Қарамола ережесі

kk-KZ · official · sha256:02981c27789c1f5ae8260e688f65f9f6cf3482cdd3ad6579cd61b33b0b52c72f

1-бап: Болосной съезде даулар үлкен-кішілігіне, күрделілігіне қарай қаралады. Төтенше съездерде ұлықтардың әмірі бойынша ояздар өзара істі бірлесіп жүргізеді. Әр ояз билерінің пікірі басты назарға алынады;

Ссылаются нормы: JointConduct, UezdOpinionCounted

kk-KZ · official · sha256:d3e63139b961e69e78821da09f4592b14054db6eec17a00d9cae9311d79391d5

10-бап: Егер куәлік жасаған адамға көңіл толмаса, онда ол іске айғақтау үшін қатыстырылады. Жауапкер айғақты мойындамаса, істің шындығына, даудың күрделілігіне қарай айып салынады. Осыған орай ант береді. Дау әділ айғақтар арқылы шешіледі. Алғашқы күдік шындық болып шықпаса, жауапкер жаза тартады, керісінше болса, ақталады. Жауапкердің өтірік айтқаны үшін үстінен арыз беруге болады;

Ссылаются нормы: ComplaintAgainstLiar, FineForDenial, UnsatisfactoryWitnessBecomesEvidence

kk-KZ · official · sha256:93df478b43d139dc4d21862f3f7641ea8d5462f77fa05c84bb3617f10568f848

11-бап: Қазақ рәсімінде сүйінші алуға болады. Бірақ сүйіншi алған адам куәлікке жарамайды, айғақтық міндет атқарады;

Ссылаются нормы: WitnessTookSuinshi

kk-KZ · official · sha256:558b0992987ad8a209e4ade9d7e95a447c2d546c437bbd84a86278e49e5ec749

12-бап: Күдіктенушінің өтінішіне орай, оның тұрған жерінің жақын-қашықтығына қарай іс қаралатын күнді билер белгілейді;

Ссылаются нормы: DistanceMustBeConsidered, DistanceNotConsidered, HearingDaySet

kk-KZ · official · sha256:529cd28adfb5763aed1e9b47792e1b36eafc1a3a31fcf83afef558c846bdd097

13-бап: Дауласушының есебіне орайластырып, ер құнын - төрт адамға, әйел құнын – екі адамға, басқадай дауларға байланысты бір адамға істің ауыр-жеңіліне қарай айып салынады. Бір түйеге – екі жылқы, бір қараға бір жылқыдан алынады. Қанша мал болса, сонша жылқыдан төленеді. Егер құн мөлшері бір жылқыдан аспайтын болса, күмәнданған кісісін даугер өзі анықтайды. Өтелуге жұмсалатын жылқыны немесе соны беруге міндетті болыс ауылын жауап беруші атап көрсетеді;

Ссылаются нормы: AwardInHorses, ClaimantNamesSuspect, HasAwardIn, TotalHorsesBothUnits, TotalHorsesKaraOnly, TotalHorsesTuyeOnly, assert-52, assert-53, assert-54, assert-55, assert-56, assert-57, assert-58

kk-KZ · official · sha256:a53868d5e887046faf5ca15d3395174ced5415ae03f5c7df30064ced0dd3d405

14-бап: Жауапкер болосной молданың алдында Құран ұстап, ант етеді;

Ссылаются нормы: OathBeforeMolda, OathRequired

kk-KZ · official · sha256:786f6bb9ee63ef944a64be380b17db1df7b6a216fc090bb38583390e3cf7cfb3

15-бап: Күмәнданушының көрсетуімен айыпты саналған төрт адам ұсталып, біреуі ақ болса - құнның төрт бөлігінің бірі, екеуі ақталса, жартысы өтеледі. Қалған ісі осы ретпен жүргізіледі;

Ссылаются нормы: KunPayableShare, KunWrittenOff

kk-KZ · official · sha256:0f997cfd5a6d0fd61a259f1dd552602c091c96b7997d6e94d9834eba6b5ba837

16-бап: Айып өтелгенде дауласушының басы-қасында болуы міндетті емес, бірақ келмегендігі жөнінде молданың тіркеу кітабына жазып қойғаны артық болмайды;

Ссылаются нормы: AbsenceNoteRecommended, PaymentAttendanceOptionalClaimant, PaymentAttendanceOptionalDefendant

kk-KZ · official · sha256:44f088aa8d426698ced69b65b02ac8c671c5517e33cf692ed9df50871264ef15

17-бап: Күмәнданушының өтінішін қарау белгіленген уақытқа сәйкес күн батқанға дейін ғана созылады;

Ссылаются нормы: HearingTimeExceeded

kk-KZ · official · sha256:7873ef80afb144795f61df94535a4f1509754c8d1fd4109a1affd9f9f6eae60b

18-бап: Молда мен көршілерге, билер мен қажыларға, 18 жасқа толмағандарға, 63 жастан асқан қарттарға күдік келтіруге болмайды;

Ссылаются нормы: SuspicionBarredBiy, SuspicionBarredElder, SuspicionBarredMinor, SuspicionBarredMolda, SuspicionBarredNeighbour, SuspicionBarredQazhy

kk-KZ · official · sha256:e86074306a2a05debc745237336c4e5968e2c3308c2e4f568a8ae3a5be48946e

19-бап: Жауапкердің туыстарына, руына, рулас ауылына күдік келтіруге болмайды;

Ссылаются нормы: SuspicionBarredClan, SuspicionBarredClanAul, SuspicionBarredKin

kk-KZ · official · sha256:3f346b5e6c6ae92520590fb8f7083d4afb57c225a0ad80803ea77dd00739d968

2-бап: Дауласқандардың әрқайсысы дұрыс көрген билерін ұсынады. Бірақ би санын жағдайға қарай ұлықтар белгілейді. Сондай-ақ олардың саны әр жақтан үш биден аспағаны жөн. Билік шығарудан бұрын төрелiк жасаушы бимен келісіледі. Егер де дауласушы жақтар оның шешіміне риза болмаса, бітім жасалмаса, сонда ғана жоғарыда айтылғандай, билерді анықтайды. Екі жағының билер саны бірдей болғанда ғана іс төмендегі көрсетілгендей жүргізіледі: * Әр ояздың халқы орталарынан бірден төбе басшы би шығарады. Бұған сайлануы мүмкін қызметтегі немесе одан тыс адамдар бітімі талас тудырса, сайланғандардан екі төбе басшыны белгілейді. Осыған орай ояз халықтары арасында талас туса, қалғандардың төбе басшыларына жеребе салынып белгіленген адам бітімге араласады. Ол қай жағын колдаса шешім солай бітеді. Сөйтіп, төтенше съездерде екi жақтың таласы төбебасы бидің айтқанымен орындалады:

