648aa661978749a225f2945fdf759acb89fbd86aa5fe7a2f6118725788bca7

la · official · sha256:5efafdc9f52fd82912bcff15c72154487cecc1e70f7f79c2505d34a6c877be24LA

Praeterea, unus sensus est unius contrarietatis; sicut visus albi et nigri. Sed tactus est cognoscitivus plurium contrarietatum, scilicet calidi et frigidi, humidi et sicci, et huiusmodi. Ergo non est sensus unus, sed plures. Ergo plures sensus sunt quam quinque.

Referencing norms: Q78A3Obiectio3, assert-h390263bf7bfb56d8f05cb2c3a54375fe9fd591d456ff4c175900ad82ffd7121c, assert-h4b2e0e28b2f9ceea50bfd1aed1b832abf2651e12949677dda3078b5bda51f87a, assert-h891664c436efcc7e7e7209b6178042b61cd9c64c57a31512ff71d6c3a13c029b

la · official · sha256:64a7c8d5b00a597601d5c47b9152ed7c42645cb411e37da2b06457f590201224LA

Praeterea, species non dividitur contra genus. Sed gustus est tactus quidam. Ergo non debet poni alter sensus praeter tactum.

Referencing norms: Q78A3Obiectio4, assert-hd85eac28446aa677179a3d31b2d6543c175f18c2b1c2466e16a3c54c507f6cf0, assert-hdf9992417f99cc0d5f569df36ea208119ad3a7e3a7edf49e60a715f8f4b3591b

la · official · sha256:864bfe7406781695fbc38d312b8d1f8209bed44234987ead0c4c8056e8b76e62LA

Respondeo dicendum quod rationem distinctionis et numeri sensuum exteriorum quidam accipere voluerunt ex parte organorum, in quibus aliquod elementorum dominatur, vel aqua, vel aer, vel aliquid huiusmodi. Quidam autem ex parte medii, quod est vel coniunctum, vel extrinsecum; et hoc vel aer, vel aqua, vel aliquid huiusmodi. Quidam autem ex diversa natura sensibilium qualitatum, secundum quod est qualitas simplicis corporis, vel sequens complexionem. Sed nihil istorum conveniens est. Non enim potentiae sunt propter organa, sed organa propter potentias, unde non propter hoc sunt diversae potentiae, quia sunt diversa organa; sed ideo natura instituit diversitatem in organis, ut congruerent diversitati potentiarum. Et similiter diversa media diversis sensibus attribuit, secundum quod erat conveniens ad actus potentiarum. Naturas autem sensibilium qualitatum cognoscere non est sensus, sed intellectus. Accipienda est ergo ratio numeri et distinctionis exteriorum sensuum, secundum illud quod proprie et per se ad sensum pertinet. Est autem sensus quaedam potentia passiva, quae nata est immutari ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod per se a sensu percipitur, et secundum cuius diversitatem sensitivae potentiae distinguuntur. Est autem duplex immutatio, una naturalis, et alia spiritualis. Naturalis quidem, secundum quod forma immutantis recipitur in immutato secundum esse naturale, sicut calor in calefacto. Spiritualis autem, secundum quod forma immutantis recipitur in immutato secundum esse spirituale; ut forma coloris in pupilla, quae non fit per hoc colorata. Ad operationem autem sensus requiritur immutatio spiritualis, per quam intentio formae sensibilis fiat in organo sensus. Alioquin, si sola immutatio naturalis sufficeret ad sentiendum, omnia corpora naturalia sentirent dum alterantur. Sed in quibusdam sensibus invenitur immutatio spiritualis tantum, sicut in visu. In quibusdam autem, cum immutatione spirituali, etiam naturalis; vel ex parte obiecti tantum, vel etiam ex parte organi. Ex parte autem obiecti, invenitur transmutatio naturalis, secundum locum quidem, in sono, qui est obiectum auditus, nam sonus ex percussione causatur et aeris commotione. Secundum alterationem vero, in odore, qui est obiectum olfactus, oportet enim per calidum alterari aliquo modo corpus, ad hoc quod spiret odorem. Ex parte autem organi, est immutatio naturalis in tactu et gustu, nam et manus tangens calida calefit, et lingua humectatur per humiditatem saporum. Organum vero olfactus aut auditus nulla naturali immutatione immutatur in sentiendo, nisi per accidens. Visus autem, quia est absque immutatione naturali et organi et obiecti, est maxime spiritualis, et perfectior inter omnes sensus, et communior. Et post hoc auditus, et deinde olfactus, qui habent immutationem naturalem ex parte obiecti. Motus tamen localis est perfectior et naturaliter prior quam motus alterationis, ut probatur in VIII Physic. Tactus autem et gustus sunt maxime materiales, de quorum distinctione post dicetur. Et inde est quod alii tres sensus non fiunt per medium coniunctum, ne aliqua naturalis transmutatio pertingat ad organum, ut accidit in his duobus sensibus.

Referencing norms: Q78A3Respondeo, assert-h6468ad58884252dc3acd79764274224e50a96a8c7c26b4a017cbb13a29e4210b

la · official · sha256:0eef129d0bc22b50b0aca8771e887690f1666f2c1c63a7213e83bf82a99251fdLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod non est alter sensus praeter quinque.

Referencing norms: assert-h9908579e6232cf54c85c65e4feb84db29caf058424e64ca3b15815fcb51a707c

la · official · sha256:3726f32b77c28926ec33b35d2f729540f2a0967f6d1ff8071d25869be0548bcdLA

Ad primum ergo dicendum quod sensus interior non dicitur communis per praedicationem, sicut genus; sed sicut communis radix et principium exteriorum sensuum.

Referencing norms: Q78A4Ad1, assert-hc9cf553701c9a54238a9d6426bef143b2473f111fc742345cbe4dc6112b82f32

la · official · sha256:1ca5f6bd2ce25a7ce889701f8b90b307f69cc0408432d23fe3cb8a90e305834bLA

Ad secundum dicendum quod sensus proprius iudicat de sensibili proprio, discernendo ipsum ab aliis quae cadunt sub eodem sensu, sicut discernendo album a nigro vel a viridi. Sed discernere album a dulci non potest neque visus neque gustus, quia oportet quod qui inter aliqua discernit, utrumque cognoscat. Unde oportet ad sensum communem pertinere discretionis iudicium, ad quem referantur, sicut ad communem terminum, omnes apprehensiones sensuum; a quo etiam percipiantur intentiones sensuum, sicut cum aliquis videt se videre. Hoc enim non potest fieri per sensum proprium, qui non cognoscit nisi formam sensibilis a quo immutatur; in qua immutatione perficitur visio, et ex qua immutatione sequitur alia immutatio in sensu communi, qui visionem percipit.

Referencing norms: Q78A4Ad2, assert-heafccbb390295cad1157246ca19ea423d407d47fa42dbc7c404a4ac662f7fe09

la · official · sha256:f0ab9c672dd7c0f70b158050b3ebd2e7afc8dae817d653beaeec016574c91d92LA

Ad tertium dicendum quod, sicut una potentia oritur ab anima, alia mediante, ut supra dictum est; ita etiam anima subiicitur alii potentiae, mediante alia. Et secundum hunc modum, phantasticum et memorativum dicuntur passiones primi sensitivi.

Referencing norms: Q78A4Ad3, assert-h816867964be1077ded6d151c5c210b8f0066ad5558308b86682723b5f377b005

la · official · sha256:aad2b4ea86c50112ca9bba0b855676947f208aa01032900ceb03d6b093c5217eLA

Ad quartum dicendum quod, licet intellectus operatio oriatur a sensu, tamen in re apprehensa per sensum intellectus multa cognoscit quae sensus percipere non potest. Et similiter aestimativa, licet inferiori modo.

Referencing norms: Q78A4Ad4, assert-h6f601501357c3ed7352df1579cc147910010f803fd716e585327024b934c661f

la · official · sha256:368ec198ccb151194b2bd8a34ad76d2caa7f112be9349751f556a9a31071c077LA

Ad quintum dicendum quod illam eminentiam habet cogitativa et memorativa in homine, non per id quod est proprium sensitivae partis; sed per aliquam affinitatem et propinquitatem ad rationem universalem, secundum quandam refluentiam. Et ideo non sunt aliae vires, sed eaedem, perfectiores quam sint in aliis animalibus.

Referencing norms: Q78A4Ad5, assert-h0844c08167404cb895c63bbe864fbd6ddb7a8f576fca742a7b6c0dd022d77847

la · official · sha256:c150265f958a045fbe093f4ddc9f84446722862b67e6600817a0c787f6967121LA

Ad sextum dicendum quod Augustinus spiritualem visionem dicit esse, quae fit per similitudines corporum in absentia corporum. Unde patet quod communis est omnibus interioribus apprehensionibus.

Referencing norms: Q78A4Ad6, assert-h9969ea61c850a3306ee38b65c859b82d25924ac3f8e9e5889c13568b5d3d4b59

la · official · sha256:a041cfea09f761dded9c56cebe01e4af29c648feff6fb22259f04f600b126b98LA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod interiores sensus inconvenienter distinguantur. Commune enim non dividitur contra proprium. Ergo sensus communis non debet enumerari inter vires interiores sensitivas, praeter sensus exteriores proprios.

Referencing norms: Q78A4Obiectio1, assert-hcad1e02cc22fadd2c201c25f11fb56de5dd5717d06b9fbf0cf2b3356b5ffb7d4

la · official · sha256:5d1dbe2a95265c1fa0faedb2191e874dd074534dc566ee23d6f4d35ef34215dbLA

Praeterea, ad id ad quod sufficit sensus proprius et exterior, non oportet ponere aliquam vim apprehensivam interiorem. Sed ad iudicandum de sensibilibus, sufficiunt sensus proprii et exteriores, unusquisque enim sensus iudicat de proprio obiecto. Similiter etiam videntur sufficere ad hoc quod percipiant suos actus, quia cum actio sensus sit quodammodo medium inter potentiam et obiectum, videtur quod multo magis visus possit suam visionem, tanquam sibi propinquiorem, percipere, quam colorem; et sic de aliis. Non ergo necessarium fuit ad hoc ponere interiorem potentiam, quae dicatur sensus communis.

Referencing norms: Q78A4Obiectio2, assert-h4990bb780b768e151bacfa28957107a09f7b9fc3b88785f9b5498b51f123d717, assert-hb8d73292bf530ff26591fdd79b37ee4d75470d89cf678456c882086352563b8b

la · official · sha256:a00a116d55962a8974bed21133d236ee9cc3530dda44902d8f3ba4d1718f1eadLA

Praeterea, secundum philosophum, phantasticum et memorativum sunt passiones primi sensitivi. Sed passio non dividitur contra subiectum. Ergo memoria et phantasia non debent poni aliae potentiae praeter sensum.

Referencing norms: Q78A4Obiectio3, assert-h0ace505d93e31f9dfe1b25ac6183f08636b04528aeb1dd49dd33e9c041b971ff, assert-hfabfb91b8f4dd2054d6c1b63f605bef97ef5288fdaf44f000e86eae32630437a

la · official · sha256:4b8bc26094e13289f6ec2798c1f130e151d9ea831e5263282daefb81c9cb4c4bLA

Praeterea, intellectus minus dependet a sensu, quam quaecumque potentia sensitivae partis. Sed intellectus nihil cognoscit nisi accipiendo a sensu, unde dicitur in I posteriorum, quod quibus deest unus sensus, deficit una scientia. Ergo multo minus debet poni una potentia sensitivae partis ad percipiendum intentiones quas non percipit sensus, quam vocant aestimativam.

Referencing norms: Q78A4Obiectio4, assert-h0ab6ea812e9124e81bfd61c78030c659ae43dcbd3d562932f97d893e8efdec39, assert-hf3ef0c8ee5a119a7d1bb3afe3672e1ccf354c97e87ae5ad42a6415172e30a737

la · official · sha256:eecc99434089a3e35dc0996da1443a76013e270e8b4d326bffec4634ca1e3662LA

Praeterea, actus cogitativae, qui est conferre et componere et dividere, et actus reminiscitivae, qui est quodam syllogismo uti ad inquirendum, non minus distant ab actu aestimativae et memorativae, quam actus aestimativae ab actu phantasiae. Debent ergo vel cogitativa et reminiscitiva poni aliae vires praeter aestimativam et memorativam; vel aestimativa et memorativa non debent poni aliae vires praeter phantasiam.

Referencing norms: Q78A4Obiectio5, assert-hdc341c92f8d61a4f0d36092406aeab771e6a62ad825313d25d0215d03ec45f34

la · official · sha256:5ec2daeafea0d845f309a5e2b553ea79911d494375bcdc6953d6248702cb04caLA

Praeterea, Augustinus, XII super Gen. ad Litt., ponit tria genera visionum, scilicet corporalem, quae fit per sensum; et spiritualem, quae fit per imaginationem sive phantasiam; et intellectualem, quae fit per intellectum. Non est ergo aliqua vis interior quae sit media inter sensum et intellectum, nisi imaginativa tantum.

Referencing norms: Q78A4Obiectio6, assert-hbc500cbf2c898e88d4f57c9428622e92893f259169bbe491b0a9b88a3b648a4a

la · official · sha256:4d0c19bc902e4aeaecc301acbc727ad05a30f7cdb2d4d562b2cda74176150c63LA

Respondeo dicendum quod, cum natura non deficiat in necessariis, oportet esse tot actiones animae sensitivae, quot sufficiant ad vitam animalis perfecti. Et quaecumque harum actionum non possunt reduci in unum principium, requirunt diversas potentias, cum potentia animae nihil aliud sit quam proximum principium operationis animae. Est autem considerandum quod ad vitam animalis perfecti requiritur quod non solum apprehendat rem apud praesentiam sensibilis, sed etiam apud eius absentiam. Alioquin, cum animalis motus et actio sequantur apprehensionem, non moveretur animal ad inquirendum aliquid absens; cuius contrarium apparet maxime in animalibus perfectis, quae moventur motu processivo; moventur enim ad aliquid absens apprehensum. Oportet ergo quod animal per animam sensitivam non solum recipiat species sensibilium, cum praesentialiter immutatur ab eis; sed etiam eas retineat et conservet. Recipere autem et retinere reducuntur in corporalibus ad diversa principia, nam humida bene recipiunt, et male retinent; e contrario autem est de siccis. Unde, cum potentia sensitiva sit actus organi corporalis, oportet esse aliam potentiam quae recipiat species sensibilium, et quae conservet. Rursus considerandum est quod, si animal moveretur solum propter delectabile et contristabile secundum sensum, non esset necessarium ponere in animali nisi apprehensionem formarum quas percipit sensus, in quibus delectatur aut horret. Sed necessarium est animali ut quaerat aliqua vel fugiat, non solum quia sunt convenientia vel non convenientia ad sentiendum, sed etiam propter aliquas alias commoditates et utilitates, sive nocumenta, sicut ovis videns lupum venientem fugit, non propter indecentiam coloris vel figurae, sed quasi inimicum naturae; et similiter avis colligit paleam, non quia delectet sensum, sed quia est utilis ad nidificandum. Necessarium est ergo animali quod percipiat huiusmodi intentiones, quas non percipit sensus exterior. Et huius perceptionis oportet esse aliquod aliud principium, cum perceptio formarum sensibilium sit ex immutatione sensibilis, non autem perceptio intentionum praedictarum. Sic ergo ad receptionem formarum sensibilium ordinatur sensus proprius et communis, de quorum distinctione post dicetur. Ad harum autem formarum retentionem aut conservationem ordinatur phantasia, sive imaginatio, quae idem sunt, est enim phantasia sive imaginatio quasi thesaurus quidam formarum per sensum acceptarum. Ad apprehendendum autem intentiones quae per sensum non accipiuntur, ordinatur vis aestimativa. Ad conservandum autem eas, vis memorativa, quae est thesaurus quidam huiusmodi intentionum. Cuius signum est, quod principium memorandi fit in animalibus ex aliqua huiusmodi intentione, puta quod est nocivum vel conveniens. Et ipsa ratio praeteriti, quam attendit memoria, inter huiusmodi intentiones computatur. Considerandum est autem quod, quantum ad formas sensibiles, non est differentia inter hominem et alia animalia, similiter enim immutantur a sensibilibus exterioribus. Sed quantum ad intentiones praedictas, differentia est, nam alia animalia percipiunt huiusmodi intentiones solum naturali quodam instinctu, homo autem etiam per quandam collationem. Et ideo quae in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis, in homine dicitur cogitativa, quae per collationem quandam huiusmodi intentiones adinvenit. Unde etiam dicitur ratio particularis, cui medici assignant determinatum organum, scilicet mediam partem capitis, est enim collativa intentionum individualium, sicut ratio intellectiva intentionum universalium. Ex parte autem memorativae, non solum habet memoriam, sicut cetera animalia, in subita recordatione praeteritorum; sed etiam reminiscentiam, quasi syllogistice inquirendo praeteritorum memoriam, secundum individuales intentiones. Avicenna vero ponit quintam potentiam, mediam inter aestimativam et imaginativam, quae componit et dividit formas imaginatas; ut patet cum ex forma imaginata auri et forma imaginata montis componimus unam formam montis aurei, quem nunquam vidimus. Sed ista operatio non apparet in aliis animalibus ab homine, in quo ad hoc sufficit virtus imaginativa. Cui etiam hanc actionem attribuit Averroes, in libro quodam quem fecit de sensu et sensibilibus. Et sic non est necesse ponere nisi quatuor vires interiores sensitivae partis, scilicet sensum communem et imaginationem, aestimativam et memorativam.

Referencing norms: Q78A4Respondeo, assert-h1266da4fedf8003518f9247229183ebda9adc1385afab9b5a5a5e2dfa823c47c

la · official · sha256:1b499ab4600b6b6f432a0882a9c183bf566262fcb9c18db2636d5ce5753c4e41LA

Sed contra est quod Avicenna, in suo libro de anima, ponit quinque potentias sensitivas interiores, scilicet sensum communem, phantasiam, imaginativam, aestimativam, et memorativam.

Referencing norms: assert-h828dd44969954c719febb3dd8e689f2ea2c31a22362c8b1b22f9ca48e3e133c6

la · official · sha256:6581c298625df558bb32f2e72eba58c0e2b2de0ee871c2270c9ef1ee0b90c848LA

Deinde considerandum est de potentiis animae in speciali. Ad considerationem autem theologi pertinet inquirere specialiter solum de potentiis intellectivis et appetitivis, in quibus virtutes inveniuntur. Sed quia cognitio harum potentiarum quodammodo dependet ex aliis, ideo nostra consideratio de potentiis animae in speciali erit tripartita, primo namque considerandum est de his quae sunt praeambula ad intellectum; secundo, de potentiis intellectivis; tertio, de potentiis appetitivis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de generibus potentiarum animae. Secundo, de speciebus vegetativae partis. Tertio, de sensibus exterioribus. Quarto, de sensibus interioribus.

la · official · sha256:70da0cafc1652b059fcee1a2da7e8b1ff90cdd03e40b0e5c0f82c1009f180c67LA

Ad primum ergo dicendum quod, si recipi debet illa auctoritas, intelligentia ponitur pro actu intellectus. Et sic dividitur contra intellectum, sicut actus contra potentiam.

Referencing norms: Q79A10Ad1, assert-he2035c11508c98625e49a30271ddfdcd74b53f32dadd41b10821366e0a92eddc

la · official · sha256:de68ce804deb3baf779c137e5ec6262840b0527bf7a1f8098e4930ccb6fd8fcaLA

Ad secundum dicendum quod Boetius accipit intelligentiam pro actu intellectus qui transcendit actum rationis. Unde ibidem dicit quod ratio tantum humani generis est, sicut intelligentia sola divini, proprium enim Dei est quod absque omni investigatione omnia intelligat.

Referencing norms: Q79A10Ad2, assert-h81940dfc2817b6ad9630339ae68aec999b4b655ec46528ec7144bb7ae10e737b

la · official · sha256:1d47fc15b75cca17ee9d9bd7c18684e920f0c7e71e105cbcc500e2996ec87563LA

Ad tertium dicendum quod omnes illi actus quos Damascenus enumerat, sunt unius potentiae, scilicet intellectivae. Quae primo quidem simpliciter aliquid apprehendit, et hic actus dicitur intelligentia. Secundo vero, id quod apprehendit, ordinat ad aliquid aliud cognoscendum vel operandum, et hic vocatur intentio. Dum vero persistit in inquisitione illius quod intendit, vocatur excogitatio. Dum vero id quod est excogitatum examinat ad aliqua certa, dicitur scire vel sapere; quod est phronesis, vel sapientiae, nam sapientiae est iudicare, ut dicitur in I Metaphys. Ex quo autem habet aliquid pro certo, quasi examinatum, cogitat quomodo possit illud aliis manifestare, et haec est dispositio interioris sermonis; ex qua procedit exterior locutio. Non enim omnis differentia actuum potentias diversificat; sed solum illa quae non potest reduci in idem principium, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q79A10Ad3, assert-ha92c3165ad7fecf2291a957c25aebbdb2e95a5c690c9fbb5b8aba69ceeea3e79

la · official · sha256:ec3695f213abd2da31455c3ee01f1a0f8c02755f658d0836584f4e36811c9407LA

Ad decimum sic proceditur. Videtur quod intelligentia sit alia potentia ab intellectu. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod cum ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, postea intellectus, et postea intelligentia. Sed imaginatio et sensus sunt diversae potentiae. Ergo et intellectus et intelligentia.

