Қазақ грамматикасы: фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис (академиялық грамматика, 2002)

kk-KZ · official · sha256:ca4d2250b9bf1afacfb88115261594e178e1995a2d8990940f73dd2fc4b95ff6KK-KZ

§ 37. Сан есім Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (469-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: үш, жеті, он төрт-он бес, жетінші Сан есімдер -заттың немесе заттық ұғымдар мен құбылыстардың саны, мөлшерін, бөлшегін, ретін білдіретін сөз табы.

Ссылаются нормы: AtalganMagynaBar, MagynasyAitylgan, SanEsimBolsheginen, SanEsimMolsherinen, SanEsimRetinen, SanEsimSanynan

kk-KZ · official · sha256:940962f46eb6c00219f4c1f1e2de69d1e116bcd22ec66782d3d10198e77bb19bKK-KZ

§ 38. Дара сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (470-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Екінші тілек тілеңіз ... (Бұқар жырау) Бір түбірден құралған негізгі және туынды сан есімдер дара сан есімдер деп аталады.

Ссылаются нормы: DaraNegizgiden, DaraTuyndydan

kk-KZ · official · sha256:acbd637198abb5c0c314cbe6e5defad23d8b2e9e30de855d3d88b2f3e20599c1KK-KZ

§ 39. Күрделі сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (471-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Үш жүзден аса крестьян соғысы, қарсылығы болған екен (Әуезов). Тіпті жиырма-отыз түтіні бар ауылдар да "Ынтымақ", "Бірлік", "Тегістік" деп ат қойып та үлгіріпті (Мағауин). Негізгі және туынды сан есімдердің тіркесуінен я қосарлануынан жасалған сан есімдер күрделі сан есімдер деп аталады.

Ссылаются нормы: KurdeliQosarlanuynan, KurdeliTirkesuinen

kk-KZ · official · sha256:2b4472c6d01d60c09e137e5f40ed4b28822af5933bb14242c41f00208d32b1d3KK-KZ

§ 40. Негізгі дара сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (470-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Есеттің екі жағында отырған екі жігіт оның оның үстіне қонжия түсіп, екі қолынан тастай ұстап, дедектетіп отырып ... (Жүнісов) Негізгі дара сан есімдерге морфемалық бөлшектерге бөлінбейтін сөздер жатады.

Ссылаются нормы: NegizgiDaraDara, NegizgiDaraSanEsim

kk-KZ · official · sha256:35de1218cf3b0a7021533cf17d2d418fc115f2610b28d133e699a53ace60c67aKK-KZ

§ 41. Туынды дара сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (470-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Салқын судың ағынына бірер сүңгіп алып ем (Ғ.Мүсірепов). Үшеуі шүрегейді қайтеміз деген сөзге түседі (Байтанаев). Туынды дара сан есімдер әртүрлі грамматикалық жұрнақтардың жалғануы арқылы жасалады.

Ссылаются нормы: TuyndyDaraDara, TuyndyDaraSanEsim

kk-KZ · official · sha256:ad3a05881cf5f11ef7dbd682e6fa1c0eda8fdaed7469941508fe138f60d10c73KK-KZ

§ 42. Есептік сан есім Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (472-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Абай жаз сайын жағылға деп 1 сиыр, 2 -3 бие сауын жіберіп отыратын (Әуезов); Тірі боп жүз жыл жасап тек тұрудан, Бір күн артық ел үшін еңбектенген (Бұлқышев). Есептік сан есім заттың нақтылы санын және абстакты сандық ұғымды білдіріп, қанша? неше? деген сұрақтарға жауап береді.Есептік сан есімнің арнайы грамматикалық көрсеткіштері жоқ, олар түбірден тұрады.

Ссылаются нормы: EseptikKorsetkishiZhoq, EseptikMagynasySan, EseptikNaqtylySan, EseptikNesheSuragy, EseptikQanshaSuragy

kk-KZ · official · sha256:d0077f262be0712f6dbec274e6ba2050620804775999e2ea486d602f2828a2a6KK-KZ

§ 43. Реттік сан есім Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (475-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Бірінші рет қатты өкпелегенін жасыра алмай барады (Мүсірепов). Әбіш бұдан бөлек екінші қағазды тағы жазды (Әуезов). Ырысты төртінші тәулік дегенде барып ... (Жүнісов) Реттік сан есім заттың санаулы ретін, орын тәртібін білдіріп, нешінші? деген сұраққа жауап береді де, есептік сан есімдерге дауыссыз дыбыстардан соң -ыншы/-інші, дауысты дыбыстардан соң -ншы, - нші жұрнақтарының жалғануы арқылы жасалады.

Ссылаются нормы: RettikDauyssyzdanSong, RettikDauystydanSong, RettikMagynasyRet, RettikNeshinshiSuragy, RettikRetinBildiredi, RettikSanEsim

kk-KZ · official · sha256:07b95746867991586ee1499e433792f425f7f2985cada97dee3c0d907651eaa4KK-KZ

§ 44. Жинақтық сан есім Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (476-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: біреу, екеу, үшеу, төртеу, бесеу, алтау, жетеу Жинақтық сан есім заттың жинақталған сандық мөлшерін білдіріп, нешеу? деген сұраққа жауап беріп, сан есімдерге -ау/-еу жұрнақтарының жалғануы арқылы жасалады.