Ссылаются нормы: CastingBiyRequired, PanelOverLimit, PanelUnequal

kk-KZ · official · sha256:ac3b0e1b3ef8a2beeecb528e347de2d11d5d11717d5a4ffa42dee4dbe155eb9e

20-бап: Күдіктенушінің ұнамсыз іс-әрекеті елге белгілі болса бұрын оған бидің араласқаны анықталса, арызы есепке алынбайды;

Ссылаются нормы: AccuserClaimNotCounted

kk-KZ · official · sha256:a8e51eccf477ae09d283836fbd3bbf3e264fe7b90f6ab9943170166cbb2383ff

21-бап: Күмәнді іс болосной молданың құзырына берілгені жөн. Егер молданың қателігі, қиянаты болса, тексеріледі;

Ссылаются нормы: MoldaUnderInvestigation, ReferredToMolda

kk-KZ · official · sha256:66af59ad6b44c267b82f50f58aa838370c64f09e32ad6e9a51ebfdea4b1d6c2c

22-бап: Күмәндануы өтірік болып шыққандарға түйе бастатқан бір тоғыз айып салынады;

Ссылаются нормы: FalseSuspicionPenalty

kk-KZ · official · sha256:5927a0b7f8161840b8c9343a1298c7471a8b03e81314033fa63155c0c490cdbe

23-бап: Күмән жалған болса, кінәлі қанша мал бұйырылса, соншасын төлейді. Күмән негізсіз болса, айыпқа мал төленеді. Мұның бәрі толық күйінде билік қағазына анық жазылуы керек;

Ссылаются нормы: FalseSuspicionRestitution, GroundlessSuspicionPenalty, RulingPaperMustRecordAll, RulingPaperRecordOmitted

kk-KZ · official · sha256:312b1881c4360b4a1f3e4f89c15d957f0972fb50684605f9d932e2d3a573c9d0

24-бап: Күмәнді тексеретін күнді ұзартқанда есепке алар себеп болса, болыс немесе өз ауылының бір биі куәландырады;

Ссылаются нормы: ExtensionValid

kk-KZ · official · sha256:ea68c3f88c53cf49019171247d8bae9033543b200e64cd5befabf4ad10102c59

25-бап: Мұндайда даулаушының еркімен билік айтылады. Бұл билікті жауапкер бұза алмайды. Ол билік көшірменің сыртына жазылып қойылуға тиіс;

Ссылаются нормы: EndorsementOmitted, EndorsementRequired, RulingUnbreakable

kk-KZ · official · sha256:be4135cdcf865b7461e64fe36e897c7830a38594013b30d59e4c2ac5979f2822

26-бап: Құн, жесір дауларының 40 жылдан арғысы - салауат. Билік айтылған күннен бастап төрт жыл бұрынғы дауларда қаралған мал саны толық қайтарылады. Одан арғы үш жылға қозғалған дау бойынша айыптың үш бөлігінің екі бөлігі тиесілі. Ал жеті жылдан бұрынғы дауда анықталған малдың үштен бірі төленеді. Қалған даулардағы малдар да осы тәртіппен бөлінеді. Жиырма жыл бұрынғы іске байланысты дау малы үшке бөлінеді. Бір бөлігі – билік айтылған мезгіл, екі бөлігі - одан арғы жеті жыл, қалғаны алты жыл есебіне сәйкестендіріледі;

Ссылаются нормы: RecoverableHeadsFull, RecoverableHeadsOneThird, RecoverableHeadsTwoThirds, SalauatBeyondForty, SalauatEstablished, SalauatOverThird, ShareFullWithinFourYears, ShareOneThirdBeyondSeven, ShareTwoThirdsToSeven, assert-49, assert-50, assert-51

kk-KZ · official · sha256:bccccfffb2c9d8c33f58bb3d86012fe3d526b260ad2561412de6521cdb6297d4

27-бап: Әдейі қастандықпен өлтірілген ер құны – бір түйе. Кейбіреуінікі - 25 құнан атан, 25 дөнен атан, 25 бесті атан. «Бәстесеміз» деп арғы негізі ойланбай өлтірілсе, 50 түйе, 25 құнан атан, 25 бесті атан төленеді. Әйел құны – ер құнының жартысы. Оқыстан өлгенге құн төленбейді. Күйеуі - әйелін, әйелі күйеуін өлтірсе, құн кесілмейді;

Ссылаются нормы: AccidentOverKun, KunDueFemale, KunDueMale, KunOwed, NoKunBetweenSpouses, NoKunForAccident, SpouseOverKun, assert-59, assert-60, assert-61, assert-62, assert-63, assert-64, assert-65

kk-KZ · official · sha256:a45b1d32d69ff770d2098808f115079f7c57b72f639af9169546bad1f31e1038

28-бап: Өлген барымташыға, ұрыға құн төленбейді;

Ссылаются нормы: BarymtashyOverKun, NoKunForBarymtashy, NoKunForThief, ThiefOverKun

kk-KZ · official · sha256:cecea04082ca754b5c7bef9a7043f48129cab92be1cb73c88a7050cd6e471de2

29-бап: Адам мүшесі мертіксе, өкім шариғат бойынша айтылады. Мұндайда қателікке жол берілмегені жөн. Бұл міндеттер Семейдегі Ахмет уәли Манасұлына және Өскемен молдасы Мырзағали Ғаббасұлына тапсырылса, олардың шығарған шешімдері осы ережеге тіркелсе, дұрыс болар еді;

Ссылаются нормы: InjuryEntrustedToNamedArbiter, InjuryRuledBySharia, ShariaDecisionAppended, assert-70, assert-71

kk-KZ · official · sha256:16ba460d4d8e556b9651c519b74395d5c0987a54d6f39a2e2320fc4114459d10

3-бап: Жауапкерлердің шақырылуына орай келмегендері старшын мен болыстар куәландырып, бірлесіп тексереді Себеп-салдары айғақты болса, кешірім жасалады. Егер қажет кезінде жауапқа келуден бас тартуы себепсіз екені айқындалса, сыртынан билік айтыла береді. Сырттай белгіленген өкім бір бидің немесе съездегі билердің шешімі старшындар немесе болыс арқылы мәлімденеді. Егер жауапкер бұл шешіммен келіссе, өкім өзгермейді, риза болмаса, екі жұма ішінде билік айтқан биге шағынып үлгеруі керек. Сонда ғана қайта билік жасалуына мүмкіндік туады. Жауапкер тексеру барысында ақталса, бұл туралы болосной съезге хабарласа, бидің төрелігі ұнаса, жауапкерді шығынды төлеуге міндеттейді. Жоғарыда көрсетілгендегідей, жалған сөйлегендердің сыртынан билік айтылады. Іс шешіміне келіспегендер төтенше съезге сала алады. Ал съезд билігі ешқашан бұзылмайды;