Referencing norms: Q79A10Obiectio1, assert-h737a8968b05e1f545b9f2d3d7a39140f272d51b63f34d6b732cb4100acffb921, assert-h85d9010398dfa087910b1291301d26d76a593d799c7f059b1088115b2de7b0d2

la · official · sha256:a1d46feeb64f1cac1355e405de0264d05c1f76677ead8b162f0b914947d25c74LA

Praeterea, Boetius dicit, in V de Consol., quod ipsum hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia intuetur. Sed intellectus est eadem potentia cum ratione. Ergo videtur quod intelligentia sit alia potentia quam intellectus; sicut ratio est alia potentia quam imaginatio et sensus.

Referencing norms: Q79A10Obiectio2, assert-h56b19bc1b3efbd78ea7be4d1445ec219fae3cc553276676af7cfd6a096ccce31, assert-he0a264fb68b2e53a29f29f668b4fe9263ab362b8cb8e0dd1c99744126b461705

la · official · sha256:9922d076a54e31586fc118bafa4c417a077c17447843cd168b3974598daa6651LA

Praeterea, actus sunt praevii potentiis, ut dicitur in II de anima. Sed intelligentia est quidam actus ab aliis actibus qui attribuuntur intellectui divisus. Dicit enim Damascenus quod primus motus intelligentia dicitur; quae vero circa aliquid est intelligentia, intentio vocatur; quae permanens et figurans animam ad id quod intelligitur, excogitatio dicitur; excogitatio vero in eodem manens, et seipsam examinans et diiudicans, phronesis dicitur (idest sapientia); phronesis autem dilatata facit cogitationem, idest interius dispositum sermonem; ex quo aiunt provenire sermonem per linguam enarratum. Ergo videtur quod intelligentia sit quaedam specialis potentia.

Referencing norms: Q79A10Obiectio3, assert-h42f4ce1a7cff87e63197d669dc2dea5964f6010017c31780706d5dff3362f725, assert-hd9d490772321decf109d53861f3c8433e9d989232f335e1ffcebe9a166323fa0

la · official · sha256:76aad67b8f941aad73d773df8d0e4ae8ef89f09f86f8109d87a23ef03f4e13f8LA

Respondeo dicendum quod hoc nomen intelligentia proprie significat ipsum actum intellectus qui est intelligere. In quibusdam tamen libris de Arabico translatis, substantiae separatae quas nos Angelos dicimus, intelligentiae vocantur; forte propter hoc, quod huiusmodi substantiae semper actu intelligunt. In libris tamen de Graeco translatis, dicuntur intellectus seu mentes. Sic ergo intelligentia ab intellectu non distinguitur sicut potentia a potentia; sed sicut actus a potentia. Invenitur enim talis divisio etiam a philosophis. Quandoque enim ponunt quatuor intellectus, scilicet intellectum agentem, possibilem, et in habitu, et adeptum. Quorum quatuor intellectus agens et possibilis sunt diversae potentiae; sicut et in omnibus est alia potentia activa, et alia passiva. Alia vero tria distinguuntur secundum tres status intellectus possibilis, qui quandoque est in potentia tantum, et sic dicitur possibilis; quandoque autem in actu primo, qui est scientia, et sic dicitur intellectus in habitu; quandoque autem in actu secundo, qui est considerare, et sic dicitur intellectus in actu, sive intellectus adeptus.

Referencing norms: Q79A10Respondeo, assert-h42470a1223f42466f7769e8ea58b24de20f47ca444b6b55257db774eb63bcc44

la · official · sha256:71ad4b3ffdc85f9d91c644cc707e59737b8e577dcb4bd8a4e8d5493bca37279fLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod intelligentia indivisibilium est, in quibus non est falsum. Sed huiusmodi cognoscere pertinet ad intellectum. Ergo intelligentia non est alia potentia praeter intellectum.

Referencing norms: assert-h5ee37cefd17adfd8edd271027a036054dc985abcddcb3ada3f0e2dcbb6629c41

la · official · sha256:102dc56365c966f5f3abce99efc43cd5ce207bc9fa4697b7ae8db3b938196106LA

Ad primum ergo dicendum quod intellectus practicus est motivus, non quasi exequens motum, sed quasi dirigens ad motum. Quod convenit ei secundum modum suae apprehensionis.

Referencing norms: Q79A11Ad1, assert-hdc06e0d310c31463c3712efe464327479d737a94a59c2f30cbee7df6c7b1c67b

la · official · sha256:9e3b8957db220ea7351dadbd501b952710d0127511acb25fbd6fb8200722a6c5LA

Ad secundum dicendum quod verum et bonum se invicem includunt, nam verum est quoddam bonum, alioquin non esset appetibile; et bonum est quoddam verum, alioquin non esset intelligibile. Sicut igitur obiectum appetitus potest esse verum, inquantum habet rationem boni, sicut cum aliquis appetit veritatem cognoscere; ita obiectum intellectus practici est bonum ordinabile ad opus, sub ratione veri. Intellectus enim practicus veritatem cognoscit, sicut et speculativus; sed veritatem cognitam ordinat ad opus.

Referencing norms: Q79A11Ad2, assert-hb03de86c64001f4b0f09ec5c1f41a23bd2cbce554332b4603ad237b74ca85584

la · official · sha256:22e88f87c4c3ccfe8585a03708c50a94989cb7cdb6bcac6feb719a5930cd5da9LA

Ad tertium dicendum quod multae differentiae diversificant sensitivas potentias, quae non diversificant potentias intellectivas, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q79A11Ad3, assert-h94f00603e7908862f39ef7a8c459029171e9d44d447dbbb809df3a81f633752d

la · official · sha256:953fa22769cf5dc6ff118bc6549d2ada30b0fa7477d9ea9f85a88421e1ab8794LA

Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod intellectus speculativus et practicus sint diversae potentiae. Apprehensivum enim et motivum sunt diversa genera potentiarum, ut patet in II de anima. Sed intellectus speculativus est apprehensivus tantum, intellectus autem practicus est motivus. Ergo sunt diversae potentiae.

Referencing norms: Q79A11Obiectio1, assert-h1de285059da1657f7b3aa7bf76d37b9cffbea5993cfc075bc4064a18bd8e015c, assert-he337e04d1adc1b0246bef624db8608420228a768e3a5feb41137cfc3d0f73d57

la · official · sha256:079982e2914e9b4090bfda1e3f7ffac44d30ae4130a463d4b7cecbad51198a96LA

Praeterea, diversa ratio obiecti diversificat potentiam. Sed obiectum speculativi intellectus est verum, practici autem bonum; quae differunt ratione. Ergo intellectus speculativus et practicus sunt diversae potentiae.

Referencing norms: Q79A11Obiectio2, assert-h082c56f53144cd69fb688feb4116faa293d6558f09392e51173dc777dc15421c, assert-h4ca42db7907d285d5f365c44398f523e05c829bfbb89a7313fd9d2d74d1e04c6

la · official · sha256:a0e23f05b6ff7fe9c619dbd32eebc4c9a7024a0118a7f9dd405f624985937776LA

Praeterea, in parte intellectiva intellectus practicus comparatur ad speculativum, sicut aestimativa ad imaginativam in parte sensitiva. Sed aestimativa differt ab imaginativa sicut potentia a potentia, ut supra dictum est. Ergo et intellectus practicus a speculativo.

Referencing norms: Q79A11Obiectio3, assert-h10d3f257fce0dc2dc2c3dccc60105039787c6ab0ae474f3f6450fd56558a3bad, assert-hf868afdeae13531df38146cdb52afb8cc9fe07fb89efb7312cdd506065b858bb

la · official · sha256:0dde9e9a8469f699ff795d0f89e2f3712864e6879686a543e1468b3e3e5a815cLA

Respondeo dicendum quod intellectus practicus et speculativus non sunt diversae potentiae. Cuius ratio est quia, ut supra dictum est, id quod accidentaliter se habet ad obiecti rationem quam respicit aliqua potentia, non diversificat potentiam, accidit enim colorato quod sit homo, aut magnum aut parvum; unde omnia huiusmodi eadem visiva potentia apprehenduntur. Accidit autem alicui apprehenso per intellectum, quod ordinetur ad opus, vel non ordinetur. Secundum hoc autem differunt intellectus speculativus et practicus. Nam intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad opus, sed ad solam veritatis considerationem, practicus vero intellectus dicitur, qui hoc quod apprehendit, ordinat ad opus. Et hoc est quod philosophus dicit in III de anima, quod speculativus differt a practico, fine. Unde et a fine denominatur uterque, hic quidem speculativus, ille vero practicus, idest operativus.

Referencing norms: Q79A11Respondeo, assert-h1bdaf0b5a2fc4c2a69c7ddf54f6be43ad0e236fe25293778d2a93defed673367

la · official · sha256:22d790ec717c1fcf7da3584c4998453440b6b5a4281038e7207a1d17d1a7a028LA

Sed contra est quod dicitur in III de anima, quod intellectus speculativus per extensionem fit practicus. Una autem potentia non mutatur in aliam. Ergo intellectus speculativus et practicus non sunt diversae potentiae.

Referencing norms: assert-hd405227c5676057e72db1f25999508af00956d62f2e26f18a23ee655637a6533

la · official · sha256:1283ce648b9e2722edf3da9812ebe06fb4f7f2383f451c62b7e5cf93bd6959dfLA

Ad primum ergo dicendum quod illa divisio Hieronymi attenditur secundum diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Diversi autem actus possunt esse unius potentiae.

Referencing norms: Q79A12Ad1, assert-hb24d703be13addd219f5b5282c5fe83c25bd8d0419fd33931ceb9ec48ed94728

la · official · sha256:1d103d0d0e1af7b5f0e915f038051b5288f6f6316e9ee752352471670db0f3a3LA

Ad secundum dicendum quod similiter oppositio sensualitatis et synderesis attenditur secundum oppositionem actuum; non sicut diversarum specierum unius generis.

Referencing norms: Q79A12Ad2, assert-hdbe8103ed8ee9e83251cebacd764c4c459bbd572b56d1b27af684bd2631bd9df

la · official · sha256:25e4535e6eaba53f921277441379bb5cb8c155cdfb323cdf769d3e0031dea74fLA

Ad tertium dicendum quod huiusmodi incommutabiles rationes sunt prima principia operabilium, circa quae non contingit errare; et attribuuntur rationi sicut potentiae, et synderesi sicut habitui. Unde et utroque, scilicet ratione et synderesi, naturaliter iudicamus.

Referencing norms: Q79A12Ad3, assert-h16afc3a83be5cd3c129c18761c08bf1a35710de34c4149f15521b1af3e4f28fd

la · official · sha256:8a846fb9869ede3d40e7daa5d23627b6874030c3544c20ce6d03c4611a0b7737LA

Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod synderesis sit quaedam specialis potentia ab aliis distincta. Ea enim quae cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed in Glossa Hieronymi Ezech. I, dividitur synderesis contra irascibilem et concupiscibilem et rationalem; quae sunt quaedam potentiae. Ergo synderesis est quaedam potentia.

Referencing norms: Q79A12Obiectio1, assert-h3e2227386228cb9725ff92ff7e74ed4832f36f4b9808148beb32615d6cb67f31, assert-h88b7b2f323c01a25b131e4d9e8d9cf5daa958c29a55cee9d1f37f0a90469faf0

la · official · sha256:b48c7b613c4799413cfcb723df102af6e1f128fcb4915af09dd86e1484b3174eLA

Praeterea, opposita sunt unius generis. Sed synderesis et sensualitas opponi videntur, quia synderesis semper inclinat ad bonum, sensualitas autem semper ad malum; unde per serpentem significatur, ut patet per Augustinum, XII de Trin. Videtur ergo quod synderesis sit potentia, sicut et sensualitas.

Referencing norms: Q79A12Obiectio2, assert-h1d3291dde53e7d378913cb2b4f3f22aab793f8986df5d6f7120bb06c68927173, assert-hb32a2a154c8cf4398226458a3e1b7486fd66268dbc24a345fd7ff257b6edc79c

la · official · sha256:d864a0f335a9a8be79d0ec1836666d1db46752c066b45c5faccf493f0b02bed9LA

Praeterea, Augustinus dicit, in libro de libero arbitrio, quod in naturali iudicatorio adsunt quaedam regulae et semina virtutum et vera et incommutabilia, haec autem dicimus synderesim. Cum ergo regulae incommutabiles quibus iudicamus, pertineant ad rationem secundum sui superiorem partem, ut Augustinus dicit XII de Trin.; videtur quod synderesis sit idem quod ratio. Et ita est quaedam potentia.

Referencing norms: Q79A12Obiectio3, assert-h71e9aa1829ef28d13eb26ae9329998d835fa240cfbe336fa58f556a1d1e0df5a

la · official · sha256:c10f470203f3409908719888c34bd7ef1752ef93e98013ec90f38a74d900051aLA

Respondeo dicendum quod synderesis non est potentia, sed habitus, licet quidam posuerint synderesim esse quandam potentiam ratione altiorem; quidam vero dixerint eam esse ipsam rationem, non ut est ratio, sed ut est natura. Ad huius autem evidentiam, considerandum est quod, sicut supra dictum est, ratiocinatio hominis, cum sit quidam motus, ab intellectu progreditur aliquorum, scilicet naturaliter notorum absque investigatione rationis, sicut a quodam principio immobili, et ad intellectum etiam terminatur, inquantum iudicamus per principia per se naturaliter nota, de his quae ratiocinando invenimus. Constat autem quod, sicut ratio speculativa ratiocinatur de speculativis, ita ratio practica ratiocinatur de operabilibus. Oportet igitur naturaliter nobis esse indita, sicut principia speculabilium, ita et principia operabilium. Prima autem principia speculabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad aliquam specialem potentiam; sed ad quendam specialem habitum, qui dicitur intellectus principiorum, ut patet in VI Ethic. Unde et principia operabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad specialem potentiam; sed ad specialem habitum naturalem, quem dicimus synderesim. Unde et synderesis dicitur instigare ad bonum, et murmurare de malo, inquantum per prima principia procedimus ad inveniendum, et iudicamus inventa. Patet ergo quod synderesis non est potentia, sed habitus naturalis.

Referencing norms: Q79A12Respondeo, assert-hd70650f96d1f85427dd94507713e6cbf3f3c4e951e3695e0e0fca6e15f243279

la · official · sha256:07ef079413989ee73366cd3431963474fa0d568a86dae6986f8c93e8d2dc9580LA

Sed contra, potentiae rationales se habent ad opposita, secundum philosophum. Synderesis autem non se habet ad opposita, sed ad bonum tantum inclinat. Ergo synderesis non est potentia. Si enim esset potentia, oporteret quod esset rationalis potentia, non enim invenitur in brutis.

Referencing norms: assert-h818f7cec6de2f182d4c31d8cf008788370763cff968f5cea34bd81b3c7dd8be3

la · official · sha256:5f8a9db5967d48720ce0d913e74eb3850dd32aead527619ee7b97777d7bfccb7LA

Ad primum ergo dicendum quod conscientia dicitur spiritus, secundum quod spiritus pro mente ponitur, quia est quoddam mentis dictamen.

Referencing norms: Q79A13Ad1, assert-h44602886467facdf034278654e5ad91e48986abbfd572369a4bebf815f634518

la · official · sha256:f4ce896d4b9ae624840b80220acd202e7e79df9efc4e46173c28f76e908053d1LA

Ad secundum dicendum quod inquinatio dicitur esse in conscientia, non sicut in subiecto, sed sicut cognitum in cognitione, inquantum scilicet aliquis scit se esse inquinatum.

Referencing norms: Q79A13Ad2, assert-h224406de103998b2723cdb21ec064f0e8fa6dfadf90914cdce83267149810b1f

la · official · sha256:347459ccc8c67b20f1746e615ef7ec9069a8e7edd10a4baa2a59a00aee1faf01LA

Ad tertium dicendum quod actus, etsi non semper maneat in se, semper tamen manet in sua causa, quae est potentia et habitus. Habitus autem ex quibus conscientia informatur, etsi multi sint, omnes tamen efficaciam habent ab uno primo, scilicet ab habitu primorum principiorum, qui dicitur synderesis. Unde specialiter hic habitus interdum conscientia nominatur, ut supra dictum est.

Referencing norms: Q79A13Ad3, assert-h734586320ca90456e23b54e3f124cf25136674d3474d1ca30a4a5f444d955712

la · official · sha256:d8742fddb17cd5c420940cfecc25938733e9271ac2a783d822f5aa7a961a0da6LA

Ad tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod conscientia sit quaedam potentia. Dicit enim Origenes quod conscientia est spiritus corrector et paedagogus animae sociatus, quo separatur a malis et adhaeret bonis. Sed spiritus in anima nominat potentiam aliquam, vel ipsam mentem, secundum illud Ephes. IV, renovamini spiritu mentis vestrae; vel ipsam imaginationem; unde et imaginaria visio spiritualis vocatur, ut patet per Augustinum, XII super Gen. ad Litt. Est ergo conscientia quaedam potentia.

Referencing norms: Q79A13Obiectio1, assert-h9ffea50fea0ef29a850ad07dd9f40b70a0aac093f10d3fec6a5fb932c508df42, assert-hbfe1a15cec4456ae2ae0c934ebc608420e8ae0e2f0dd439098e0a96c70e81b6d

la · official · sha256:598dc48223c7c4dfa4d5c7e579f2cd76723244a08f18a5ee9c667420d1fa3ff6LA

Praeterea, nihil est peccati subiectum nisi potentia animae. Sed conscientia est subiectum peccati, dicitur enim ad Tit. I, de quibusdam, quod inquinatae sunt eorum mens et conscientia. Ergo videtur quod conscientia sit potentia.

Referencing norms: Q79A13Obiectio2, assert-hb04a946273849f1f6bcd3936cc1f7f74c9fdcec4d29df83d83e4ecd81f8ec1d0, assert-hf9a5a952a8ab358e89327f83d98609990a30cf21d9490b5bd38af8a2ab431b22

la · official · sha256:39cb6e48120a8f41409fb1e7ecbb2418e2d70d82a311068b88ccb6662e85d679LA

Praeterea, necesse est quod conscientia sit vel actus, vel habitus, vel potentia. Sed non est actus, quia non semper maneret in homine. Nec est habitus, non enim esset unum quid conscientia, sed multa; per multos enim habitus cognoscitivos dirigimur in agendis. Ergo conscientia est potentia.

Referencing norms: Q79A13Obiectio3, assert-h06a4a09a41c3855d86865710245b4d25ba8411a4f8e971ed0f3a8f45f2504b93, assert-ha696a4065ce16d4d3656b973484b525b112b996f03cda6158ec037303094f5ec

la · official · sha256:c7aeb2b8075b7578a7e81211f300a2567618ede80caf5a00171d1f072e3637ebLA

Respondeo dicendum quod conscientia, proprie loquendo, non est potentia, sed actus. Et hoc patet tum ex ratione nominis, tum etiam ex his quae secundum communem usum loquendi, conscientiae attribuuntur. Conscientia enim, secundum proprietatem vocabuli, importat ordinem scientiae ad aliquid, nam conscientia dicitur cum alio scientia. Applicatio autem scientiae ad aliquid fit per aliquem actum. Unde ex ista ratione nominis patet quod conscientia sit actus. Idem autem apparet ex his quae conscientiae attribuuntur. Dicitur enim conscientia testificari, ligare vel instigare, et etiam accusare vel remordere sive reprehendere. Et haec omnia consequuntur applicationem alicuius nostrae cognitionis vel scientiae ad ea quae agimus. Quae quidem applicatio fit tripliciter. Uno modo, secundum quod recognoscimus aliquid nos fecisse vel non fecisse, secundum illud Eccle. VII, scit conscientia tua te crebro maledixisse aliis, et secundum hoc, conscientia dicitur testificari. Alio modo applicatur secundum quod per nostram conscientiam iudicamus aliquid esse faciendum vel non faciendum, et secundum hoc, dicitur conscientia instigare vel ligare. Tertio modo applicatur secundum quod per conscientiam iudicamus quod aliquid quod est factum, sit bene factum vel non bene factum, et secundum hoc, conscientia dicitur excusare vel accusare, seu remordere. Patet autem quod omnia haec consequuntur actualem applicationem scientiae ad ea quae agimus. Unde proprie loquendo, conscientia nominat actum. Quia tamen habitus est principium actus, quandoque nomen conscientiae attribuitur primo habitui naturali, scilicet synderesi, sicut Hieronymus, in Glossa Ezech. I, synderesim conscientiam nominat; et Basilius naturale iudicatorium; et Damascenus dicit quod est lex intellectus nostri. Consuetum enim est quod causae et effectus per invicem nominentur.

Referencing norms: Q79A13Respondeo, assert-h211f4c2811f4a2efe3a2845d66389ca58f5ff0044babe149880d8f0127f76210

la · official · sha256:dbf56d5e0d83482c09ea205a9b82343c5061394e26dc48b0098270979e72fedeLA

Sed contra, conscientia deponi potest, non autem potentia. Ergo conscientia non est potentia.

Referencing norms: assert-h99b7e30402100318a43ec005ed1601971784dcd0498e269861583c1b858f7c96

la · official · sha256:14443c312f87bd52ba4389af923ea25f7d7247ff50b03b7f669b95ec1155bfceLA

Ad primum ergo dicendum quod sensus accipitur aliquando pro potentia, aliquando vero pro ipsa anima sensitiva, denominatur enim anima sensitiva nomine principalioris suae potentiae, quae est sensus. Et similiter anima intellectiva quandoque nominatur nomine intellectus, quasi a principaliori sua virtute; sicut dicitur in I de anima, quod intellectus est substantia quaedam. Et etiam hoc modo Augustinus dicit quod mens est spiritus, vel essentia.

