Жан беру (энциклопедиялық мақала)

kk-KZ · unofficial · sha256:efeccdcfc563e1ca96f17fccd8fff68db521e5a137e691dc29e9cad526f46166KK-KZ

Жан беру — қазақ халқының дәстүрлі құқықтық мәдениетіндегі куәлікке жүрудің ерекше түрі.

Referencing norms: assert-h32b33865f0fb3e2c21b278430a83d3d6d2247fb6803ab150c647eb71750a4397, assert-h33878da1facfc5126e7f177d6ae2c3831c660a6838cd9a363f10667ff13405a2, assert-h455eeec11e9205f1eab8b5013393f968ffbd029caa595f5e9f9b5ab473f1baeb, assert-h4a4183080bfc8f6b9ddc58ce0c7507dcf308eed2323c91570b2671e2eecfb623, assert-h7d58bdddb63e896d5ea674dd8b73c5524e5b31e15ca28e88355e53303b78d820, assert-h8f0eed52f02ea6bc77df52b70184f9503347fe7f6d874fc899be1bf38053edf1, assert-h96b16043ba051f9c7e2f0b799578c72379b2a031f4dce3240fb4e8231d840498, assert-ha2a1dc05d92e6533911f355e6ec60a0e3beefb3e0c910cf2a6a403e79c92e739, assert-hdb0a9c189c2d03c1295d23d1b084674fd4c2032fdd7442d4bc5a8770ab7c443b, assert-hfa4bcdfdb529c3182ce2fe15e4cc66747a695e0886c8f084aa2c88c294eeace8

kk-KZ · unofficial · sha256:caa2d09a99fb75106f56cf332d2c045535571f49e2bf8e8450211d5a00578372KK-KZ

Әдетте, даулы мәселеде айыпты адамды жазаға тарту үшін айғақ жетіспегенде куәгердің көргені, заттай айғағы, дәлелі есепке алынады. Бірақ кейде ондай дәлел, айғақтың да шешім шығару үшін сенімді болмауы мүмкін.

Referencing norms: AppointmentAgainstAProtectedPerson, BrokenRiteLeavesTheSuspicion, OneForkTwoRoads, SuspicionBarredByEreje, WeakWitnessStillServes, ZhanBeruOpensWhenEvidenceFails, assert-h7806e40251bf344b29453584f74ea259f2e1b7ad5a8289adb4728f8cb764221f, assert-h7b185b4d7e73ac0cf40dad86cd920c56f9c5ba6ae50046d8dd4505ef9f141458, assert-hc12aa26613c34b0e363043cb1eea5c9f3d7e047faa3755ec3b2efb9a72afa714, assert-hf24a5fa3c88c9585efa848cc72d3eeacbc60ef49cfc7e34ef2f14dea62d877d5

kk-KZ · unofficial · sha256:10ea32978d71f329b9f2801e4eeb0bb6230f998cd2276ea591a528e3a01952f6KK-KZ

Мұндай жағдайда қылмыс істеген адамның ақтығына, кінәсіз екеніне көзі жеткен адам өзінің “басын тігіп” куәлікке жүреді. Кей жерлерде мұны “күмәнға шығу” немесе “кепілге шығу” деп те айтады. Ауыр жазаға, тіпті, кейде өлім жазасына кесілетін адамның ақтығын дәлелдеу үшін бір адам жан беруге шешім қылады. Бұл жазаға ілігіп тұрған адамның ақтығына ант беру деген сөз.

Referencing norms: AnotherSwearsForTheSuspect, AppointmentAgainstAProtectedPerson, BiAppointsTheRite, DefendantSwearsForHimself, HonestKinsmanHelper, NoteNamesTheRiteAmongCourtFeatures, RiteIsBrokenByRefusal, RiteIsComplete, TwoFormsOfOathMeetInOneCase, WitnessesDivergeOnThisCaseNumber, assert-h125747a7da4ca93cc7fc14bc2385f54520ec410e248c216b4643653ad6b7abb6, assert-h3e5c042160aeaf8475787ce629bfaded6321a34487e7ee15d42c704ab0dd44da, assert-h427507e408785ba85c87f8906f327e6ed9917568ed0d82a605e40a7faabf6f99, assert-h4a590ff366a2cdae36e0a5990763291b544c3c6a502c45cfbd7f3c9965c241ab, assert-h4fa358ad121805e16af6ba07e6911fde5d3ddb371ed090ddc13963e9f480367a, assert-h56633baba47529758d31f233e09d2bc1c19917e8eb1b93144863ab027609e2a3, assert-habadc1e3311497d4185dfb35444c27c6c2fde050785a01c844bcade2570184b6, assert-hb27a74a9943ad914a1489dc1b43caee9996ab7cc5f3158ad9b4aa4740e990422, assert-hc998a1210859901c7e71aebf0e11b3d6aa16cbb51b324b2b5e9fb707f09ab1a6, assert-hd896ef6d1c613940578207aa58be4e91ee18070261d51318666e8e2c33020000, assert-he1f98c2a2b24aa4d306fddc06a3044e1b9bfeb59b3bb7018c7aca66f30310b39, bi_zhan_beruge_zhugindi, bi_zhan_beruge_zhugindi/external