Ссылаются нормы: AbsenceGivesDefault, AppealInTime, AppealOutOfTime, CongressRulingFinal, ExcuseOverDefault, ExcusedAbsence, ExtraordinaryRulingFinal, VerifiedExcuseDefeats

kk-KZ · official · sha256:ebbf69ac9c450c0160ebe3f119f62e7f330dc2d1018e5db7d148a81186931b33

30-бап: Балиғатқа толмаған қыз балаға зорлық жасаушы тиісті қалың малдың үштен бір бөлігін төлейді. Балиғатқа толған қызды зорласа, ат-шапан айып салынып, түйе бастаған Тоғыз береді. Егер әйелге солай істелсе, айыпкер бір тоғыздан үш тоғызға дейін төлейді. Ойнас жасаған әйел-еркекке де дүре соғылады. Айыпсыз істер болса, тексеріледі. Әйелдің күйеуі немесе әйелдің өзі немесе туысқаны, әке-шешесі шариғат шешімін айтса, осы баптың алғашқы жолдарындағы екі келісімді де съезд билері жасайды;

Ссылаются нормы: AdulteryCorporalPunishment, AwardAboveBounds, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, MarriedToAnyone, ViolenceAgainstAdultGirlAtShapan, ViolenceAgainstAdultGirlTogyz, ViolenceAgainstMarriedWoman, ViolenceAgainstMinorGirl

kk-KZ · official · sha256:a4ee3fa55f0113aeaed17a8c14e97dbddeb181510c4b1e000b6b63046bed099b

31-бап: Күйеуі бар әйелді біреу алып қашса, керісінше егер әйелдің өзі қашса, ондай әйел елінің съезд билеріне қайтарылмайды. Билер әйел мен күйеуін татуластырады. Ерлі-зайыптылар жарасса, онда алып қашушы жігіттен бір тоғыздан үш тоғызға дейін айып алынады. Егер күйеуі қайта табысудан бас тартса, әйел ойнасымен қалады. Бірақ алып қашқан адам тиiстi қалыңмалын төлейді. Әйел қысымнан қорғалады. Біреу айттырылған жесірді алып қашса, қыз әкесіне толық қалыңмал, 50 жыртыс төлеп, сот ақысын береді. Жасау беру-бермеу – қыз әкесінің еркінде. Қыз әкесі бұрынғы күйеу баласынан алған қалыңмалын қайтарады. Оның үстіне бір тоғыздан үш тоғызға дейін айып төлейді;

Ссылаются нормы: AbductionAfterReconciliation, AbductionHusbandRefuses, AbductionOfBetrothedWidowFee, AbductionOfBetrothedWidowTogyz, AbductionOfBetrothedWidowZhyrtys, AwardAboveBounds, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, FatherReturnsPreviousBridePrice, WomanProtected

kk-KZ · official · sha256:c6e64023c44f8d4d14e8c8e9f05e121577fcfd825882cb3ee42a1bcb4997b9ba

32-бап: Біреу әке-шешеге тіл тигізсе, солардың қалауына сәйкес, қазақ ғұрпына орай жазалансын. Молдаға, құрметті адамдарға тіл тигізсе, ат-шапан айып тартып, ат бастаған бір тоғыз төлейді. Біреуге біреу қол жұмсап, қарғап-сілеп, намысына тисе, бір тоғыздан үш тоғызға дейін айып салынады. Жәбірленуші айыпты алмаса, кінәлі бір ай мөлшерінде түрмеге жабылады;

Ссылаются нормы: AssaultTogyz, AwardAboveBounds, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, InsultParentsByCustom, InsultRespectedAtShapan, InsultRespectedTogyz, RefusedPenaltyBecomesPrison

kk-KZ · official · sha256:1260c56f80073ac884a671fc1f01c7911cd97df886dbc8cf6d5c59a6bc31f4fb

33-бап. Ұрыс-төбелес шығарғандар ат-шапаннан бастап үш тоғызға дейін сұраушының пайдасына шешеді. Оны ұйымдастырушы, басқаларға қарағанда, айыпты молырақ төлейді. Бұзакылық жасағандарға болыстың өкіміне орай және жағдайға қарай билердің билігі бойынша ақшалай айып салынады, жер аударылады немесе түрмеге жабылады;

Ссылаются нормы: AwardAboveBounds, AwardAboveCap, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, AwardWithinCap, BrawlAtShapanFloor, BrawlTogyzCeiling, OrganizerPaysMore, RowdinessBanishment, RowdinessImprisonmentPermitted, RowdinessMoneyPenaltyPermitted, RowdinessSanctionsAreAlternative

kk-KZ · official · sha256:10f6783f49127bf7b702a6ce117b414893b0fe954a7e07ba7b84214b2f653519

34-бап: Қызмет бабында старшындардың тілін алмаса, билер шешімімен бес теңге айып төлейді, кейде жеті күнге абақтыға отырғызылады. Болыс старшындарға бекітілмеген шабарманның тілін алмаса, болыс өзі жазалай алады. Егер болысты тыңдамаса, болыс елінің немесе ояздың төтенше съезінде тексеріледі. Өкім айтылған кезде биге немесе съезд биіне тіл тигізсе, айыптыны съезд биі бірден жазаға тартады;

Ссылаются нормы: DisobedienceArrest, DisobedienceFine, DisobedienceToBolys, InsultingBiyPunishedAtOnce

kk-KZ · official · sha256:b29ab02da77933b0ca283710846ec34b43c7cde7d20894e22d06e5e1f0c1d537

35-бап: Суға кетіп бара жатқандарға, өрт кезінде, аязда, шөл далада, басқа да жағдайда қатыгездік жасап, көмек көрсетпегендер бас тоғызбен айыпталады;

Ссылаются нормы: WithheldHelpPenalty, assert-66, assert-67, assert-68, assert-69

kk-KZ · official · sha256:ec29c8cabb0b951ddbcaae210e4c2dd5ca80fb524e2b0d0131a6dc34a8e8af61

36-бап: Мал өлімін тоқтатуға көңіл бөлмегендерге болыстың шешімі бойынша, 3 теңге айып салынады. Көрші елде мал өлімі болғанда, ол жөнінде хабар айтпағандарға жаза мөлшері ұлғайтылады. Арық бүлдіріп, құдық бұзғандарға, өтемін төлегісі келмегендерге шығынға қоса қосымша айып салынады. Атап айтқанда, 15 теңге ақша төлейді немесе атшапан айыпқа жығылады;

Ссылаются нормы: FailureToWarnIncreases, MurrainNeglectFine, WellDamageAtShapan, WellDamageAtShapanPermitted, WellDamageMoney, WellDamageSanctionsAreAlternative, WellDamageSurcharge

kk-KZ · official · sha256:644590c36a80081c018db5ccc4f3374d72dba0d0bee878732e23de725dda6de7