Ссылаются нормы: ZhinaqtyqMagynasyMolsher, ZhinaqtyqMolsherinBildiredi, ZhinaqtyqNesheuSuragy, ZhinaqtyqSanEsim

kk-KZ · official · sha256:489f8fd365f09a618a56fc0ee360afa1e32cba8dd7574854e91e558643b4112bKK-KZ

§ 45. Топтық сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (477-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Біз екі-үштен бөлініп кеттік (Керімбеков). Беті шиқандай екі еркек, қасында бір-бірден бала жігіт бар (Мүсірепов). Топтық сан есімдер заттар мен құбылыстардың санын топтап көрсетіп, қаншадан? нешеден? деген сұрақтарға жауап беріп, есептік, болжалдық сан есімдерге шығыс септігінің көнеленген қосымшаларының жалғануы арқылы жасалады.

Ссылаются нормы: ToptyqBolzhaldyqtan, ToptyqEseptikten, ToptyqMagynasySan, ToptyqNeshedenSuragy, ToptyqQanshadanSuragy, ToptyqSanynToptaidy

kk-KZ · official · sha256:0e70123439a598ed98eea8432ae772e2f9704ca678b2fe28d600e9611aaf5918KK-KZ

§ 46. Болжалдық сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (477-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Он мыңдаған қой, мыңдаған түйе иттің құлы итақайда өреді (Мұқанов). Жиырма бес күндей армияның жорығына біздің полк та қатысты (Момышұлы). Қойшылықпен он шақты жыл қыршын жас күнін жас күнін кешіріп еді (Әуезов). Болжалдық сан есімдер заттар мен құбылыстардың санын дәл білдірмей, шамамен болжамдап, тұспалдап көрсетіп, қанша? неше? қай шамалы? қаншадай? секілді сұрақтарға жауап береді.

Ссылаются нормы: BolzhaldyqDalBildirmeidi, BolzhaldyqMagynasySan, BolzhaldyqNesheSuragy, BolzhaldyqQaiShamalySuragy, BolzhaldyqQanshaSuragy, BolzhaldyqQanshadaiSuragy

kk-KZ · official · sha256:12525e38a5a49db52bc084ea8567dc07aa1080008649a407658f516597062abcKK-KZ

§ 47. Бөлшектік сан есімдер Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (478-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Қарашық лашқарларының үштен бірі Жәнібек жағына шықты (Есенберлин) Бөлшектік сан есімдер - заттар мен құбылыстардың бөлшектік санын, үлесін білдіреді. Бөлшектік сан есім морфологиялық құрамы жағынан күрделі болып келеді. Ол сан есімдердің белгілі бір грамматикалық формалары арқылы тіркесуінен жасалады.

Ссылаются нормы: BolshektikKurdeli, BolshektikMagynasyBolshek, BolshektikSanEsim, BolshektikUlesinBildiredi

kk-KZ · official · sha256:5b57b87700d63073aba170c5e61fb8e680149a87b9ea946c94050b0d13791fa8KK-KZ

§ 48. Сан есімнің сөйлемде атқаратын қызметі Дереккөзі: ҚАЗАҚ ГРАММАТИКАСЫ. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. - Астана, 2002. - 784 б. (479-беттен алынды) Авторы: Ұжымдық еңбек Мәтін типі: академиялық грамматика Жылы: 2002 Мысалы: Жұмысқа араласып адам бола бастағаны 2-3 жылдан бері ғана (Момышұлы). Мұқаң екеуіміздің арамызды алтын көпірдей жалғайтын - ұлы Абайдың рухы еді (Қаратаев); 2. Екеуі де жарасымды қалжың сияқты (Мүсірепов). Үшеуіміз жүргенде, толып жатқан күш едік (Махамбет). 3. Екінші - ұят, сосын шындық - үшінші (Баласағұн); 4. Аңдыстырған екеуін құдайым-ай! (Абай). Құран мен Інжілдің бірін жазып отырғандай, сәнмен, баппен отыр (Мүсірепов). 5. Үстінен "бес", "төрт" деп сатылай толтырылған жиырма бес көк аттестат қолымызда отырды (Нұршайықов). 6. Бұл шатыр төрт бұрышты, кеңдігі жүз адым, биіктігі үш найза (Жұмабаев). 1. Сан есім заттың мөлшерін, санын, ретін, бөлшегін білдіретіндіктен, зат есімнің алдында келіп, анықтауыш болады. Сан есім ілік септігінде тұрып та матаса байланысып анықтауыш болады. 2. Сан есім атау септігінде тұрып, бастауыш қызметін атқарады. 3. Сан есім сөйлем аяғында келіп жіктеліп, баяндауыш болады. 4. Сан есім барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктерінің бірінде тұрып, өзі бағынып тұрған сөзге меңгеріле байланысып, жанама, тура толықтауыш қызметін атқарады. 5. Сан есімдер септік жалғауын қабылдамай-ақ, етістіктің алдында тікелей келіп, пысықтауыш болады. 6. Сан есім зат есіммен немесе қатыстық сын есіммен тіркесе келіп, сөйлемнің күрделі мүшесі, тіпті кейде үйірлі мүшесі де бола алады.

Ссылаются нормы: QyzmetAtqarady, QyzmetiAnyqtauyshAldynda, QyzmetiAnyqtauyshMatasa, QyzmetiBastauysh, QyzmetiBayandauysh, QyzmetiKurdeliMusheSynEsimmen, QyzmetiKurdeliMusheZatEsimmen, QyzmetiPysyqtauysh, QyzmetiTolyqtauyshBarys, QyzmetiTolyqtauyshKomektes, QyzmetiTolyqtauyshShygys, QyzmetiTolyqtauyshTabys, QyzmetiTolyqtauyshZhatys, UiirliMusheSynEsimmen, UiirliMusheZatEsimmen