Referencing norms: Q79A1Ad1, assert-h203781abe9d8fc0235cc1156f2099a6499a7b63762918aa113137ca1b5acc9f2

la · official · sha256:b51e6197666e02752a509f59fc3adcc8fb2980cd19d8c79184a2aa4ab2f881b9LA

Ad secundum dicendum quod appetitivum et intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, secundum diversas rationes obiectorum. Sed appetitivum partim convenit cum intellectivo, et partim cum sensitivo, quantum ad modum operandi per organum corporale, vel sine huiusmodi organo, nam appetitus sequitur apprehensionem. Et secundum hoc Augustinus ponit voluntatem in mente, et philosophus in ratione.

Referencing norms: Q79A1Ad2, assert-h1be3cf81c147efe2015ca5a2359a244d39f5e477bcc26808197517ab7b0efb94

la · official · sha256:ed3a8abb52c7802d452881a2230a89fa1d0c52ed54702fc74daafe77bbb21d6aLA

Ad tertium dicendum quod in Angelis non est alia vis nisi intellectiva, et voluntas, quae ad intellectum consequitur. Et propter hoc Angelus dicitur mens vel intellectus, quia tota virtus sua in hoc consistit. Anima autem habet multas alias vires, sicut sensitivas et nutritivas, et ideo non est simile.

Referencing norms: Q79A1Ad3, assert-he8a37cfaf5f84912bc3eed6c45fd1a51d34afeb5842a98e8e367caaef7a76986

la · official · sha256:517d01a1ed92058dfc759fb466425b978ca5d7b86a99327fccfa1196036314beLA

Ad quartum dicendum quod ipsa immaterialitas substantiae intelligentis creatae non est eius intellectus; sed ex immaterialitate habet virtutem ad intelligendum. Unde non oportet quod intellectus sit substantia animae, sed eius virtus et potentia.

Referencing norms: Q79A1Ad4, assert-h36aca16d6d2175d5deb5edc2b8ee71081d68304fef423693d0f2662a20dc1dda

la · official · sha256:bbab7fe6fa600cf9a8db25b99820c978384eb6a3e3e312b5da1de855ebd82ae1LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit aliqua potentia animae, sed sit ipsa eius essentia. Intellectus idem enim videtur esse quod mens. Sed mens non est potentia animae sed essentia, dicit enim Augustinus, IX de Trin., mens et spiritus non relative dicuntur, sed essentiam demonstrant. Ergo intellectus est ipsa essentia animae.

Referencing norms: Q79A1Obiectio1, assert-h33593185426157d49a4b9a98e6bdb89cfa25966af5b1e26a017b1a26f7b25176, assert-ha33ac26232141a5bcc89a960c505e738159ec3ce17441313e7abe09bfbc32f2a

la · official · sha256:9525e7d247306b65f057200e59e90170f8ac4c4547de823a4ce92ccbc8e68971LA

Praeterea, diversa genera potentiarum animae non uniuntur in aliqua potentia una, sed in sola essentia animae. Appetitivum autem et intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, ut dicitur in II de anima; conveniunt autem in mente, quia Augustinus, X de Trin., ponit intelligentiam et voluntatem in mente. Ergo mens et intellectus est ipsa essentia animae, et non aliqua eius potentia.

Referencing norms: Q79A1Obiectio2, assert-ha805efd38e7515ff43e7ae43530ea1609e285d3a220a7e591b1195b632d80b24

la · official · sha256:cebaabb9d44d81d8658f859769dff4ccbfe539cd7a5db1b99a5fd2f9f7e2df57LA

Praeterea, secundum Gregorium, in homilia ascensionis, homo intelligit cum Angelis. Sed Angeli dicuntur mentes et intellectus. Ergo mens et intellectus hominis non est aliqua potentia animae, sed ipsa anima.

Referencing norms: Q79A1Obiectio3, assert-hb0ab43f59795e34c170171f10636229286a261d5f67d57632d78d61d301696c7, assert-he01de4e32b9693dda20508cee9ad191cfa1feac681eefd291e66afd11179692b

la · official · sha256:d4fee887e1eacbefc12b1b0e45233b467be7141a083e7287e508847561d6d20aLA

Praeterea, ex hoc convenit alicui substantiae quod sit intellectiva, quia est immaterialis. Sed anima est immaterialis per suam essentiam. Ergo videtur quod anima per suam essentiam sit intellectiva.

Referencing norms: Q79A1Obiectio4, assert-h1424f49ee89e4173cda166327ae579fe381f61f80d4c7af122ac40058358a3aa, assert-h30008df1622ab4c923a8716038e89fcfbb9de00cb007bca5e2e2f0dc825295b3

la · official · sha256:b2a4153c6843c3b950533ef9fa0943c1338924c9d55383f0f55b6f10cf3cc38dLA

Respondeo dicendum quod necesse est dicere, secundum praemissa, quod intellectus sit aliqua potentia animae, et non ipsa animae essentia. Tunc enim solum immediatum principium operationis est ipsa essentia rei operantis, quando ipsa operatio est eius esse, sicut enim potentia se habet ad operationem ut ad suum actum, ita se habet essentia ad esse. In solo Deo autem idem est intelligere quod suum esse. Unde in solo Deo intellectus est eius essentia, in aliis autem creaturis intellectualibus intellectus est quaedam potentia intelligentis.

Referencing norms: IntellectivePower, Q79A1Respondeo, assert-h5a3a59ea736e2d62f85ab369daf0885ebcd760ed51505a4a4a038c270ef3a2cb

la · official · sha256:48079420788db816760dcfdf5356ee2838a7fc0c13e7cd204a336d40f175a02cLA

Sed contra est quod philosophus ponit intellectivum potentiam animae, ut patet in II de anima.

Referencing norms: assert-hffbbfd1963e048abcac3bd2d16ea6625b1cda46650d3be6025a7dabb75d1f64d

la · official · sha256:045bb9f3f601f781ce4dc00a90d6965cdf4aa3f714399adbe7baca0b40ca2522LA

Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de primo et secundo modo passionis, qui sunt proprii materiae primae. Tertius autem modus passionis est cuiuscumque in potentia existentis quod in actum reducitur.

Referencing norms: Q79A2Ad1, assert-h79d607948ad3a1213aae69c38f7c8aee3892c5cdf837f8e68e82280b191cbba3

la · official · sha256:1b8c3dae360407429b485a3b8d5d43a7c62b76e19fee04355602b2df2160ae89LA

Ad secundum dicendum quod intellectus passivus secundum quosdam dicitur appetitus sensitivus, in quo sunt animae passiones; qui etiam in I Ethic. dicitur rationalis per participationem, quia obedit rationi. Secundum alios autem intellectus passivus dicitur virtus cogitativa, quae nominatur ratio particularis. Et utroque modo passivum accipi potest secundum primos duos modos passionis, inquantum talis intellectus sic dictus, est actus alicuius organi corporalis. Sed intellectus qui est in potentia ad intelligibilia, quem Aristoteles ob hoc nominat intellectum possibilem, non est passivus nisi tertio modo, quia non est actus organi corporalis. Et ideo est incorruptibilis.

Referencing norms: Q79A2Ad2, assert-h784b7203a1ec62d1d93979be1b7348523cb26bd250d6a75c96c342299c159b59

la · official · sha256:d97c57aab15a583b46b652b8319d5604b62d08bfd674ee1b5d25718ef3b24984LA

Ad tertium dicendum quod agens est nobilius patiente, si ad idem actio et passio referantur, non autem semper, si ad diversa. Intellectus autem est vis passiva respectu totius entis universalis. Vegetativum autem est activum respectu cuiusdam entis particularis, scilicet corporis coniuncti. Unde nihil prohibet huiusmodi passivum esse nobilius tali activo.

Referencing norms: Q79A2Ad3, assert-hbabda8038e4ffe673ec4e7c19434506b53b5b87f992549dc20448fc1dfa67531

la · official · sha256:ef814a05b21c0a1fc32fd3814793db4a2ee7ce2953b3c942a8b2ad6a887fcd3bLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit potentia passiva. Patitur enim unumquodque secundum materiam; sed agit ratione formae. Sed virtus intellectiva consequitur immaterialitatem substantiae intelligentis. Ergo videtur quod intellectus non sit potentia passiva.

Referencing norms: Q79A2Obiectio1, assert-hdc941c1b1d3b5fbf968c16231f4e2353a3df07e242e902df787e34d7c63d17ac, assert-heddb71ea88389d2d69a9a66e7e90e019e21fb38e0e8e06148194c5014c665c5e

la · official · sha256:005b45071f9d89736ee4198b2f9ca33e28518bdf1332159136d4b317b47c2a89LA

Praeterea, potentia intellectiva est incorruptibilis, ut supra dictum est. Sed intellectus si est passivus, est corruptibilis, ut dicitur in III de anima. Ergo potentia intellectiva non est passiva.

Referencing norms: Q79A2Obiectio2, assert-h26e1c07d305e6e4c93c25dbf4a705ba31f3c23e512b19cba5aaafa8d92532664, assert-ha5e52334319557be811f3c7cd9758b728e61b560566b305abb01b5ffdb6d038e

la · official · sha256:8807e01a47736b9c073178b94325f0f8e6483bc997bf5984d7ad3fc234db1b3dLA

Praeterea, agens est nobilius patiente, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., et Aristoteles in III de anima. Potentiae autem vegetativae partis omnes sunt activae, quae tamen sunt infimae inter potentias animae. Ergo multo magis potentiae intellectivae, quae sunt supremae, omnes sunt activae.

Referencing norms: Q79A2Obiectio3, assert-h5318c719f6cf660e0c5457e87edeec43ca1807a2f08e6a4115d73e5412d4b1fa

la · official · sha256:e5b8efbc2e360ca8fd5d03ae114f21e4e57ec4ed618bce4892df4b7fedd3e019LA

Respondeo dicendum quod pati tripliciter dicitur. Uno modo, propriissime, scilicet quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi secundum naturam, aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur. Secundo modo, minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid ab ipso abiicitur, sive sit ei conveniens, sive non conveniens. Et secundum hoc dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui sanatur; non solum qui tristatur, sed etiam qui laetatur; vel quocumque modo aliquis alteretur vel moveatur. Tertio modo, dicitur aliquid pati communiter, ex hoc solo quod id quod est in potentia ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod aliquid abiiciatur. Secundum quem modum, omne quod exit de potentia in actum, potest dici pati, etiam cum perficitur. Et sic intelligere nostrum est pati. Quod quidem hac ratione apparet. Intellectus enim, sicut supra dictum est, habet operationem circa ens in universali. Considerari ergo potest utrum intellectus sit in actu vel potentia, ex hoc quod consideratur quomodo intellectus se habeat ad ens universale. Invenitur enim aliquis intellectus qui ad ens universale se habet sicut actus totius entis, et talis est intellectus divinus, qui est Dei essentia, in qua originaliter et virtualiter totum ens praeexistit sicut in prima causa. Et ideo intellectus divinus non est in potentia, sed est actus purus. Nullus autem intellectus creatus potest se habere ut actus respectu totius entis universalis, quia sic oporteret quod esset ens infinitum. Unde omnis intellectus creatus, per hoc ipsum quod est, non est actus omnium intelligibilium, sed comparatur ad ipsa intelligibilia sicut potentia ad actum. Potentia autem dupliciter se habet ad actum. Est enim quaedam potentia quae semper est perfecta per actum; sicut diximus de materia corporum caelestium. Quaedam autem potentia est, quae non semper est in actu, sed de potentia procedit in actum; sicut invenitur in generabilibus et corruptibilibus. Intellectus igitur angelicus semper est in actu suorum intelligibilium, propter propinquitatem ad primum intellectum, qui est actus purus, ut supra dictum est. Intellectus autem humanus, qui est infimus in ordine intellectuum, et maxime remotus a perfectione divini intellectus, est in potentia respectu intelligibilium, et in principio est sicut tabula rasa in qua nihil est scriptum, ut philosophus dicit in III de anima. Quod manifeste apparet ex hoc, quod in principio sumus intelligentes solum in potentia, postmodum autem efficimur intelligentes in actu. Sic igitur patet quod intelligere nostrum est quoddam pati, secundum tertium modum passionis. Et per consequens intellectus est potentia passiva.

Referencing norms: Q79A2Respondeo, assert-hdc73d5f818075a37d2da7aa68d7b3fb53d7807b1d4d4243aab5fd167df191e1f

la · official · sha256:cd555507963ae0e712703cb803a36c0144ba5f06028677f1e0f21e4e6c358df8LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod intelligere est pati quoddam.

Referencing norms: assert-h5d2af69284bf5f4160689e872299d31609e91ea0d59c7e2d31b9690558022c0a

la · official · sha256:c849be5a63b2a39d7918aba92b6a3fc0b334099550006e627aeb7e08cbea73abLA

Ad primum ergo dicendum quod sensibilia inveniuntur actu extra animam, et ideo non oportuit ponere sensum agentem. Et sic patet quod in parte nutritiva omnes potentiae sunt activae; in parte autem sensitiva, omnes passivae; in parte vero intellectiva est aliquid activum, et aliquid passivum.

Referencing norms: Q79A3Ad1, assert-h570e0fdfa514617d9083970a5251596a1edb312e3dabbd0ddb594a0dbbfbf611

la · official · sha256:c8bdab07c175545c958c9a2a89204defbecf4379c64d2c08a5bfb45358ada9aaLA

Ad secundum dicendum quod circa effectum luminis est duplex opinio. Quidam enim dicunt quod lumen requiritur ad visum, ut faciat colores actu visibiles. Et secundum hoc, similiter requiritur, et propter idem, intellectus agens ad intelligendum, propter quod lumen ad videndum. Secundum alios vero, lumen requiritur ad videndum, non propter colores, ut fiant actu visibiles; sed ut medium fiat actu lucidum, ut Commentator dicit in II de anima. Et secundum hoc, similitudo qua Aristoteles assimilat intellectum agentem lumini, attenditur quantum ad hoc, quod sicut hoc est necessarium ad videndum, ita illud ad intelligendum; sed non propter idem.

Referencing norms: Q79A3Ad2, assert-hf84e707f03071ac3d5c231448680b18ade65be81c9e548765a729878f359a165

la · official · sha256:b5c2f58233a4cbf0f3dad2030fc7e753b6a09de3231cb7493c7d9e7f3254261bLA

Ad tertium dicendum quod, supposito agente, bene contingit diversimode recipi eius similitudinem in diversis propter eorum dispositionem diversam. Sed si agens non praeexistit, nihil ad hoc faciet dispositio recipientis. Intelligibile autem in actu non est aliquid existens in rerum natura, quantum ad naturam rerum sensibilium, quae non subsistunt praeter materiam. Et ideo ad intelligendum non sufficeret immaterialitas intellectus possibilis, nisi adesset intellectus agens, qui faceret intelligibilia in actu per modum abstractionis.

Referencing norms: Q79A3Ad3, assert-h2d3b45f99728983d8443b2288e2662af913d516fa823d306f7be3fa300e70e0e

la · official · sha256:79b36b8d37eeebad13b90216ae807104a405bdd623909a6eeb5f58cdafaf66c3LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit ponere intellectum agentem. Sicut enim se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus noster ad intelligibilia. Sed quia sensus est in potentia ad sensibilia non ponitur sensus agens, sed sensus patiens tantum. Ergo, cum intellectus noster sit in potentia ad intelligibilia, videtur quod non debeat poni intellectus agens, sed possibilis tantum.

Referencing norms: Q79A3Obiectio1, assert-h6f85fa194784ddc00fc9fb0874d89fb4c1b5ef4266a896bd8c9e26b601a672d9, assert-h76d99faf93ff1e98acd5f0ed3645be64b3e3ec7ef084eaf2159b751b89d54fe3

la · official · sha256:8bf03eb3c448eb7ccc91cb9ba42986ec59fb3eeb544c37d758b24ce1d7800209LA

Praeterea, si dicatur quod in sensu etiam est aliquod agens, sicut lumen, contra, lumen requiritur ad visum inquantum facit medium lucidum in actu, nam color ipse secundum se est motivus lucidi. Sed in operatione intellectus non ponitur aliquod medium quod necesse sit fieri in actu. Ergo non est necessarium ponere intellectum agentem.

Referencing norms: Q79A3Obiectio2, assert-h0074983ab919a4f12fff1ed1f2abe9a7694f87247c219943cafae2e3106505ec, assert-h3d2893f01deb4cd2065ad824689e01835d6df5cdd81ecbedb3780eb096ee0444

la · official · sha256:bebfebf2305e787a6bf0e9b4d4bcf36c4c75809b0d6a8ed8249fa8460c39365fLA

Praeterea, similitudo agentis recipitur in patiente secundum modum patientis. Sed intellectus possibilis est virtus immaterialis. Ergo immaterialitas eius sufficit ad hoc quod recipiantur in eo formae immaterialiter. Sed ex hoc ipso aliqua forma est intelligibilis in actu, quod est immaterialis. Ergo nulla necessitas est ponere intellectum agentem, ad hoc quod faciat species intelligibiles in actu.

Referencing norms: Q79A3Obiectio3, assert-h29d808450f6a7c00c6af1b662103b200605a3dbe4e10a132c1a2dac10966717f, assert-h5609407bb0e9b08eb850f5218b095503aeb20b81c4143c6afe7519509d6a7d94, assert-hb4f68bd9b166bd55f3694bd4cbd5889d5f7e7589868ed355eb8e5f1f183b2094, assert-hd678ed29202a177720bb9bcd688b4e4e55afd15ba03d11a75b4ed787a9c716dd

la · official · sha256:77f8f757774ba89cde3a602a301a5db1faf0abf8ad1556449f2b8a1f45074984LA

Respondeo dicendum quod, secundum opinionem Platonis, nulla necessitas erat ponere intellectum agentem ad faciendum intelligibilia in actu; sed forte ad praebendum lumen intelligibile intelligenti, ut infra dicetur. Posuit enim Plato formas rerum naturalium sine materia subsistere, et per consequens eas intelligibiles esse, quia ex hoc est aliquid intelligibile actu, quod est immateriale. Et huiusmodi vocabat species, sive ideas, ex quarum participatione dicebat etiam materiam corporalem formari, ad hoc quod individua naturaliter constituerentur in propriis generibus et speciebus; et intellectus nostros, ad hoc quod de generibus et speciebus rerum scientiam haberent. Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum naturalium subsistere sine materia; formae autem in materia existentes non sunt intelligibiles actu, sequebatur quod naturae seu formae rerum sensibilium, quas intelligimus, non essent intelligibiles actu. Nihil autem reducitur de potentia in actum, nisi per aliquod ens actu, sicut sensus fit in actu per sensibile in actu. Oportebat igitur ponere aliquam virtutem ex parte intellectus, quae faceret intelligibilia in actu, per abstractionem specierum a conditionibus materialibus. Et haec est necessitas ponendi intellectum agentem.

Referencing norms: Q79A3Respondeo, assert-hddf275274e70bf7e8e542652732f32295bbf7d72db4b4204b8a826995f87fdcc

la · official · sha256:09332946f12a9388eb7c0115cd833bc1399ba1257ae1266d445a9d7a717a089fLA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod sicut in omni natura ita et in anima est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid quo est omnia facere. Est ergo ponere intellectum agentem.

Referencing norms: assert-h7b0d573b691bcb3235feed082db722f7e5e339ef1dae5943b14240c53675e778

la · official · sha256:6895c24a3e4e2799111c6d6d5b93ce4975cba954d0540340a82d86f0a5d47261LA

Ad primum ergo dicendum quod illa lux vera illuminat sicut causa universalis, a qua anima humana participat quandam particularem virtutem, ut dictum est.

Referencing norms: Q79A4Ad1, assert-h4f1f66b875ab7f34ed9c5fbb9c044bdd20c2e0b4cfa0397f688a59f5dff6d6fd

la · official · sha256:1ea14baa447ea5304199f32c398693d2401b1c7d920d5378483b0b4880795605LA

Ad secundum dicendum quod philosophus illa verba non dicit de intellectu agente, sed de intellectu in actu. Unde supra de ipso praemiserat, idem autem est secundum actum scientia rei. Vel, si intelligatur de intellectu agente, hoc dicitur quia non est ex parte intellectus agentis hoc quod quandoque intelligimus et quandoque non intelligimus; sed ex parte intellectus qui est in potentia.

Referencing norms: Q79A4Ad2, assert-h1fa609c3a8f3f5e6412334947f2e6022517f7a36d5ca3727c26ea94b6684a9a0

la · official · sha256:622ebb033529483e620b78c069886bbbc95d30a1f55d38d896de6077b2d82c55LA

Ad tertium dicendum quod, si intellectus agens compararetur ad intellectum possibilem ut obiectum agens ad potentiam, sicut visibile in actu ad visum; sequeretur quod statim omnia intelligeremus, cum intellectus agens sit quo est omnia facere. Nunc autem non se habet ut obiectum, sed ut faciens obiecta in actu, ad quod requiritur, praeter praesentiam intellectus agentis, praesentia phantasmatum, et bona dispositio virium sensitivarum, et exercitium in huiusmodi opere; quia per unum intellectum fiunt etiam alia intellecta, sicut per terminos propositiones, et per prima principia conclusiones. Et quantum ad hoc, non differt utrum intellectus agens sit aliquid animae, vel aliquid separatum.