37-бап: Қазақ арасындағы ұрлық үшін алынған мал қайтарылып, айып төленеді. Оған қоса бір ат тіркеледі. Қосымша айыппен тіркелген мал бағасы бірдей болады. Жүйріктің, жорғаның құны орташа атпен теңгеріледі. Ұрының астындағы аты алынып тиісті адамға әрі ұрыдан өндірілген қосымша мал билік айтқан билерге беріледі;

Ссылаются нормы: ExtraGoesToBiys, RacerValuedAsAverage, TheftExtraHorse, TheftRestitution, ThiefMountForfeited

kk-KZ · official · sha256:f2b5a2191259418e1f3ecf2248f43cf567037084fd26155e186e99d4c31d37c7

38-бап: Мал ұрлағандарға жаза беріледі, бір ай мөлшерінде абақтыға қамалады немесе алпыс рет дүре соғылады. Билер бұл жазаны өкім айтқанда ғана жүзеге асыруға бұйрық береді. Немере, жиен, нағашысынан, ата, ағасынан мал алып қашса, оған жаза қолданылмайды және алған малы қайтарыл. майды. Екінші рет тағы солай істесе, би арқылы ата, ағасынын өтінішіне орай жазаланады. Бұл өкім әйел жағынан жиенге, не немереге қатысты болады;

Ссылаются нормы: KinExceptionOverTheft, KinTakingNoRestitution, KinTakingNotPunished, RepeatKinTakingPunished, RepeatOverKinException, TheftImprisonment, TheftImprisonmentPermitted, TheftLashes, TheftLashesPermitted

kk-KZ · official · sha256:b4ca1fafb719bd416da2738811d7571afba8cb5584b8268d163b04ff0f018d80

39-бап: Жылқы құйрығын кескендерге бір ат-шапаннан түйеге дейін айып салынады;

Ссылаются нормы: HorseTailAtShapan, HorseTailCamelCeiling

kk-KZ · official · sha256:618a9d36e72970d0700c2dda010e62a28d365d96a5221c20c0839849c7fcf215

4-бап: Егер дауласушы шақырылған жерге келмесе, өтініші орындалмайды. Керісінше жауапкер арызын айтса, билердің еркіне орай шығыны жауап берушіден өндіріліп беріледі. Бірақ дауласушы дауын қайта бастаса, онысы жалған болып шықса, істің күрделілігіне қарай және жауапкердің қадір-қасиетін ескере отырып, шығынды өтейді;

Ссылаются нормы: ClaimantAbsentPetitionRefused, FalseRenewedClaimCosts

kk-KZ · official · sha256:f4222943bea1ba15d450b1d270e32b1039153d907f5e6a3cc28b323accb53d9b

40-бап: Ұрлықты ұйымдастыруға түрткі болғандар басқалармен бірдей жазаға тартылады. Дүре таяғы көбінесе ұрлықтан үлес алған немесе алуға тиісті ауқатты адамдарға да соғылады;

Ссылаются нормы: InstigatorPunishedEqually, SharerCorporalPunishment

kk-KZ · official · sha256:164f959463140e20cb2f33c1e28a5493e7bd693705b3b006fe9a8640d7185815

41-бап: 20 жылқыдан артық барымта алған ұрының әрқайсысына бір жақсы аттан бастап, үш тоғыз айып салынады. Жиырма жылқыдан кем болса, жоғарыдағы 37-бапта айтылған шаралар қолданылады;

Ссылаются нормы: AwardAboveBounds, AwardAboveCap, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, AwardWithinCap, BarymtaAboveThreshold, BarymtaBelowThreshold, BarymtaBelowThresholdIsTheft, BarymtaGoodHorseFloor

kk-KZ · official · sha256:d5bbdbbda0bb7667a6b92e77e5a07c7108a66ecfe46ac8fc7d98db193a930c76

42-бап: Қазақ салт-дәстүрі бойынша күйеуінен әйелін ажыратуға болады, күйеуі белсіз немесе жыныс мүшесі ауруына шалдықса. Ондай себептері болмаса да, күйеуінің келісімімен ажыраса алады. Құда түскен қалыңдық пен күйеу жігіттің де ажырасуы мүмкін. Егер күйеуі қыздан 25 жас үлкен, бір мүшесі кем, керісінше қыз күйеуден тоғыз жас үлкен, кедей күйеу қалыңмал төлей алмаса, денсаулығы сауыға алмастай нашар, жағымсыз қылықтары әшкереленіп, басынан еркі кетсе, әйелі мен күйеуді, қалыңдық пен жігітті ажыратуға тура келеді;

Ссылаются нормы: DivorceBrideTooOld, DivorceByHusbandConsent, DivorceCannotPayBridePrice, DivorceDisgracefulConduct, DivorceGenitalDisease, DivorceGroomTooOld, DivorceImpotence, DivorceIncurableIllness, DivorceMissingLimb

kk-KZ · official · sha256:5f7d6e630ddd6f88e6c9fc40f9e9c15cda2407e3ce3a033212a6b7cff65f115b

43-бап: Жесір әйелдер жайлы дау қайтыс болған күйеуінің жылы толғанда шешіледі. Бұл іс некесі қиылған қыздың елінде жүзеге асырылады. Жоғарыда аталғандарға съезд биі төрелік айтады. Қазақ рәсімінде некенің молда алдында қиылғаны дұрыс. Болосной басқарушының қолындағы кітаптан кесіліп берілген куәлік қағаз әйелдің күйеуіне тиісті екенін дәлелдеуге жарамайды (44-45-46-47 баптар жоқ).

Ссылаются нормы: CertificateNotProof, WidowDisputePremature, WidowDisputeRipe

kk-KZ · official · sha256:23ac5bfe49756a6be96d7c9daace0945bb7bc18b8544a9da39b66596f62572af

48-бап: Біреу құдалықты бұзса, қыз әкесі күйеуден алған қалыңмалды қайтарып береді. Дауға айналған мал үшін әдет-ғұрыпқа сәйкес айып төлейді. Қалыңмал мөлшері - 47 бие, не одан артық болса, бес тоғыздан үш тоғызға дейін, 37 малға - екі тоғыз, 27 малға - бір тоғыз, 17 малға бір ат-шапан айып төленеді. Күйеуінің әкесі немесе оның өзі құдалықты бұзса, калыңмалынан үш тоғызды қалдырып, қалғанын алады. Қалыңмал 37 болса – екі тоғыз, 27 болса бір тоғыз төлейді. 17 болса ат-шапан айып тартады;

Ссылаются нормы: AwardAboveBounds, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, BreachScaleFortySeven, BreachScaleSeventeen, BreachScaleThirtySeven, BreachScaleTwentySeven, BridePriceReturnedOnBreach, GroomSideForfeitsThreeTogyz, GroomSideSeventeen, GroomSideThirtySeven, GroomSideTwentySeven

kk-KZ · official · sha256:fd2e43f94f9385f1723454da21e9451d790251742ef6e67d368c152cd615dbf6

