Source / pinned edition
Қазақ тілінің анықтағышы: емле, тыныс белгілері, сөз сазы
Source of package kz.grammar.aralas_buyn · Рәбиға Сыздық. Қазақ тілінің анықтағышы (емле, тыныс белгілері, сөз сазы). Астана: Елорда, 2000, 532 б.
- work
- urn:kz:grammar:clir:aralas-buyn#ANYQTAGYSH_SYZDYQ
- number
- Рәбиға Сыздық. Қазақ тілінің анықтағышы (емле, тыныс белгілері, сөз сазы). Астана: Елорда, 2000, 532 б.
- kind
- urn:kz:grammar:clir:aralas-buyn#treatise
«ОРФОЭПИЯЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР. СӨЗ САЗЫН КЕЛТІРУ ҚАҒИДАЛАРЫ»: § 1 — § 36 (scope пакета — §§ 14 және 18)
- edition
- urn:kz:grammar:clir:aralas-buyn#ANYQ_SOZ_SAZY
- language
- kk
- officiality
- unofficial
- materialisation
- PINNED_UNOFFICIAL_COPY
- life cycle
- adopted: 2000-01-01
Publications
| URI | Type | documentHash | Retrieved |
|---|---|---|---|
| https://qazcorpus.kz/_oqu-ishorpus/Sauattik/pdf/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%8B.pdf | text/plain; charset=utf-8 | sha256:9a5c6abb0dd3e608f36b432129b7f556e5dae67a91b7d11130dd4746da4248f3 | 2026-08-30T12:00:00Z |
Fragments — 2
article/14 · paragraph · referenced by: 2
kk-KZ · official · sha256:519e9f2563881a846e90960fc3fcbf27fb043ccb59d2aeff7023a8d98f44b7a3KK-KZ
§14. Қысаң ы, і дыбыстары көптеген үш буынды сөздердің ортаңғы
буындарында көмескілеу естіледі, бірақ олардың түсірілмей сақталып
айтылғаны жөн (емледе де көбінесе ы, і әріптері сақталып жазылады).
Мысалы: ықылас, жапырақ, топырақ, тебіренді, күңіренді.
Ал өлеңдерде буын санына қарай мұндай сөздерде дыбыстарды
түсіріп те айтуға болады. Мысалы:
Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,
Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай,
Қайыршы шал - кемпірдей түсі кетіп.
Жапырағынан айырылған ағаш, қурай, деген Абайдың шумағында соңғы тармақтағы жапырақ, айырылған,
сөздері жапрағынан, айрылған болып айтылуы керек, өйткені өлең жолы 11
буынды болу үшін жап-ра-ғы-нан 4 буын болып, ай-рыл-ған 3 буын, а-ғаш,
қу-рай 4 буын болып айтылуы қажет.
Мына өлең шумақтарындағы курсивпен терілген сөздердің дұрыс
оқылуын (айтылуын) көрсетіңдер және себебін айтыңдар.
Қалдың ағаш жапырағы
Сыбырласып өзді-өзі.
Көрінбей жердің топырағы,
Құлпырған жасыл жер жүзі.
(Абай)
Уа дариға, алтын бесік - туған жер,
Қадіріңді келсем білмей, кеше гор.
Жата алмас ем топырағыңда тебіренбей
Ақын болмай, тасың болсам мен егер.
(Қасым Аманжолов)
Әлі есімде бұлтсыз әлем аспаны,
Арман бізді алға апарып тастады.
Қара шашың мойныма оралып,
Жерге тамған мөлдір көздің жастары.
(Н. Әлімқұлов)
Referencing norms: OlengdeTusiripAituBolady, QysangDybystardySaqtauZhon
article/18 · paragraph · referenced by: 6
kk-KZ · official · sha256:4b426fb266acc1b79135ee3e0208f558dbfb038cd22322a9b712f1018c349a33KK-KZ
§18. Бірқатар сөздер мен қосымшалар жазылуда түбірі
сақталатындықтан, аралас буынды болып келеді, яғни жуан сөзге жуан
варианты жоқ -кер, -гер, -кент сияқты жұрнақтар жалғанады немесе жіңішке
түбірлі сөзге жіңішке варианттары жоқ -қой, -паз, -қор сияқты жұрнақтар
жалғанады. Мысалы: сауда+гер, Шым+кент, бал+гер, Таш+кент, әсем+паз,
сән+қой, шәй+қор (жазылуы: шайқор) т.б,
Осылардың ішінде -кер, -гер, -кент жұрнақтары жалғанған кейбір
жуан сөздер айтылуда осы жұрнақтардың әсерімен тұтасынан жіңішке
айтылады. Мысалы: сәудегер, Шімкент, Тәшкент. Бірақ бұл жұрнақтар
жалғанған кез-келген жуан түбірлі сөз жіңішке айтыла бермейді. Мысалы:
қаламгер, жауапкер, айыпкер, Құмкент сияқты сөздер жазылған түрінше
айтылады. Ал жуан жұрнақтар жіңішке түбірді жуандата алмайды,
сондықтан олар жуанды-жіңішкелі аралас буынды болып, жазылған
түрінше айтылады. Мысалы: әсемпаз, өнерпаз, сәнқой, әзілқой.
Referencing norms: AtalganQatarZhazylganTurinshe, AtalganQatarZhingishkeAituZhengedi, KerGerKentTutasynanZhingishke, ZhingishkeTubirAralasBuyndy, ZhuanTubirAralasBuyndy, ZhuanZhurnaqZhingishkeTubirdiZhuandata_almaidy
The hash beside the text is the sha256 of its exact bytes. It is the check that the text shown matches the one pinned in the package: a divergence fails the oracle’s static analysis.