Referencing norms: Q79A4Ad3, assert-h87109e725ddf91f31012293832b5ea50b62cd43e8cfc3398c6efd6de9d68492f

la · official · sha256:2392df03a5cda4292bf482df9ee8c1d0445d708f9c0d2694ee59f2595f66bd5aLA

Ad quartum dicendum quod anima intellectiva est quidem actu immaterialis, sed est in potentia ad determinatas species rerum. Phantasmata autem, e converso, sunt quidem actu similitudines specierum quarundam, sed sunt potentia immaterialia. Unde nihil prohibet unam et eandem animam, inquantum est immaterialis in actu, habere aliquam virtutem per quam faciat immaterialia in actu abstrahendo a conditionibus individualis materiae, quae quidem virtus dicitur intellectus agens; et aliam virtutem receptivam huiusmodi specierum, quae dicitur intellectus possibilis, inquantum est in potentia ad huiusmodi species.

Referencing norms: Q79A4Ad4, assert-hb3547f95e0296fb41cf5c2215759c8d7e6d5f90e896db999429b3459cb02f07e

la · official · sha256:76ec71d2a502a524a936873cb8a558e6cd7c4815d6e2cfa36cd6f1d0e84b7d7bLA

Ad quintum dicendum quod, cum essentia animae sit immaterialis, a supremo intellectu creata, nihil prohibet virtutem quae a supremo intellectu participatur, per quam abstrahit a materia, ab essentia ipsius procedere, sicut et alias eius potentias.

Referencing norms: Q79A4Ad5, assert-h23c9eb861ab58b1764ad25eca6396fdd6bfef5fb1226732dfcb27cd0e6dcaadd

la · official · sha256:a41bdb0e561400fb6bde11124419117ec46881b832bb2aeaba5c54b67ef3a12fLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae nostrae. Intellectus enim agentis effectus est illuminare ad intelligendum. Sed hoc fit per aliquid quod est altius anima; secundum illud Ioan. I, erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae.

Referencing norms: Q79A4Obiectio1, assert-h4e78fbc854c070aad5ddab1573bab8d0f2fc69a29e6ec603230af4c1f4e18f2b, assert-hf7661743484c802a21d907fb3bb1596e5b4f09016337d097696d4f81875b923b

la · official · sha256:e110a55e19894645ac3c070597390b16edd9a8293af7ff7fbb7d1128f0901756LA

Praeterea, philosophus, in III de anima, attribuit intellectui agenti quod non aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Sed anima nostra non semper intelligit; sed aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Ergo intellectus agens non est aliquid animae nostrae.

Referencing norms: Q79A4Obiectio2, assert-h44a441390fb64b9d7f445e9b2830199fa4d9f091a51b7eb83448287e627eb9bb, assert-h5e40fd93fc281892e9d7dfcfa01ae80427868be3a787c4623c5b578cd712e718

la · official · sha256:db4311232878ce2b8646c3681de6d4bda8ff0bd09389bd174c04c6ad57704542LA

Praeterea, agens et patiens sufficiunt ad agendum. Si igitur intellectus possibilis est aliquid animae nostrae, qui est virtus passiva, et similiter intellectus agens, qui est virtus activa; sequitur quod homo semper poterit intelligere cum voluerit, quod patet esse falsum. Non est ergo intellectus agens aliquid animae nostrae.

Referencing norms: Q79A4Obiectio3, assert-h79a40b6a82d07794403f50af080330a4f6931cc4006d595cd771045e639448c1

la · official · sha256:8cf4cb1fbfeb823fc6d01a69edb00da5292d26202a1a58bc2808c1b7dad58abeLA

Praeterea, philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est substantia actu ens. Nihil autem est respectu eiusdem in actu et in potentia. Si ergo intellectus possibilis, qui est in potentia ad omnia intelligibilia, est aliquid animae nostrae; videtur impossibile quod intellectus agens sit aliquid animae nostrae.

Referencing norms: Q79A4Obiectio4, assert-h51e3e3712ab969fb70e0272b1fd4c88e8a755d12a1771998fdc4d5b52c2a391f

la · official · sha256:78e2899023bc8af13911bc45f1be85063e8cda4476e4ce599b3b4ced2863a740LA

Praeterea, si intellectus agens est aliquid animae nostrae, oportet quod sit aliqua potentia. Non est enim nec passio nec habitus, nam habitus et passiones non habent rationem agentis respectu passionum animae; sed magis passio est ipsa actio potentiae passivae, habitus autem est aliquid quod ex actibus consequitur. Omnis autem potentia fluit ab essentia animae. Sequeretur ergo quod intellectus agens ab essentia animae procederet. Et sic non inesset animae per participationem ab aliquo superiori intellectu, quod est inconveniens. Non ergo intellectus agens est aliquid animae nostrae.

Referencing norms: Q79A4Obiectio5, assert-h7bae55dbcbb5ccfa1c610492413dd802f00ba65b135ec57bdb8cb2b393644203

la · official · sha256:e797caa1fa03941885a5148177759f50cc2e21c69e35280ab8a4494024fe996eLA

Respondeo dicendum quod intellectus agens de quo philosophus loquitur, est aliquid animae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod supra animam intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem intellectum, a quo anima virtutem intelligendi obtineat. Semper enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana intellectiva dicitur per participationem intellectualis virtutis, cuius signum est, quod non tota est intellectiva, sed secundum aliquam sui partem. Pertingit etiam ad intelligentiam veritatis cum quodam discursu et motu, arguendo. Habet etiam imperfectam intelligentiam, tum quia non omnia intelligit; tum quia in his quae intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse aliquem altiorem intellectum, quo anima iuvetur ad intelligendum. Posuerunt ergo quidam hunc intellectum secundum substantiam separatum, esse intellectum agentem, qui quasi illustrando phantasmata, facit ea intelligibilia actu. Sed, dato quod sit aliquis talis intellectus agens separatus, nihilominus tamen oportet ponere in ipsa anima humana aliquam virtutem ab illo intellectu superiori participatam, per quam anima humana facit intelligibilia in actu. Sicut et in aliis rebus naturalibus perfectis, praeter universales causas agentes, sunt propriae virtutes inditae singulis rebus perfectis, ab universalibus agentibus derivatae, non enim solus sol generat hominem, sed est in homine virtus generativa hominis; et similiter in aliis animalibus perfectis. Nihil autem est perfectius in inferioribus rebus anima humana. Unde oportet dicere quod in ipsa sit aliqua virtus derivata a superiori intellectu, per quam possit phantasmata illustrare. Et hoc experimento cognoscimus, dum percipimus nos abstrahere formas universales a conditionibus particularibus, quod est facere actu intelligibilia. Nulla autem actio convenit alicui rei, nisi per aliquod principium formaliter ei inhaerens; ut supra dictum est, cum de intellectu possibili ageretur. Ergo oportet virtutem quae est principium huius actionis, esse aliquid in anima. Et ideo Aristoteles comparavit intellectum agentem lumini, quod est aliquid receptum in aere. Plato autem intellectum separatum imprimentem in animas nostras, comparavit soli; ut Themistius dicit in commentario tertii de anima. Sed intellectus separatus, secundum nostrae fidei documenta, est ipse Deus, qui est creator animae, et in quo solo beatificatur, ut infra patebit. Unde ab ipso anima humana lumen intellectuale participat, secundum illud Psalmi IV, signatum est super nos lumen vultus tui, domine.

Referencing norms: Q79A4Respondeo, assert-h472e7f1713ca4d942c767628bed9a1512a562faff47c151bc87649740ce83fc9

la · official · sha256:ab46d8bfeeef43bdf9fd8ba1302b7fb2e620d9a7c8e9e985b3a7e75f31bf5634LA

Sed contra est quod philosophus dicit, III de anima quod necesse est in anima has esse differentias, scilicet intellectum possibilem, et agentem.

Referencing norms: assert-ha8f8b25e8d5d0b7e484551ff5fe16d87c2fc728e8332db0a359222c1f60b44d7

la · official · sha256:a9bddb896f0487722ef492c890eae00648b08ac4410a2b8c25e2887ca18e5501LA

Ad primum ergo dicendum quod philosophus probat intellectum agentem esse separatum, per hoc quod possibilis est separatus; quia, ut ipse dicit, agens est honorabilius patiente. Intellectus autem possibilis dicitur separatus, quia non est actus alicuius organi corporalis. Et secundum hunc modum etiam intellectus agens dicitur separatus, non quasi sit aliqua substantia separata.

Referencing norms: Q79A5Ad1, assert-h3728f8789c0d99b7d753e86971a84686b560381701f82cac211a09c54f611033

la · official · sha256:0e3c06c56b9a0e8f251f1a6203f6dc264d730a4306c3c02f51faa0c0e02fe711LA

Ad secundum dicendum quod intellectus agens causat universale abstrahendo a materia. Ad hoc autem non requiritur quod sit unus in omnibus habentibus intellectum, sed quod sit unus in omnibus secundum habitudinem ad omnia a quibus abstrahit universale, respectu quorum universale est unum. Et hoc competit intellectui agenti inquantum est immaterialis.

Referencing norms: Q79A5Ad2, assert-h94b7416d9e2638b793cd6886971a5f0eb0708fbf52a3675fc2a2350892c871cc

la · official · sha256:cb91ba72cc1b955746af8f694ec5ff6b08c9c0aed962082f45524d4ec31006f2LA

Ad tertium dicendum quod omnia quae sunt unius speciei, communicant in actione consequente naturam speciei, et per consequens in virtute, quae est actionis principium, non quod sit eadem numero in omnibus. Cognoscere autem prima intelligibilia est actio consequens speciem humanam. Unde oportet quod omnes homines communicent in virtute quae est principium huius actionis, et haec est virtus intellectus agentis. Non tamen oportet quod sit eadem numero in omnibus. Oportet tamen quod ab uno principio in omnibus derivetur. Et sic illa communicatio hominum in primis intelligibilibus, demonstrat unitatem intellectus separati, quem Plato comparat soli; non autem unitatem intellectus agentis, quem Aristoteles comparat lumini.

Referencing norms: Q79A5Ad3, assert-hbf7ecef8819989b3d1b4509fb3956f095f496378ff4f03f30b6b73762d79fb61

la · official · sha256:fcba20aa2de89d76baa2d4204c12924a79cbb2bcb582b7f498e8004d4fd99965LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod intellectus agens sit unus in omnibus. Nihil enim quod est separatum a corpore, multiplicatur secundum multiplicationem corporum. Sed intellectus agens est separatus, ut dicitur in III de anima. Ergo non multiplicatur in multis corporibus hominum, sed est unus in omnibus.

Referencing norms: Q79A5Obiectio1, assert-h58ffd8d5083fd1694a8cf1808d982ab554a4f2fd9a098c806701a1dcaf414f1c, assert-hba776a7c05efb30bd27917729b7225e1dd554dec4975b2d669760a141d3c7d61

la · official · sha256:bd3ff63fb91a9cdcdd53b76b92eeba0088a2b21969b89f505dae37d31e281652LA

Praeterea, intellectus agens facit universale, quod est unum in multis. Sed illud quod est causa unitatis, magis est unum. Ergo intellectus agens est unus in omnibus.

Referencing norms: Q79A5Obiectio2, assert-h25a9443808d19326b56b6ebf180adbdd5a4660006d3250aab064cb683a851753, assert-hd547dbcdab99f84cd8b710dedc74bafc02cd53613d7d8e38dd5480fd2bf54993

la · official · sha256:af39ef4703a9ee14395620092a3fc41ce3edc924e2cdc5e556f26ad131a827dcLA

Praeterea, omnes homines conveniunt in primis conceptionibus intellectus. His autem assentiunt per intellectum agentem. Ergo conveniunt omnes in uno intellectu agente.

Referencing norms: Q79A5Obiectio3, assert-h8226d76c7bdfb1e4d07eca3c7a9e5b6ac179c1b2d0608c378e8450abad7c3989

la · official · sha256:1fa2d34212c9aa3fa027de0359946c8f420c973e036570f547a9540df27ea08aLA

Respondeo dicendum quod veritas huius quaestionis dependet ex praemissis. Si enim intellectus agens non esset aliquid animae, sed esset quaedam substantia separata, unus esset intellectus agens omnium hominum. Et hoc intelligunt qui ponunt unitatem intellectus agentis. Si autem intellectus agens sit aliquid animae, ut quaedam virtus ipsius, necesse est dicere quod sint plures intellectus agentes, secundum pluralitatem animarum, quae multiplicantur secundum multiplicationem hominum, ut supra dictum est. Non enim potest esse quod una et eadem virtus numero sit diversarum substantiarum.

Referencing norms: Q79A5Respondeo, assert-hc74469ffaf43a5f228a13b5ae0eb2fdfa642d2f9ed7fba51d8065e516e6c13d1

la · official · sha256:85636e3032a7d6f1288c0d9b820a7ac91613d443747e5cd73062db4725de66e5LA

Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est sicut lumen. Non autem est idem lumen in diversis illuminatis. Ergo non est idem intellectus agens in diversis hominibus.

Referencing norms: assert-h8270f789e2a5d57f7c3f9577b35bb929a07ae563c4e7ad7460c6642793f5a062

la · official · sha256:e56981aadd1a9fce2fbbdc5f21e0997c7b663c73925c77a9e006feab06a85186LA

Ad primum ergo dicendum quod memoria, secundum quod est conservativa specierum, non est nobis pecoribusque communis. Species enim conservantur non in parte animae sensitiva tantum, sed magis in coniuncto; cum vis memorativa sit actus organi cuiusdam. Sed intellectus secundum seipsum est conservativus specierum, praeter concomitantiam organi corporalis. Unde philosophus dicit, in III de anima, quod anima est locus specierum, non tota, sed intellectus.

Referencing norms: Q79A6Ad1, assert-h09f22a09fe2ce53bd3fc57f5680035e67e3523d9acf9b1cd648a40a7960b5d99

la · official · sha256:2c59b061dc8771c90e4e59c187131495cf00bb460dd62462f38b7282934c2f43LA

Ad secundum dicendum quod praeteritio potest ad duo referri, scilicet ad obiectum quod cognoscitur; et ad cognitionis actum. Quae quidem duo simul coniunguntur in parte sensitiva, quae est apprehensiva alicuius per hoc quod immutatur a praesenti sensibili, unde simul animal memoratur se prius sensisse in praeterito, et se sensisse quoddam praeteritum sensibile. Sed quantum ad partem intellectivam pertinet, praeteritio accidit, et non per se convenit, ex parte obiecti intellectus. Intelligit enim intellectus hominem, inquantum est homo, homini autem, inquantum est homo, accidit vel in praesenti vel in praeterito vel in futuro esse. Ex parte vero actus, praeteritio per se accipi potest etiam in intellectu, sicut in sensu. Quia intelligere animae nostrae est quidam particularis actus, in hoc vel in illo tempore existens, secundum quod dicitur homo intelligere nunc vel heri vel cras. Et hoc non repugnat intellectualitati, quia huiusmodi intelligere, quamvis sit quoddam particulare, tamen est immaterialis actus, ut supra de intellectu dictum est; et ideo sicut intelligit seipsum intellectus, quamvis ipse sit quidam singularis intellectus, ita intelligit suum intelligere, quod est singularis actus vel in praeterito vel in praesenti vel in futuro existens. Sic igitur salvatur ratio memoriae, quantum ad hoc quod est praeteritorum, in intellectu, secundum quod intelligit se prius intellexisse, non autem secundum quod intelligit praeteritum, prout est hic et nunc.

Referencing norms: Q79A6Ad2, assert-h53d8a3f88822a7e64b48162b71491797909441c6e3519f6a767bc82d8b5a6ca5

la · official · sha256:b96f7a000ea585bc2f2a6a05623f02a43944942181ff00124e5ac465cf7184ebLA

Ad tertium dicendum quod species intelligibilis aliquando est in intellectu in potentia tantum, et tunc dicitur intellectus esse in potentia. Aliquando autem secundum ultimam completionem actus, et tunc intelligit actu. Aliquando medio modo se habet inter potentiam et actum, et tunc dicitur esse intellectus in habitu. Et secundum hunc modum intellectus conservat species, etiam quando actu non intelligit.

Referencing norms: Q79A6Ad3, assert-h1f189ac2d4b6ccdcacbb2ea4b9a5e1c2c69347a74dfc0d7a7bebd457bdb73d46

la · official · sha256:9cda68fc0537924030c65ff8d4a2c6baa0d9d900accce8c8f2a1fdb82563fc60LA

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod memoria non sit in parte intellectiva animae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod ad partem superiorem animae pertinent quae non sunt hominibus pecoribusque communia. Sed memoria est hominibus pecoribusque communis, dicit enim ibidem quod possunt pecora sentire per corporis sensus corporalia, et ea mandare memoriae. Ergo memoria non pertinet ad partem animae intellectivam.

Referencing norms: Q79A6Obiectio1, assert-h17611e0d6c7f6dfdf7f156113ff6109770ffe85e7433420303bbb84afa9a053e, assert-h7ca05e75ce398e911740ba8533c36d8b5795a5b5e6ba5bd37b38a000b22c87e1

la · official · sha256:124257ceb01120a792ef0a38fc9971904fcf707d974ad64206a4359057009a62LA

Praeterea, memoria praeteritorum est. Sed praeteritum dicitur secundum aliquod determinatum tempus. Memoria igitur est cognoscitiva alicuius sub determinato tempore; quod est cognoscere aliquid sub hic et nunc. Hoc autem non est intellectus, sed sensus. Memoria igitur non est in parte intellectiva, sed solum in parte sensitiva.

Referencing norms: Q79A6Obiectio2, assert-h258cba0d9eda329d51f89a0da4c492bb5ef2129ce4a8f7d127a49bc7266a6473, assert-h3956014501f662de33b3ae0cc506a7d81ef110c62d883551dea2f2882f3bb7ca

la · official · sha256:e7efec63237cb0d416b2bafb9e51afb50aaac26bb62e13bec13ad1a234396016LA

Praeterea, in memoria conservantur species rerum quae actu non cogitantur. Sed hoc non est possibile accidere in intellectu, quia intellectus fit in actu per hoc quod informatur specie intelligibili; intellectum autem esse in actu, est ipsum intelligere in actu; et sic intellectus omnia intelligit in actu, quorum species apud se habet. Non ergo memoria est in parte intellectiva.

Referencing norms: Q79A6Obiectio3, assert-h1e432bf102d87efc2f2585486d9b2fad397dd7e8abaa9338ab277b1e1955022a, assert-h933452ab57037d627f57c0acabe9755dd645fe63d9e292e5af33c332831fa7c2

la · official · sha256:44071b95333b48bb8863adbec7bfb049310387ed9917a240b4b8d7834b4158daLA

Respondeo dicendum quod, cum de ratione memoriae sit conservare species rerum quae actu non apprehenduntur, hoc primum considerari oportet, utrum species intelligibiles sic in intellectu conservari possint. Posuit enim Avicenna hoc esse impossibile. In parte enim sensitiva dicebat hoc accidere, quantum ad aliquas potentias, inquantum sunt actus organorum corporalium, in quibus conservari possunt aliquae species absque actuali apprehensione. In intellectu autem, qui caret organo corporali, nihil existit nisi intelligibiliter. Unde oportet intelligi in actu illud cuius similitudo in intellectu existit. Sic ergo, secundum ipsum, quam cito aliquis actu desinit intelligere aliquam rem, desinit esse illius rei species in intellectu, sed oportet, si denuo vult illam rem intelligere, quod convertat se ad intellectum agentem, quem ponit substantiam separatam, ut ab illo effluant species intelligibiles in intellectum possibilem. Et ex exercitio et usu convertendi se ad intellectum agentem, relinquitur, secundum ipsum, quaedam habilitas in intellectu possibili convertendi se ad intellectum agentem, quam dicebat esse habitum scientiae. Secundum igitur hanc positionem, nihil conservatur in parte intellectiva, quod non actu intelligatur. Unde non poterit poni memoria in parte intellectiva, secundum hunc modum. Sed haec opinio manifeste repugnat dictis Aristotelis. Dicit enim, in III de anima, quod, cum intellectus possibilis sic fiat singula ut sciens, dicitur qui secundum actum; et quod hoc accidit cum possit operari per seipsum. Est quidem igitur et tunc potentia quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire. Dicitur autem intellectus possibilis fieri singula, secundum quod recipit species singulorum. Ex hoc ergo quod recipit species intelligibilium, habet quod possit operari cum voluerit, non autem quod semper operetur, quia et tunc est quodammodo in potentia, licet aliter quam ante intelligere; eo scilicet modo quo sciens in habitu est in potentia ad considerandum in actu. Repugnat etiam praedicta positio rationi. Quod enim recipitur in aliquo, recipitur in eo secundum modum recipientis. Intellectus autem est magis stabilis naturae et immobilis, quam materia corporalis. Si ergo materia corporalis formas quas recipit, non solum tenet dum per eas agit in actu, sed etiam postquam agere per eas cessaverit; multo fortius intellectus immobiliter et inamissibiliter recipit species intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo superiori intellectu effluxas. Sic igitur, si memoria accipiatur solum pro vi conservativa specierum, oportet dicere memoriam esse in intellectiva parte. Si vero de ratione memoriae sit quod eius obiectum sit praeteritum, ut praeteritum; memoria in parte intellectiva non erit, sed sensitiva tantum, quae est apprehensiva particularium. Praeteritum enim, ut praeteritum, cum significet esse sub determinato tempore, ad conditionem particularis pertinet.

Referencing norms: Q79A6Respondeo, assert-hda7e3809f1e00dbfb4ea4487734b68241730457ec9a22c054c58300ad6f36dd0

la · official · sha256:991dd1afa02b2a9fb6e2552f966f977acd010038e0535a4048a369b1bebdb586LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin., quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una mens.

