Қазақ грамматикасы: фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис (академиялық грамматика, 2002)

kk-KZ · official · sha256:2ca00dc5093d482538d720498664222e51845f43ae48e940e2633d0cbbf813edKK-KZ

§ 49. Есімдік Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (481-482-беттерден алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: мен, сен, бұл, сол, кім? не?, қай? Есімдіктер - мағыналары тым жалпы, контексте қолданылу мақсатына қарай әртүрлі нақтылы мағыналарға ие болатын, субъективті-объективтік нұсқаушы сөздер.

Referencing norms: QgEsimdikUshBelgiden

kk-KZ · official · sha256:e3305369f9f082871a0ba21325f5a299973bb6eb4cedbe1d11f44508cb4362fdKK-KZ

§ 50. Субстантивтік есімдіктер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (481-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: мен, сен, кім? не? Заттық ұғымдағы сөздер - субстантив есімдіктер.

Referencing norms: QgSubstantivtikEsimdik

kk-KZ · official · sha256:962d7e6c08c677a150ba9c9bd94b4fb09b6a73cb57abcf74343c0e8d8a23a4baKK-KZ

§ 51. Атрибутивтік есімдіктер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (481-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: бұл, сол, қай? Заттың белгісі ұғымындағы есімдіктер - атрибутивтік есімдіктер.

Referencing norms: QgAtributivtikEsimdik

kk-KZ · official · sha256:4abfc54bc560c19c12722eb5bf10dde14a0cb6346fa9e8fae509542c31c6fc60KK-KZ

§ 52. Жіктеу есімдіктері Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (482-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Мен оның әнін қимылсыз ұзақ тыңдадым (Исабеков); Онда сен түк те білмейтін шикі екенсің (Исабеков); Қасендікінде Төлеген отыр екен. Ол сонда қызмет қылатын (Аймауытов). Жіктеу есімдіктері әрқашан белгілі бір жақты көрсету үшін қолданылатын сөздер болып саналады. Сол себепті олар үнемі адаммен байланысты, яғни сөйлеуші, тыңдаушы және бөгде кісі деген ұғымдармен байланысты қолданылады. Мен деген сөзден әрқашан - 1 жақ - сөйлеуші, сен деген сөзден - 2 жақ тыңдаушы, ол деген сөзден - 3 жақ бөгде кісі деген ұғымдарды ұғынған болар еді.

Referencing norms: QgZhagyAnyqtalgan, QgZhikteuAdammenBailanysty, QgZhikteuEsimdik, QgZhikteuMen, QgZhikteuMenRoli, QgZhikteuMenZhagy, QgZhikteuOl, QgZhikteuOlRoli, QgZhikteuOlZhagy, QgZhikteuSen, QgZhikteuSenRoli, QgZhikteuSenZhagy, QgZhikteuZhaqtyKorsetedi

kk-KZ · official · sha256:64ebba4bc6f32660e9fc01098a28fefe2d291039d4db2af64c2c010aca59336fKK-KZ

§ 53. Сілтеу есімдіктері Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (484-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Анау қалмақтың иті, мынау - қасқыр тымақтың иті (Аймауытов); Бүгін қойды сонау Қызылжар жақтағы кең жазыққа айдадым (Исабеков); Ана кемпірдің де ыңқыл-сыңқылы көбейіп кетті (Исабеков). Сілтеу есімдіктеріне тән сөздердің негізгі лексикалық мағыналары аралық қатынастарды көрсету болып табылады. Сол себепті сілтеу есімдіктері әрқашан сөйлеушіге не сөйлемдегі субъектіге субстанциялар мен құбылыстардың әр алуан жақын не алыстық сияқты аралық қатынастарын білдіріп отырады.

Referencing norms: QgSilteuAralyqQatynas, QgSilteuEsimdik, QgSilteuZhaqynAlystyq

kk-KZ · official · sha256:6324fe4613bfa2f85652dfa6b88713a64952a11e119907deec65e6565583664dKK-KZ

§ 54. Сұрау есімдіктері Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (488-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Сұрау есімдіктеріне кім? не? қай? қайсы? қандай? қалай? қайда? қайдан? қашан? қанша? неше? нешінші? қаншасы? сөздері жатады. Сұрау есімдіктері - заттар мен құбылыстардың атын, санын, сапасын, мекенін, мезгілін, амалын т.б. білу мақсатында айтылатын сөздер.

Referencing norms: QgSurauBiluMaqsatynda, QgSurauEsimdigiKim, QgSurauEsimdigiNe, QgSurauEsimdigiNeshe, QgSurauEsimdigiNeshinshi, QgSurauEsimdigiQai, QgSurauEsimdigiQaida, QgSurauEsimdigiQaidan, QgSurauEsimdigiQaisy, QgSurauEsimdigiQalai, QgSurauEsimdigiQandai, QgSurauEsimdigiQansha, QgSurauEsimdigiQanshasy, QgSurauEsimdigiQashan, QgSurauEsimdik

kk-KZ · official · sha256:cbb4ae06be474f0b1bfe0df309e3cf8da233b90ab7fd20b04ba27ceedb6a8938KK-KZ

§ 55. Өздік есімдігі Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (489-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Түркістанға ертең жүретінімді естігенімде, барамын деп келіскеніме өзім өкіндім (Исабеков). Я құдайым аққа жақ, Өзіңе аян, мен нақақ (Байтұрсынов). Өзі қайда бара жатқанын білмеген адамның естігенінен ұстаушылар қайдан жол табады (Дулатов). Өздік есімдіктері - сөйлеушіні не сөйлемдегі субъектіні өзге субстанциялар мен құбылыстардан бөліп алып көрсетуші сөздер. Өздік есімдіктеріне тәуелдік жалғауларынсыз қолданылмайтын өз түбірінен тараған өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздеріміз, өздеріңіз, өздері деген сөздер жатады.