49-бап: Қарсы құда дауларын билер реттейді. Олардың келесі жолы да қарсы құда болмауы жайлы шешім айтылғаннан кейін де ескерілмесе, молда неке қимайды;

Ссылаются нормы: CounterMatchmakingSettledByBiys, MoldaRefusesMarriage

kk-KZ · official · sha256:ccd6326d85d11aecbade78984f42c55b645274cbf5187c69e2dc1caa3fca282b

5-бап: Старшын ауыл ішіндегі даугер өтінішін тексеру арқылы орындауға міндетті, оның қорытындысын би билік айту арқылы шығарады. Дауласушылар туыстар, анасы бір ағайындылар, ағасының балалары, жиені, немересі, құда жекжаты болса, қайсыларының қысастығы бұрын би алды түсіп анықталып, мойнына қойылса, кезінде жазаланса, соған орай іс жүргізу жеңіл болады;

Ссылаются нормы: ElderInvestigates, ElderInvestigationDuty

kk-KZ · official · sha256:2b703986fcea653f591db060a6d4c1fa3b26681cd0e4e8e92ebb442bec62fa07

50-бап: Құда түсіп, құйрық-бауыр жескеннен кейін құдалық уағда бекиді;

Ссылаются нормы: BetrothalBinding

kk-KZ · official · sha256:df49899b430aa10d4a7eb43912e7bfc42119b006fb405730e089609828e15f10

51-бап: Күйеуі қайтыс болған, баласыз әйел тұрмысқа шықпаса да мал-мүлікке иелік етеді. Егер күйеуге шыққысы келсе, баласы болған жағдайда бар малының сегізден бірін, баласыз болса, алтыдан бірін алады. Киім-кешек, төсек-орнынан басқа ер балалар өздеріне бөлінген малмен қоса әкесінің бауырларының қамқорлығына қалдырылады. Олар өз арасынан бірін соларға ие етіп бекітеді. Бірақ бекітілген адам басқаларға үнемі есеп беріп тұруға міндетті емес. Егер мал орынсыз шығынға ұшыраса, соған орай дау туса, туысқандары наразылық білдірсе, би алдында тексеріледі. Қыз ана тәрбиесінде қалуы шарт. Анасы оны күйеуге ұзатып, қалыңмалын алуға қақылы. Қыз тұрмысқа шыққаннан кейін малын сақтаушыға төркіндеп барып, әкесінен қалғаннан өз есесіне алады. Әйел тұрмысқа шықпай, қайтыс болған күйеуінен қалған Игілікке иелік жасағанымен, бұзықтық істетпеу, малын шаштырмау үшін күйеуінің туысы бақылап жүреді. Бірақ бұл оған билік жүргізеді деген ұғым емес. Дегенмен әйелдің шаруасын басқаруға көмектесуге тиіс. Әйел күйеуге шыққысы келсе, екінші рет қалыңмал алынбайды. Егер біреудің жесір қалған үш әйелі болса, ондайда малының сегізден бірін бәріне бірдей бөліп береді. Үш әйелдің бірі тұрмыс кұрғысы келсе, төсек-орын, киім-кешектен басқа малдың жиырма бөлігінің бірін алады. Екі жесір әйелдің бірі саналса, он алтыдан біріне ие болады;

Ссылаются нормы: NoSecondBridePrice, WidowCollectiveEighth, WidowKeepsEstate, WidowShareChildless, WidowShareOneOfThree, WidowShareOneOfTwo, WidowShareWithChildren

kk-KZ · official · sha256:18a7a39967c2490437883758e85a6daa131ef443a55ec86c410b7fb74c978da0

52-бап: Сойыс, қонағасы ел дәстүрінде бар. Он бермеген адамға ат-шапаннан түйе құнына дейін айып салынады. Керуендегілерге, тұрақты жол үстіндегілерге жәрмеңкедегілерге, қайықты өткелдегілерге, съезд журіп жатқан мекендегілерге, қалада тұрушыларға кінә тағылмайды.

Ссылаются нормы: ExemptAtCongressSite, ExemptAtFair, ExemptAtFerry, ExemptCaravaneer, ExemptOnTheRoad, ExemptTownDweller, ExemptionOverHospitalityAtShapan, ExemptionOverHospitalityCamel, HospitalityExemptDefeatsAtShapan, HospitalityExemptDefeatsCamel, HospitalityRefusalAtShapan, HospitalityRefusalCamelCeiling

kk-KZ · official · sha256:fef410bbf31a76450771871551267207168942c38bf953a072a44c2e95ce6a6e

53-бап: Екі дос айырылысар болса, бірінен-бірі артық кеткендерін алысады, бірақ оларға айып салынбайды;

Ссылаются нормы: FriendsPartingExcess, FriendsPartingNoPenalty

kk-KZ · official · sha256:f197c5387413546b32a9cc936edf4a11c48367905fa83a2ddded6e87aa5a1993

54-бап: Қызметшілерге жала жапқандар би төрелігіне сәйкес 28 күнге абақтыға жабылады, айыптаушының шығыны қайтарылады. Мұндай жағдайлар әсіресе сайлау кезінде көбірек кездеседі. Осыған орай ұлықтардан сұрайтынымыз, бұл мәселелерді хабарлаудан бұрын төтенше съезд билеріне тексертіп алған теріс болмас еді;

Ссылаются нормы: SlanderCostsReturned, SlanderTwentyEightDays

kk-KZ · official · sha256:31b7e4bbae185b3c38db66aa9b8e79675289fcbca8bf16cc7c7fc68b8b8ef525

55-бап: Біреудің жерін (жайылымын) пайдаланғаны жөніндегі дауды билер ел басшыларының куәлігіне қарай тексереді. Тексергенде жерді билер өздері барып көреді немесе сенімді адамның куәлігіне орай пайдаланған жер шығынына сәйкес кесім айтады. Шығынды қайтартқызып, үстеме айып салады;

Ссылаются нормы: PastureDamageAssessed, PastureSurcharge

kk-KZ · official · sha256:d21936b5817caa2ebb7006d92c04d528361dd015a480620fb2626a7d488556e0

56-бап: Қонған ауылда қонақтың аты жоғалса, оған ешкім жауапты емес. Егер ол сол ауыл адамдарына сенбесе, шариғат бойынша ант алады;

Ссылаются нормы: NobodyLiableForGuestHorse, ShariaOathOnDistrust

kk-KZ · official · sha256:5badb40c4077becb08c95225f82381caaef6b6b07adb2123d8b25e219adfae53

57-бап: Тоғыз аталған айыпты малға шаққанда мынандай болады: 1. Түйе бастатқан бас тоғыз: бір түйе, екі құлын, екі бие, екі құнан, екі ат; 2. Орташа тоғызымыз - ат бастатқан тоғыз: бір семіз ат, екі тай, екі тайынша, төрт бойдақ қой; 3. Аяққы тоғыз: бір дөнен өгіз, екі тайынша, үш бойдақ қои үш тоқты.