Referencing norms: assert-h916ac31a4aef8e88874b67a8d050f4bd4f9ba8d7f112153527921efd4028a07b

la · official · sha256:71d1bb5f0de47803c3771ee6c55874317b3f208cc09a9768af1f88363eb6014cLA

Ad primum ergo dicendum quod, quamvis in III dist. I Sent. dicatur quod memoria, intelligentia et voluntas sint tres vires; tamen hoc non est secundum intentionem Augustini, qui expresse dicit in XIV de Trin., quod si accipiatur memoria, intelligentia et voluntas, secundum quod semper praesto sunt animae, sive cogitentur sive non cogitentur, ad solam memoriam pertinere videntur. Intelligentiam autem nunc dico qua intelligimus cogitantes; et eam voluntatem, sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem parentemque coniungit. Ex quo patet quod ista tria non accipit Augustinus pro tribus potentiis; sed memoriam accipit pro habituali animae retentione, intelligentiam autem pro actu intellectus, voluntatem autem pro actu voluntatis.

Referencing norms: Q79A7Ad1, assert-h5e0841bd595d0f349faf55610baa80183c1cd241b6500e835c9c7cedb979cdf0

la · official · sha256:38ded95f3734c7b4ca608def4008877e8c3423337cfa8af9e5097c7addc291a8LA

Ad secundum dicendum quod praeteritum et praesens possunt esse propriae differentiae potentiarum sensitivarum diversificativae; non autem potentiarum intellectivarum, ratione supra dicta.

Referencing norms: Q79A7Ad2, assert-h9487cabff9cac7fa7e909b2d4a934c2f461e9b1e63a6924a742ede9a7f153d64

la · official · sha256:8aac796039e9f6347ba8fd5a6a9e6f07625d7fdcfd7e6c6f9c167e3237a3b922LA

Ad tertium dicendum quod intelligentia oritur ex memoria, sicut actus ex habitu. Et hoc modo etiam aequatur ei; non autem sicut potentia potentiae.

Referencing norms: Q79A7Ad3, assert-hf14f13a63cf172cc691003275a3739880b05083625d132cd363c728ea7b3e0be

la · official · sha256:330e7f127985a706f0ff0123c5313392d67f0e6ea03767c6623148c28b6fad59LA

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod alia potentia sit memoria intellectiva, et alia intellectus. Augustinus enim, in X de Trin., ponit in mente memoriam, intelligentiam et voluntatem. Manifestum est autem quod memoria est alia potentia a voluntate. Ergo similiter est alia ab intellectu.

Referencing norms: Q79A7Obiectio1, assert-h7077a4e92f28032d515019ff8bb52e870783a5dabe290de66cda07d3706ab302

la · official · sha256:74703e500c0d46e913387b68933d8f39d4c976c5f8157d96200621416e4bb6feLA

Praeterea, eadem ratio distinctionis est potentiarum sensitivae partis et intellectivae. Sed memoria in parte sensitiva est alia potentia a sensu, ut supra dictum est. Ergo memoria partis intellectivae est alia potentia ab intellectu.

Referencing norms: Q79A7Obiectio2, assert-h0edd2dd78dcfc32b4a982ca213de8f19e8d046b718108f57b3b4eb6af35b4f8c, assert-h379a58c46bf05be3a4b9a3b735b1da38b3e8fecbe18d11475feee3aa1d63e47f

la · official · sha256:9c67d519dbd1df2b212ae6a845545c3043ec3c6c642581b5e95c0d23ffe4daa2LA

Praeterea, secundum Augustinum, memoria, intelligentia et voluntas sunt sibi invicem aequalia, et unum eorum ab alio oritur. Hoc autem esse non posset, si memoria esset eadem potentia cum intellectu. Non est ergo eadem potentia.

Referencing norms: Q79A7Obiectio3, assert-h4712d38eef2f10275045d87973b6cfe486a0aba6ba3009db8c4016fdb57007af

la · official · sha256:f26959c4a31edeea977c21a706144536a6d8e66ab13f818a11dad746bac03bcfLA

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, potentiae animae distinguuntur secundum diversas rationes obiectorum; eo quod ratio cuiuslibet potentiae consistit in ordine ad id ad quod dicitur, quod est eius obiectum. Dictum est etiam supra quod, si aliqua potentia secundum propriam rationem ordinetur ad aliquod obiectum secundum communem rationem obiecti, non diversificabitur illa potentia secundum diversitates particularium differentiarum, sicut potentia visiva, quae respicit suum obiectum secundum rationem colorati, non diversificatur per diversitatem albi et nigri. Intellectus autem respicit suum obiectum secundum communem rationem entis; eo quod intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Unde secundum nullam differentiam entium, diversificatur differentia intellectus possibilis. Diversificatur tamen potentia intellectus agentis, et intellectus possibilis, quia respectu eiusdem obiecti, aliud principium oportet esse potentiam activam, quae facit obiectum esse in actu; et aliud potentiam passivam, quae movetur ab obiecto in actu existente. Et sic potentia activa comparatur ad suum obiectum, ut ens in actu ad ens in potentia, potentia autem passiva comparatur ad suum obiectum e converso, ut ens in potentia ad ens in actu. Sic igitur nulla alia differentia potentiarum in intellectu esse potest, nisi possibilis et agentis. Unde patet quod memoria non est alia potentia ab intellectu, ad rationem enim potentiae passivae pertinet conservare, sicut et recipere.

Referencing norms: Q79A7Respondeo, assert-h83b52151ee3c3afff6a3ccb29c99675958061db67522bc7dfee912f9c8aacea6

la · official · sha256:a15fa9e03ff85f475b5b19d47a7571fe4ee8fd13f33e127bdb2db607a4982d57LA

Sed contra, de ratione memoriae est, quod sit thesaurus vel locus conservativus specierum. Hoc autem philosophus, in III de anima, attribuit intellectui, ut dictum est. Non ergo in parte intellectiva est alia potentia memoria ab intellectu.

Referencing norms: assert-h8c5c07aee68cb39371d3bda5f261152bed8fd01d930ed9190065d7bf813b0390

la · official · sha256:8b2a5e524c2d0f43b9d0da79bebc73f12e9e4303f2d15188c580071d1293b280LA

Ad primum ergo dicendum quod illa enumeratio fit secundum ordinem actuum, non secundum distinctionem potentiarum. Quamvis liber ille non sit magnae auctoritatis.

Referencing norms: Q79A8Ad1, assert-h8a5cef36ae42f5121209f421967a7486d0e7f30dfbfb082901b15912c727650a

la · official · sha256:6db76f2df1973d0aa50fe9c40543425a48194283c5e66acd2a5acb6d6e641ffdLA

Ad secundum patet responsio ex dictis. Aeternitas enim comparatur ad tempus, sicut immobile ad mobile. Et ideo Boetius comparavit intellectum aeternitati, rationem vero tempori.

Referencing norms: Q79A8Ad2, assert-h2c9d96f4d6f99e1b2939561600a7f9d2daac25bf25f11c31b83b77fc25ddeaea

la · official · sha256:d9b9c3495f76da19ecc24eef978f1ee07d084f2cbc1d606924df466a10c6a122LA

Ad tertium dicendum quod alia animalia sunt ita infra hominem, quod non possunt attingere ad cognoscendam veritatem, quam ratio inquirit. Homo vero attingit ad cognoscendam intelligibilem veritatem, quam Angeli cognoscunt; sed imperfecte. Et ideo vis cognoscitiva Angelorum non est alterius generis a vi cognoscitiva rationis, sed comparatur ad ipsam ut perfectum ad imperfectum.

Referencing norms: Q79A8Ad3, assert-h3372e28ef84d95a65cb097d095c507cc96be792dd880bc6272c61512988aef8c

la · official · sha256:edd2e953039b11de2455e66e783a00aca3c632ca804a87ed4e1fbfe321327cfeLA

Ad octavum sic proceditur. Videtur quod ratio sit alia potentia ab intellectu. In libro enim de spiritu et anima dicitur, cum ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, deinde intellectus. Est ergo alia potentia ratio ab intellectu, sicut imaginatio a ratione.

Referencing norms: Q79A8Obiectio1, assert-hacbb96bfba6ae9211c1688b4713870c8b98401a46b548f2e6eb91b101a5cbf90

la · official · sha256:fa4ce1ceb96776e5586c1d9d174c7e31cd39eb453c63d395f54fcd95cb4724ffLA

Praeterea, Boetius dicit, in libro de Consol., quod intellectus comparatur ad rationem sicut aeternitas ad tempus. Sed non est eiusdem virtutis esse in aeternitate et esse in tempore. Ergo non est eadem potentia ratio et intellectus.

Referencing norms: Q79A8Obiectio2, assert-hd6bcb6c59f59269f6319ef54f3259724dbe574c3d1bb114158a2dd6c4856bcc8, assert-he07407fe38a798868e3506e5c3ca5485c653986f89367ccfa81652957bb13986

la · official · sha256:0230e774625e8e9eb3ad23d2795ad5ff36c109da82a576c83e50a3552c58ccddLA

Praeterea, homo communicat cum Angelis in intellectu, cum brutis vero in sensu. Sed ratio, quae est propria hominis, qua animal rationale dicitur, est alia potentia a sensu. Ergo pari ratione est alia potentia ab intellectu, qui proprie convenit Angelis, unde et intellectuales dicuntur.

Referencing norms: Q79A8Obiectio3, assert-h101dd830e3f5882f25b6fd4d9fa21754dc7f597266c9c707d7c57ba81fe19e94, assert-hfd4b338a48e000aa85dfb47a0c36fa995474ba13149e1d69777ba8a4161d0813

la · official · sha256:8e1b6af0c7d272e59f07ed1f14e04968583ac666823b20e52a6722f46d623cd7LA

Respondeo dicendum quod ratio et intellectus in homine non possunt esse diversae potentiae. Quod manifeste cognoscitur, si utriusque actus consideretur. Intelligere enim est simpliciter veritatem intelligibilem apprehendere. Ratiocinari autem est procedere de uno intellecto ad aliud, ad veritatem intelligibilem cognoscendam. Et ideo Angeli, qui perfecte possident, secundum modum suae naturae, cognitionem intelligibilis veritatis, non habent necesse procedere de uno ad aliud; sed simpliciter et absque discursu veritatem rerum apprehendunt, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Homines autem ad intelligibilem veritatem cognoscendam perveniunt, procedendo de uno ad aliud, ut ibidem dicitur, et ideo rationales dicuntur. Patet ergo quod ratiocinari comparatur ad intelligere sicut moveri ad quiescere, vel acquirere ad habere, quorum unum est perfecti, aliud autem imperfecti. Et quia motus semper ab immobili procedit, et ad aliquid quietum terminatur; inde est quod ratiocinatio humana, secundum viam inquisitionis vel inventionis, procedit a quibusdam simpliciter intellectis, quae sunt prima principia; et rursus, in via iudicii, resolvendo redit ad prima principia, ad quae inventa examinat. Manifestum est autem quod quiescere et moveri non reducuntur ad diversas potentias, sed ad unam et eandem, etiam in naturalibus rebus, quia per eandem naturam aliquid movetur ad locum, et quiescit in loco. Multo ergo magis per eandem potentiam intelligimus et ratiocinamur. Et sic patet quod in homine eadem potentia est ratio et intellectus.

Referencing norms: Q79A8Respondeo, assert-h4f62fed21e0f0b455b5bcb03672a4ab22633129eae5cd2cf1629edfee737c276

la · official · sha256:0c2aa721b35abdf6e92c8adfa778aa1c9f1cf324caa4b8fdaf455cee59e78a31LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod illud quo homo irrationabilibus animalibus antecellit, est ratio, vel mens, vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius appellatur. Ratio ergo et intellectus et mens sunt una potentia.

Referencing norms: assert-h033eeed6362d6af04b5b8df2ce247859aa1dc24e68cf39b51bdfbe613415b54a

la · official · sha256:52c70eb038a62c7c58167bcc9c0df516ada10795f8ebdcdb1b5b622023133a9aLA

Ad primum ergo dicendum quod secundum quamcumque rationem partitionis potest pars dici. Inquantum ergo ratio dividitur secundum diversa officia, ratio superior et inferior partitiones dicuntur, et non quia sunt diversae potentiae.

Referencing norms: Q79A9Ad1, assert-hca92a71fb4eb7086d7a34fa543dbce5f017f107c21f8d923b64931a1708cdd6d

la · official · sha256:3095e03ea5598b68b45897e587ef0a769051d636b1204b10b4d7b6e9c280fcf5LA

Ad secundum dicendum quod ratio inferior dicitur a superiori deduci, vel ab ea regulari, inquantum principia quibus utitur inferior ratio, deducuntur et diriguntur a principiis superioris rationis.

Referencing norms: Q79A9Ad2, assert-hdac6c0ad15bbe66d23af148b70a3a7484e7dad447c8729ed85f8efbe612fd0b3

la · official · sha256:065281c29d5b181869122a28fa1ff95e71f46b30c79a1d0f449ecbd0e1970026LA

Ad tertium dicendum quod scientificum de quo philosophus loquitur non est idem quod ratio superior, nam necessaria scibilia inveniuntur etiam in rebus temporalibus, de quibus est scientia naturalis et mathematica. Opinativum autem et ratiocinativum in minus est quam ratio inferior, quia est contingentium tantum. Nec tamen est simpliciter dicendum quod sit alia potentia qua intellectus cognoscit necessaria, et alia qua cognoscit contingentia, quia utraque cognoscit secundum eandem rationem obiecti, scilicet secundum rationem entis et veri. Unde et necessaria, quae habent perfectum esse in veritate, perfecte cognoscit; utpote ad eorum quidditatem pertingens, per quam propria accidentia de his demonstrat. Contingentia vero imperfecte cognoscit; sicut et habent imperfectum esse et veritatem. Perfectum autem et imperfectum in actu non diversificant potentiam; sed diversificant actus quantum ad modum agendi, et per consequens principia actuum et ipsos habitus. Et ideo philosophus posuit duas particulas animae, scientificum et ratiocinativum, non quia sunt duae potentiae; sed quia distinguuntur secundum diversam aptitudinem ad recipiendum diversos habitus, quorum diversitatem ibi inquirere intendit. Contingentia enim et necessaria, etsi differant secundum propria genera, conveniunt tamen in communi ratione entis, quam respicit intellectus, ad quam diversimode se habent secundum perfectum et imperfectum.

Referencing norms: Q79A9Ad3, assert-hc92b69e4a56c938059fbae46c0007d396af1e54251d0139d102314ce1e14e5c2

la · official · sha256:4a229fca520ea87be75609b133e8976d2a9b7a458aca921ef611790889b9e128LA

Ad quartum dicendum quod illa distinctio Damasceni est secundum diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Opinio enim significat actum intellectus qui fertur in unam partem contradictionis cum formidine alterius. Diiudicare vero, vel mensurare, est actus intellectus applicantis principia certa ad examinationem propositorum. Et ex hoc sumitur nomen mentis. Intelligere autem est cum quadam approbatione diiudicatis inhaerere.

Referencing norms: Q79A9Ad4, assert-h7836983ebcbd896253b9e896fa2fe2f6ca273015af21a638eda36a88034afd0b

la · official · sha256:0405dedba0900fe9d443b67f6f6ca86b62be252476f1a0ffafd8a6b6257dd5c8LA

Ad nonum sic proceditur. Videtur quod ratio superior et inferior sint diversae potentiae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod imago Trinitatis est in superiori parte rationis, non autem in inferiori. Sed partes animae sunt ipsae eius potentiae. Ergo duae potentiae sunt ratio superior et inferior.

Referencing norms: Q79A9Obiectio1, assert-h1a1726201b8df3994365b228e014e7ed547924f408810a135aced39eb2d8acd5, assert-h251b51674f27e690ae95719c3b63aef244ac3840a726d72c5be757bc512e01e7

la · official · sha256:7d71defe8fa286b0d15991388dcee458fffdf7527439ce686f459afb7a815298LA

Praeterea, nihil oritur a seipso. Sed ratio inferior oritur a superiori, et ab ea regulatur et dirigitur. Ergo ratio superior est alia potentia ab inferiori.

Referencing norms: Q79A9Obiectio2, assert-hd623d155fec81e7953f09cfbbf623e59978c44906b77527e2c07eeff8f8507b8, assert-hfbe4a08903c676fdd9adc1bfa311ccb06f5c7b299e25fe2fbfe2dec1f3601c68

la · official · sha256:7df5a3f9639ba3bd83289af055c8c17d90d925f2911f5c7d9dee2845524f8ccdLA

Praeterea, philosophus dicit, in VI Ethic., quod scientificum animae quo cognoscit anima necessaria, est aliud principium et alia pars animae ab opinativo et ratiocinativo, quo cognoscit contingentia. Et hoc probat per hoc, quia ad ea quae sunt genere altera, altera genere particula animae ordinatur; contingens autem et necessarium sunt altera genere, sicut corruptibile et incorruptibile. Cum autem idem sit necessarium quod aeternum, et temporale idem quod contingens; videtur quod idem sit quod philosophus vocat scientificum, et superior pars rationis, quae secundum Augustinum intendit aeternis conspiciendis et consulendis; et quod idem sit quod philosophus vocat ratiocinativum vel opinativum, et inferior ratio, quae secundum Augustinum intendit temporalibus disponendis. Est ergo alia potentia animae ratio superior, et ratio inferior.

Referencing norms: Q79A9Obiectio3, assert-h2d7031d03000e45e87f9568feb3398129ed37e063cbc095e2793d6e6275dcd63

la · official · sha256:dba5fc6e8ceb96be4e22a4642c4bd440d7acb9b14b2783c1ce7934740bafc9e2LA

Praeterea, Damascenus dicit quod ex imaginatione fit opinio; deinde mens, diiudicans opinionem sive vera sit sive falsa, diiudicat veritatem; unde et mens dicitur a metiendo. De quibus igitur iudicatum est iam et determinatum vere, dicitur intellectus. Sic igitur opinativum, quod est ratio inferior, est aliud a mente et intellectu, per quod potest intelligi ratio superior.

Referencing norms: Q79A9Obiectio4, assert-h7415e8553722dc75f621dfe9e2f7157dc042668f2067194c2b319dc596f8d4cf

la · official · sha256:f5dc5b1a7ddd64823f91de7e0f4f672cc66b184f8eaf49ec181f0b19b0bf24a3LA

Respondeo dicendum quod ratio superior et inferior, secundum quod ab Augustino accipiuntur, nullo modo duae potentiae animae esse possunt. Dicit enim quod ratio superior est quae intendit aeternis conspiciendis aut consulendis, conspiciendis quidem, secundum quod ea in seipsis speculatur; consulendis vero, secundum quod ex eis accipit regulas agendorum. Ratio vero inferior ab ipso dicitur, quae intendit temporalibus rebus. Haec autem duo, scilicet temporalia et aeterna, comparantur ad cognitionem nostram hoc modo, quod unum eorum est medium ad cognoscendum alterum. Nam secundum viam inventionis, per res temporales in cognitionem devenimus aeternorum, secundum illud apostoli, ad Rom. I, invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur, in via vero iudicii, per aeterna iam cognita de temporalibus iudicamus, et secundum rationes aeternorum temporalia disponimus. Potest autem contingere quod medium, et id ad quod per medium pervenitur, ad diversos habitus pertineant, sicut principia prima indemonstrabilia pertinent ad habitum intellectus, conclusiones vero ex his deductae ad habitum scientiae. Et ideo ex principiis geometriae contingit aliquid concludere in alia scientia, puta in perspectiva. Sed eadem potentia rationis est, ad quam pertinet et medium et ultimum. Est enim actus rationis quasi quidam motus de uno in aliud perveniens, idem autem est mobile quod pertransiens medium pertingit ad terminum. Unde una et eadem potentia rationis est ratio superior et inferior. Sed distinguuntur, secundum Augustinum, per officia actuum, et secundum diversos habitus, nam superiori rationi attribuitur sapientia, inferiori vero scientia.

Referencing norms: Q79A9Respondeo, assert-h3e81e7576314a5403e125d15c121b214426f5d0a299eda6fc1dcea95bc51d7a2

la · official · sha256:61d4059ee454ecfbd723609a43e08b4c5680018c6f69ff318fa2dd85942727c8LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, XII de Trin., quod ratio superior et inferior non nisi per officia distinguuntur. Non ergo sunt duae potentiae.

Referencing norms: assert-h75a5f6ee45fb39f0639c8f9f374a24c5464be7df62874dcd9ac9eb81425699f3

la · official · sha256:b56a834eedf9465835ba5ae44b2d0d110a8d12dcf86b18740d6140acbd8cba02LA

Deinde quaeritur de potentiis intellectivis. Circa quod quaeruntur tredecim. Primo, utrum intellectus sit potentia animae, vel eius essentia. Secundo, si est potentia, utrum sit potentia passiva. Tertio, si est potentia passiva, utrum sit ponere aliquem intellectum agentem. Quarto, utrum sit aliquid animae. Quinto, utrum intellectus agens sit unus omnium. Sexto, utrum memoria sit in intellectu. Septimo, utrum sit alia potentia ab intellectu. Octavo, utrum ratio sit alia potentia ab intellectu. Nono, utrum ratio superior et inferior sint diversae potentiae. Decimo, utrum intelligentia sit alia potentia praeter intellectum. Undecimo, utrum intellectus speculativus et practicus sint diversae potentiae. Duodecimo, utrum synderesis sit aliqua potentia intellectivae partis. Tertiodecimo, utrum conscientia sit aliqua potentia intellectivae partis.

la · official · sha256:26c8269e29fd0c0b2cfb84db3d895e5c13dd4161db8392afe339cd762eb9a85aLA

Ad primum ergo dicendum quod appetere invenitur in habentibus cognitionem, supra modum communem quo invenitur in omnibus, ut dictum est. Et ideo oportet ad hoc determinari aliquam potentiam animae.