Referencing norms: QgOzdikEsimdigiOzderi, QgOzdikEsimdigiOzderimiz, QgOzdikEsimdigiOzderingiz, QgOzdikEsimdigiOzi, QgOzdikEsimdigiOzim, QgOzdikEsimdigiOzimiz, QgOzdikEsimdigiOzing, QgOzdikEsimdigiOzingiz, QgOzdikEsimdik, QgOzdikMagynadan, QgOzdikTaueldiksizQoldanylmaidy

kk-KZ · official · sha256:2ae41206f17c8459c39d271dae203c47a5c539402c4f5cfd2cb772a5916bbf30KK-KZ

§ 56. Жалпылау есімдіктері Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (490-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Қазақ пайдаланып отырған шөп шабатын, киім тігетін машиналар, соқа -сайман, арба-шана, киім-кешек, ыдыс-аяқ - бәрі де завод, фабрикаларда істеліп шыққан (А.Байтұрсынов). Уақыт ханның да, қайыршының да, баршаның әміршісі ғой (исабеков). Жалпылау есімдіктері деп белгілі бір заттар мен құбылыстардың жиынтығына немесе толық қамтылуына нұсқай айтылатын жинақты - жалпылау мағынасындағы сөздерді айтамыз. Олар кем дегенде екі заттың немесе толып жатқан біркелкі не әрқилы заттар мен құбылыстардың жиынтығын жалпылай көрсете алатын сөздер болып келеді.

Referencing norms: QgZhalpylauEsimdik, QgZhalpylauKemiEki, QgZhalpylauQamtyludan, QgZhalpylauZhiyntyqtan

kk-KZ · official · sha256:6d74b326c28d6c66d8417ad586e645fb37a198f197ab059ba4e1b4966e656722KK-KZ

§ 57. Белгісіздік есімдіктері Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (491-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Біреу желіп, біреу шоқытып келеді (Аймауытов). Сүйемелеп, әлдебір жерге әкеліп, үп-үлкен бір адамның үстіне жалп еткізді (Сонда). Ол бірдеңе десе, Шолпан да айтар еді (Жұмабаев). Кейбір қомағайлар қапыл-құпыл болып қалса керек (Аймауытов). Заттар мен құбылыстарды және олардың сан, сапа белгілерін, мекен, амал тағы басқаларын анық етіп ашып айтпай, тұспалдап қана көрсететін, яғни мағыналары нақтылы түрде берілмей, белгісіз мәнде айтылатын есімдіктің түрі - белгісіздік есімдіктері деп аталады.

Referencing norms: QgBelgisizdikEsimdigi

kk-KZ · official · sha256:279ccc33fadabe724193bdaf51165d003395673642e4272b04bf5dd4f9ac9168KK-KZ

§ 58. Болымсыздық есімдіктері Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (493-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Түк білмейміз, соқырмыз (Аймауытов). Ақсақалдар жиылып, бір-екі рет бас қосса да, дым бітіре алмады (Дулатов). Әмірқандай әнді ешкім сала алмайды (Аймауытов). Ұялса да ештеңе дей алмадым (Сонда). Бұл мен ешқашан күтпеген жаңалық еді (исабеков). Болымсыздық есімдіктері жалпы болымды мағыналарға қарама-қарсы болымсыздық мағыналарда қолданылады. Есімдіктің бұл түріне еш, ешкім (ештеме), ешнәрсе, ешбір, ешқайсы, ешқандай, ешқашан, бір де, бір де бір, дәнеңе (дәнеме), түк, дым деген сөздер жатады.

Referencing norms: QgBolymsyzdyqEsimdigiBirDe, QgBolymsyzdyqEsimdigiBirDeBir, QgBolymsyzdyqEsimdigiDanenge, QgBolymsyzdyqEsimdigiDym, QgBolymsyzdyqEsimdigiEsh, QgBolymsyzdyqEsimdigiEshbir, QgBolymsyzdyqEsimdigiEshkim, QgBolymsyzdyqEsimdigiEshnarse, QgBolymsyzdyqEsimdigiEshqaisy, QgBolymsyzdyqEsimdigiEshqandai, QgBolymsyzdyqEsimdigiEshqashan, QgBolymsyzdyqEsimdigiTuk, QgBolymsyzdyqEsimdik, QgBolymsyzdyqMagynada

kk-KZ · official · sha256:26dca49e4c03f3feec57bc45a2e76f89313874fa45f58bfb69fed850614eb061KK-KZ

§ 59. Есімдіктердің синтаксистік қызметі Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (481-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Субстантивтік есімдіктер сөйлемнің барлық мүшесі бола алатын болса, атрибутивтік есімдіктер анықтауыштық қызметке бейім тұрады. Сөйлемнің өзге қызметін тек субстантивтенген жағдайда ғана атқара алады.

Referencing norms: QgAtributivtikAnyqtauyshqaBeiim, QgAtributivtikOzgeQyzmet, QgSubstantivtikBarlyqMushe