Ссылаются нормы: AiakkyTogyzValue, BasTogyzValue, OrtashaTogyzValue, assert-24, assert-25, assert-26, assert-27, assert-28, assert-29, assert-30, assert-31, assert-32, assert-33, assert-34, assert-35, assert-36, assert-37

kk-KZ · official · sha256:8174b67e88d9059244dab9282f695da8a6c90310684b80c649970f923c505146

58-бап: Тоқал тоғыз болмайды. Мал басы былай бағаланады. Маңдайалды түйе - үш ат немесе 30 қой; Орташа түйе - 3 бесті; Дөнен атан - екі бесті, бір тай: Құнан атан - екі бесті; Тайлақ - құлынды бие, 12 қозы; Бота - бір бесті. Бәйге аты – орташа бір түйеден бес түйеге дейін; Жорға ат - құлынды биеден 4 түйеге дейін; Жақсы ат - құлынды биеден бір түйеге дейін; Айғыр – құлынды биеден 8 бестіге дейін; Бие, құлындысы — 10 қой, құлынсызы – 10 тоқты; Ат - 9 қой; Бесті -7- 8 қойға дейін; Дөнен - 5-6 қойға дейін; Құнан - 4-5 қойға дейін; Тай - 3-4 қойға дейін; Құлын - 2 қойға дейін. Атан өгіз - 12 қойға дейін; Бесті немесе дөнен өгіз - 4-8 қойға дейін; Тайынша – екі қой.

Ссылаются нормы: AppraisalAboveCeiling, AppraisalWithinCeiling, DonenAtanValue, HasSheepValue, IncompleteTogyz, SheepValueByEquivalence, SheepValueCeiling, ValuationDivergence, assert-1, assert-10, assert-11, assert-12, assert-13, assert-14, assert-15, assert-16, assert-17, assert-18, assert-19, assert-2, assert-20, assert-21, assert-22, assert-23, assert-3, assert-4, assert-5, assert-6, assert-7, assert-8, assert-9

kk-KZ · official · sha256:0ce68927e3b059b4b038ecc026dca65f9466d4e017c9fb9935f15f4ae633ee0e

59-бап: Үй не сарай қастық ниетімен бұзылса, ұрланған заттардан басқа бір тоғыздан үш тоғызға дейін айып салынады. Қора, сарай бұзылмай жасалған ұрлық иесі ат-шапан айып төлейді. Бұл алынған заттардың аздығына қарай, егер көп болса айып үстемеленеді;

Ссылаются нормы: AwardAboveBounds, AwardBelowBounds, AwardWithinBounds, BurglaryPenaltyIncreased, BurglaryTogyz, TheftWithoutBreakingAtShapan

kk-KZ · official · sha256:2a1ba11b6233d89f54ab5a8341293867fb0d001b8fc292b768bbb56eeeb1ca10

6-бап: Старшын ояз араларында болатын дау-жанжалдар жайлы даугер болысын хабардар еткені дұрыс. Ондайда болыс дауласушыларды шақыртып алып, еркін жауап беруіне мүмкіндік жасайды. Болыс кесімге қанағаттанбағандар үшін екі биді шығарады. Даугер соның бірін таңдайды, шешімін тыңдайды. Съезде бар би билік айта алады. Төтенше съезд биінің есебін ұлық қарайды, бекітеді. Билік жасауға мүмкіндік болмайтын төтенше съезде би есебі ұлық ықтиярына беріледі. Мұндайда би төрелік айта алмайды;

Ссылаются нормы: BiyMayNotRule, ClaimantChoosesBiy, TwoBiysOffered

kk-KZ · official · sha256:23c0e4aeb36c7e818a68534baa58582f3feb7e6ae595abbb018389c7fdbbad3e

60-бап: Билердің шешімі бойынша кесілген мал кінәліден толық алып беріледі. Егер жауапкер бұйырылған малды еркімен төлемесе, шақыруға келмесе, онда малды алып беруші ауылдастарынан куәлар шақыртып, қалыс адамдарды анықтайды. Сонымен қатар мал басын бағалайды. Кінәлі мал төлеуге қарсылық жасаса, байлап тастап алып беруге болады. Қазақ рәсімі бойынша мал алып берудің басқа үлгісі жоқ;

Ссылаются нормы: AppraisalAboveCeiling, AppraisalRequired, AppraisalWithinCeiling, FullRecoveryFromGuilty, LivestockAppraisedOnRefusal, NeutralWitnessesSummoned, RestraintPermitted

kk-KZ · official · sha256:2b6987853a885d973a150c4771979701886908125612baed95f5d1fa8c094b74

61-бап: Ұрлық үшін кесілген мал алынып беріледі. Ұрының өзінен және оған серік болған жолдасынан, ат беріп аттандрған, еріп барған, ұрлық малды жасырысқан, оны біле еш хабарламағандардың малы жоқтығына қарамай, айып салынады немесе ұрлық жылқы екенін білсе де, сатып алғандар бір болысқа қарасты болса, мал алынып беріледі. Ұрлық жасалғанда оның да малы жоқ болып шықса, дауласушы бас ояздан келсе, қызмет етуші адамдар, сол ауыл шығынды өтейді.Мұндайда старшын ауылы жауапты. Мал алушы басқа болыстікі, дуандікі болса, ел басының халқы есеп береді. Дауласушылар - бір болыс адамдары, ал старшындар өзге болса мал алушы және беруші старшындардың онбасыларынын ауылы жауапты болады. Мұны ұрлыққа тыйым салу үшін әрі шығындары түгелденетіндердің ризалық бітімі үшін жасадық, яғни шығын орнын толтыратын айыптар салу туралы осы тоқтамға келдік. Ұрлық тыйылып, арада үш жыл өткенше қызметтегі адамдарды істен шеттетпеген себебіміз - ол сол елдің арасындағы жағдайды білетіндіктен. Өйткені мал ұрланбай тұрмайды. Егер жоғарыда аталған адамдардың малы жоқ болса, оның солай екеніне билердің көзі жетіп тұрса, елге салынатын оның есебіндегі мал мөлшерін солар белгілейді. Бұлай деуіміздің себебі – ұрыларды, сенімсіз адамдарды саралап, оларды кепілге алатын-алмайтындарды анықтау. Өйткені әр ұрыға бір кепіл керек. Басшылар, ауыл ақсақалдары, қызмет адамдары бұған тартылмайды. Ауыл зиялылары зиянды жұртқа төлетпей тұрып, оған алдымен өздері жауап беруге тиіс. Ұрыға кепіл болғандарға билік берілмесін. Ұры қыстауындағы артық жерлер мал алушының пайдасына көшірілсін. Би билік айтқан кезде ұрыны қорғаған байларға дүре соғылсын, абақтыға жіберілсін. Үш рет ұрлығы мойынына қойылып, одан тыйылмағандарды өкім шығарып, жұрт арасынан аластағаны жөн. Оған келіспеген адам ұрыға салынған айыпты, малды түгел төлеуге тиіс;

