Источник / закреплённая редакция
Қазақ тілінің анықтағышы: емле, тыныс белгілері, сөз сазы
Источник пакета kz.grammar.qosymsha_dybysy · Рәбиға Сыздық. Қазақ тілінің анықтағышы (емле, тыныс белгілері, сөз сазы). Астана: Елорда, 2000, 532 б.
- work
- urn:kz:grammar:clir:qosymsha-dybysy#ANYQTAGYSH_SYZDYQ
- номер
- Рәбиға Сыздық. Қазақ тілінің анықтағышы (емле, тыныс белгілері, сөз сазы). Астана: Елорда, 2000, 532 б.
- вид
- urn:kz:grammar:clir:qosymsha-dybysy#treatise
«ОРФОЭПИЯЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР. СӨЗ САЗЫН КЕЛТІРУ ҚАҒИДАЛАРЫ»: § 1 — § 36 (scope пакета — §§ 22—23)
- edition
- urn:kz:grammar:clir:qosymsha-dybysy#ANYQ_SOZ_SAZY
- язык
- kk
- официальность
- unofficial
- материализация
- PINNED_UNOFFICIAL_COPY
- жизненный цикл
- adopted: 2000-01-01
Публикации
| URI | Тип | documentHash | Получено |
|---|---|---|---|
| https://qazcorpus.kz/_oqu-ishorpus/Sauattik/pdf/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%8B.pdf | text/plain; charset=utf-8 | sha256:9a5c6abb0dd3e608f36b432129b7f556e5dae67a91b7d11130dd4746da4248f3 | 2026-08-30T12:00:00Z |
Фрагменты — 2
article/22 · paragraph · на него ссылаются: 4
kk-KZ · official · sha256:2518457e3ae113ae358ecaaa4aa421ff22418f6d8b7b59593ae8bd56560e0892KK-KZ
§22. Орыс тілі жұрнақтары жалғанғанда, жіңішкелік белгісі (ь)
жазылатын және л дыбысына аяқталатын сөздерге қазақ тілі жұрнақтары
жалғанғанда, жіңішкелік белгісі жазылмайды жэне л дыбысы жуан
айтылады. Мысалы:
Орысша
жазылуы
материальный
феодальный
коммунальный
Қазақша жазылуы
әрі айтылуы
материалдық (материальдық емес)
феодалдық (феодальдық емес)
коммуналдық (коммунальдық емес)
Ал жұрнақтар жалғанбай-ақ түбірдің өзінде л дыбысы жіңішке
сөздерде (яғни түбірдің өзінде жінішкелік белгісі жазылатын сөздерде) ь
ццбасы сақталып жазылады және л дыбысы жіңішке айтылады: моральный
– моральдық (сөз түбірі - мораль), артельный - артельдік (сөз түбірі артель). Мұндайда көбінесе сөздердің қазақша айтылуы жазылуына сай
келеді: ь тұрса, л дыбысын жіңішке айту керек те, ь жоқ болса жуан айту
керек.
Осы ережені ескеріп, мына сөздерді дұрыс айтып көріңдер:
Патриархалдық, акварельді, спектакльдік, артельдік, номиналдық,
вассалдық, вокальды.
Ссылаются нормы: QazaqZhurnagyndaBelgiZhazylmaidy, QazaqZhurnagyndaLZhuan, TubirdegiBelgiSaqtalady, TubirdegiBelgideLZhingishke
article/23 · paragraph · на него ссылаются: 5
kk-KZ · official · sha256:67295dd4fc724fd6dfe6978c8ef49758c951a63123dd80a1b0bfbc23503f197dKK-KZ
§23. Қазақ тілінде қ, к, п деген қатаң дауыссыз дыбыстарға
аяқталған сөздерге дауысты дыбыстан басталатын қосымшалар жалғанған
кезде, сөз соңындағы қатаң дыбыстар ұяңдап, ғ, г, б (кейде у) дыбыстарына
айналатыны мәлім. Бұл өзгеріс жазуда да, айтуда да секеріледі. Мысалы:
тарақ+ым - тарағым, күрек+і - күрегі, доп+ы- мыз - добымыз, тап+ып тауып, кеп+у - кебу, кеп+іп - кеуіп т.б.
Бұл ережеге орыс тілі арқылы енген сөздердің де бірқатары
бағынады: ток - тогы (айтуда тогі), блок – блогы (айтуда блогі). Ал п, х
дыбыстарына аяқталатын бірқатар кірме сөздер бұл ережеге бағынбай,
соңғы қатаң дыбыс ұяңдамай айтылады және солай жазылады. Мысалы:
принцип+і - принципі (принцибі емес), грипп+і - грипі (оның грипі жұқты,
грибі емес), тип+і - типі (тибі емес), кинескоп+ы – кинескопы (кинескобы
емес), цех+ы - цехы (цеғы емес), шейх+ы - шейхы (шейығы емес), шах+ы шахы (шағы емес).
Ссылаются нормы: AtalganQatarUyangdamaiAitylady, AtalganQatarUyangdauyZhengedi, KirmeSozdeSongyQatangUyangdaidy, OzgerisZhazudaDaEskeriledi, QazaqSozindeSongyQatangUyangdaidy
Хэш рядом с текстом — sha256 его точных байтов. Он и есть проверка того, что показанный текст совпадает с закреплённым в пакете: расхождение роняет статику оракула.