Referencing norms: Q80A1Ad1, assert-h896cac7dd7bb49815a06ac841258875308f36a72de7633240b681be9730049ed

la · official · sha256:74e61090ba95238f390ad2c0c7055dd750dbc2bfde6b8d1e8efed207b132dc92LA

Ad secundum dicendum quod id quod apprehenditur et appetitur, est idem subiecto, sed differt ratione, apprehenditur enim ut est ens sensibile vel intelligibile; appetitur vero ut est conveniens aut bonum. Diversitas autem rationum in obiectis requiritur ad diversitatem potentiarum; non autem materialis diversitas.

Referencing norms: Q80A1Ad2, assert-hf462c5eff5ff2718eac22b84b845f03867730c59a21e33401be0091940fc5066

la · official · sha256:a1dfd4c7258fc4f2bbc11ac1436cd5e0fe02cca6e2332f56746cdbd7709656f7LA

Ad tertium dicendum quod unaquaeque potentia animae est quaedam forma seu natura, et habet naturalem inclinationem in aliquid. Unde unaquaeque appetit obiectum sibi conveniens naturali appetitu. Supra quem est appetitus animalis consequens apprehensionem, quo appetitur aliquid non ea ratione qua est conveniens ad actum huius vel illius potentiae, utpote visio ad videndum et auditio ad audiendum; sed quia est conveniens simpliciter animali.

Referencing norms: Q80A1Ad3, assert-he428ccb70324cfd247db2d7281d96ab878ed05d8de1029991fa046616c09aa8a

la · official · sha256:0af936d3ba8bd685d0b38e0bea9ab3fb07713eecaedf15000bcc3659e4424c63LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod appetitus non sit aliqua specialis animae potentia. Ad ea enim quae sunt communia animatis et inanimatis, non est aliqua potentia animae assignanda. Sed appetere est commune animatis et inanimatis quia bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic. Ergo appetitus non est specialis potentia animae.

Referencing norms: Q80A1Obiectio1, assert-ha9032fcf5667a8ddcf3fe831b2f67516c29632af6f356476b1cbcb07ebd8a4a2, assert-hab7db079c283aa34e6c8bee1664b12d5f4c9a5e4307f522886556b8e082a9f00

la · official · sha256:eee47977244b1a16b9638155932f7da019edbbeb4b06ac66c093ddecb6b73954LA

Praeterea, potentiae distinguuntur secundum obiecta. Sed idem est quod cognoscimus et appetimus. Ergo vim appetitivam non oportet esse aliam praeter vim apprehensivam.

Referencing norms: Q80A1Obiectio2, assert-h37e79114c04aa8b9b621874333d366bacfc4acb68fefee0b5c69c9feff3e51f8, assert-h62cd2b0a771e19a3d6613ee3719b5efea6ef73b4f685c196be575d33914f6461

la · official · sha256:e4f89237c23a227b5f8bd31ac282328e9b85d36473436f1de65f5cca0c677ce5LA

Praeterea, commune non distinguitur contra proprium. Sed quaelibet potentia animae appetit quoddam particulare appetibile, scilicet obiectum sibi conveniens. Ergo respectu huius obiecti quod est appetibile in communi, non oportet accipi aliquam potentiam ab aliis distinctam, quae appetitiva dicatur.

Referencing norms: Q80A1Obiectio3, assert-h2cb4d13f10ce441bd981a6fe880af80c1df77a391575ae790d2bc4fdebfc5fe3, assert-he7c87f7296620d2d0d012cebf9b3de3d910cc73f3391814d0189efe9a0a3605d

la · official · sha256:7eb6f28c61f98c3506374834bfac4a485896c6003e368ce6ade17e5c63acf3f8LA

Respondeo dicendum quod necesse est ponere quandam potentiam animae appetitivam. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod quamlibet formam sequitur aliqua inclinatio, sicut ignis ex sua forma inclinatur in superiorem locum, et ad hoc quod generet sibi simile. Forma autem in his quae cognitionem participant, altiori modo invenitur quam in his quae cognitione carent. In his enim quae cognitione carent, invenitur tantummodo forma ad unum esse proprium determinans unumquodque, quod etiam naturale uniuscuiusque est. Hanc igitur formam naturalem sequitur naturalis inclinatio, quae appetitus naturalis vocatur. In habentibus autem cognitionem, sic determinatur unumquodque ad proprium esse naturale per formam naturalem, quod tamen est receptivum specierum aliarum rerum, sicut sensus recipit species omnium sensibilium, et intellectus omnium intelligibilium, ut sic anima hominis sit omnia quodammodo secundum sensum et intellectum, in quo quodammodo cognitionem habentia ad Dei similitudinem appropinquant, in quo omnia praeexistunt, sicut Dionysius dicit. Sicut igitur formae altiori modo existunt in habentibus cognitionem supra modum formarum naturalium, ita oportet quod in eis sit inclinatio supra modum inclinationis naturalis, quae dicitur appetitus naturalis. Et haec superior inclinatio pertinet ad vim animae appetitivam, per quam animal appetere potest ea quae apprehendit, non solum ea ad quae inclinatur ex forma naturali. Sic igitur necesse est ponere aliquam potentiam animae appetitivam.

Referencing norms: Q80A1Respondeo, assert-h879061adfc491f54c5569beaa0c20332bb5f0611369ed9bc71918c6fd46525d7

la · official · sha256:160fe548c4bed235c9c0e4688b0b04f61d123762ab5a8145aa9139d2ce516374LA

Sed contra est quod philosophus, in II de anima, distinguit appetitivum ab aliis potentiis. Damascenus etiam, in II libro distinguit vires appetitivas a cognitivis.

Referencing norms: assert-ha924e5b3d4ab17b9451d6e9e77c2ee50401059a1d5f7892794550026d60e6855

la · official · sha256:d556ab0f7f9720daf50d678e6cc5bc7fc86f1e25a9f7c062044ae1e9befd9487LA

Ad primum ergo dicendum quod appetibili non accidit esse apprehensum per sensum vel intellectum, sed per se ei convenit, nam appetibile non movet appetitum nisi inquantum est apprehensum. Unde differentiae apprehensi sunt per se differentiae appetibilis. Unde potentiae appetitivae distinguuntur secundum differentiam apprehensorum, sicut secundum propria obiecta.

Referencing norms: Q80A2Ad1, assert-hb3755924f82306198cd4f0bb2b1e237ef6ec9cfd6ddb538457688663a981328a

la · official · sha256:0a2c8054315184b2d3306fae9c6b356d9a755e99127e90fc54fae14fc474256cLA

Ad secundum dicendum quod appetitus intellectivus, etsi feratur in res quae sunt extra animam singulares, fertur tamen in eas secundum aliquam rationem universalem; sicut cum appetit aliquid quia est bonum. Unde philosophus dicit in sua rhetorica, quod odium potest esse de aliquo universali, puta cum odio habemus omne latronum genus. Similiter etiam per appetitum intellectivum appetere possumus immaterialia bona, quae sensus non apprehendit; sicut scientiam, virtutes, et alia huiusmodi.

Referencing norms: Q80A2Ad2, assert-h68dc41b69df61b02b60f1b9e6bf22fe5e0c516f5aeb004c2083b732d27009a15

la · official · sha256:b3413974e259ea56919378da038c098bb206effa45c83e45c26ea54c91cdd686LA

Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, opinio universalis non movet nisi mediante particulari, et similiter appetitus superior movet mediante inferiori. Et ideo non est alia vis motiva consequens intellectum et sensum.

Referencing norms: Q80A2Ad3, assert-hf450fb9f0aab2c1fca08c9f19a39ec05923af7f631e3b96ba4b0c87456fd5d76

la · official · sha256:dcf76ff0acec3896b19ff47daa29299df04452e031c3a88b31c308732fe5c5e5LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus et intellectivus non sint diversae potentiae. Potentiae enim non diversificantur per accidentales differentias, ut supra dictum est. Sed accidit appetibili quod sit apprehensum per sensum vel intellectum. Ergo appetitus sensitivus et intellectivus non sunt diversae potentiae.

Referencing norms: Q80A2Obiectio1, assert-h637cae38b9aa49a7464dd8b5e0aaf31124ce2943a4d404f60e0e05a893846361, assert-h9f2a4626bfd2a5961c4606a7be3301bd4e8be36b63eda6dec1f5199d4ee6e152

la · official · sha256:b6b8612bec5b18733240bcfda6c151be735667738aece298a9069e75e3ed79caLA

Praeterea, cognitio intellectiva est universalium, et secundum hoc distinguitur a sensitiva, quae est singularium. Sed ista distinctio non habet locum ex parte appetitivae, cum enim appetitus sit motus ab anima ad res, quae sunt singulares, omnis appetitus videtur esse rei singularis. Non ergo appetitus intellectivus debet distingui a sensitivo.

Referencing norms: Q80A2Obiectio2, assert-h274608cec1d08278a3c72d66daf7cc656a7a872ec6b591b7a6c4ac68babc9327, assert-hdfb0624b74e4f6f788b1e3bb74f49adac3468a02048dbd8ffc2aaa5392895477

la · official · sha256:cd98e38c205e0b2c33bc0d9cd46955c9e1bd4477ae74b40ba7aca13b0ef26c8dLA

Praeterea, sicut sub apprehensivo ordinatur appetitivum ut inferior potentia, ita et motivum. Sed non est aliud motivum in homine consequens intellectum, quam in aliis animalibus consequens sensum. Ergo, pari ratione, neque est aliud appetitivum.

Referencing norms: Q80A2Obiectio3, assert-h20e7069639d09a264c366f560d20a48c2339b0af0abd32c46c375f5e6c6def73, assert-hff6d970327194e97810b6359bc7040c2c66ce58e389714953579531d2fe54382

la · official · sha256:9d8b5694700a55ea9d12ba69bb6ac3bc9b241a1480539639cbf80b053f1af5b3LA

Respondeo dicendum quod necesse est dicere appetitum intellectivum esse aliam potentiam a sensitivo. Potentia enim appetitiva est potentia passiva, quae nata est moveri ab apprehenso, unde appetibile apprehensum est movens non motum, appetitus autem movens motum, ut dicitur in III de anima, et XII Metaphys. Passiva autem et mobilia distinguuntur secundum distinctionem activorum et motivorum, quia oportet motivum esse proportionatum mobili, et activum passivo; et ipsa potentia passiva propriam rationem habet ex ordine ad suum activum. Quia igitur est alterius generis apprehensum per intellectum et apprehensum per sensum, consequens est quod appetitus intellectivus sit alia potentia a sensitivo.

Referencing norms: Q80A2Respondeo, assert-had1ec659e942ba071bc5a96796f38c54dca03f8531eb435375ad2cd3b7a5c385

la · official · sha256:81015834a58f88f477007cd4436c6b69ccc7c59a83ebc764e84860e485307344LA

Sed contra est quod philosophus, in III de anima, distinguit duplicem appetitum, et dicit quod appetitus superior movet inferiorem.

Referencing norms: assert-h7a23ef3f4d2c4455a2759bdf68c2582a132b49f921c87e66f10644e037847737

la · official · sha256:671ccc6283820afa7559edc4b020902094eb62b85444458eb505ecb30fe404b6LA

Deinde considerandum est de potentiis appetitivis. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, primo, de appetitivo in communi; secundo, de sensualitate; tertio, de voluntate; quarto, de libero arbitrio. Circa primum quaeruntur duo. Primo, utrum debeat poni appetitus aliqua specialis potentia animae. Secundo, utrum appetitus dividatur in appetitum sensitivum et intellectivum, sicut in potentias diversas.

la · official · sha256:8e5e7dc297c65a2b61ab5509720bda7984b721192210059d146fcbabd913ed87LA

Ad primum ergo dicendum quod per hoc quod dicit Augustinus quod sensualis animae motus intenditur in corporis sensus, non datur intelligi quod corporis sensus sub sensualitate comprehendantur, sed magis quod motus sensualitatis sit inclinatio quaedam ad sensus corporis, dum scilicet appetimus ea quae per corporis sensus apprehenduntur. Et sic corporis sensus pertinent ad sensualitatem quasi praeambuli.

Referencing norms: Q81A1Ad1, assert-h48c7abf56749ccf8898464cdd655e8c6a138b779d4d693a594492c98f7943b18

la · official · sha256:f0c93a8b7a966597c8f6a7f4e76ac0c00a095df0b74a19d7aab7df99426a53ddLA

Ad secundum dicendum quod sensualitas dividitur contra rationem superiorem et inferiorem, inquantum communicant in actu motionis, vis enim cognitiva, ad quam pertinet ratio superior et inferior, est motiva, sicut et appetitiva, ad quam pertinet sensualitas.

Referencing norms: Q81A1Ad2, assert-h21d33adbe3d7cefedd3c17c89e9d6c6bbeb2cf4394dd29298f00983168ab8c13

la · official · sha256:36c55619a4c5121a1efb5a63cfc2b8f7692f99db30cf118802697efe1eab436cLA

Ad tertium dicendum quod serpens non solum ostendit et proposuit peccatum, sed etiam, inclinavit in effectum peccati. Et quantum ad hoc, sensualitas per serpentem significatur.

Referencing norms: Q81A1Ad3, assert-h38a24e8fbb7e40ba008197b1020ac3cd663d56b5f872740b91cfe8ed1b077171

la · official · sha256:783e19404815a990cb0c3e27045087f48672673aea458257715119a35cc21982LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod sensualitas non solum sit appetitiva, sed etiam cognitiva. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est. Sed corporis sensus sub vi cognitiva continentur. Ergo sensualitas est vis cognitiva.

Referencing norms: Q81A1Obiectio1, assert-ha2d0098628efc89cc10c9d21084e4b2f5e81274118b1258b41497d854d5f71ec, assert-habe591bd453adca07d9709b50ebbac38627ebec67b7fb2d27d885a2e9358a2bb

la · official · sha256:58d836ab30412622d187f65039532024438be6853d1486048db8ebb1e5febed2LA

Praeterea, quae cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed Augustinus, in XII de Trin., dividit sensualitatem contra rationem superiorem et inferiorem; quae ad cognitionem pertinent. Ergo sensualitas etiam est vis cognitiva.

Referencing norms: Q81A1Obiectio2, assert-h1d53db6899da67121714592549d63610b06b52322640f180dcee7bc153d45d42, assert-he293edb3cefb7815e1ee2438c1a40aa1d9779ea0c2626d409e9cc91b9c6264e2

la · official · sha256:2cd43c6d7e66bc597310863bfc2f8eab102babbe1a483a2ba5055b24678e5c67LA

Praeterea, sensualitas in tentatione hominis tenet locum serpentis. Sed serpens in tentatione primorum parentum se habuit ut nuntians et proponens peccatum; quod est vis cognitivae. Ergo sensualitas est vis cognitiva.

Referencing norms: Q81A1Obiectio3, assert-h0945b9169ce7164b68f9e5ec51bdf6dddf00e4496555d0f600c2c3576c1ad98e, assert-hde60aad64717a07a11e800256d26e85705de45517c2309852f91bb9ae7651c63

la · official · sha256:d0731670a52990f43889d8b13c40d04c8ef08634cbc5f903c6ebcdaeddd1efc0LA

Respondeo dicendum quod nomen sensualitatis sumptum videtur a sensuali motu, de quo Augustinus loquitur XII de Trin., sicut ab actu sumitur nomen potentiae, ut a visione visus. Motus autem sensualis est appetitus apprehensionem sensitivam consequens. Actus enim apprehensivae virtutis non ita proprie dicitur motus, sicut actio appetitus, nam operatio virtutis apprehensivae perficitur in hoc, quod res apprehensae sunt in apprehendente; operatio autem virtutis appetitivae perficitur in hoc, quod appetens inclinatur in rem appetibilem. Et ideo operatio apprehensivae virtutis assimilatur quieti, operatio autem virtutis appetitivae magis assimilatur motui. Unde per sensualem motum intelligitur operatio appetitivae virtutis. Et sic sensualitas est nomen appetitus sensitivi.

Referencing norms: Q81A1Respondeo, assert-h5abd2405cf6eabd3af73ab76013b14ab7ce9af18b7a982317a473d32ba468e17

la · official · sha256:b89d0b1e5f4bbec47384f7cbec8e4816f1a0466e59263a18a2607718960d7f25LA

Sed contra est quod sensualitas definitur esse appetitus rerum ad corpus pertinentium.

Referencing norms: assert-h6e8a6f9dca0333a241cfa3251504b4aa895c57f2a82b867a4837d1dd21554e84

la · official · sha256:1541dceb42deb750a2479d835bb9ada7434d87030693892a86f6e7d8794fe843LA

Ad primum ergo dicendum quod vis concupiscibilis est et convenientis et inconvenientis. Sed irascibilis est ad resistendum inconvenienti quod impugnat.

Referencing norms: Q81A2Ad1, assert-h7c16415ae05ada49d5aec77e6eca6dc07628abfd2efccd690030fd6026697b00

la · official · sha256:a2a1b0205716b2c53ca9e34b2fea47403374c532374676ac25a3d21854f0ab6fLA

Ad secundum dicendum quod, sicut in apprehensivis virtutibus in parte sensitiva est aliqua vis aestimativa, scilicet quae est perceptiva eorum quae sensum non immutant, ut supra dictum est; ita etiam in appetitu sensitivo est aliqua vis appetens aliquid quod non est conveniens secundum delectationem sensus, sed secundum quod est utile animali ad suam defensionem. Et haec est vis irascibilis.

Referencing norms: Q81A2Ad2, assert-h7ce98f35bd168235340fe9909e91ca875fd1565c677c148fe81637c14886c79b

la · official · sha256:9fbf83069f58d8fc168c645fa0ecee2137f26a79c0bfb92d14a0189fee4c6c70LA

Ad tertium dicendum quod odium simpliciter pertinet ad concupiscibilem; sed ratione impugnationis quae ex odio causatur, potest ad irascibilem pertinere.

Referencing norms: Q81A2Ad3, assert-h13700cb9a0fd685a0b240779e473d7091defabb7e98695d7ea5114b16e7b8fdf

la · official · sha256:898aff03aa56c8f567aa98985c4f2eb340464dc798735027f4cb340bb054d74bLA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus non distinguatur in irascibilem et concupiscibilem, sicut in potentias diversas. Eadem enim potentia animae est unius contrarietatis, ut visus albi et nigri, ut dicitur in II de anima. Sed conveniens et nocivum sunt contraria. Cum ergo concupiscibilis respiciat conveniens, irascibilis vero nocivum, videtur quod eadem potentia animae sit irascibilis et concupiscibilis.

Referencing norms: Q81A2Obiectio1, assert-h6da5e24a5977b7f864568b09ecb5a4aad395d041c4cb689bbc402f178fdfe45b, assert-he16b65ac8539a8cc9c191f8780c0deea52cec0b4cf7511144dfa1229f778c196

la · official · sha256:82eec341790d682b702761bfd2501e4a44507c4a68d922ce2b16d076f246a5dfLA

Praeterea, appetitus sensitivus non est nisi convenientium secundum sensum. Sed conveniens secundum sensum est obiectum concupiscibilis. Ergo nullus appetitus sensitivus est a concupiscibili differens.

Referencing norms: Q81A2Obiectio2, assert-h069642c180792e443eb6cf3aa73dea9e7abf91b4adf945d5c9e19d9f924ef41e, assert-h5efa4b07645069a1dd5f71716b3936f6584cc4709b9d38289884f568f54dfff5

la · official · sha256:f64e002a31f304ac3f9306523660a1ed6be6f42f1f8a6c943b6e03fb65ac5917LA

Praeterea, odium est in irascibili, dicit enim Hieronymus, super Matth., possideamus in irascibili odium vitiorum. Sed odium, cum contrarietur amori, est in concupiscibili. Ergo eadem vis est concupiscibilis et irascibilis.

Referencing norms: Q81A2Obiectio3, assert-h07672e9c10cc48c472b8cbbb8d5c5666095a06b0f79dfd23ae83c4e171ad6a1a, assert-h0b5aff4dd96b03051b4d70436d5e91c8d9a29db3507572b721d445842657f80d

la · official · sha256:6ee3f23a57b6cf2ddc4a5e27879e169fc7595e52f09f5fbec19e403d733c0983LA

Respondeo dicendum quod appetitus sensitivus est una vis in genere, quae sensualitas dicitur; sed dividitur in duas potentias, quae sunt species appetitus sensitivi, scilicet in irascibilem et concupiscibilem. Ad cuius evidentiam, considerari oportet quod in rebus naturalibus corruptibilibus, non solum oportet esse inclinationem ad consequendum convenientia et refugiendum nociva; sed etiam ad resistendum corrumpentibus et contrariis, quae convenientibus impedimentum praebent et ingerunt nocumenta. Sicut ignis habet naturalem inclinationem non solum ut recedat ab inferiori loco, qui sibi non convenit, et tendat in locum superiorem sibi convenientem; sed etiam quod resistat corrumpentibus et impedientibus. Quia igitur appetitus sensitivus est inclinatio consequens apprehensionem sensitivam, sicut appetitus naturalis est inclinatio consequens formam naturalem; necesse est quod in parte sensitiva sint duae appetitivae potentiae. Una, per quam anima simpliciter inclinatur ad prosequendum ea quae sunt convenientia secundum sensum, et ad refugiendum nociva, et haec dicitur concupiscibilis. Alia vero, per quam animal resistit impugnantibus, quae convenientia impugnant et nocumenta inferunt, et haec vis vocatur irascibilis. Unde dicitur quod eius obiectum est arduum, quia scilicet tendit ad hoc quod superet contraria, et superemineat eis. Hae autem duae inclinationes non reducuntur in unum principium, quia interdum anima tristibus se ingerit, contra inclinationem concupiscibilis, ut secundum inclinationem irascibilis impugnet contraria. Unde etiam passiones irascibilis repugnare videntur passionibus concupiscibilis, nam concupiscentia accensa minuit iram, et ira accensa minuit concupiscentiam, ut in pluribus. Patet etiam ex hoc, quod irascibilis est quasi propugnatrix et defensatrix concupiscibilis, dum insurgit contra ea quae impediunt convenientia, quae concupiscibilis appetit, et ingerunt nociva, quae concupiscibilis refugit. Et propter hoc, omnes passiones irascibilis incipiunt a passionibus concupiscibilis, et in eas terminantur; sicut ira nascitur ex illata tristitia, et vindictam inferens, in laetitiam terminatur. Propter hoc etiam pugnae animalium sunt de concupiscibilibus, scilicet de cibis et venereis, ut dicitur in VIII de animalibus.