Ссылаются нормы: AccompliceFinedRegardless, KnowingBuyerSameVolost, LeadersNotDrawnIn, ShieldingThiefCorporalPunishment, SuretyDeniedPower, SurplusPastureTransferred, ThriceConvictedBanished

kk-KZ · official · sha256:1b03a39f2b5b7b56d9cf8be58a68daf2a95746a97f06dea9883b6246f3c3810c

62-бап: Сотта жесір туралы және басқалай даулар шыққанда, жоғарыда айтылғандай, мал алып беруге болмайды. Әркім өзі үшін жауап береді. Малы жоқтығы есепке алынбайды. Ал кісі өліміне қатысқандар құн төлеуден құтыла алмайды;

Ссылаются нормы: AnswersForSelf, CannotEscapeKun, PovertyNotCounted, VicariousRecoveryBarred

kk-KZ · official · sha256:7ed6d3157d861570b78559345e40fa8d0da46f66a398f19f61a3bb786a5f0fea

63-бап: Қазынаға немесе дауласушыға кесіліп берілген айыпты өзгелерден өндіруге болмайды. Төлеуші адамның малы болмаса, айып орнына абақтыға түседі;

Ссылаются нормы: ImprisonmentInLieu, RecoveryFromOthersBarred

kk-KZ · official · sha256:ded6f58d445231764c788a9cd77ef83d1222a46d621b057c7bbec82403b9557c

64-бап: Бидің, болосной мен төтенше съезд билерінің көшірме тіркелетін өлкелік кітабының көлемдісін ұнатамыз:

Ссылаются нормы: DisputeRegisterIsLarge, assert-38, assert-39, assert-40

kk-KZ · official · sha256:1645db638e18c032053d418de00731e8d69ca85aa6cacc1b7a1292205315344d

65-бап: Күмəннің сейілуі болоснои молданың тексеруіне, оның көрегендігіне, парасаттылығына байланысты. Осының бәрін тіркеп отыру үшін кітапшаның көлемдісі дұрыс болар еді және оны молда өзімен бірге алып жүрмей, үйінде актағаны дұрыс. Даугер қажетті қағаздарын апарып, молдаға тіркетіп тұрғаны абзал. Олай етпеген жағдайда ондай мәселе қозғалған жоқ деп ешкім айта алмайды. Сезіктенуші іздеп барғанда молда үйінде бола ма, жоқ па - кітапқа өзiн тiркетіп койса жетеді. Молда бар болса, сезік жойылғанын немесе жойылмағанын көшірме сыртына жазып куәландырады. Баптағы айтылғандар толық орындалуы үшін сезіктенушінің аты-жөні, жылы, ай-күні анықталып жазылуға тиіс;

Ссылаются нормы: MatterCannotBeDenied, RegisterEntryComplete, RegisterEntryStarted, RegisterRequisiteMissing, assert-41, assert-42, assert-43, assert-44

kk-KZ · official · sha256:688dd8ef2ceefa196c0a0f2bd50062ca93e0afb4cabcb03c95e644109db23616

66-бап: Мүмкіндігінше мұндай кітаптар болосной молдада болғаны дұрыс. Бірақ жазуы мұсылманша болса екен. Егер ұлықтар бұрынғыдай кітапты тілмәштарға жаздыруды жөн көрсе, онда болосной молданы оған қатысуға міндеттейміз. Қиған некені аталған кітаптан алынған куәлік қағаздың сыртына жазып тіркегенде тілмаш жалғыз болса, ол есепке алынбайды. Ер мен әйел арасындағы неке молданың қатысуымен жүзеге асса ғана дұрыс деп танылады;

Ссылаются нормы: MarriageRecordVoid

kk-KZ · official · sha256:40294e216d7db7c96c8d4702feedd3fdcf3e4f0fd831b1c53c8b05296a5c76ca

67-бап: Аталған кітаптан жалған көшірме біреулерге берілген күнде де, онда бидің мөрі басылып, қолы қойылуы керек. Екі бидің мөрі басылған көшірмеде болыс немесе съезд бастығының куәлігімен расталмаса, ондай қағазға сенуге болмайды;

Ссылаются нормы: CopyUntrustworthy

kk-KZ · official · sha256:fc5991030f381a31794628256ab640e89c9657ecca1dc227a0af85f2d9c2f699

68-бап: Даугер биге арыз айтса, би жауапкерді шақыртуы керек. Оны ауылнай, старшын жеткізуге міндетті. Билер көшірілмеде көрсетілген малды тіркеп жазуы қажет. Сонда күдікке жол берілмейді;

Ссылаются нормы: DeliverSummons, LivestockRegisteredInCopy, SummonsDeliveryDuty

kk-KZ · official · sha256:c83a277b852f904636987b7a180bcc9dc11e16cbda4b151d39f40190b9878821

69-бап: Ұрлық жөніндегіден басқа даулардан өндірілген айыптың билік айтушы оннан бірін алады. Билер өздеріне бөлінгенді қалауынша алса, бұл зорлық болады. Оны басқалар алып беруге тиіс. Әр съезде билер бір қалыс адамның билік жұмысына араласуын белгілейді. Сол адам болыс, старшын арқылы билік ақысын әр биге теңдей бөліп береді;

Ссылаются нормы: BiyFee, BiyFeeExcludedForTheft, CoercionBySelfTaking, FeeDistributedEqually

kk-KZ · official · sha256:7633a3ef55085fc93e62127a1be6d982ba51c112694cc4397befd3f667eaa3bf

7-бап: Береке бітімін, салауат бітімін жасау даудың шыққан кезеңіне орай жүргізіледі. Бұл мәселе егер съезде де көтерілсе, келесісіне қалдыруға болмайды және дауласушы мен жауап беруші ояз жағынікі болса, екеуара уағдa бaйлaсуы мүмкін. Бірақ бұл келісімдер куәландырылуы керек;

Ссылаются нормы: PostponementProhibited, SettlementValid

kk-KZ · official · sha256:1b46ad929167a873610b1717b1581f383413aebcf99a62fd7011c24a398ab7ce

70-бап: Съезге шақырылған қызмет адамдарының шыҒыны ел есебінен өтеледі. Мұны ауыл арасында старшын атқарады. Кімде-кім оны төлегісі келмесе, билер тексеруіне тап болады;

Ссылаются нормы: ExpensesBorneByCommunity, RefusalGoesToBiys

kk-KZ · official · sha256:fe1dae2b218b733426d0c1aa63507d651887dff5be7c2103dfdfd1d4a2f5b2cd

71-бап: Қазақ арасында болатын дауларға орыстан немесе ноғайдан уәкiл араласпасын, оның орнына ояздағы қазақтар да жетеді;