kk-KZ · unofficial · sha256:149c33bcbde3f2a24318c5b4fdd6d55d7881da535b7b435ccf228cdf7cb9d57aKK-KZ

жан беруші адам би, молдалар алдында кебін, яғни ақ киініп, қабір басына барып, кейде қабірдің ішіне түсіп, немесе өлікке құрған шымылдыққа кіріп, жазаға тартылған адамның ақтығына “Құран ұстап жанымды беремін”, “өтірік айтсам Құдай тапсын”, “иманым бұйырмасын”, “аруақ соқсын” деп ант береді. Халық арасында мұны жан беру деп айтады. Халық жан беруші өтірік куәлік берсе, ол сол жерде өліп кетеді деп түсінген.

Referencing norms: OathEstablishesUnderTheAntRecord, OathIsSwornBeforeMolda, RecordsDivergeOnTheForceOfOath, RiteIsComplete, TheAntRecordAdmitsRefutation, assert-h0a2eb42c64e551489966d34c7057c622514f4515485fb0e85be5ccc4b1317b75, assert-h1af4593db1eca45f811210e18afe23fbd050e23001929fd22055fa13420a2049, assert-h2404f5b067398aaa807ad72887e20efce786b3e03f05b056e08a0b60569e3ca1, assert-h4de59752af0854e700aadab042869f3879c8c151ee698e48d034db07300dec17, assert-h4e4953f649928459adb77374d77bfdf38718825e24daaf9f421e6208c6e37f69, assert-h6f6b2d2a0d1b43c78472c07e3367e028a49b2e69ab8b4953a2ae19d17682eb59, assert-h890b51af7ae741fa18cbb94b3c548e6b0feb97bb538334b267487f0018519747, assert-h8e5b40a6055022daeebbfcc247983c82e4a6f3a4949fb10fcbc16da8206039af, assert-h90df76503302795bfd81bbec3c4b8b63ac32f760ada1387d6a72f9e8c7d70a30, assert-h913267b27c1ed3e79ec8e918b8805c16f81038fb70915843b119e0662d2a35e2, assert-hcb2504a7b913839fdd2f4b5cd7204e88990b97cc8825305339a3ea6351f19cae, assert-hf014f847adc0e2d2080269b4e0c6029ffedaf73e0e7625fc6403e3f6320e8bb0, bi_zhan_beruge_zhugindi, bi_zhan_beruge_zhugindi/external

kk-KZ · unofficial · sha256:5059d44c80460136d97522127272c3d881c1e51f6e8e997ee2b8f5f45d5f7fabKK-KZ

Жан беруден кейін істің ақтығына ешқандай күмән қалмайды, айыпты жазадан босатылады. Куәлікке жүрудің мұндай түрі дәстүрлі қазақ қоғамында сирек кездескен.

Referencing norms: BrokenRiteLeavesTheSuspicion, NoteAllowsCondemnationByOath, RecordsDivergeOnTheForceOfOath, RiteFreesFromPunishment, RiteLeavesNoDoubt, WitnessesDivergeOnThisCaseDirection, ZhanBeruAdmitsNoRefutation, assert-h781e917d07bf9e10e69f7eacba5ef312bee3829b848ed1959a6f1c79c67000d5, assert-h8ddc747d41246385e0ddfb8dc11a94c1c9a5c7b56c9b27461ee1b968fddd5e7c, assert-h9a44b0c4e2e17cd4985e013c151f5b592f66169896d69cbc1f4d7b40562de1aa, assert-h9d67f8c86d593cdc8543ca8b0a833ccf257fc20149e56040aa670e0caacecf3c, assert-he2ad98fafd48da1904d2d13bdbf39443e206b8821cca9b5954d92fdeec2cb505