Referencing norms: Q81A2Respondeo, assert-h52c32cb5ed9876ddb2208bb00f98394c078b49b1d05fcc9fa3a67eee2e3b0b78

la · official · sha256:1ee3de6a645070bf44d0e8767db6a5a348f57e0a376d908b6d97e92b3664bec5LA

Sed contra est quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt duas vires, irascibilem et concupiscibilem, partes appetitus sensitivi.

Referencing norms: assert-h52148bd10fa8055636bef0917e4e5699c5d5e471e1de028e8344fe8e3d69d0d6

la · official · sha256:60e81c18af9bde8dd6d431065dc6a1af929bb0d3f97fb0f76bd68d329c09c217LA

Ad primum ergo dicendum quod sensualitas significatur per serpentem, quantum ad id quod est proprium sibi ex parte sensitivae partis. Irascibilis autem et concupiscibilis magis nominant sensitivum appetitum ex parte actus, ad quem inducuntur ex ratione, ut dictum est.

Referencing norms: Q81A3Ad1, assert-h9528f2db25e6b06c2dedcf3147395f8868a75f781dab8d0dccf7de7bac2d089c

la · official · sha256:a7673bf8754f22491cdbbd41f726497a12b56acdd4118d2435ffe7d8d9722a5dLA

Ad secundum dicendum quod, sicut philosophus dicit in I politicorum, est quidem in animali contemplari et despoticum principatum, et politicum, anima quidem enim corpori dominatur despotico principatu; intellectus autem appetitui, politico et regali. Dicitur enim despoticus principatus, quo aliquis principatur servis, qui non habent facultatem in aliquo resistendi imperio praecipientis, quia nihil sui habent. Principatus autem politicus et regalis dicitur, quo aliquis principatur liberis, qui, etsi subdantur regimini praesidentis, tamen habent aliquid proprium, ex quo possunt reniti praecipientis imperio. Sic igitur anima dicitur dominari corpori despotico principatu, quia corporis membra in nullo resistere possunt imperio animae, sed statim ad appetitum animae movetur manus et pes, et quodlibet membrum quod natum est moveri voluntario motu. Intellectus autem, seu ratio, dicitur principari irascibili et concupiscibili politico principatu, quia appetitus sensibilis habet aliquid proprium, unde potest reniti imperio rationis. Natus est enim moveri appetitus sensitivus, non solum ab aestimativa in aliis animalibus, et cogitativa in homine, quam dirigit universalis ratio; sed etiam ab imaginativa et sensu. Unde experimur irascibilem vel concupiscibilem rationi repugnare, per hoc quod sentimus vel imaginamur aliquod delectabile quod ratio vetat, vel triste quod ratio praecipit. Et sic per hoc quod irascibilis et concupiscibilis in aliquo rationi repugnant, non excluditur quin ei obediant.

Referencing norms: Q81A3Ad2, assert-hd927359022eb2de9d9ae179d23a8f55dd2d55612bb5a9976b674e00610e0e6ba

la · official · sha256:74b6d0f6c0f3930e8290ea2d0437cb811775ea623fcbde7fbae61eb0dc04d6c4LA

Ad tertium dicendum quod sensus exteriores indigent ad suos actus exterioribus sensibilibus, quibus immutentur, quorum praesentia non est in potestate rationis. Sed vires interiores, tam appetitivae quam apprehensivae, non indigent exterioribus rebus. Et ideo subduntur imperio rationis, quae potest non solum instigare vel mitigare affectus appetitivae virtutis, sed etiam formare imaginativae virtutis phantasmata.

Referencing norms: Q81A3Ad3, assert-h80920a215884d52bea9993142098cf4e255cae2af267e2365f0d8af0a4263bca

la · official · sha256:57d0eac05dbd238e0a5a14d620d1338050f110a6ff0c830b77ed673e93a07858LA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non obediant rationi. Irascibilis enim et concupiscibilis sunt partes sensualitatis. Sed sensualitas non obedit rationi, unde per serpentem significatur, ut dicit Augustinus, XII de Trin. Ergo irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.

Referencing norms: Q81A3Obiectio1, assert-h33755fedbf85ae70951a7638fcc58a92002bad612da8b2d6650902ed599c31c9, assert-hcd8220cc0c757002d531518c8a2d93579cb3a0d1e8c0b54f4e7c6bd09e9adccf

la · official · sha256:662407954caea0d1013c1aba1ed687bfd4015824fe8630c14437c5a7ed3d28c0LA

Praeterea, quod obedit alicui, non repugnat ei. Sed irascibilis et concupiscibilis repugnant rationi; secundum illud apostoli, ad Rom. VII, video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. Ergo irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.

Referencing norms: Q81A3Obiectio2, assert-h5f1543db6fb93d685843e704b0dd8a5f60ef17dd46647d8e951fbb6d716550fc, assert-h8c6eb4ea34e76245089f3f31ee44d39cd31d20b3cd8203d363471e3d1a19ca40

la · official · sha256:60f21bd7cb249b34cae46ed46f943ec6ad4046f1bde4452237d03ffc514772bfLA

Praeterea, sicut rationali parte animae inferior est vis appetitiva, ita etiam et vis sensitiva. Sed sensitiva pars animae non obedit rationi, non enim audimus nec videmus quando volumus. Ergo similiter neque vires sensitivi appetitus, scilicet irascibilis et concupiscibilis, obediunt rationi.

Referencing norms: Q81A3Obiectio3, assert-h243de946cedfb08690e7f5a1c7ba69f55bcefcd42992f3319ae8473005eceb22, assert-he781b1b8c933cd12d29aaca79ac014fa44a0b6e45ffb5417079d1aa027e92568

la · official · sha256:ab198b5e4007eee5d557fd0acde7a235d858ddec0d48ae4bca49ef119b34748cLA

Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis obediunt superiori parti, in qua est intellectus sive ratio et voluntas, dupliciter, uno modo quidem, quantum ad rationem; alio vero modo, quantum ad voluntatem. Rationi quidem obediunt quantum ad ipsos suos actus. Cuius ratio est, quia appetitus sensitivus in aliis quidem animalibus natus est moveri ab aestimativa virtute; sicut ovis aestimans lupum inimicum, timet. Loco autem aestimativae virtutis est in homine, sicut supra dictum est, vis cogitativa; quae dicitur a quibusdam ratio particularis, eo quod est collativa intentionum individualium. Unde ab ea natus est moveri in homine appetitus sensitivus. Ipsa autem ratio particularis nata est moveri et dirigi secundum rationem universalem, unde in syllogisticis ex universalibus propositionibus concluduntur conclusiones singulares. Et ideo patet quod ratio universalis imperat appetitui sensitivo, qui distinguitur per concupiscibilem et irascibilem, et hic appetitus ei obedit. Et quia deducere universalia principia in conclusiones singulares, non est opus simplicis intellectus, sed rationis; ideo irascibilis et concupiscibilis magis dicuntur obedire rationi, quam intellectui. Hoc etiam quilibet experiri potest in seipso, applicando enim aliquas universales considerationes, mitigatur ira aut timor aut aliquid huiusmodi, vel etiam instigatur. Voluntati etiam subiacet appetitus sensitivus, quantum ad executionem, quae fit per vim motivam. In aliis enim animalibus statim ad appetitum concupiscibilis et irascibilis sequitur motus sicut ovis, timens lupum statim fugit, quia non est in eis aliquis superior appetitus qui repugnet. Sed homo non statim movetur secundum appetitum irascibilis et concupiscibilis; sed expectatur imperium voluntatis, quod est appetitus superior. In omnibus enim potentiis motivis ordinatis, secundum movens non movet nisi virtute primi moventis, unde appetitus inferior non sufficit movere, nisi appetitus superior consentiat. Et hoc est quod philosophus dicit, in III de anima, quod appetitus superior movet appetitum inferiorem, sicut sphaera superior inferiorem. Hoc ergo modo irascibilis et concupiscibilis rationi subduntur.

Referencing norms: Q81A3Respondeo, assert-h4e86e1552f20dfb799d16a0ad37294801fa4cb30edb20dba4ae59c61021d70d0

la · official · sha256:829357344d526af68c6373807c765dd19d4fba39d86dc00cd1826afbc649f0dfLA

Sed contra est quod Damascenus dicit, quod obediens et persuasibile rationi dividitur in concupiscentiam et iram.

Referencing norms: assert-h1f259a48daf3a9254b8ee9a04b33241c2b06199ad7f0499eabfe27d30574e302

la · official · sha256:4cd46ad279c9cf580ad34406fb9314ccb29a40fcce818641da6dbf26adac21c0LA

Deinde considerandum est de sensualitate. Circa quam quaeruntur tria. Primo, utrum sensualitas sit vis appetitiva tantum. Secundo, utrum dividatur sensualitas in irascibilem et concupiscibilem, sicut in diversas potentias. Tertio, utrum irascibilis et concupiscibilis obediant rationi.

la · official · sha256:d228eb4492f3d715806ce78aef3e23c3842f2c952360a7ee277d6cdd5294084dLA

Ad primum ergo dicendum quod verbum Augustini est intelligendum de necessario necessitate coactionis. Necessitas autem naturalis non aufert libertatem voluntatis, ut ipsemet in eodem libro dicit.

Referencing norms: Q82A1Ad1, assert-he0ca60b456dd72729d8801f4527e32b81ac3df8752f2802c4c6870427cf31d80

la · official · sha256:2e1a76882e082b537def54821b0f27a502cf52e634edecc5c29e8390ad535ab1LA

Ad secundum dicendum quod voluntas secundum quod aliquid naturaliter vult, magis respondet intellectui naturalium principiorum, quam rationi, quae ad opposita se habet. Unde secundum hoc, magis est intellectualis quam rationalis potestas.

Referencing norms: Q82A1Ad2, assert-h7e244ec59ebe1b485dafc4dcba79eeeea080b96994feb36a8c23d171704a1afd

la · official · sha256:b5392706928e0daf55539ccb0ac34777a0f55e9ea986651a625b646071a09373LA

Ad tertium dicendum quod sumus domini nostrorum actuum secundum quod possumus hoc vel illud eligere. Electio autem non est de fine, sed de his quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic. Unde appetitus ultimi finis non est de his quorum domini sumus.

Referencing norms: Q82A1Ad3, assert-he686bd296823c74ffa7f2b96ca6ccffe918b84bcb96a6b2cc46bd707dd229227

la · official · sha256:d2d83878eb14e39761c9586a7f471c8739eec3f4145a176c949965ca0c9356d2LA

Ad primum sic proceditur. Videtur quod voluntas nihil ex necessitate appetat. Dicit enim Augustinus, in V de Civ. Dei, quod si aliquid est necessarium, non est voluntarium. Sed omne quod voluntas appetit, est voluntarium. Ergo nihil quod voluntas appetit, est necessario desideratum.

Referencing norms: Q82A1Obiectio1, assert-h1c344a3c538103d6b744124bbe518e598f0070bfb6a52046efd154df90a8ea8b, assert-h61a44eb3f3bfb8ea33ae127494378e5ea4040c470e11f241b20c1f64a7c8103b

la · official · sha256:8e54eb58b6c75117a111ddd8581872dda98b061311bcf5d51e8be27cd8bd1176LA

Praeterea, potestates rationales, secundum philosophum, se habent ad opposita. Sed voluntas est potestas rationalis, quia, ut dicitur in III de anima, voluntas in ratione est. Ergo voluntas se habet ad opposita. Ad nihil ergo de necessitate determinatur.

Referencing norms: Q82A1Obiectio2, assert-h6c90d770ba9c48bba6c9e2e1193a4a151fda159144345dbefbac059d381c1f72, assert-he47e3205dfc2ba678ce44b5f5ee99062ada3a884e5df813348db05c31e31dbdc

la · official · sha256:6b06faed8a610a5fea0595859b14f0836a81cfc43bbcec27b5f996df249bf67cLA

Praeterea, secundum voluntatem sumus domini nostrorum actuum. Sed eius quod ex necessitate est, non sumus domini. Ergo actus voluntatis non potest de necessitate esse.

Referencing norms: Q82A1Obiectio3, assert-h18aa0f31947dcfbd2e0c8cc2ac7ec6b4b5feed7fa97ac155e891dc9dac43d603, assert-h84060bd398a1e165129cf9e2fbc1297a43e63ac5003e1eae26c6063af8f39fba

la · official · sha256:ee47e64c423fc323a4a3d9101782a74437d88afb8c38b2e1eb456b41472aef47LA

Respondeo dicendum quod necessitas dicitur multipliciter. Necesse est enim quod non potest non esse. Quod quidem convenit alicui, uno modo ex principio intrinseco, sive materiali, sicut cum dicimus quod omne compositum ex contrariis necesse est corrumpi; sive formali, sicut cum dicimus quod necesse est triangulum habere tres angulos aequales duobus rectis. Et haec est necessitas naturalis et absoluta. Alio modo convenit alicui quod non possit non esse, ex aliquo extrinseco, vel fine vel agente. Fine quidem, sicut cum aliquis non potest sine hoc consequi, aut bene consequi finem aliquem, ut cibus dicitur necessarius ad vitam, et equus ad iter. Et haec vocatur necessitas finis; quae interdum etiam utilitas dicitur. Ex agente autem hoc alicui convenit, sicut cum aliquis cogitur ab aliquo agente, ita quod non possit contrarium agere. Et haec vocatur necessitas coactionis. Haec igitur coactionis necessitas omnino repugnat voluntati. Nam hoc dicimus esse violentum, quod est contra inclinationem rei. Ipse autem motus voluntatis est inclinatio quaedam in aliquid. Et ideo sicut dicitur aliquid naturale quia est secundum inclinationem naturae, ita dicitur aliquid voluntarium quia est secundum inclinationem voluntatis. Sicut ergo impossibile est quod aliquid simul sit violentum et naturale; ita impossibile est quod aliquid simpliciter sit coactum sive violentum, et voluntarium. Necessitas autem finis non repugnat voluntati, quando ad finem non potest perveniri nisi uno modo, sicut ex voluntate transeundi mare, fit necessitas in voluntate ut velit navem. Similiter etiam nec necessitas naturalis repugnat voluntati. Quinimmo necesse est quod, sicut intellectus ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ex necessitate inhaereat ultimo fini, qui est beatitudo, finis enim se habet in operativis sicut principium in speculativis, ut dicitur in II Physic. Oportet enim quod illud quod naturaliter alicui convenit et immobiliter, sit fundamentum et principium omnium aliorum, quia natura rei est primum in unoquoque, et omnis motus procedit ab aliquo immobili.

Referencing norms: Q82A1Respondeo, assert-h5931d683bf3d3dbbde39b7acb206d26e7a2029af2c47512464ee39cd55026894

la · official · sha256:16ae04a549b7a16b0752a546a5a65520ba5574b70d8033b403512c7dc2732b6fLA

Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod beatitudinem omnes una voluntate appetunt. Si autem non esset necessarium sed contingens, deficeret ad minus in paucioribus. Ergo voluntas ex necessitate aliquid vult.

Referencing norms: assert-hdb1f6ce800c0d29732c27254b62f11fdd4a66b0568fc987df47c835592e65fc0

la · official · sha256:987605363cdb5225089002df7e5bca82004c16a7ba5278606fae673e7325a205LA

Ad primum ergo dicendum quod voluntas in nihil potest tendere nisi sub ratione boni. Sed quia bonum est multiplex, propter hoc non ex necessitate determinatur ad unum.

Referencing norms: Q82A2Ad1, assert-h2e04b3887702190bf4d46accf585de1de0ee160823c1562312b42d545e197e53

la · official · sha256:306522e0344f701899f7f134f3b1abf7d03dc2bb774bdc9439c761e664f79b5fLA

Ad secundum dicendum quod movens tunc ex necessitate causat motum in mobili, quando potestas moventis excedit mobile, ita quod tota eius possibilitas moventi subdatur. Cum autem possibilitas voluntatis sit respectu boni universalis et perfecti, non subiicitur eius possibilitas tota alicui particulari bono. Et ideo non ex necessitate movetur ab illo.

Referencing norms: Q82A2Ad2, assert-h452ba19a8edec05213648b9d6e0a20a99eb21e7b1fde83985c3ebd0491cf3465

la · official · sha256:e0b92ea7353fb7e9ca78ae5eccff81f24f04f2616f05849a7c91116ec3b047b5LA

Ad tertium dicendum quod vis sensitiva non est vis collativa diversorum, sicut ratio, sed simpliciter aliquid unum apprehendit. Et ideo secundum illud unum determinate movet appetitum sensitivum. Sed ratio est collativa plurium, et ideo ex pluribus moveri potest appetitus intellectivus, scilicet voluntas, et non ex uno ex necessitate.

Referencing norms: Q82A2Ad3, assert-h682356f7a18db3418b0a4124f550d8333f6e115dd3e329dc2e24785f1b950d0e

la · official · sha256:44994ac9efd6b5fc0dd9f6bdb04d4a88d79d8e253d7a9b6106a85e4882b37808LA

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate omnia velit quaecumque vult. Dicit enim Dionysius, IV de Div. Nom., quod malum est praeter voluntatem. Ex necessitate ergo voluntas tendit in bonum sibi propositum.

Referencing norms: Q82A2Obiectio1, assert-h889fa424a4a809cf3ab4a3bdf17371ff6a2538fbddd45466f418b88fb48ed859

la · official · sha256:24711000930fefc5fdc7a9ad48ae58cd46c89a51d106aa00a408bad61b45ef4eLA

Praeterea, obiectum voluntatis comparatur ad ipsam sicut movens ad mobile. Sed motus mobilis necessario consequitur ex movente. Ergo videtur quod obiectum voluntatis ex necessitate moveat ipsam.

Referencing norms: Q82A2Obiectio2, assert-h11fed697f129363ab9982542d9501db7e393c5dd8e1318cc44d5f6de19a70040, assert-h2986c0a8547ee1111fd8e0c8e6982d40e24e3cb3e8f65b41e1f87535c253b854

la · official · sha256:a8ca96eed8800816dbae5880954cc7c68eb88887cdfbfc19b0c108c18cd584e0LA

Praeterea, sicut apprehensum secundum sensum est obiectum appetitus sensitivi, ita apprehensum secundum intellectum est obiectum intellectivi appetitus, qui dicitur voluntas. Sed apprehensum secundum sensum ex necessitate movet appetitum sensitivum, dicit enim Augustinus, super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Ergo videtur quod apprehensum secundum intellectum ex necessitate moveat voluntatem.

Referencing norms: Q82A2Obiectio3, assert-h193271036b6d641768d635992d48e55003ee74a59136b2d99fe22e3a881c00e2, assert-hd8bb29f68f80a5817c250235e9e96ae669f14a685aefdf69b6f6a332fa5ca0e7

la · official · sha256:d8e0ee72a746f6bb5b2b8804cd32e37ef0dc90754dd75f2c819479fbb5cf9d14LA

Respondeo dicendum quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod sicut intellectus naturaliter et ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ultimo fini, ut iam dictum est. Sunt autem quaedam intelligibilia quae non habent necessariam connexionem ad prima principia; sicut contingentes propositiones, ad quarum remotionem non sequitur remotio primorum principiorum. Et talibus non ex necessitate assentit intellectus. Quaedam autem propositiones sunt necessariae, quae habent connexionem necessariam cum primis principiis; sicut conclusiones demonstrabiles, ad quarum remotionem sequitur remotio primorum principiorum. Et his intellectus ex necessitate assentit, cognita connexione necessaria conclusionum ad principia per demonstrationis deductionem, non autem ex necessitate assentit antequam huiusmodi necessitatem connexionis per demonstrationem cognoscat. Similiter etiam est ex parte voluntatis. Sunt enim quaedam particularia bona, quae non habent necessariam connexionem ad beatitudinem, quia sine his potest aliquis esse beatus, et huiusmodi voluntas non de necessitate inhaeret. Sunt autem quaedam habentia necessariam connexionem ad beatitudinem, quibus scilicet homo Deo inhaeret, in quo solo vera beatitudo consistit. Sed tamen antequam per certitudinem divinae visionis necessitas huiusmodi connexionis demonstretur, voluntas non ex necessitate Deo inhaeret, nec his quae Dei sunt. Sed voluntas videntis Deum per essentiam, de necessitate inhaeret Deo, sicut nunc ex necessitate volumus esse beati. Patet ergo quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult.