Ссылаются нормы: NogaiRepresentativeBarred, RussianRepresentativeBarred

kk-KZ · official · sha256:c974d4590fd897d1c8086f15ff54e11d948a16d818acaeb079af28cf35fc4d64

72-бап: Билердің билік бітімін айтар уағдалы күн болысқа немесе старшынға айтылған уақыттан бастап есептеледі. Биліктің болып өтуіне старшын жауапты. Съезд билері жұмыс үшін болыс жауап береді. Бидің билік айтуы – үш, жеті күн, съезд билері – жиырма күн, төтенше билік бір ай ішінде айтылуы керек;

Ссылаются нормы: DecisionTermExceeded, ElderResponsibleForRuling, ExtraordinaryTermExceeded, assert-45, assert-46

kk-KZ · official · sha256:609b7109e092973069e4e67790e1ba06dc1ee30d5eb6b129f09f85e8bc947858

73-бап: Жетім қыз әке-шешесінің көзі тірі кезінде атастырылып, біреу олар қайтыс болған соң құдалықты бұзса, алған күйеу қалыңмалды айыбымен қоса қайтарады. Егер қыз бұрынғы атастырған күйеуіне тисе, ешкім әкесінен қалған жасауын, мұрасын алуына кедергі жасамайтын болсын;

Ссылаются нормы: OrphanBetrothalBreach, OrphanInheritanceUnobstructed

kk-KZ · official · sha256:aa0cde6842043758d397c0ce5b509eaeca86b8966d15a8794d7c6e5d2c2dd168

74-бап: Бұл ережелердегі айтылған сөздер соңғы съезде қаралған. Шешімдердегі жазылған жайлар ешбір кедергісіз жүзеге асуы қажет. Жаңадан басқасы жасалғанша билер, болыстар, старшындар осы ережені пайдаланатын болсын. Осы ереже жасалмай тұрып пайдаланылған нұсқалар 63-баптағы айтылған рәуіш бойынша жүргізілсін. Осыны ескере отырып, 74-бапты біз жасадық. Қазақ дәстүрінше таза көңілімізбен, әділеттілігімізбен соның шындығына сендіреміз. Бұған Павлодар оязының билері – Жүсіп Батышұлы, Иса Бердәліұлы, Молдабай Сәрсенбіұлы, Мұқатай Келдібекұлы, Санияз Бабайұлы, Сымағұл Шоқпарұлы қолдарын қойды. Билер - Серғазы Тайсарыұлы мен Жалалдин Рамазанұлы мөрлерін басты. Қарқаралы оязының билері – Хәкім Құдаймендеұлы, Абай Майқыұлы, Еркеш Сыбанұлы, Санаубай Қашқынбайұлы, Билібай Тұманбайұлы, Абыралы болысынан Шәкірұлы мөрлерін басты. Билер – Оспан Атақозыұлы, Хамит Алдабергенұлы қолдарын қойды. Иса Шүнтіұлы таңбасын басты. Семипалат оязының құрметті қазақтары - Ибраһим Құнанбайұлы, Құдайберген Тастанбекұлы, Иса Сүтжанұлы, Айтқазы Жексенбайұлы, Жұмақан би Жарқынбайұлы қолдарын қойды. Билер - Сүйіндік Қабайұлы, Әлжан Анарұлы мөрлерін басты. Өскемен оязының болысы хоронжи Ислам Әлиханұлы, құрметті қазақ Құрманғали Жақыпұлы, билер - Жанқұдай Қойтыұлы, Ержан Нұқайұлы қолдарын қойды. Болыстар - Иса Күнбасұлы, Қабанбай Қошқарұлы, Үсен би Қалабайұлы мөрлерін басты. Құрметті қазақ Қалматай Исақожаұлы таңбасын басты. Тауман би Аманұлы қолын қойды. Зайсан дуанының болыстары – Бұкыш Жиенбайұлы, Билеуші Босқынбайұлы, Жұмақан Қисықұлы, Қоқаш би Есенкелдіұлы қолдарын қойды. Болыстар - Ақшал Қожабергенұлы, Дәркенбай Жақсыбайұлы, билер - Жайсаңбай Елемесұлы, Батбақбай Тілеуұлы, Қайранбай Құлындықұлы мөрлерін басты. Съезд бастығы Өскемен оязы Маневский қолын қойды. Семипалат оязының лауазымын ада етуші Казанцев, Зайсан приставының көмекшісі Нарбота, Қарқаралы оязының аға көмекшісі лауазымын ада етуші Айтбақи қолдарын қойды және әскери губернатор Тубкленский қолын қойды. (Сенімді түрде аударған: Асанов, Семипалат облыстық әскери губернаторының нұсқауымен 1886 жылы 14 ақпанда берілді. Қазан).

Ссылаются нормы: PriorVersionRoute, assert-48

kk-KZ · official · sha256:24dd8be09f2d90b9d3f84e05df0fc995b2d4b834a267594e1719bf3bb646833a

8-бап: Би жасаған биліктер міндетті түрде орындалады. Съезде сол биліктің көшірмелері қатысы бар болыстарға жіберіледі. Егер даугерлер еркі бойынша, ауыл арасындағы мал жайлы болса, бұл мәселе съезд басшысы арқылы шешіледі;

Ссылаются нормы: CopyToBolysOmitted, CopyToBolysRequired, ExecuteRuling, RulingMustBeExecuted

kk-KZ · official · sha256:29566ffae01a3869e37e5e3a6c7ffbea311c3330fbb101a906f36440651138ce

9-бап: Би немесе съезд биі биліктерін айғақтар куәлігіне орай жүргізеді. Билерге мұның барлығы күмәнді көрінсе, істі күмәнді санайды. Куә шақыртылып, тиісті жауабы алынып, айыптылығына көз жеткен іске күмәндануға болмайды. Ақылынан адасқан 18 жасқа толғандар, әйелдер, жақын туған-туыстар, қарсыластар сияқты куәларды билер шақыртпайды. Оларды куәлар тізімінен алып тастауы қажет. Куәларды шақыртпай тұрып, олардың кімдер екенін билер білуге тиіс. Ауызша айтылған айыптаулар ілікке алынбайды, Өйткені ондайлар әділ билік жасауға кері әсер етеді. Тіпті куәгер болыстас болған күннің өзінде де, тыңдалып-тексерілуі қажет;

Ссылаются нормы: CaseDeemedDoubtful, DoubtingBarred, OralAccusationDisregarded, WitnessAdmitted, WitnessAdversary, WitnessCloseKin, WitnessLostReason, WitnessWoman

kk-KZ · unofficial · sha256:cc2688b4271380ccccc535539da7e03fc925da6184888ebdb4c7c7d9940b2b39

Бұл ереже «Жеті жарғы» негізінде және Ресей патшалығының отарлық үстемдігі тұсындағы қазақ халқының саяси жағдайына сәйкес шығарылған ресми тарихи құжат болып саналады.

Ссылаются нормы: assert-47