Referencing norms: Q82A2Respondeo, assert-h06028569143594dcf9df2d7904ad06811241b2a5b34844e6223e225f7dff9efb

la · official · sha256:ae61c6f7ee30e2ace605607c45c1980b669f4e76b171826bcd9b98ccb9b5f326LA

Sed contra est quod Augustinus dicit, quod voluntas est qua peccatur et recte vivitur, et sic se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate vult quaecumque vult.

Referencing norms: assert-hbdd0ce869d3ccd3423e23787fab1fe8699ed9811a5005590a7a97c327309c498

la · official · sha256:4856f64379e5158d995213f66e6afd3c19fd26cc564f4d0c89584f6100e0a0cbLA

Ad primum ergo dicendum quod ratio causae accipitur secundum comparationem unius ad alterum, et in tali comparatione ratio boni principalior invenitur, sed verum dicitur magis absolute, et ipsius boni rationem significat. Unde et bonum quoddam verum est. Sed rursus et ipsum verum est quoddam bonum; secundum quod intellectus res quaedam est, et verum finis ipsius. Et inter alios fines iste finis est excellentior; sicut intellectus inter alias potentias.

Referencing norms: Q82A3Ad1, assert-hc176c00f337049dfbb5c61e94dca7f133fa6e4a86f5cf2283aa40472d2243f58

la · official · sha256:2fe21ab8e3aa88d9ad185acb5157c3207c491c492c9f36cc39f7be51cf1da522LA

Ad secundum dicendum quod illud quod est prius generatione et tempore, est imperfectius, quia in uno et eodem potentia tempore praecedit actum, et imperfectio perfectionem. Sed illud quod est prius simpliciter et secundum naturae ordinem, est perfectius, sic enim actus est prior potentia. Et hoc modo intellectus est prior voluntate, sicut motivum mobili, et activum passivo, bonum enim intellectum movet voluntatem.

Referencing norms: Q82A3Ad2, assert-h8b594eef60206ebb0aad2f27cbdc05bbde8580271601bcd767ce6e80cd06ca6c

la · official · sha256:1af34be5df28a5ef177494738bc9369705e6c022a8a50b5c6c13de534d1d1b86LA

Ad tertium dicendum quod illa ratio procedit de voluntate secundum comparationem ad id quod supra animam est. Virtus enim caritatis est qua Deum amamus.

Referencing norms: Q82A3Ad3, assert-h147361a00d76c29b2d9676726782757755f45efe78a00ec650dee7df4c3bfce6

la · official · sha256:4d32e7d00be51dadb16e0a20b06bdc4210011d5481a8604b8f49a3e742d9e5edLA

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod voluntas sit altior potentia quam intellectus. Bonum enim et finis est obiectum voluntatis. Sed finis est prima et altissima causarum. Ergo voluntas est prima et altissima potentiarum.

Referencing norms: Q82A3Obiectio1, assert-h581ee75bc71cb6d5cf2e781d65ca7759b43a57b44a427ebe4800b3ec31cf9956, assert-hfe8ede27be0887ec6f65e1ca62163fd6a5bf2dfaaf634fa4f070e5336d82e0d7

la · official · sha256:8cf02d7fce01de9121e95b8bc5d817706cc3e31bb197d9001d809226df5dac2cLA

Praeterea, res naturales inveniuntur procedere de imperfectis ad perfecta. Et hoc etiam in potentiis animae apparet, proceditur enim de sensu ad intellectum, qui est nobilior. Sed naturalis processus est de actu intellectus in actum voluntatis. Ergo voluntas est perfectior et nobilior potentia quam intellectus.

Referencing norms: Q82A3Obiectio2, assert-h982a1c5415888c9688690391d46453e8f237d362718aefd8b0169cdd801e957d, assert-hf900c494a7181baaadf99564383c8d06306fd262bf873299a92fd2e537c3009a

la · official · sha256:2bab3362149146951b0a7791d9eabf4d4237df5e46f04bcfeb9526784d513346LA

Praeterea, habitus sunt proportionati potentiis, sicut perfectiones perfectibilibus. Sed habitus quo perficitur voluntas, scilicet caritas, est nobilior habitibus quibus perficitur intellectus, dicitur enim I ad Cor. XIII, si noverim mysteria omnia, et si habuero omnem fidem, caritatem autem non habeam, nihil sum. Ergo voluntas est altior potentia quam intellectus.

Referencing norms: Q82A3Obiectio3, assert-h19b1a5e8c2a2c2e96c2909e20a8299f0386b0d13982f8ca73455049a1a7e9fcf, assert-hd995088f7be8d2451538c7186805993a6c7b0b1eb9f0f8f19c765c4bee0c582c

la · official · sha256:2c7cea44d717e29d85e3487fd7353977eb7eea59542b98faac59321945362d8cLA

Respondeo dicendum quod eminentia alicuius ad alterum potest attendi dupliciter, uno modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Consideratur autem aliquid tale simpliciter, prout est secundum seipsum tale, secundum quid autem, prout dicitur tale secundum respectum ad alterum. Si ergo intellectus et voluntas considerentur secundum se, sic intellectus eminentior invenitur. Et hoc apparet ex comparatione obiectorum ad invicem. Obiectum enim intellectus est simplicius et magis absolutum quam obiectum voluntatis, nam obiectum intellectus est ipsa ratio boni appetibilis; bonum autem appetibile, cuius ratio est in intellectu, est obiectum voluntatis. Quanto autem aliquid est simplicius et abstractius, tanto secundum se est nobilius et altius. Et ideo obiectum intellectus est altius quam obiectum voluntatis. Cum ergo propria ratio potentiae sit secundum ordinem ad obiectum, sequitur quod secundum se et simpliciter intellectus sit altior et nobilior voluntate. Secundum quid autem, et per comparationem ad alterum, voluntas invenitur interdum altior intellectu; ex eo scilicet quod obiectum voluntatis in altiori re invenitur quam obiectum intellectus. Sicut si dicerem auditum esse secundum quid nobiliorem visu, inquantum res aliqua cuius est sonus, nobilior est aliqua re cuius est color, quamvis color sit nobilior et simplicior sono. Ut enim supra dictum est, actio intellectus consistit in hoc quod ratio rei intellectae est in intelligente; actus vero voluntatis perficitur in hoc quod voluntas inclinatur ad ipsam rem prout in se est. Et ideo philosophus dicit, in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta voluntatis, sunt in rebus; verum et falsum, quae sunt obiecta intellectus, sunt in mente. Quando igitur res in qua est bonum, est nobilior ipsa anima, in qua est ratio intellecta; per comparationem ad talem rem, voluntas est altior intellectu. Quando vero res in qua est bonum, est infra animam; tunc etiam per comparationem ad talem rem, intellectus est altior voluntate. Unde melior est amor Dei quam cognitio, e contrario autem melior est cognitio rerum corporalium quam amor. Simpliciter tamen intellectus est nobilior quam voluntas.

Referencing norms: Q82A3Respondeo, assert-he419ec4b050cf353c0fdad549550cdfffddf1cd7695987ac1ba59b2a39c8d43b

la · official · sha256:1c940180df2dba6696a5d495ee1547c33233c194d8a11cdf8b7576182ffc917bLA

Sed contra est quod philosophus, in X Ethic., ponit altissimam potentiam animae esse intellectum.

Referencing norms: assert-he302ec4323f26e2498e4a529019833c9ad339c5758b2da0ab68916a4bfe602a3

la · official · sha256:53a64e9cc7b77a0af2d21980d96a5c0f8594c0f57995cd994f480b53b9d662d4LA

Ad primum ergo dicendum quod intellectus dupliciter considerari potest, uno modo, secundum quod intellectus est apprehensivus entis et veri universalis; alio modo, secundum quod est quaedam res, et particularis potentia habens determinatum actum. Et similiter voluntas dupliciter considerari potest, uno modo, secundum communitatem sui obiecti, prout scilicet est appetitiva boni communis; alio modo, secundum quod est quaedam determinata animae potentia habens determinatum actum. Si ergo comparentur intellectus et voluntas secundum rationem communitatis obiectorum utriusque, sic dictum est supra quod intellectus est simpliciter altior et nobilior voluntate. Si autem consideretur intellectus secundum communitatem sui obiecti, et voluntas secundum quod est quaedam determinata potentia, sic iterum intellectus est altior et prior voluntate, quia sub ratione entis et veri, quam apprehendit intellectus, continetur voluntas ipsa, et actus eius, et obiectum ipsius. Unde intellectus intelligit voluntatem, et actum eius, et obiectum ipsius, sicut et alia specialia intellecta, ut lapidem aut lignum, quae continentur sub communi ratione entis et veri. Si vero consideretur voluntas secundum communem rationem sui obiecti, quod est bonum, intellectus autem secundum quod est quaedam res et potentia specialis; sic sub communi ratione boni continetur, velut quoddam speciale, et intellectus ipse, et ipsum intelligere, et obiectum eius, quod est verum, quorum quodlibet est quoddam speciale bonum. Et secundum hoc voluntas est altior intellectu, et potest ipsum movere. Ex his ergo apparet ratio quare hae potentiae suis actibus invicem se includunt, quia intellectus intelligit voluntatem velle, et voluntas vult intellectum intelligere. Et simili ratione bonum continetur sub vero, inquantum est quoddam verum intellectum; et verum continetur sub bono, inquantum est quoddam bonum desideratum.

Referencing norms: Q82A4Ad1, assert-ha26f51e983dd368c18ecdbc8ce2d11c1eaa90e6683f0ba90177c26fe72f3b5da

la · official · sha256:73d605fedb08fcea62001a894ba5287b9f9a1d07223b6ab2f9641ec81cfad7bcLA

Ad secundum dicendum quod intellectus alio modo movet voluntatem, quam voluntas intellectum, ut iam dictum est.

Referencing norms: Q82A4Ad2, assert-hd8f0cf309b1e6dd23f0d57761d3d23c87d28eb83d44abdb715e209d932817be6

la · official · sha256:da4b3910175a16bb9724a92b9b08e073cb20cd0263f19d60133689ec18e37453LA

Ad tertium dicendum quod non oportet procedere in infinitum, sed statur in intellectu sicut in primo. Omnem enim voluntatis motum necesse est quod praecedat apprehensio, sed non omnem apprehensionem praecedit motus voluntatis; sed principium consiliandi et intelligendi est aliquod intellectivum principium altius intellectu nostro, quod est Deus, ut etiam Aristoteles dicit in VII Ethicae Eudemicae, et per hunc modum ostendit quod non est procedere in infinitum.

Referencing norms: Q82A4Ad3, assert-h4ae102fb4dfbe97a2ebc902c49d6589ab49828a60669443b0fdb1686d356d5a7

la · official · sha256:9d350bf6b1fb78c70826365d4e3845fc6e8b9365950ad3a3e06465a7d810573fLA

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveat intellectum. Movens enim est nobilius et prius moto, quia movens est agens; agens autem est nobilius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., et philosophus in III de anima. Sed intellectus est prior et nobilior voluntate, ut supra dictum est. Ergo voluntas non movet intellectum.

Referencing norms: Q82A4Obiectio1, assert-h42bc9e682d0665336b018708808a3695c8a520fd4a95aa38864ee3be53db8b30, assert-h8204a5092210bd3d89ddae2762a91e35dc0e79ef5a5cf3ad4fb02a6de9d3068c

la · official · sha256:84f21a41ebdf70c0934b6706c847fff3316b008bd871f45dd863c928a4683b97LA

Praeterea, movens non movetur a moto, nisi forte per accidens. Sed intellectus movet voluntatem, quia appetibile apprehensum per intellectum est movens non motum; appetitus autem movens motum. Ergo intellectus non movetur a voluntate.

Referencing norms: Q82A4Obiectio2, assert-ha03b6eb80444586b46f1b7badbb3abe34b55b0c6d81e9f88530079494dee574d, assert-haf0dbdaf3c9ea7427a3b301b4df0ed7fa03ad620c3d1a535bb48d66bd099d050

la · official · sha256:ce6126c5c55ba4eb398b2ef6940451e4713ba45287d59c765e915064d9ce133cLA

Praeterea, nihil velle possumus nisi sit intellectum. Si igitur ad intelligendum movet voluntas volendo intelligere, oportebit quod etiam illud velle praecedat aliud intelligere, et illud intelligere aliud velle, et sic in infinitum, quod est impossibile. Non ergo voluntas movet intellectum.

Referencing norms: Q82A4Obiectio3, assert-hab2632830217d74908c77bedd798ff24a432fec942d259bb9929dddc64167f51

la · official · sha256:2f374e2c90652e0bf4c30f717dae4dd1a44176fa3b3397826877e401ed3dcc94LA

Respondeo dicendum quod aliquid dicitur movere dupliciter. Uno modo, per modum finis; sicut dicitur quod finis movet efficientem. Et hoc modo intellectus movet voluntatem, quia bonum intellectum est obiectum voluntatis, et movet ipsam ut finis. Alio modo dicitur aliquid movere per modum agentis; sicut alterans movet alteratum, et impellens movet impulsum. Et hoc modo voluntas movet intellectum, et omnes animae vires; ut Anselmus dicit in libro de similitudinibus. Cuius ratio est, quia in omnibus potentiis activis ordinatis, illa potentia quae respicit finem universalem, movet potentias quae respiciunt fines particulares. Et hoc apparet tam in naturalibus quam in politicis. Caelum enim, quod agit ad universalem conservationem generabilium et corruptibilium, movet omnia inferiora corpora, quorum unumquodque agit ad conservationem propriae speciei, vel etiam individui. Rex etiam, qui intendit bonum commune totius regni, movet per suum imperium singulos praepositos civitatum, qui singulis civitatibus curam regiminis impendunt. Obiectum autem voluntatis est bonum et finis in communi. Quaelibet autem potentia comparatur ad aliquod bonum proprium sibi conveniens; sicut visus ad perceptionem coloris, intellectus ad cognitionem veri. Et ideo voluntas per modum agentis movet omnes animae potentias ad suos actus, praeter vires naturales vegetativae partis, quae nostro arbitrio non subduntur.

Referencing norms: Q82A4Respondeo, assert-hc09f1ff63737a034bb41eb4fab6947ff8428aeccdf3982012a6c9f1d774d56ef

la · official · sha256:723a879a8f411bd62f2955305dcfecdb00bfae68e27501770ce65a9fc7e97f61LA

Sed contra est quod Damascenus dicit, quod in nobis est percipere quamcumque volumus artem, et non percipere. In nobis autem est aliquid per voluntatem; percipimus autem artes per intellectum. Voluntas ergo movet intellectum.

Referencing norms: assert-h09d121b17ee85e63b25a6f636ffb241b0bb0bb81b9821cbe37d10e582908af60

la · official · sha256:5bfe0eba643957801f80fe9e584cf2e4030abcfe980e4de35b5e297fcc0d0ca2LA

Ad primum ergo dicendum quod amor, concupiscentia, et huiusmodi, dupliciter accipiuntur. Quandoque quidem secundum quod sunt quaedam passiones, cum quadam scilicet concitatione animi provenientes. Et sic communiter accipiuntur, et hoc modo sunt solum in appetitu sensitivo. Alio modo significant simplicem affectum, absque passione vel animi concitatione. Et sic sunt actus voluntatis. Et hoc etiam modo attribuuntur Angelis et Deo. Sed prout sic accipiuntur, non pertinent ad diversas potentias, sed ad unam tantum potentiam, quae dicitur voluntas.

Referencing norms: Q82A5Ad1, assert-he27ddf4476d9c0250b88a56dac4cfdcb1dd08ed6f3d426d1cf00633e7d12c44e

la · official · sha256:0f80c265120ab3199ffe5009714a24605e6fcbe6732b45532e711335f75ea1ebLA

Ad secundum dicendum quod ipsa voluntas potest dici irascibilis, prout vult impugnare malum, non ex impetu passionis, sed ex iudicio rationis. Et eodem modo potest dici concupiscibilis, propter desiderium boni. Et sic in irascibili et concupiscibili sunt caritas et spes; idest in voluntate secundum quod habet ordinem ad huiusmodi actus. Sic etiam potest intelligi quod dicitur in libro de spiritu et anima, quod irascibilis et concupiscibilis sunt animae antequam uniatur corpori (ut tamen intelligatur ordo naturae, et non temporis), licet non sit necessarium verbis illius libri fidem adhibere.

Referencing norms: Q82A5Ad2, assert-h5fbda04611ebe85effdf2f27a54539b8f20af1d0930b8837c72fd9a4514a06f5

la · official · sha256:242e6129464461a7ca3cc5ed7d18d23a3645c1b91b33e8f0d62c5a150ef502e1LA

Unde patet solutio ad tertium.

Referencing norms: Q82A5Ad3, assert-hf3c5d7fc283ffd9f56b55f97b63dff9af34788f8d8f69e327238a2141d65791b

la · official · sha256:5cfb0fc456cda5ebefb470bb1a37ec8c26035727e07e8140c4402819d712c9c8LA

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis distingui debeant in appetitu superiori, qui est voluntas. Vis enim concupiscibilis dicitur a concupiscendo; et irascibilis ab irascendo. Sed aliqua concupiscentia est quae non potest pertinere ad appetitum sensitivum, sed solum ad intellectivum, qui est voluntas; sicut concupiscentia sapientiae, de qua dicitur Sap. VI, concupiscentia sapientiae perducit ad regnum perpetuum. Est etiam quaedam ira quae non potest pertinere ad appetitum sensitivum, sed intellectivum tantum; sicut cum irascimur contra vitia. Unde et Hieronymus, super Matth., monet ut odium vitiorum possideamus in irascibili. Ergo irascibilis et concupiscibilis distingui debent in appetitu intellectivo, sicut et in sensitivo.

Referencing norms: Q82A5Obiectio1, assert-h074e020221b03e5a1ed35f217a84506827d142fc70e1ad57d7086509d78cbe98, assert-h62c5aa0225430e412edcc4c3f7361062f6495bfa21884ba4e0e5f38b9ef56db6, assert-h9c00ae6506e4f1e173a137ca1b7ecbdebcc698c43d65de5266b31eca22d805c9

la · official · sha256:0dff40fcadfd607da23f8504021acf91a3da6947be399c75bed534217240f016LA

Praeterea, secundum quod communiter dicitur, caritas est in concupiscibili, spes autem in irascibili. Non autem possunt esse in appetitu sensitivo, quia non sunt sensibilium obiectorum, sed intelligibilium. Ergo concupiscibilis et irascibilis sunt ponenda in parte intellectiva.

Referencing norms: Q82A5Obiectio2, assert-h7cc3795c3e5673e8dec9ae833ff6d733b2e5988e05f712310e328ee76525f300

la · official · sha256:c73515a6c8fff87a21969f3bdf95a992ce2e2bdfa9bc40812c49c1b29d53d21dLA

Praeterea, in libro de spiritu et anima dicitur quod has potentias (scilicet irascibilem et concupiscibilem, et rationalem) habet anima antequam corpori misceatur. Sed nulla potentia sensitivae partis est animae tantum, sed coniuncti, ut supra dictum est. Ergo irascibilis et concupiscibilis sunt in voluntate, quae est appetitus intellectivus.

Referencing norms: Q82A5Obiectio3, assert-h2f172719da9d852b308967df9ba11a905f15708366198d237deb143791bc5178, assert-h401e8571175726c27457beac3997d81b292d3d47a1d04926bed44a9b6655b4b9

la · official · sha256:f13e45360fe6eb6861bbacfe232e3560eb473c3c5c95bfaeac0041b67f1bb17eLA

Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis non sunt partes intellectivi appetitus, qui dicitur voluntas. Quia, sicut supra dictum est, potentia quae ordinatur ad aliquod obiectum secundum communem rationem, non diversificatur per differentias speciales sub illa ratione communi contentas. Sicut quia visus respicit visibile secundum rationem colorati, non multiplicantur visivae potentiae secundum diversas species colorum, si autem esset aliqua potentia quae esset albi inquantum est album, et non inquantum est coloratum, diversificaretur a potentia quae esset nigri inquantum est nigrum. Appetitus autem sensitivus non respicit communem rationem boni, quia nec sensus apprehendit universale. Et ideo secundum diversas rationes particularium bonorum, diversificantur partes appetitus sensitivi, nam concupiscibilis respicit propriam rationem boni, inquantum est delectabile secundum sensum, et conveniens naturae; irascibilis autem respicit rationem boni, secundum quod est repulsivum et impugnativum eius quod infert nocumentum. Sed voluntas respicit bonum sub communi ratione boni. Et ideo non diversificantur in ipsa, quae est appetitus intellectivus, aliquae potentiae appetitivae, ut sit in appetitu intellectivo alia potentia irascibilis, et alia concupiscibilis, sicut etiam ex parte intellectus non multiplicantur vires apprehensivae, licet multiplicentur ex parte sensus.

Referencing norms: Q82A5Respondeo, assert-h03ed8fa220450ae1489989b1336cf7d7f5b1942a1e694d0a0d7c952b24e41d59

la · official · sha256:0706694bd57b44c8cb64f52862c07bfe7346bcc9b688577ce1593af8e5bd3d0dLA

Sed contra est quod Gregorius Nyssenus, dicit, quod irrationalis pars animae dividitur in desiderativum et irascitivum; et idem dicit Damascenus, in libro II. Et philosophus dicit, in III de anima quod voluntas in ratione est, in irrationali autem parte animae concupiscentia et ira, vel desiderium et animus.

Referencing norms: assert-hc81447f7f55367299ff5b5300d2b447e78c8b4af99d1022828bb6029f27c8461